ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
ლეგიონელა გრამუარყოფითიგვარი, რომლის დანახვა შესაძლებელია ვერცხლისფერი საღებავით ან სპეციალურ გარემოში, რომელიც შეიცავს ცისტეინს , ამინომჟავას. ლეგიონელას სახეობების უმეტესობა უჯრედშიდა პათოგენებია, რომელთა ძირითადი მასპინძლები ამებები არიან, თუმცა, ლეგიონელას მრავალი სახეობა ადამიანის შემთხვევითი პათოგენია . ცნობილია, რომ ლეგიონელას ბაქტერიები იწვევენ ლეგიონელოზს ( ლეგიონელას მიერ გამოწვეული ყველა დაავადება), მათ შორის პნევმონიის ტიპის დაავადებას, რომელსაც ლეგიონერების დაავადება ეწოდება და მსუბუქ გრიპის მსგავს დაავადებას, რომელსაც პონტიაკის ცხელება ეწოდება . ეს ბაქტერიები გავრცელებულია მრავალ ადგილას, მაგალითად, ნიადაგსა და წყალში. ლეგიონელა აერობული და მოძრავია. იდენტიფიცირებულია 50-ზე მეტი სახეობა და 70 ტიპი ( სეროჯგუფი ). ლეგიონელა არ ვრცელდება ადამიანიდან ადამიანზე. ბაქტერიებთან შეხებაში მყოფი პირების უმეტესობა არ ავადდება. აფეთქებების უმეტესობა ცუდად მოვლილი გამაგრილებელი კოშკების შედეგია.
ლეგიონელას ბაქტერიის უჯრედის კედელს აქვს ნაწილები, რომლებიც განსაზღვრავს მის სპეციფიკურ ტიპს. უჯრედის კედელში არსებული სტრუქტურული განლაგება და საშენი ბლოკები (შაქრები) ხელს უწყობს ბაქტერიების კლასიფიკაციას.
ეტიმოლოგია
ლეგიონელას სახელი ეწოდა 1976 წელს ფილადელფიაში, ამერიკული ლეგიონის, აშშ-ის სამხედრო ვეტერანთა ასოციაციის კონვენციაზე, მაშინ უცნობი „იდუმალი დაავადების“ აფეთქების შემდეგ . ეს აფეთქება მოხდა დამოუკიდებლობის დეკლარაციის ხელმოწერიდან 200 წლისთავიდან რამდენიმე დღეში , რამაც გამოიწვია მისი ფართოდ გაშუქება და დიდი შეშფოთება გამოიწვია აშშ-ში . 1977 წლის 18 იანვარს, გამომწვევი აგენტი იდენტიფიცირებული იქნა, როგორც აქამდე უცნობი ბაქტერია, რომელსაც შემდგომში ლეგიონელა ეწოდა .
აღმოჩენა
ლეგიონელას გამოსავლენად, როგორც წესი, საჭიროა მათი გაზრდა ბუფერულ ნახშირის საფუარის ექსტრაქტის აგარზე . რადგან ლეგიონელას ზრდას ცისტეინი და რკინა სჭირდება , ის ვერ გაიზრდება სხვა ჩვეულებრივ ლაბორატორიულ გარემოში.
წყალში ლეგიონელას აღმოსაჩენად , ის ჯერ კონცენტრირდება, შემდეგ კი ინოკულირდება ნახშირის საფუარის ექსტრაქტის აგარში, რომელიც შეიცავს სელექციურ აგენტებს, რომლებიც ხელს უშლიან სხვა ორგანიზმების ზრდას. ნიმუშში სხვა მიკრობების აღმოსაფხვრელად ზოგჯერ გამოიყენება თერმული ან მჟავა დამუშავება.
ათ დღემდე ინკუბაციის შემდეგ, ლეგიონელას არსებობა შეიძლება დადასტურდეს, თუ კოლონიები იზრდება ცისტეინით აგარზე, მაგრამ არა მის გარეშე აგარზე. შემდეგ იმუნოლოგიური ტექნიკები ჩვეულებრივ გამოიყენება ნიმუშში არსებული ბაქტერიების სახეობების და/ან სეროჯგუფების დასადგენად.
ზოგიერთი საავადმყოფო ლეგიონელას პნევმონიის ეჭვის შემთხვევაში იყენებს ლეგიონელას შარდის ანტიგენის ტესტს . ეს ტესტი უფრო სწრაფია და ნახველის ნიმუშის ნაცვლად იყენებს შარდს, რაც შედეგებს დღეებთან შედარებით საათებში იძლევა. თუმცა, ის ლეგიონელას მხოლოდ ერთ ტიპს ავლენს : Legionella pneumophila სეროჯგუფი 1 (LP1). არა-LP1 შტამების აღმოჩენა მხოლოდ კულტივირების გზით არის შესაძლებელი.
ისეთი მეთოდები, როგორიცაა პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია (PCR) და სწრაფი იმუნოლოგიური ტესტები, წყალში ლეგიონელას გაცილებით სწრაფად აღმოჩენას უწყობს ხელს .
მთავრობის ჯანმრთელობის ზედამხედველობის ანგარიშებში ნაჩვენებია წყალთან დაკავშირებული ლეგიონელას აფეთქებების პროპორციის ზრდა , განსაკუთრებით ჯანდაცვის დაწესებულებებში.
ლეგიონელას გენომური ანალიზის შედეგად გამოვლინდა 24 კონსერვირებული ხელმოწერის ინდელი (CSI) სხვადასხვა ცილებში, მათ შორის 30S რიბოსომული ცილა S8, პერიპლაზმური სერინის ენდოპროტეაზას DegP წინამორბედი, დნმ პოლიმერაზა I და ABC ტრანსპორტიორული პერმეაზა, რომლებიც სპეციფიკურად გვხვდება ლეგიონელას სხვადასხვა სახეობაში . მარკერები ხელს უწყობს ლეგიონელას სხვა ტიპის ბაქტერიებისგან გარჩევას , რაც აუმჯობესებს დიაგნოზს.
წყაროები
დოკუმენტირებული წყაროები მოიცავს გაგრილების კოშკებს, საცურაო აუზებს, საყოფაცხოვრებო წყალმომარაგების სისტემებს, შხაპებს, ყინულის დამამზადებელ მანქანებს, მაცივრებს, ჯაკუზის აბაზანებს, ცხელ წყაროებს, შადრევნებს, სტომატოლოგიურ აღჭურვილობას, ნიადაგს, ავტომობილის საქარე მინის სარეცხი სითხეს (განსაკუთრებით თუ ის წყლით არის შევსებული საწმენდი სითხის ნაცვლად), სამრეწველო გამაგრილებელს და ჩამდინარე წყლების გამწმენდ ნაგებობებს.
კონდიციონერები, რომლებიც ჰაერის გასაგრილებლად წყალს არ იყენებენ, ინფექციის წყარო არ შეიძლება იყვნენ.
ჰაერწვეთოვანი გადაცემა
ბაქტერიები შეიძლება გავრცელდეს ჰაერში მოხვედრილი წყლის პაწაწინა წვეთებით. ადამიანებს შეუძლიათ ამ წვეთების შესუნთქვა, რომლებიც შემდეგ აინფიცირებენ სასუნთქი გზების უჯრედებს, რაც დაავადებას იწვევს. ეს ლეგიონელას გავრცელების ყველაზე გავრცელებული გზაა.
რეკრეაციული ექსპოზიცია
გამაგრილებელი კოშკები კარგად არის ცნობილი, როგორც ლეგიონელას გავრცელების წყარო , რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს ბაქტერიასთან საზოგადოების ზემოქმედებაზე და ლეგიონერების დაავადების ეპიდემიებზე. გამაგრილებელი კოშკების გარდა, საცურაო აუზების, სპა აუზების და სხვა რეკრეაციული წყლის ობიექტების გამოყენება ასევე ზრდის ლეგიონელას ზემოქმედების რისკს, თუმცა ეს განსხვავდება ლეგიონელას სახეობების მიხედვით . ლეგიონელას რეკრეაციული ზემოქმედებით გამოწვეული დაავადებების მიმოხილვის თანახმად , ექსპოზიციის უმეტესობა მოხდა საზოგადოების მიერ გამოყენებულ სპა-ცენტრებში ან აუზებში (სასტუმროები ან რეკრეაციული ცენტრები) ან ბუნებრივ გარემოში ( ცხელი წყაროები ან თერმული წყლები).
სასტუმროებმა და სხვა ტურისტულმა დანიშნულების ადგილებმა ხელი შეუწყვეს ლეგიონელას ზემოქმედებას. გათბობისა და გაგრილების წყლის სისტემების მქონე ხშირად გამოყენებად ობიექტებში ფარდობითი საფრთხე დამოკიდებულია რამდენიმე ფაქტორზე, როგორიცაა წყლის წყარო, ლეგიონელას რაოდენობა (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), წყლის სისტემის დამუშავება და მისი დამუშავება, ადამიანების ურთიერთქმედება ამ წყალთან და სხვა ფაქტორები, რომლებიც წყლის სისტემებს ასეთ დინამიურს ხდის.
ტურისტებისა და სხვა რეკრეატორების გარდა , მებაღეებსაც შეიძლება ლეგიონელას ზემოქმედების გაზრდილი რისკი ჰქონდეთ . ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგალითად, ავსტრალიაში), ლეგიონელა ნიადაგსა და კომპოსტში ბინადრობს. კლიმატის ცვლილების გამო მსოფლიოს ზოგიერთ რეგიონში ტემპერატურის მატებამ და ნალექების ზრდამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს ნიადაგში ლეგიონელას არსებობაზე, მებაღეების სეზონურ ზემოქმედებაზე დაბინძურებულ ნიადაგთან და საზოგადოების მიერ გამოყენებულ რთულ წყლის სისტემებზე.
სტიქიური უბედურებებისა და კლიმატის ცვლილების ზემოქმედება
ლეგიონელას სახეობები არა მხოლოდ ხელოვნურ წყლის სისტემებსა და ინფრასტრუქტურაშია წარმოდგენილი, არამედ ეს ბაქტერიები წყლის ბუნებრივ ობიექტებშიც ბინადრობენ, როგორიცაა ტბები და მდინარეები. ამინდის პირობებმა და სხვა გარემო ფაქტორებმა შეიძლება გაზარდოს ლეგიონელას აფეთქების რისკი ; აშშ-ში, მინესოტაში ჩატარებულმა კვლევამ, რომელშიც გამოყენებული იყო 2011 წლიდან 2018 წლამდე აფეთქების შესახებ ინფორმაცია, აჩვენა, რომ ნალექებს ყველაზე დიდი გავლენა აქვთ ლეგიონელას ზემოქმედების რისკის გაზრდაზე, სხვა გარემო ფაქტორების (ტემპერატურა, ფარდობითი ტენიანობა, მიწათსარგებლობა და ინფიცირებული პირის ასაკი) გათვალისწინებით. ამინდის პირობები მნიშვნელოვნად არის დაკავშირებული არსებულ ინფრასტრუქტურასა და წყლის წყაროებთან, განსაკუთრებით ურბანულ გარემოში . აშშ-ში ლეგიონელას ინფექციის შემთხვევების უმეტესობა ზაფხულში დაფიქსირდა, თუმცა ისინი, სავარაუდოდ, უფრო მეტად დაკავშირებული იყო ნალექთან და ტენიანობასთან, ვიდრე ზაფხულის ტემპერატურასთან. ძლიერმა წვიმებმა შეიძლება გაზარდოს წყლის წყაროს დაბინძურების რისკი წყალდიდობისა და არასეზონური წვიმების გზით; ამიტომ, სტიქიურმა უბედურებებმა, განსაკუთრებით კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებულმა კატასტროფებმა, შეიძლება გაზარდოს ლეგიონელას ზემოქმედების რისკი .
ვაქცინის კვლევა
ლეგიონელოზის საწინააღმდეგო ვაქცინა არ არსებობს. ვაქცინაციის კვლევები თერმულად ან აცეტონით დახოცილი უჯრედების გამოყენებით ჩატარდა ზღვის გოჭებში, რომლებსაც შემდეგ ლეგიონელა ინტრაპერიტონეალურად ან აეროზოლის სახით შეჰყავდათ. ორივე ვაქცინამ აჩვენა დაცვის ზომიერად მაღალი დონე. დაცვა დოზადამოკიდებული იყო და კორელაციაში იყო ანტისხეულების დონესთან, რომელიც იზომებოდა ფერმენტთან დაკავშირებული იმუნოსორბენტული ანალიზით (ELISA) გარე მემბრანის ანტიგენზე და არაპირდაპირი იმუნოფლუორესცენციით თერმულად დახოცილ უჯრედებზე.
მოლეკულური ბიოლოგია
ლეგიონელა გენეტიკურად მრავალფეროვანი სახეობაა, რომლის გენების 32% შტამ-სპეციფიკურია . ლეგიონელას ზოგიერთი დადასტურებული ვირულენტობის ფაქტორის მოლეკულური ფუნქცია აღმოჩენილია. [ 36 ]
ლეგიონელას დაავადების გამოვლინება
ნიშნები და სიმპტომები
ლეგიონელას პნევმონია , რომელსაც ხშირად ატიპიურ პნევმონიას უწოდებენ , ლეგიონელოზის ყველაზე გავრცელებულ ფორმას წარმოადგენს. ადრეული სიმპტომები ზოგადია, მათ შორის ცხელება, კუნთების ტკივილი, თავის ტკივილი, ქოშინი და მშრალი ან პროდუქტიული ხველა. პნევმონიით დაავადებულ პაციენტებს, რომლებსაც ასევე აქვთ ნევროლოგიური ან კუჭ-ნაწლავის სიმპტომები, როგორიცაა მადის დაკარგვა, გულისრევა ან ღებინება, შეიძლება უფრო მეტად ჰქონდეთ ლეგიონელოზის განვითარების რისკი. ფიზიკური გასინჯვით შეიძლება გამოვლინდეს ფილტვების პათოლოგიური ხმები, როგორიცაა ხიხინი ან რინიტი , ხოლო თუ არსებობს კონსოლიდაცია, შეიძლება აღინიშნოს ისეთი ნიშნები, როგორიცაა ეგოფონია ან პერკუსიის მოყრუება. ლაბორატორიულმა ტესტებმა შეიძლება აჩვენოს ლეიკოციტების მაღალი ან დაბალი რაოდენობა, თრომბოციტების დაბალი დონე, ღვიძლის ფერმენტების ( ALT , AST ) მომატებული დონე, ნატრიუმის დაბალი დონე და შესაძლოა თირკმლის ფუნქციის დაქვეითება.
ლეგიონელოზის კიდევ ერთი ფორმაა პონტიაკის ცხელება , რომელიც გრიპს წააგავს და მოიცავს ისეთ სიმპტომებს, როგორიცაა ცხელება, თავის ტკივილი, კუნთების ტკივილი, შემცივნება, თავბრუსხვევა, გულისრევა, ღებინება და დიარეა. ეს ფორმა ლეგიონელას პნევმონიაზე მსუბუქია და, როგორც წესი, თავისით გაივლის.
ზოგიერთ შემთხვევაში, ლეგიონელას შეუძლია გამოიწვიოს ფილტვების გარეთ ინფექციები, მათ შორის კანისა და რბილი ქსოვილების ინფექციები, ცელულიტის მსგავსი. ეს განსაკუთრებით შემაშფოთებელია, თუ დაბინძურებული წყალი ქირურგიულ ჭრილობებთან კონტაქტში შედის. მას ასევე შეუძლია გამოიწვიოს გულის ინფექციები, როგორიცაა პროთეზული სარქვლის ენდოკარდიტი (დადებითი სისხლის კულტურის გარეშე), მიოკარდიტი და პერიკარდიტი. იშვიათ შემთხვევებში, ლეგიონელას სახეობები დაკავშირებულია სახსრების ინფექციებთან (მაგალითად: სეპტიური ართრიტი) და სინუსიტთან
პათოგენეზი
ბუნებაში, Legionella ბაქტერიები ცხოვრობენ პაწაწინა ორგანიზმებში, როგორიცაა ამები (მაგალითები: Acanthamoeba spp., Naegleria spp., Vermamoeba spp. ან სხვა უმარტივესები, როგორიცაა Tetrahymena pyriformis ). ეს ამები გვხვდება წყალში და ნიადაგში. ისინი მცირე რაოდენობით გვხვდება ბუნებრივ წყლის წყაროებში, როგორიცაა ტბები და ნაკადულები, მაგრამ შესაბამის პირობებში შეიძლება სწრაფად გაიზარდოს ხელოვნურ წყლის სისტემებში.
ლეგიონელა ვრცელდება დაბინძურებული წყლის წვეთების შესუნთქვით, რომლებიც შეიძლება მოდიოდეს ნისლის, სპრეის ან სხვა წყაროებიდან, რომლებიც ჰაერში პაწაწინა წვეთებს გამოყოფენ. სახლებში, ექსპოზიციის ყველაზე გავრცელებული წყაროებია შხაპის თავები და ნიჟარები. ინკუბაციის პერიოდი, ანუ სიმპტომების გამოვლენისთვის საჭირო დრო, ლეგიონელას პნევმონიის შემთხვევაში, ჩვეულებრივ, ორიდან ათ დღემდეა , ხოლო პონტიაკის ცხელების შემთხვევაში - ერთიდან სამ დღემდე . იშვიათ შემთხვევებში, ინფექცია შეიძლება მოხდეს იმ შემთხვევაშიც, თუ ადამიანები შემთხვევით შეისუნთქავენ სასმელ წყალს. ადამიანიდან ადამიანზე გავრცელება დადასტურებული არ არის, მაგრამ იშვიათ სიტუაციებში შესაძლებელია. ჯანმრთელი ადამიანების უმეტესობა მძიმედ არ ავადდება. ლეგიონელათი ინფიცირების რისკი უფრო მაღალია მოზრდილებში, განსაკუთრებით 40 წელზე უფროსი ასაკის ადამიანებში. გარკვეული ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე ადამიანები, როგორიცაა თირკმლის ან ღვიძლის დაავადება, ფილტვების ქრონიკული დაავადება ან გულის დაავადება, უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან. დასუსტებული იმუნური სისტემის მქონე პირები, როგორიცაა კიბოთი დაავადებულები ან ორგანოების ტრანსპლანტაციის რეციპიენტები, ასევე რისკის ქვეშ არიან. ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანები, როგორიცაა აუტოიმუნური დაავადება , რომელიც მკურნალობს TNF ინჰიბიტორებით , ასევე უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან ინფექციის. მამაკაცებში ინფიცირების ალბათობა ქალებთან შედარებით დაახლოებით სამჯერ მეტია, ხოლო ბავშვებში მძიმე შემთხვევების განვითარების ალბათობა ნაკლებია. მოწევა, მათ შორის კანაფის მოწევა , მჭიდრო კავშირშია სასუნთქი გზების ლორწოვანი გარსის დაზიანების გამო რისკის ზრდასთან.
საავადმყოფოები და მოხუცებულთა თავშესაფრები განსაკუთრებით შეშფოთებულნი არიან წყალმომარაგების სისტემის უსაფრთხოებით, რადგან დაუცველი პაციენტები უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან. მაგალითად, ტეხასის შტატის ჯანდაცვის დეპარტამენტს აქვს რეკომენდაციები საავადმყოფოებისთვის ლეგიონელას გავრცელების შესაჩერებლად .
ამერიკის შეერთებულ შტატებში ლეგიონელათი ყოველწლიურად დაახლოებით 8000-დან 18000-მდე ადამიანი ავადდება. დაბინძურებული წყლის წვეთებთან კონტაქტის თავიდან აცილება გავრცელების შემცირების მთავარ საკითხად რჩება.
მექანიზმი
მცირე აეროზოლის ნაწილაკების შესუნთქვის ან შემთხვევით გადაყლაპვის შემდეგ, Legionella ბაქტერიები იმუნურ უჯრედებს ემაგრებიან და ფაგოციტოზის სახელით ცნობილი პროცესის მეშვეობით მათ მიერ შეიწოვება . ორგანიზმში ბაქტერიებს შეუძლიათ ზრდა და გამრავლება ფილტვის უჯრედებში, კერძოდ, ალვეოლურ მაკროფაგებსა და მონოციტებში .
ლეგიონელას იმუნური სისტემისგან თავის დასაღწევად რამდენიმე გზა აქვს, რაც ზრდის ინფექციის სიმპტომების განვითარების ალბათობას. ის იმუნურ უჯრედებში ქმნის სპეციალურ ვაკუოლებს , ანუ დამცავ ბუშტებს, რათა ორგანიზმის დაცვას თავი დააღწიოს. ის ასევე ამცირებს ციტოკინის რეცეპტორების აქტივობას (რომლებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ იმუნურ პასუხში), ბლოკავს მასპინძლისთვის საჭირო გარკვეული ცილების გამომუშავებას და ხელს უშლის ლიზოსომების მიერ დაშლას , რომლებიც უჯრედული სტრუქტურებია და განკუთვნილია მავნე ნაწილაკების მოსანელებლად.
დიაგნოზი
ლეგიონელას დიაგნოზი, როგორც წესი, შარდის ანტიგენის ტესტით ისმება. ზოგიერთ პაციენტს, განსაკუთრებით ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მყოფებს ან მათ, ვისაც ნახველის ნიმუშის აღება არ შეუძლია, შეიძლება დასჭირდეს ინვაზიური პროცედურა, როგორიცაა ბრონქოსკოპია , თუ შარდის ანტიგენის საწყისი ტესტი უარყოფითია. ყველაზე ზუსტი დიაგნოზისთვის, ექიმებმა შეიძლება აიღონ კულტურები ნახველიდან, ფილტვების სითხიდან ( ბრონქოალვეოლური ლავაჟი ), ფილტვის ქსოვილიდან ან სხვა დაზიანებული ადგილებიდან. ეს კულტურები ლეგიონელას ინფექციის დასადასტურებლად „ოქროს სტანდარტად“ ითვლება .
პრევენცია და სკრინინგი
ლეგიონელას ინფექციის პრევენცია იწყება წყლის სისტემების გაუმჯობესებით და წყლის მონიტორინგის პროცესების დანერგვით, რათა ის კონტროლის ქვეშ იყოს. აშშ-ში პრევენციული ძალისხმევა ძირითადად ჯანდაცვის დაწესებულებებზე, განსაკუთრებით საავადმყოფოებზეა ორიენტირებული, სადაც წყალზე დაფუძნებული ზემოქმედება უფრო მეტად სავარაუდოა, რომ ფატალური იყოს. ლეგიონელას რისკების შემცირების ფედერალური სახელმძღვანელო პრინციპები პირველად 2017 წლის ივნისში შემოიღეს, რაც ყველა სამედიცინო ცენტრს წყლის ხარისხის მონიტორინგისა და საავადმყოფოში შეძენილი ლეგიონელას პნევმონიის პრევენციის სისტემების დანერგვის ვალდებულებას აკისრებს. წყლის ობიექტების მქონე დაწესებულებებს, როგორიცაა თერაპიული აუზები, ყინულის აპარატები და დეკორატიული შადრევნები, უნდა ჰქონდეთ დასუფთავებისა და დეზინფექციის პოლიტიკა.
წყლის სისტემებიდან ლეგიონელას მოსაშორებლად ხშირად ემატება ქიმიური სადეზინფექციო საშუალებები. წყლის ფილტრაცია ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც სანტექნიკის დონეზე, ასევე გამოყენების კონკრეტულ წერტილებში, როგორც პირველადი ან კომბინირებული პრევენციის მეთოდი. სადეზინფექციო საშუალებების გამოყენება მოითხოვს რეგულარულ მოვლას და ქიმიური ნივთიერებების დონის მონიტორინგს, რათა უზრუნველყოფილი იყოს მათი ეფექტურობა ლეგიონელას ზრდის პრევენციაში.
მკურნალობა
ანტიბიოტიკები, როგორც წესი, პირველი არჩევანია არაჰოსპიტალური პნევმონიის მკურნალობისას, რომელიც შეიძლება გამოწვეული იყოს ან არ იყოს ლეგიონელათი . როდესაც გამომწვევი აგენტი ლეგიონელაა , პირველი რიგის ვარიანტებია მაკროლიდები და ფტორქინოლონები . აზითრომიცინი , მაკროლიდის სახეობა, სასურველი არჩევანია. მსუბუქი დაავადების მქონე პაციენტებისთვის მკურნალობის კურსი, როგორც წესი, დაახლოებით 10-14 დღე გრძელდება, თუმცა სიმპტომების უმეტესობა ანტიბიოტიკების დაწყებიდან ხუთი დღის განმავლობაში უმჯობესდება. იმუნოსუპრესიული ან ლეგიონელათი გამოწვეული პნევმონიის მძიმე შემთხვევების მქონე პაციენტებისთვის ეფექტური გამოჯანმრთელების უზრუნველსაყოფად რეკომენდებულია სამკვირიანი მკურნალობის უფრო ხანგრძლივი კურსი.
შედეგები და პროგნოზი
სწორი მკურნალობის შემთხვევაშიც კი, ლეგიონელათი გამოწვეულმა პნევმონიამ შეიძლება სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემები გამოიწვიოს და სიცოცხლისთვის საშიში იყოს. ამ ტიპის პნევმონიის დროს სიკვდილიანობის მაჩვენებელი დაახლოებით 10%-ია და პაციენტებს, რომლებიც ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში არიან მოთავსებული ან სხვა სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემები აქვთ, უფრო მეტად ემუქრებათ სიკვდილი. ანტიბიოტიკებით მკურნალობის დაწყების დაგვიანების შემთხვევაში, სიკვდილის რისკი შეიძლება დაახლოებით სამჯერ მაღალი იყოს იმ პაციენტებთან შედარებით, რომლებიც დროულად იღებენ მკურნალობას. პაციენტებს შორის, რომლებსაც საავადმყოფოში უვითარდებათ პნევმონია, განსაკუთრებით ლეგიონელათი გამოწვეული შემთხვევების შემთხვევაში , სიკვდილიანობის მაჩვენებელი დაახლოებით 25%-ია. იმუნოკომპრომეტირებულებში სიკვდილიანობის მაჩვენებელი შეიძლება 30-50%-ს მიაღწიოს.
ლეგიონელას პნევმონიის გადატანის შემდეგ , ბევრ პაციენტს ხანგრძლივი გართულებები ექმნება, რომელთა 25%-ზე მეტს აწუხებს ისეთი მიმდინარე პრობლემები, როგორიცაა განმეორებითი ჰოსპიტალიზაცია, თირკმლის მწვავე უკმარისობა , ფილტვების პრობლემები და განმეორებითი პნევმონია. მეორეს მხრივ, პონტიაკის ცხელებისგან გამოჯანმრთელება ჩვეულებრივ ხუთ დღეში ხდება და პონტიაკის ცხელებასთან დაკავშირებული სერიოზული გართულებები ან სიკვდილი ძალიან იშვიათია.
ეპიდემიოლოგია
ლეგიონელა პასუხისმგებელია წყლით გადამდები დაავადებების 50%-ზე მეტზე და სასმელ წყალთან დაკავშირებული დაავადებების 10%-ზე მეტზე აშშ-ში. ლეგიონელოზის, ანუ ლეგიონელას ინფექციის შემთხვევები წელიწადში დაახლოებით ორიდან სამ შემთხვევამდეა.100 000 ადამიანი; თუმცა, შემთხვევების რეალური რაოდენობა, სავარაუდოდ, უფრო მაღალია, ვიდრე გავრცელებული ინფორმაციაა. ეს იმიტომ ხდება, რომ საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის შესახებ მრავალი კვლევა რუტინულად არ ამოწმებს ლეგიონელას , რაც იმას ნიშნავს, რომ ზოგიერთი შემთხვევა შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.
ისტორია
საერთო წყაროს მქონე აფეთქებების მაგალითები:
- 2001 ესპანეთი; წყარო: გამაგრილებელი კოშკი; ლეგიონერების დაავადების 449 დოკუმენტირებული შემთხვევა
- 2012: სასტუმრო; წყარო: სასმელი წყალი, შადრევანი, სპა; შემთხვევათა რაოდენობა: 89 (+29 საეჭვო)
- 2012: საავადმყოფო; წყარო: სასმელი წყალი; შემთხვევათა რაოდენობა: 22
- 2014: საზოგადოება; წყარო: გამაგრილებელი კოშკი; შემთხვევების რაოდენობა: 334
- 2014-2015: საავადმყოფო/თემი; წყარო: სასმელი წყალი, საყოფაცხოვრებო, გამაგრილებელი კოშკები; შემთხვევათა რაოდენობა: 86
- 2015: გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულება; წყარო: სასმელი წყალი; შემთხვევათა რაოდენობა: 74
- 2018: საავადმყოფო; წყარო: სასმელი წყალი, შხაპები; შემთხვევათა რაოდენობა: 128
- 2019: სასტუმრო; წყარო: შადრევანი; შემთხვევათა რაოდენობა: 13 (+66 საეჭვო)
- 2019: საზოგადოება; წყარო: ჯაკუზის ჩვენება; შემთხვევების რაოდენობა: 141
ლეგიონელას კონტროლი და ბიომონიტორინგი
ლეგიონელას ზრდის კონტროლი შესაძლებელია ქიმიური, თერმული ან ულტრაიისფერი დამუშავების მეთოდებით.
სითბო
ერთ-ერთი ვარიანტია ტემპერატურის კონტროლი - ანუ ცივი წყლის ტემპერატურა 20 °C-ზე (68 °F) დაბლა და ცხელი წყლის ტემპერატურა 51 °C-ზე (124 °F) მაღლა შენარჩუნება .
ტემპერატურა ლეგიონელას გადარჩენაზე შემდეგნაირად მოქმედებს: [ 4 ]
- 70 °C (158 °F) - ზე მეტი ტემპერატურა - ლეგიონელა თითქმის მყისიერად კვდება
- 60 °C (140 °F) ტემპერატურაზე – 90% კვდება 2 წუთში ( ათწილადი აღდგენის დრო (D) = 2 წუთი)
- 50 °C (122 °F) ტემპერატურაზე – 90% იღუპება 80–124 წუთში, შტამის მიხედვით ( D = 80–124 წუთი)
- 48-დან 50 °C-მდე (118-დან 122 °F-მდე) – შეიძლება გადარჩეს, მაგრამ არ გამრავლდეს
- 32-დან 42 °C-მდე (90-დან 108 °F-მდე) – ზრდის იდეალური დიაპაზონი
- 25-დან 45 °C-მდე (77-დან 113 °F-მდე) – ზრდის დიაპაზონი
- 20 °C (68 °F) - ზე დაბალ ტემპერატურაზე - შეუძლია გადარჩენა, მაგრამ მიძინებულ მდგომარეობაშია
ტემპერატურის სხვა მგრძნობელობა:
- 60-დან 70 °C-მდე (140-დან 158 °F-მდე) 80 °C- მდე (176 °F) – დეზინფექციის დიაპაზონი
- 66 °C (151 °F) – ლეგიონელა 2 წუთში კვდება
- 60 °C (140 °F) – ლეგიონელა 32 წუთში კვდება
- 55 °C (131 °F) – ლეგიონელა კვდება 5-6 საათში
წყლის ტემპერატურის მონიტორინგი რეალურ დროში შესაძლებელია ელექტრონული მოწყობილობების გამოყენებით.
ლეგიონელას კონტროლი სასმელი წყლის სისტემებში
სასმელი წყალი არის წყალი, რომელიც დასალევად არის განკუთვნილი. დაავადებათა კონტროლის ცენტრი გვირჩევს, რომ ცხელი წყალი შევინახოთ 60 °C (140 °F) -დან 49 °C (120 °F) -მდე ტემპერატურაზე , ხოლო ცივი წყალი შევინახოთ 20 °C (68 °F) -ზე დაბალ ტემპერატურაზე . ასევე რეკომენდებულია იშვიათად გამოყენებული მოწყობილობების რეგულარული გამორეცხვა.
წყლის სისტემების მშენებლობაში
ქლორი
ძალიან ეფექტური ქიმიური დამუშავება ქლორია . უმნიშვნელო პრობლემების მქონე სისტემებისთვის ქლორი ეფექტურ შედეგებს იძლევა ცხელი წყლის სისტემაში ნარჩენი 0.5 ppm-ზე მეტი შემცველობისას . ლეგიონელას მნიშვნელოვანი პრობლემების მქონე სისტემებისთვის, დროებითი შოკური ქლორირება - როდესაც დონეები 24 საათის ან მეტი ხნის განმავლობაში 2 ppm-ზე მეტს იმატებს და შემდეგ 0.5 ppm-მდე უბრუნდება - შეიძლება ეფექტური იყოს. [ 49 ] ჰიპერქლორირება ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას იმ შემთხვევაში, როდესაც წყლის სისტემა გამორთულია და ნარჩენი ქლორის დონე ყველა დისტალურ წერტილში 24 საათის ან მეტი ხნის განმავლობაში 50 ppm-მდე ან მეტამდე იზრდება. შემდეგ სისტემა ირეცხება და ისევ ექსპლუატაციაში შესვლამდე 0.5 ppm ქლორს უბრუნდება. ქლორის ეს მაღალი დონე აღწევს ბიოფილმში, კლავს როგორც ლეგიონელას ბაქტერიას, ასევე მასპინძელ ორგანიზმებს. წლიური ჰიპერქლორირება შეიძლება იყოს ლეგიონელას პრევენციული სამოქმედო გეგმის ეფექტური ნაწილი.
სპილენძ-ვერცხლის იონიზაცია
სპილენძ-ვერცხლის იონიზაცია ლეგიონელას კონტროლისა და პრევენციის მიზნით აღიარებულია აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტოსა და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ. ეს არის პოპულარული მეთოდი, რომელიც გამოიყენება წყლის სისტემების მშენებლობაში ლეგიონელას ბაქტერიების კონტროლისთვის , ძირითადად იმიტომ, რომ ის ხელმისაწვდომია და არ საჭიროებს დიდ მოვლას. ამ მეთოდით, სპილენძის იონები ასუსტებენ ბაქტერიის უჯრედის კედელს, რაც ვერცხლის იონებს საშუალებას აძლევს დაარღვიონ ბაქტერიის დნმ-ი და ცილები, რაც ხელს უშლის შემდგომ პროლიფერაციას. ლეგიონელას კონტროლისთვის სპილენძისა და ვერცხლის იონების კონცენტრაცია უნდა შენარჩუნდეს ოპტიმალურ დონეზე, წყლის ნაკადის და წყლის საერთო გამოყენების გათვალისწინებით .
სპილენძ-ვერცხლის იონიზაცია ლეგიონელას კონტროლის ეფექტური პროცესია სასმელი წყლის განაწილების სისტემებში, რომლებიც გვხვდება ჯანდაცვის დაწესებულებებში, სასტუმროებში, მოხუცებულთა თავშესაფრებსა და უმეტეს დიდ შენობებში. თუმცა, ის არ არის განკუთვნილი გამაგრილებელი კოშკებისთვის, რადგან pH-ის დონე 8.6-ზე მეტია, რაც იწვევს იონური სპილენძის დალექვას. გარდა ამისა, ტოლილტრიაზოლი , გამაგრილებელი წყლის დამუშავების საერთო დანამატი, შეიძლება შეკავშირდეს სპილენძთან, რაც მას არაეფექტურს ხდის. იონიზაცია გახდა პირველი ასეთი საავადმყოფოს დეზინფექციის პროცესი, რომელმაც დააკმაყოფილა შემოთავაზებული ოთხსაფეხურიანი მოდალობის შეფასება; იმ დროისთვის ის 100-ზე მეტმა საავადმყოფომ მიიღო. სპილენძ-ვერცხლის იონიზაცია სხვა სადეზინფექციო საშუალებებთან შედარებით უფრო ნელა მუშაობს და მასზე გავლენას ახდენს წყლის ქიმიური შემადგენლობა.
ქლორის დიოქსიდი
ქლორის დიოქსიდი აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტოს მიერ 1945 წლიდან დამტკიცებულია სასმელი წყლის პირველად დეზინფექტანტად. ქლორის დიოქსიდი არ წარმოქმნის რაიმე კანცეროგენულ თანმდევ პროდუქტებს, როგორც ქლორის ზოგიერთი სხვა წყარო, როდესაც გამოიყენება სასმელი წყლის გასაწმენდად, რომელიც შეიცავს ბუნებრივ ორგანულ ნაერთებს, როგორიცაა ჰუმუსური და ფულვის მჟავები; შესაძლოა წარმოიქმნას ტრიჰალომეთანები . დადასტურებულია, რომ ასეთი მოლეკულების შემცველი სასმელი წყალი ზრდის კიბოს განვითარების რისკს.
ვინაიდან ქლორის დიოქსიდი აირისებრ მდგომარეობაში რჩება, მისთვის უფრო ადვილია მიკროორგანიზმებში შეღწევა მათი შინაგანი ფუნქციების დარღვევის მიზნით. ის უკეთესად მოქმედებს, ვიდრე ქლორი, ბიოფილმების დაშლისას და ეფექტურია pH-ის უფრო ფართო დიაპაზონში. ტესტირებამ აჩვენა, რომ ქლორის დიოქსიდის დაბალმა დონემ ლეგიონელას ბაქტერიები ექვს დღეში შეუმჩნეველ დონემდე შეამცირა; თუმცა, მისი ეფექტურობა შეიძლება შემცირდეს ამების არსებობისას. [ 55 ] ის ასევე ფართოდ არ არის გავრცელებული წყლის სისტემებში მისი ტოქსიკურობის, უსიამოვნო სუნის და მავნე თანმდევი პროდუქტების წარმოქმნის შესახებ შეშფოთების გამო, როგორც ზემოთ აღინიშნა.
ალტერნატივას წარმოადგენს მონოქლორამინი . ის მიიღება ქლორისა და ამიაკის შერევით და ფასდება მისი სტაბილურობისა და ბიოფილმებში ქლორზე უკეთ შეღწევის უნარის გამო. ქლორისა და ქლორის დიოქსიდის მსგავსად, მონოქლორამინი დამტკიცებულია აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტოს მიერ, როგორც სასმელი წყლის ძირითადი დეზინფექტანტი. გარემოს დაცვის სააგენტოში რეგისტრაცია მოითხოვს ბიოციდის ეტიკეტს, რომელშიც ჩამოთვლილია ყველა რეგისტრირებული ბიოციდისთვის საჭირო ტოქსიკურობა და სხვა მონაცემები.
ის ქლორზე უფრო ნელა მოქმედებს და ტოქსიკურობის საფრთხის გამო ქიმიური ნივთიერებების ზუსტ მართვას მოითხოვს.
ულტრაიისფერი სინათლე
ულტრაიისფერი სინათლე, 200-დან 300 ნმ-მდე დიაპაზონში , ლეგიონელას ინაქტივაციას ახდენს. აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტოს მიმოხილვის თანახმად, სამლოგარითმული (99.9%) ინაქტივაციის მიღწევა შესაძლებელია 7 მჯ/სმ 2- ზე ნაკლები დოზით .
ბიომონიტორინგი
ლეგიონელას სპეციფიკური აპტამერი აღმოაჩინეს და 2022 წელს შემუშავდა ანალიზად, რომელიც 104.3 უჯრედი/მლ ლიმიტამდე აღმოაჩენს დამუშავების ეტაპების გარეშე.
ევროპული სტანდარტები
რამდენიმე ევროპულმა ქვეყანამ შექმნა ლეგიონელას ინფექციების ევროპული სამუშაო ჯგუფი , რათა გაუზიარონ ცოდნა და გამოცდილება ლეგიონელას პოტენციური წყაროების მონიტორინგის შესახებ. სამუშაო ჯგუფმა გამოაქვეყნა სახელმძღვანელო მითითებები ლეგიონელას კოლონიების წარმომქმნელი ერთეულების (ანუ ცოცხალი ბაქტერიების, რომლებსაც შეუძლიათ გამრავლება) რაოდენობის შესამცირებლად გასატარებელი ქმედებების შესახებ ლიტრზე:
| ლეგიონელას ბაქტერია CFU/ლიტრი | საჭირო ქმედება (საჭიროა 35 ნიმუში თითოეული დაწესებულებისთვის, მათ შორის 20 წყლის და 10 ტამპონის) |
|---|---|
| 1000 ან ნაკლები | სისტემა კონტროლის ქვეშ |
| 1000-ზე მეტიდან 10,000-მდე | პროგრამის მუშაობის მიმოხილვა: რაოდენობა უნდა დადასტურდეს დაუყოვნებლივი ხელახალი შერჩევით. თუ მსგავსი რაოდენობა კვლავ აღმოჩნდება, უნდა განხორციელდეს კონტროლის ზომების მიმოხილვა და რისკის შეფასება, რათა გამოვლინდეს ნებისმიერი გამოსასწორებელი ქმედება. |
| 10,000-ზე მეტი | მაკორექტირებელი ქმედებების განხორციელება: სისტემა დაუყოვნებლივ უნდა ხელახლა იქნას აღებული. შემდეგ , სიფრთხილის მიზნით, მასში უნდა „შეიჭრას“ შესაბამისი ბიოციდი . რისკის შეფასებისა და კონტროლის ზომები უნდა გადაიხედოს მაკორექტირებელი ქმედებების დასადგენად. (150+ CFU/მლ ჯანდაცვის დაწესებულებებში ან მოხუცებულთა თავშესაფრებში საჭიროებს დაუყოვნებლივ მოქმედებას.) |
მონიტორინგის სახელმძღვანელო პრინციპები გაერთიანებული სამეფოს მიერ დამტკიცებულ პრაქტიკის კოდექსში L8 არის მოცემული. ისინი სავალდებულო არ არის, მაგრამ ფართოდ ითვლება. დამსაქმებელმა ან ქონების მფლობელმა უნდა დაიცვას დამტკიცებული პრაქტიკის კოდექსი, ან მიაღწიოს იმავე შედეგს. მონიტორინგის ჩანაწერების, სულ მცირე, ამ სტანდარტის შესაბამისი წარდგენის შეუძლებლობამ გამოიწვია რამდენიმე გახმაურებული სისხლისსამართლებრივი დევნა, მაგალითად, Nalco + Bulmers - ვერცერთმა ვერ დაამტკიცა საკმარისი სქემა ეპიდემიის გამოძიებისას, ამიტომ ორივეს დაახლოებით 300,000 ფუნტი სტერლინგი დაეკისრა. ამ სფეროში მნიშვნელოვანი სასამართლო პრაქტიკაა R v Trustees of the Science Museum 3 All ER 853, (1993) 1 WLR 1171.
დამსაქმებლები და დიდი ბრიტანეთის ტერიტორიაზე არსებული შენობების პასუხისმგებელ პირები ვალდებულნი არიან, ჯანმრთელობისთვის საშიში ნივთიერებების კონტროლის ფარგლებში, ჩაატარონ ლეგიონელათი გამოწვეული რისკების შეფასება. ეს რისკის შეფასება შეიძლება ძალიან მარტივი იყოს დაბალი რისკის მქონე შენობებისთვის, თუმცა უფრო დიდი ან მაღალი რისკის მქონე ობიექტებისთვის შეიძლება მოიცავდეს ტერიტორიის აღწერას, აქტივების რეესტრს, გამარტივებულ სქემატურ ნახაზებს, შესაბამისობის რეკომენდაციებს და შემოთავაზებულ მონიტორინგის სქემას.
L8-ის მიერ დამტკიცებული პრაქტიკის კოდექსი რეკომენდაციას უწევს, რომ რისკის შეფასება გადაიხედოს სულ მცირე 2 წელიწადში ერთხელ და ყოველთვის, როდესაც არსებობს ეჭვის საფუძველი, რომ ის აღარ არის ვალიდური, მაგალითად, წყლის სისტემები შეიცვალა ან შეიცვალა, ან თუ წყლის სისტემის გამოყენება შეიცვალა, ან თუ არსებობს ეჭვის საფუძველი, რომ ლეგიონელას კონტროლის ზომები აღარ მუშაობს.
იარაღის გამოყენება
ლეგიონელას გამოყენება შესაძლებელია იარაღად და მართლაც, L. pneumophila- ს გენეტიკური მოდიფიკაციის შედეგად ინფიცირებულ ცხოველებში სიკვდილიანობის მაჩვენებელი თითქმის 100%-მდე შეიძლება გაიზარდოს. ყოფილმა საბჭოთა ბიოინჟინერმა, სერგეი პოპოვმა , 2000 წელს განაცხადა, რომ მისმა გუნდმა ექსპერიმენტები ჩაატარა გენეტიკურად გაძლიერებულ ბიოლოგიურ იარაღზე , მათ შორის ლეგიონელაზე . პოპოვი 1976 წლიდან 1986 წლამდე მუშაობდა ვექტორის ინსტიტუტში წამყვან მკვლევარად , შემდეგ ობოლენსკში 1992 წლამდე, სანამ დასავლეთში არ გადავიდა. მოგვიანებით მან საბჭოთა ბიოლოგიური იარაღის პროგრამის დიდი ნაწილი გაავრცელა და შეერთებულ შტატებში დასახლდა.
იხ.ვიდეო - Legionnaires’ Disease: Legionella pneumophila
