ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
იესო ჯვარცმით მოკლეს , როდესაც რომაელების მიერ სიკვდილით დასჯისთვის დამზადებულ იარაღზე , რომელსაც ხშირად ჯვარს ( ლათინურად : crux ) უწოდებენ, მილურსმნებით გააკრეს. ჯვარცმის იარაღად აღიქმება ვერტიკალური ხის ძელი, რომელსაც დამატებული ჰქონდა განივი ხის ძელი, რითაც ყალიბდებოდა „ ჯვარცმისებრი “ ან T-ს ფორმის სტრუქტურა. მისი ჯვარცმა I საუკუნის იუდეაში მოხდა , სავარაუდოდ, ჩვენი წელთაღრიცხვით 30 ან 33 წელს. ეს მოვლენა აღწერილია ბიბლიის ოთხ კანონიკურ სახარებაში , მოხსენიებულია ახალი აღთქმის ეპისტოლეებში და მოგვიანებით დადასტურებულია სხვა უძველესი წყაროებით . მეცნიერები თითქმის უნივერსალურად აღიარებენ იესოს ჯვარცმის ისტორიულობას , [ 1 ] თუმცა დეტალებზე კონსენსუსი არ არსებობს. კანონიკური სახარებების თანახმად, იესო დააპატიმრეს და სინედრიონის წინაშე გაასამართლეს , შემდეგ კი პონტიუს პილატემ მას გაშოლტვა მიუსაჯა და ბოლოს რომაელებმა ჯვარს აცვეს.
იესოს ტანსაცმელი გახადეს და მურით ან ნაღვლით (სავარაუდოდ, პოსკა ) შერეული ძმარი შესთავაზეს დასალევად. გოლგოთაზე (გოლგოთა) ის ორ მსჯავრდებულ ქურდს შორის ჩამოახრჩვეს და, მარკოზის სახარების თანახმად , მესამე საათზე (დილის 9 საათზე) ჯვარს აცვეს და დღის მეცხრე საათისთვის (დაახლოებით დღის 3:00 საათზე) გარდაიცვალა. ამ დროის განმავლობაში ჯარისკაცებმა ჯვრის თავზე მიამაგრეს წარწერა „ იესო ნაზარეთელი, იუდეველთა მეფე “, რომელიც, იოანეს სახარების თანახმად , სამ ენაზე (ებრაულად, ლათინურად და ბერძნულად) იყო დაწერილი. შემდეგ მათ ერთმანეთში გაიყვეს მისი სამოსი და იოანეს სახარების თანახმად, მისი უნაკერო სამოსისთვის წილი ყარეს. იოანე ასევე ამბობს, რომ იესოს სიკვდილის შემდეგ ერთმა ჯარისკაცმა (რომელსაც ბიბლიის გარდა სხვა ტრადიციაში ლონგინოზი უწოდებს ) შუბით გაუყარა ფერდი, რათა დარწმუნებულიყო, რომ ის მკვდარი იყო, შემდეგ კი ჭრილობიდან სისხლი და წყალი გადმოსკდა. ბიბლია აღწერს იესოს შვიდ განცხადებას , რომელიც ჯვარზე ყოფნისას გააკეთა, ასევე რამდენიმე ზებუნებრივ მოვლენას, რომელიც მოხდა.
იესოს ტანჯვა და ჯვარცმით გამომსყიდველური სიკვდილი, რომელსაც ვნებას უწოდებენ, ქრისტიანული თეოლოგიის ცენტრალურ ასპექტებს წარმოადგენს ხსნისა და გამოსყიდვის დოქტრინებთან დაკავშირებით .
ახალი აღთქმის მოთხრობები
_-_Sebastiano_Mazzoni.jpg?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=ka&_x_tr_hl=ka&_x_tr_pto=wapp)
გოლგოთაზე (ასევე გოლგოთას სახელით ცნობილი) ჩასვლის შემდეგ , იესოს შესთავაზეს მურით ან ნაღველით (სავარაუდოდ, პოსკა ) შერეული ღვინო . როგორც მარკოზის, ასევე მათეს სახარებაში წერია, რომ მან უარი თქვა ამაზე. შემდეგ ის ჯვარს აცვეს და ორ მსჯავრდებულს შორის ჩამოახრჩვეს. ორიგინალური ბერძნული ტექსტის ზოგიერთი თარგმანის თანახმად, მსჯავრდებულები შესაძლოა ბანდიტები ან ებრაელი ამბოხებულები ყოფილიყვნენ. მარკოზის სახარების თანახმად, მან ჯვარცმის ტანჯვა მესამე საათიდან (დაახლოებით დილის 9 საათიდან შუადღემდე) სიკვდილამდე, რომელიც დაახლოებით დღის 3 საათს შეესაბამება , ჯარისკაცებმა მის თავზე დაამაგრეს წარწერა „იესო ნაზარეთელი, იუდეველთა მეფე“, რომელიც იოანეს სახარების თანახმად, სამ ენაზე (ებრაულად, ლათინურად და ბერძნულად) იყო დაწერილი, შემდეგ კი მისი სამოსი გაიყვეს და მისი უნაკერო სამოსისთვის წილი ყარეს. იოანეს სახარების თანახმად, რომაელმა ჯარისკაცებმა იესოს ფეხები არ მოტეხეს, როგორც ეს ორ ჯვარცმულ მსჯავრდებულს გაუკეთეს (ფეხების მოტეხვა სიკვდილის დაწყებას აჩქარებდა), რადგან იესო უკვე მკვდარი იყო. თითოეულ სახარებას იესოს უკანასკნელი სიტყვების საკუთარი აღწერა აქვს, სულ შვიდი განცხადება .
ოთხივე სახარებაში ნათქვამია, რომ იესოს სიკვდილის შემდეგ, იოსებ არიმათიელმა იესოს ცხედარი ითხოვა და კლდეში გამოკვეთილ სამარხში დაკრძალა . მხოლოდ მათეს სახარება მიუთითებს, რომ იოსებმა ამ მიზნით საკუთარი სამარხი გამოყო.
სამი სინოპტიკური სახარება აღწერს სიმონ კირენელს, რომელიც ჯვარს ატარებს, ხალხის ბრბოს, რომელიც დასცინის იესოს და ორ სხვა ჯვარცმულ მამაკაცს, სიბნელეს მეექვსე საათიდან მეცხრე საათამდე, და ტაძრის ფარდის ზემოდან ძირამდე გახეულ სინოპტიკური სახარებები ასევე ახსენებენ რამდენიმე მოწმეს, მათ შორის ასისთავს და რამდენიმე ქალს , რომლებიც შორიდან აკვირდებოდნენ, რომელთაგან ორი იმყოფებოდა დაკრძალვის დროს.
ლუკას სახარება ერთადერთი სახარებაა, რომელშიც იესოსთვის ლერწამზე შეთავაზებული მჟავე ღვინის ნაზავის დეტალი არ არის აღწერილი, მაშინ როცა მხოლოდ მარკოზი და იოანე აღწერენ იოსების მიერ ცხედრის ჯვრიდან ჩამოხსნას.
არსებობს რამდენიმე დეტალი, რომელიც მხოლოდ ერთ სახარებისეულ მონათხრობშია მოხსენიებული. მაგალითად, მხოლოდ მათე ახსენებს მიწისძვრას, ქალაქში მკვდრეთით აღმდგარ წმინდანებს და რომ რომაელ ჯარისკაცებს საფლავის დაცვა დაევალათ, ხოლო მარკოზი ერთადერთია, ვინც ასახელებს ჯვარცმის დროს (მესამე საათი, ანუ დილის 9 საათი - თუმცა, სავარაუდოდ, შუადღემდე იყო) და ასისთავისგან იესოს სიკვდილის შესახებ მოხსენებას. ლუკას უნიკალური წვლილი თხრობაში შედის იესოს სიტყვები მგლოვიარე ქალებისადმი, ერთი დამნაშავეს მიერ მეორის გაკიცხვა, იმ ხალხის რეაქცია, რომლებიც „მკერდში ცემით“ წავიდნენ და ქალები, რომლებიც შაბათს დასვენებამდე სანელებლებსა და ნელსაცხებლებს ამზადებდნენ. იოანე ასევე ერთადერთია, ვინც ახსენებს ფეხების მოტეხვის თხოვნას და ჯარისკაცის მიერ იესოს ფერდის გახვრეტას (როგორც ძველი აღთქმის წინასწარმეტყველების შესრულებას), ასევე იმას, რომ ნიკოდემოსი დაეხმარა იოსებს დაკრძალვაში.
კორინთელთა მიმართ პირველი ეპისტოლეს თანახმად , იესო მკვდრეთით აღდგა („მესამე დღეს“, ჯვარცმის დღის პირველ დღეს ჩათვლით) და კანონიკური სახარებების თანახმად, ზეცად ამაღლებამდე სხვადასხვა შემთხვევაში გამოეცხადა თავის მოწაფეებს . მოციქულთა საქმეებში მოცემული ცნობა ამბობს, რომ იესო მოციქულებთან 40 დღის განმავლობაში დარჩა, მაშინ როცა ლუკას სახარებაში მოცემული ცნობა არ აკეთებს მკაფიო განსხვავებას აღდგომის კვირასა და ამაღლებას შორის. ბიბლიის მკვლევართა უმეტესობა თანხმდება, რომ ლუკას სახარების ავტორმა ასევე დაწერა მოციქულთა საქმეები , როგორც ლუკას სახარების გაგრძელება და ორივე ნაშრომი მთლიანობაში უნდა განვიხილოთ.
მარკოზის სახარებაში იესო ორ მეამბოხესთან ერთად ჯვარს აცვეს და მზე სამი საათით ბნელდება ან იფარება. იესო ღმერთს შესძახებს , შემდეგ ყვირის და კვდება. ტაძრის ფარდა ორად იხევა. მათე მარკოზის სახარებას მიჰყვება, მაგრამ მიწისძვრასა და წმინდანთა აღდგომას ახსენებს. ლუკაც მარკოზის სახარებას მიჰყვება, თუმცა მეამბოხეებს ჩვეულებრივ დამნაშავეებად აღწერს, რომელთაგან ერთ-ერთი იცავს იესოს, რომელიც თავის მხრივ ჰპირდება, რომ ის (იესო) და დამნაშავე ერთად იქნებიან სამოთხეში. ლუკა იესოს ჯვარცმის წინაშე გულგრილად წარმოაჩენს. იოანე მარკოზის სახარებაში რამდენიმე იგივე ელემენტს მოიცავს, თუმცა ისინი განსხვავებულად არის განხილული.
ტექსტური შედარება
ქვემოთ მოცემული შედარება ეფუძნება ახალ საერთაშორისო ვერსიას .
სხვა ანგარიშები და ცნობები
_Cropped.jpg?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=ka&_x_tr_hl=ka&_x_tr_pto=wapp)
მარა ბარ სერაპიონი
იოსებ ფლავიუსი
თანამედროვე მეცნიერთა უმეტესობა თანხმდება, რომ მიუხედავად იმისა, რომ იოსებ ფლავიუსის ეს მონაკვეთი (რომელსაც „ Testimonium Flavianum “ ეწოდება ) მოიცავს რამდენიმე გვიანდელ ჩამატებას , თავდაპირველად იგი შედგებოდა ავთენტური ბირთვისგან, რომელიც პილატეს მიერ იესოს სიკვდილით დასჯას ეხებოდა. ჯეიმს დანი აცხადებს, რომ მეცნიერებს შორის არსებობს „ფართო კონსენსუსი“ „ Testimonium“- ში იესოს ჯვარცმის ავთენტური მითითების ბუნებასთან დაკავშირებით .
ტაციტუსი
მეცნიერები, როგორც წესი, ტაციტუსის მითითებას პილატეს მიერ იესოს სიკვდილით დასჯის შესახებ ნამდვილ და ისტორიულ ღირებულებად მიიჩნევენ, როგორც დამოუკიდებელ რომაულ წყაროს. ედი და ბოიდი აცხადებენ, რომ ახლა „მტკიცედ არის დადგენილი“, რომ ტაციტუსი იესოს ჯვარცმის არაქრისტიანულ დადასტურებას იძლევა.
ლუციანე
თავის სატირულ წერილში „პერეგრინუსის გარდაცვალება“ , II საუკუნის სატირიკოსი ლუკიანე იესოს ჯვარცმას ახსენებს:
იმის გათვალისწინებით, რომ ლუკიანეს ქრისტიანული ტრადიციების გაგებაში მნიშვნელოვანი ხარვეზები და შეცდომებია, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ მის ნაწერებზე თავად ქრისტიანებმა იქონიონ გავლენა და შესაძლოა, მან იესოს ჯვარცმის შესახებ დამოუკიდებელი განცხადება წარმოადგინოს.
ცელსუსი
მეორე საუკუნეში იესოს ჯვარცმის შესახებ კიდევ ერთი მინიშნება გააკეთა ცელსუსმა , ბერძენმა ფილოსოფოსმა და ადრეული ქრისტიანობის მოწინააღმდეგემ . მისი ლიტერატურული ნაშრომი „ჭეშმარიტი სიტყვა“ შემორჩენილია მხოლოდ ციტატებით „ცელსუმის წინააღმდეგ“ , რომელიც დაწერა ალექსანდრიელმა ორიგენემ 248 წელს, რათა უარყოს ცელსუსის მტკიცებები ქრისტიანობის შესახებ. ორიგენე ციტირებს ცელსუსს, რომელიც ამბობს:
თალმუდი
ჯვარცმის („ჩამოკიდება“, შდრ. ლუკა 23:39 ; გალატელთა 3:13 ) კიდევ ერთი შესაძლო მინიშნება ბაბილონურ თალმუდშია ნაპოვნი :
— სინედრიონი 43ა , ბაბილონური თალმუდი (სონჩინოს გამოცემა)
მიუხედავად იმისა, რომ იეშუსა და იესოს ვინაობის ეკვივალენტობის საკითხი დროდადრო საკამათო იყო, ბევრი ისტორიკოსი თანხმდება, რომ ზემოთ მოყვანილი II საუკუნის მონაკვეთი, სავარაუდოდ, იესოს ეხება, პიტერ შეფერი კი აცხადებს, რომ ეჭვგარეშეა, რომ თალმუდში სიკვდილით დასჯის შესახებ ეს მონათხრობი იესო ნაზარეთელს ეხება. რობერტ ვან ვურსტი აცხადებს, რომ სინედრიონის 43a-ში იესოს შესახებ მითითება შეიძლება დადასტურდეს არა მხოლოდ თავად მითითებით, არამედ მის გარშემო არსებული კონტექსტითაც. სინედრიონის 43a-ში ნათქვამია, რომ იეშუ იუდეის სამეფო მთავრობამ სიკვდილით დასაჯა - ამ შტოს ყოველგვარი იურიდიული ძალა ჩამოერთვა ჰეროდე დიდის ტახტზე ასვლის შემდეგ ძვ. წ. 37 წელს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სიკვდილით დასჯა იესოს დაბადებამდე დაახლოებით 40 წლით ადრე უნდა მომხდარიყო.
ისლამი
მუსლიმები ამტკიცებენ , რომ იესო ჯვარს აცვეს და რომ მათ, ვინც ფიქრობდა, რომ ის მოკლეს, შეცდომით მის ნაცვლად სხვა ვინმე მოკლეს, იქნებოდა ეს იუდა ისკარიოტელი , სიმონ კირენელი თუ სხვა ვინმე. ისინი ამ რწმენას ყურანის 4:157–158- ის სხვადასხვა ინტერპრეტაციაზე დაყრდნობით იცავენ , სადაც ნათქვამია: „არ მოუკლავთ და არც ჯვარს აცვეს, არამედ ასე ეჩვენებოდათ [ან, ასე ეჩვენებოდათ]... არა, ალაჰმა აღამაღლა იგი თავისთან“.
გნოსტიციზმი
ზოგიერთი ადრეული ქრისტიანული გნოსტიკური სექტა, რომლებიც თვლიდნენ, რომ იესოს ფიზიკური სუბსტანცია არ ჰქონდა, უარყოფდნენ, რომ ის ჯვარს აცვეს. საპასუხოდ, ანტიოქიის იგნატიუსმა დაჟინებით მოითხოვა, რომ იესო ნამდვილად დაიბადა და ნამდვილად ჯვარს აცვეს და დაწერა, რომ ისინი, ვინც თვლიდნენ, რომ იესო მხოლოდ ერთი შეხედვით იტანჯებოდა, მხოლოდ ქრისტიანებად გამოიყურებოდნენ.
ისტორიულობა
ბიბლიის მკვლევარის, გერდ ლიუდემანის თქმით , „სიკვდილის ამ წესიდან სამი დასკვნის გამოტანა შეიძლება: (ა) რომაელებმა იესო სიკვდილით დასაჯეს; (ბ) რომაელთა სასამართლო პროცესი მანამდე მიმდინარეობდა; (გ) იესო პოლიტიკური დანაშაულისთვის გაასამართლეს“ .
მიუხედავად იმისა, რომ მეცნიერები თანხმდებიან ჯვარცმის ისტორიულობაზე, ისინი განსხვავდებიან მისი მიზეზისა და კონტექსტის შესახებ. მაგალითად, როგორც ე.პ. სანდერსი , ასევე პაულა ფრედრიკსენი მხარს უჭერენ ჯვარცმის ისტორიულობას, მაგრამ ამტკიცებენ, რომ იესომ არ იწინასწარმეტყველა საკუთარი ჯვარცმა და რომ მისი წინასწარმეტყველება ჯვარცმის შესახებ „ეკლესიის ქმნილებაა“. 126 მეორეს მხრივ, მაიკლ პატრიკ ბარბერი ამტკიცებს, რომ ისტორიულმა იესომ იწინასწარმეტყველა თავისი ძალადობრივი სიკვდილი. ტაკერ ფერდა ამტკიცებს, რომ ისტორიულმა იესომ სჯეროდა, რომ შეიძლებოდა მომკვდარიყო. გეზა ვერმესი ასევე ჯვარცმას ისტორიულ მოვლენად მიიჩნევს, მაგრამ საკუთარ ახსნას და ფონს გვთავაზობს. ბარტ ერმანი აცხადებს, რომ იესომ საკუთარი თავი მომავალი სამეფოს ლიდერად წარმოაჩინა და რომ რიგი კრიტერიუმები - მრავალჯერადი დამოწმების კრიტერიუმი და განსხვავებულობის კრიტერიუმი - ადასტურებს იესოს ჯვარცმას, როგორც სახელმწიფოს მტერს.
მიუხედავად იმისა, რომ ჯვარცმასთან დაკავშირებული თითქმის ყველა უძველესი წყარო ლიტერატურულია, 1968 წელს, იერუსალიმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არქეოლოგიურმა აღმოჩენამ აღმოაჩინა ჯვარცმული მამაკაცის ცხედარი, რომელიც დათარიღებულია I საუკუნით, რაც კარგ დამადასტურებელ მტკიცებულებას იძლევა იმისა, რომ ჯვარცმები რომაულ პერიოდში დაახლოებით ისე ხდებოდა, როგორც იესოს ჯვარცმაა აღწერილი სახარებებში. ჯვარცმული მამაკაცი იდენტიფიცირებული იყო, როგორც იოჰანან ბენ ჰაგკოლი და სავარაუდოდ გარდაიცვალა დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვით 70 წელს, რომის წინააღმდეგ ებრაელთა აჯანყების დროს . ჰადასას სამედიცინო სკოლაში ჩატარებული ანალიზების თანახმად, ის გარდაიცვალა 20 წლის ბოლოს. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური აღმოჩენა, რომელიც ასევე თარიღდება ჩვენი წელთაღრიცხვით I საუკუნით, არის იერუსალიმის საფლავში აღმოჩენილი უცნობი ქუსლის ძვალი წვეტიანი წვეტით, რომელიც ამჟამად ისრაელის სიძველეთა სამსახურს ეკუთვნის და გამოფენილია ისრაელის მუზეუმში .
დეტალები
მეცნიერთა კონსენსუსი იმაში მდგომარეობს, რომ ახალი აღთქმის ცნობები პარასკევს ჯვარცმას ასახავს, თუმცა ასევე შემოთავაზებულია ხუთშაბათს ან ოთხშაბათს ჯვარცმის ცნება. ზოგიერთი მეცნიერი ხუთშაბათს ჯვარცმას „ორმაგ შაბათს“ უკავშირებს, რაც გამოწვეულია პასექის დამატებითი შაბათით, რომელიც ხუთშაბათის შებინდებისას პარასკევის შუადღემდე ემთხვევა, რაც ჩვეულებრივ ყოველკვირეულ შაბათს უსწრებს. ზოგი ამტკიცებს, რომ იესო ჯვარს აცვეს ოთხშაბათს და არა პარასკევს, მათეს სახარების 12:40- ში „სამი დღე და სამი ღამე“-ს მოხსენიების საფუძველზე , რომელიც კვირას აღინიშნებოდა მის აღდგომამდე. სხვები კი ამტკიცებენ, რომ ეს უგულებელყოფს ებრაულ იდიომას, რომლის მიხედვითაც „დღე და ღამე“ შეიძლება 24-საათიანი პერიოდის ნებისმიერ ნაწილს გულისხმობდეს, რომ მათეს სახარებაში გამოთქმა იდიომატურია და არა განცხადება, რომ იესო 72 საათი იმყოფებოდა საფლავში და რომ მესამე დღეს აღდგომის მრავალი მითითება არ საჭიროებს სამ სიტყვასიტყვით ღამეს. გარდა ამისა, რამდენიმე მეცნიერმა დაასაბუთა, რომ მათემ ფრაზა „დედამიწის გული“ იერუსალიმის აღსანიშნავად გამოიყენა და ამგვარად, პერიოდი მოიცავს იესოს მიერ იერუსალიმში გატარებულ მთელ დროს, ხუთშაბათს ბეთანიიდან დაბრუნების შემდეგ, რაც ზუსტად სამი დღე და სამი ღამე გაგრძელდა.
მარკოზის 15:25- ში ჯვარცმა ხდება მესამე საათზე ( დილის 9 საათი ), ხოლო იესოს სიკვდილი - მეცხრე საათზე (შუადღის 3 საათი). იოანეს 19:14- ში იესო კვლავ პილატეს წინაშეა მეექვსე საათზე. მეცნიერებმა წარმოადგინეს მრავალი არგუმენტი ამ საკითხის განსახილველად, ზოგი მათგანი გვთავაზობს შერიგებას, მაგალითად, იოანეს სახარებაში რომაული დროის აღრიცხვის გამოყენების საფუძველზე , რადგან რომაული დროის აღრიცხვა შუაღამისას იწყებოდა და ეს ნიშნავდა, რომ პილატეს წინაშე მეექვსე საათზე ყოფნა დილის 6 საათი იყო, თუმცა სხვები უარყოფენ ამ არგუმენტებს. რამდენიმე მეცნიერი ამტკიცებს, რომ დღის დროის აღნიშვნის თანამედროვე სიზუსტე არ უნდა იქნას აღქმული სახარებისეულ ცნობებში, რომლებიც დაიწერა იმ დროს, როდესაც არ არსებობდა საათების სტანდარტიზაცია ან საათებისა და წუთების ზუსტი ჩანაწერი და დრო ხშირად მიახლოებით სამსაათიან პერიოდს უკავშირდებოდა.
გზა
სამი სინოპტიკური სახარება მოიხსენიებს კაცს, სახელად სიმონ კირენელს, რომელსაც რომაელი ჯარისკაცები უბრძანეს ჯვრის ტარებას მას შემდეგ, რაც იესო თავდაპირველად ატარებდა მას, მაგრამ შემდეგ წაი ხოლო იოანეს სახარება მხოლოდ იმას ამბობს, რომ იესო საკუთარ ჯვარს „ატარებს“.
ლუკას სახარებაში ასევე აღწერილია იესოსა და მის მიმდევრებში მყოფ ქალებს შორის ურთიერთობა, სადაც იესოს სიტყვებია მოყვანილი: „იერუსალიმის ასულნო, ნუ იტირებთ ჩემთვის, არამედ იტირეთ საკუთარი თავისთვის და თქვენი შვილებისთვის. რადგან, აჰა, მოდის დღეები, როდესაც იტყვიან: „ნეტარ არიან უნაყოფოები და საშოები, რომლებმაც არ მშობიარეს და ძუძუები, რომლებმაც არ წოვეს!“ მაშინ მთებს ეტყვიან: „დაგვემხეთ თავზე!“ და ბორცვებს: „დაგვიფარეთ!“ რადგან თუ ამას ნედლ ხეზე აკეთებენ, რა მოხდება გამხმარზე?“
ლუკას სახარებაში იესო ამ ქალებს „იერუსალიმის ასულებს“ უწოდებს, რითაც განასხვავებს მათ იმ ქალებისგან, რომლებსაც იმავე სახარებაში „გალილეიდან მისდევდნენ“ და რომლებიც მის ჯვარცმას ესწრებოდნენ.
ტრადიციულად, იესოს მიერ გავლილ გზას Via Dolorosa ეწოდება ( ლათინურად „მწუხარების გზა“ ან „ტანჯვის გზა“) და ეს არის ქუჩა იერუსალიმის ძველ ქალაქში . მასზე ჯვრის თოთხმეტი ეტაპიდან ცხრაა მითითებული . ის Ecce Homo ეკლესიის გავლით გადის , ხოლო ბოლო ხუთი ეტაპი წმინდა საფლავის ეკლესიაშია .
სახარებებში ვერონიკა სახელად ქალის შესახებ არაფერია ნათქვამი , თუმცა ისეთი წყაროები, როგორიცაა „აქტა სანქტორუმი“, მას აღწერენ, როგორც იერუსალიმელ ღვთისმოსავ ქალს , რომელმაც, როდესაც იესომ მისი ჯვარი გოლგოთაზე მიიტანა, თანაგრძნობით აღსავსე, მას ფარდა მისცა, რათა შუბლი შეეწმინდა.
მდებარეობა
ჯვარცმის ზუსტი ადგილმდებარეობა ვარაუდის საგანია, თუმცა ბიბლიური ცნობები მიუთითებს, რომ ის იერუსალიმის ქალაქის კედლების გარეთ იყო, გამვლელებისთვის ხელმისაწვდომი და შესამჩნევი იყო გარკვეული მანძილიდან. ევსები მის ადგილმდებარეობას მხოლოდ სიონის მთის ჩრდილოეთით ასახელებს , რაც თანხვედრაშია თანამედროვეობის ორ ყველაზე ხშირად შემოთავაზებულ ადგილსამყოფელთან.
ინგლისური სახელწოდება „ გოლგოთა “ მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან „თავის ქალა“ ( calvaria ), რომელიც ვულგატის თარგმანში გამოიყენება „თავის ქალას ადგილის“ ტერმინში, რაც ახსნილია ოთხივე სახარებაში არამეული სიტყვის Gûlgaltâ- ს ( ბერძნულად ტრანსლიტერირებული როგორც Γολγοθᾶ (გოლგოთა)), რომელიც იესოს ჯვარცმის ადგილის სახელი იყო. ტექსტში არ არის მითითებული, თუ რატომ დასახელდა იგი ასე, მაგრამ რამდენიმე თეორია წამოყენებულია. ერთ-ერთი ვარაუდია, რომ საჯარო სიკვდილით დასჯის ადგილის სახით, გოლგოთა შესაძლოა მიტოვებული მსხვერპლის თავის ქალებით იყო მოფენილი (რაც ეწინააღმდეგება ებრაულ დაკრძალვის ტრადიციებს, მაგრამ არა რომაულს). მეორე ვარაუდია, რომ გოლგოთას სახელი ახლომდებარე სასაფლაოს მიხედვით ჰქვია (რაც შეესაბამება ორივე შემოთავაზებულ თანამედროვე ადგილს). მესამე ვარაუდია, რომ სახელი ფიზიკური კონტურიდან მომდინარეობს, რაც უფრო შეესაბამება სიტყვის მხოლობით გამოყენებას, ანუ „თავის ქალას“ ადგილს. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად მას „გოლგოთას მთას“ უწოდებენ, უფრო სავარაუდოა, რომ ის პატარა ბორცვი ან კლდოვანი ბორცვი იყო.
ტრადიციული ადგილი, რომელიც ძველი ქალაქის ქრისტიანულ კვარტალში , წმინდა სამარხის ეკლესიას უკავია , მე-4 საუკუნიდან დასტურდება. მეორე ადგილი (რომელსაც ჩვეულებრივ გორდონის გოლგოთას უწოდებენ ), რომელიც ძველი ქალაქის ჩრდილოეთით, ბაღის სამარხის სახელით ცნობილ ადგილას მდებარეობს , მე-19 საუკუნიდან არის პოპულარიზებული.
დამსწრე ადამიანები
სახარებები ჯვარცმის დროს სხვადასხვა ქალს აღწერს , რომელთაგან ზოგიერთის სახელიც მოხსენიებულია. მარკოზის თანახმად, იქ ბევრი ქალი იმყოფებოდა, მათ შორის მარიამ მაგდალინელი , იაკობის დედა მარიამი და კლოპას მარიამი , რომლებიც ფართოდ არიან ცნობილი, როგორც „ სამი მარიამი “. მათეს სახარება ასევე ახსენებს რამდენიმე ქალს, მათ შორის მარიამ მაგდალინელს, იაკობის დედა მარიამს და ზებედეს შვილების დედას. მიუხედავად იმისა, რომ ლუკას სახარებაში ქალების ჯგუფია მოხსენიებული, არცერთი მათგანი არ არის დასახელებული. იოანეს სახარება საუბრობს იქ მყოფ ქალებზე, მათ შორის იესოს დედაზე , მარიამ მაგდალინელსა და კლოპას მარიამზე.
ამ ქალების გარდა, სამი სინოპტიკური სახარება სხვების ყოფნაზე საუბრობს: „მღვდელმთავრები მწიგნობრებთან და უხუცესებთან ერთად“, ორი ჯვარცმული დამნაშავე, იესოს მარჯვნივ და მარცხნივ, „ჯარისკაცები“, „ასისთავი და ისინი, ვინც მასთან იყვნენ და იესოს იცავდნენ“, გამვლელები, „გამვლელები“, „ამ სანახაობისთვის შეკრებილი ხალხი“, და „მისი ნაცნობები“. ორი დამნაშავე აღწერილია, როგორც λῃσταί (სხვადასხვაგვარად ითარგმნება, როგორც ყაჩაღები, მეამბოხეები ან ქურდები) და ლუკას სახარებაში განხილულია, როგორც მონანიებული ქურდი და მოუნანიებელი ქურდი .
იოანეს სახარებაში მოხსენიებულია ჯარისკაცები და „ მოწაფე, რომელიც უყვარდა იესოს “, რომელიც ქალებთანაა .
სახარებები ასევე მოგვითხრობენ იესოს სიკვდილის შემდეგ არიმათიელი იოსების (ოთხ სახარებაში) და ნიკოდემოსის (მხოლოდ იოანეს სახარებაში) ჩამოსვლის შესახებ .
მეთოდი და მანერა
ქრისტიანთა უმეტესობა თვლის, რომ იესოს სიკვდილით დასჯის თაღი ტრადიციული ორსხივიანი ჯვარი იყო. იეჰოვას მოწმეები გამორჩეულ შეხედულებას იზიარებენ, რომ გამოიყენებოდა ერთი ვერტიკალური ბოძი. ადრეულ ქრისტიანულ ნაწერებში გამოყენებული ბერძნული და ლათინური სიტყვები ბუნდოვანია. ახალ აღთქმაში გამოყენებული კოინე ბერძნული ტერმინებია stauros ( σταυρός ) და xylon ( ξύλον ). ეს უკანასკნელი ნიშნავს ხეს (ცოცხალ ხეს, ხეს ან ხისგან დამზადებულ საგანს); ბერძნულის ადრეულ ფორმებში პირველი ტერმინი ნიშნავდა ვერტიკალურ ბოძს ან ბოძს, მაგრამ კოინე ბერძნულში ის ასევე გამოიყენებოდა ჯვრის მნიშვნელობით. ლათინური სიტყვა crux ასევე გამოიყენებოდა ჯვრის გარდა სხვა ობიექტების აღსანიშნავად.
ადრეული ქრისტიანი მწერლები, რომლებიც იესოს სიკვდილის კონკრეტული გიბეტის ფორმაზე საუბრობენ, მას განუწყვეტლივ აღწერენ, როგორც განივი ძელის მქონეს. მაგალითად, ბარნაბას ეპისტოლე , რომელიც ნამდვილად 135 წელზე ადრინდელია და შესაძლოა, ჩვენი წელთაღრიცხვით I საუკუნის იყოს , იმ დროისა, როდესაც იესოს სიკვდილის შესახებ სახარებისეული ცნობები დაიწერა, მას ასო T-ს (ბერძნული ასო tau , რომელსაც რიცხვითი მნიშვნელობა 300 ჰქონდა ) და მოსეს მიერ გამოსვლის 17:11–12- ში დაკავებულ პოზიციას ადარებს . იუსტინე მოწამე (100–165) ცალსახად ამბობს, რომ ქრისტეს ჯვარი ორსხივიანი იყო: „ის კრავი, რომლის მთლიანად შეწვაც უბრძანეს, ჯვრის ტანჯვის სიმბოლო იყო, რომელსაც ქრისტე გაიტანდა. რადგან შეწვადი კრავი იწვება და ჯვრის სახით იწვება. რადგან ერთი ნერწყვი ქვედა ნაწილებიდან თავამდეა გადაჭიმული, მეორე კი ზურგზე, რომელზეც მიმაგრებულია კრავის ფეხები“. ირინეოსი , რომელიც II საუკუნის ბოლოს გარდაიცვალა, ჯვარზე საუბრობს, როგორც „ხუთი კიდურის მქონეზე, ორი სიგრძით, ორი სიგანით და ერთი შუაში, რომელზეც [ბოლოს] ლურსმნებით დამაგრებული ადამიანი წევს“.
ორსხივიანი ჯვრის გამოყენების ვარაუდი არ განსაზღვრავს ჯვარცმის დროს გამოყენებული ლურსმნების რაოდენობას და ზოგიერთი თეორია სამ ლურსმანს ვარაუდობს, ზოგი კი ოთხს. ისტორიის განმავლობაში ლურსმნების უფრო დიდი რაოდენობის ჰიპოთეზები იყო, ზოგჯერ 14 ლურსმანსაც კი აღწევდა. ეს ვარიაციები ჯვარცმის მხატვრულ გამოსახულებებშიც შეინიშნება. დასავლურ ქრისტიანობაში , რენესანსამდე, ჩვეულებრივ, ოთხი ლურსმანი იყო გამოსახული, ფეხები გვერდიგვერდ. რენესანსის შემდეგ, უმეტესად გამოსახულებებში სამი ლურსმანია გამოყენებული, ერთი ფეხი მეორეზეა განთავსებული. ლურსმნები თითქმის ყოველთვის გამოსახულია ხელოვნებაში, თუმცა რომაელები ზოგჯერ მსხვერპლს უბრალოდ ჯვარზე აკავშირებდნენ. ტრადიცია ქრისტიანულ სიმბოლოებზეც ვრცელდება , მაგალითად, იეზუიტები ჯვარცმის სიმბოლოდ სამ ლურსმანს იყენებენ IHS მონოგრამისა და ჯვრის ქვეშ.
ხელებზე ან მაჯებზე ლურსმნების დამაგრების ადგილიც გაურკვეველია. ზოგიერთი თეორია ვარაუდობს, რომ ბერძნული სიტყვა „cheir“ ( χείρ ), რომელიც ხელს ნიშნავს, მაჯასაც მოიცავს და რომაელები ზოგადად გაწვრთნილები იყვნენ დესტოტის სივრცეში ( თავისებრ და მთვარისებრ ძვლებს შორის ) ლურსმნების ჩასმაში ძვლების მოტეხილობის გარეშე. სხვა თეორია ვარაუდობს, რომ ბერძნული სიტყვა „ხელი“ წინამხარსაც მოიცავს და ლურსმნები წინამხრის სხივის ძვალთან და იდაყვის ძვალთან ახლოს იყო მოთავსებული . ლურსმნების გამოყენებასთან ერთად, ხელების დასამაგრებლად თოკებიც შესაძლოა გამოყენებულიყო.
კიდევ ერთი საკამათო საკითხი იყო ჰიპოპოდიუმის გამოყენება ფეხების დასაყრდენ პლატფორმად, იმის გათვალისწინებით, რომ ხელებს შესაძლოა არ შეეძლოთ წონის ატანა. მე-17 საუკუნეში რასმუს ბართოლინმა ამ თემაზე არაერთი ანალიტიკური სცენარი განიხილა. მე-20 საუკუნეში, სასამართლო პათოლოგმა ფრედერიკ ზუგიბემ ჩაატარა ჯვარცმის რამდენიმე ექსპერიმენტი, თოკების გამოყენებით, რათა სხვადასხვა კუთხითა და ხელების პოზიციით ჩამოეკიდა ადამიანები. მისი ექსპერიმენტები ადასტურებს კუთხოვან დაკიდებას, ორსხივიან ჯვარს და შესაძლოა ფეხის საყრდენის რაიმე ფორმას, იმის გათვალისწინებით, რომ აუფბინდენის ფორმის დაკიდებისას სწორი ძელიდან (როგორც ნაცისტები იყენებდნენ დახაუს საკონცენტრაციო ბანაკში მეორე მსოფლიო ომის დროს ), სიკვდილი საკმაოდ სწრაფად დგება.
იესოს სიტყვები, რომლებიც ჯვარზე წარმოთქვა
_-_James_Tissot.jpg?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=ka&_x_tr_hl=ka&_x_tr_pto=wapp)
სახარებები აღწერს იესოს მიერ ჯვარზე გაკრვისას წარმოთქმულ სხვადასხვა უკანასკნელ სიტყვებს შემდეგნაირად:
მარკოზი / მათე
- ელი, ელი, ლამა საბაჩთანი? ( არამეულად ნიშნავს „ღმერთო ჩემო, ღმერთო ჩემო, რატომ მიმატოვე?“). არამეული ენათმეცნიერი სტივ კარუზო ამბობდა, რომ იესო, სავარაუდოდ, გალილეის არამეულ ენაზე საუბრობდა, რაც ამ სიტყვების წარმოთქმას ასე გადმოსცემს: əlahí əlahí ləmáh šəvaqtáni .
მარკოზისა და მათეს სახარებებში ჯვარზე იესოს ერთადერთი სიტყვებია მოხსენიებული და ეს ფსალმუნის 22-ე თავის ციტატაა . ვინაიდან იმავე ფსალმუნის სხვა მუხლებიც ჯვარცმის შესახებ ცნობებშია მოყვანილი, ზოგიერთი კომენტატორი მას ლიტერატურულ და თეოლოგიურ ქმნილებად მიიჩნევს. გეზა ვერმესმა აღნიშნა, რომ მუხლი არამეულ ენაზეა მოყვანილი და არა ჩვეულებრივ ებრაულ ენაზე და რომ იესოს დროისთვის ეს ფრაზა უკვე ფართოდ გამოყენებაში არსებულ ანდაზად იქცა. სხვა სახარებებში არსებულ ცნობებთან შედარებით, რომლებსაც ის „თეოლოგიურად სწორად და დამამშვიდებლად“ აღწერს, ის ამ ფრაზას „მოულოდნელად, შემაშფოთებლად და შესაბამისად, უფრო სავარაუდოდ“ მიიჩნევს. ის მას აღწერს, როგორც „ნამდვილი ტირილის ყველა მსგავსებას“. რეიმონდ ბრაუნი ასევე აღნიშნავს, რომ მას „არ აქვს დამაჯერებელი არგუმენტი მარკოზის/მათეს სახარების იესოსთვის ფსალმუნის ციტატაში გამოხატული მიტოვების გრძნობის პირდაპირი განცდის მიკუთვნების წინააღმდეგ“.
ლუკა
- „მამაო, მიუტევე ამათ, რადგან არ იციან, რას სჩადიან.“
- „ჭეშმარიტად გეუბნები შენ, დღესვე ჩემთან ერთად იქნები სამოთხეში.“
- „მამაო, შენს ხელში ვაბარებ ჩემს სულს.“
ლუკას სახარებაში არ არის მოხსენიებული იესოს ზემოხსენებული შეძახილი, რომელიც მოხსენიებულია მათესა და მარკოზის სახარებებში.
ჯონი
- „ქალო, აჰა შენი ძე... აჰა შენი დედა.“
- „მწყურია.“
- „დასრულდა.“
ჯვარზე იესოს სიტყვები, განსაკუთრებით მისი უკანასკნელი სიტყვები , ქრისტიანული სწავლებებისა და ქადაგებების ფართო სპექტრის საგანი გახდა და არაერთმა ავტორმა დაწერა წიგნები, რომლებიც სპეციალურად ქრისტეს უკანასკნელ სიტყვებს ეძღვნება.
დაფიქსირებული არაჩვეულებრივი შემთხვევები
სინოპტიკოსები ჯვარცმის დროს სხვადასხვა სასწაულებრივ მოვლენას იუწყებიან. მარკოზი იესოს ჯვარცმის დროს დღისით სიბნელის პერიოდს და იესოს სიკვდილის დროს ტაძრის ფარდის ორად გახევას ახსენებს. ლუკა მარკოზის შემდეგ მოდის; ისევე როგორც მათე, დამატებით ახსენებს მიწისძვრას და გარდაცვლილი წმინდანების აღდგომას . იოანეს სახარებაში არცერთი მათგანი არ არის ნახსენები.
სიბნელე
სინოპტიკურ თხრობაში, როდესაც იესო ჯვარზეა ჩამოკიდებული, იუდეის (ანუ მთელი მსოფლიოს) თავზე ცა „სამი საათის განმავლობაში ბნელდება“, მეექვსე საათიდან მეცხრე საათამდე (შუადღიდან შუადღემდე). იოანეს სახარებაში, სადაც ჯვარცმა შუადღის შემდეგ არ ხდება, სიბნელის შესახებ არანაირი მინიშნება არ არის.
ზოგიერთი უძველესი ქრისტიანი მწერალი განიხილავდა შესაძლებლობას, რომ წარმართ კომენტატორებს შესაძლოა ეს მოვლენა ახსენეს და მზის დაბნელებაში აერიათ, აღნიშნავდნენ რა, რომ დაბნელება არ შეიძლებოდა მომხდარიყო პასექის დროს, რომელიც სავსემთვარეობის დროს ხდება, როდესაც მთვარე მზის საპირისპიროა და არა მის წინ. ქრისტიანი მოგზაური და ისტორიკოსი სექსტუს იულიუს აფრიკელი და ქრისტიანი თეოლოგი ორიგენე მოიხსენიებენ ბერძენ ისტორიკოს ფლეგონს , რომელიც ცხოვრობდა ჩვენი წელთაღრიცხვით II საუკუნეში, როგორც მან დაწერა „ტიბერიუს კეისრის დროს დაბნელების შესახებ, რომლის მეფობის დროსაც, როგორც ჩანს, იესო ჯვარს აცვეს და იმ დროს მომხდარი დიდი მიწისძვრების შესახებ“.
სექსტუს იულიუს აფრიკელი ასევე მოიხსენიებს ისტორიკოს თალოსის ნაშრომებს : „ეს სიბნელე თალოსი, თავისი „ისტორიის“ მესამე წიგნში, როგორც უსაფუძვლოდ მეჩვენება, მზის დაბნელებას უწოდებს. რადგან ებრაელები პასექს მთვარის მიხედვით მე-14 დღეს აღნიშნავენ, ხოლო ჩვენი მხსნელის ვნება პასექის წინა დღეს ემთხვევა; მაგრამ მზის დაბნელება მხოლოდ მაშინ ხდება, როდესაც მთვარე მზის ქვეშ მოდის.“ ქრისტიანი აპოლოგეტი ტერტულიანე თვლიდა, რომ ეს მოვლენა რომის არქივებში იყო დოკუმენტირებული.
ოქსფორდის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა კოლინ ჰამფრისმა და გრემ უოდინგტონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ მზის ნაცვლად მთვარის დაბნელება მომხდარიყო. მათ დაასკვნეს, რომ ასეთი დაბნელება იერუსალიმში ახ. წ. 33 წლის 3 აპრილს ხილული იყო, მისი პიკი იერუსალიმის დროით საღამოს 5:15 საათზე იყო, მაგრამ ის მზის ჩასვლის შემდეგ (შაბათისა და პასექის დასაწყისი) ნახევარი საათის განმავლობაში ხილული იყო. ლუკას სახარების ზოგიერთ უძველეს ხელნაწერში ნათქვამია, რომ „მზე დაბნელდა“ ( 23:45 ) ჯვარცმის დროს. ავტორები ვარაუდობენ, რომ ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს იმით, რომ მწიგნობარმა სიტყვა „მთვარე“ „მზეზე“ შეცვალა სიბნელის ასახსნელად, ან რომ სიტყვა „დაბნელებული“ უბრალოდ დაბნელებულს ან დაფარულს ნიშნავდა, როგორც ეს სიბილნის ორაკულების ერთ-ერთ მონაკვეთშია . ისტორიკოსი დევიდ ჰენიგე უარყოფს ამ ახსნას , როგორც „გაუმართლებელს“. უფრო ობიექტურად, ასტრონომმა ბრედლი შეფერმა მოგვიანებით დაადგინა, რომ მთვარის დაბნელება ცის სიკაშკაშის გამო მთვარის ამოსვლისას არ იქნებოდა ხილული და უმბრა (წითელი ნაწილი) რამდენიმე წუთში გაქრობამდე არ იქნებოდა ხილული.
BBC Radio 4-ის გადაცემა „ ჩვენს დროში “ -ს გამოშვებაში სახელწოდებით „დაბნელებები“, ოქსფორდის უნივერსიტეტის ფიზიკის დამსახურებულმა პროფესორმა ფრენკ კლოუზმა აღნიშნა, რომ გარკვეული ისტორიული წყაროების თანახმად, ჯვარცმის ღამეს „მთვარე სისხლისფერად ამოვიდა“, რაც მთვარის დაბნელებაზე მიუთითებს. მან ასევე დაადასტურა, რომ რადგან პასექი სავსე მთვარეზე აღინიშნება, გამოთვლები აჩვენებს, რომ მთვარის დაბნელება მართლაც მოხდა პასექის ღამეს, პარასკევს, ჩვენი წელთაღრიცხვით 33 წლის 3 აპრილს და ხილული იქნებოდა თანამედროვე ისრაელის რეგიონში, ძველ იუდეაში, მზის ჩასვლისთანავე.
თანამედროვე ბიბლიური მეცნიერებები სინოპტიკურ სახარებებში მოცემულ ცნობას მარკოზის სახარების ავტორის ლიტერატურულ ქმნილებად მიიჩნევს, რომელიც ლუკასა და მათეს ცნობებში შესწორებულია და მიზნად ისახავს იმ მოვლენის მნიშვნელობის გაზრდას, რასაც ისინი თეოლოგიურად მნიშვნელოვან მოვლენად მიიჩნევდნენ და არა სიტყვასიტყვით აღქმას. მიწაზე სიბნელის ეს სურათი ძველი მკითხველებისთვის გასაგები იქნებოდა, რაც ტიპიური ელემენტია მეფეებისა და სხვა მნიშვნელოვანი ფიგურების სიკვდილის აღწერაში ისეთი მწერლების მიერ, როგორებიც არიან ფილონ , დიო კასიუსი , ვერგილიუსი , პლუტარქე და იოსებ ფლავიუსი . გეზა ვერმესი სიბნელის შესახებ ცნობას აღწერს, როგორც „უფლის დღის ებრაული ესქატოლოგიური ხატოვნების“ ტიპურ მაგალითს და ამბობს, რომ ისინი, ვინც მას დათარიღებულ დაბნელებად განმარტავენ, „არასწორ გზას ადგანან“.
ტაძრის ფარდა, მიწისძვრა და გარდაცვლილი წმინდანების აღდგომა
სინოპტიკური სახარებები გვამცნობენ, რომ ტაძრის ფარდა ზემოდან ქვემომდე იყო გახეული.
მათეს სახარებაში მოხსენიებულია მიწისძვრების, კლდეების გახლეჩისა და გარდაცვლილი წმინდანების საფლავების გახსნის შესახებ ცნობები და აღწერილია, თუ როგორ შევიდნენ ეს აღმდგარი წმინდანები წმინდა ქალაქში და გამოეცხადნენ მრავალ ადამიანს.
მარკოზისა და მათეს სახარებებში, პასუხისმგებელი ასისთავი მოვლენებზე კომენტარს აკეთებს: „ჭეშმარიტად ეს კაცი ღვთის ძე იყო!“ ან „ჭეშმარიტად ეს ღვთის ძე იყო !“ ლუკას სახარებაში მოყვანილია მისი სიტყვები: „ჭეშმარიტად ეს კაცი უდანაშაულო იყო!“
ისტორიკოსი სექსტუს იულიუს აფრიკელი III საუკუნის დასაწყისში ჯვარცმის დღის აღწერისას წერდა: „საშინელი სიბნელე დაეცა მთელ მსოფლიოში, მიწისძვრამ კლდეები დაანგრია და იუდეასა და მსოფლიოს დანარჩენ ნაწილში მრავალი ადგილი დაინგრა. თავისი „ისტორიების“ მესამე წიგნში თალოსი ამ სიბნელეს მზის დაბნელებად მიიჩნევს...“
დადასტურდა, რომ რეგიონში ჩვენი წელთაღრიცხვით 26-დან 36 წლამდე მოხდა მინიმუმ 5.5 მაგნიტუდის ფართომასშტაბიანი მიწისძვრა. ეს მიწისძვრა დათარიღდა ენ გედის ნალექის ბირთვში მის მიერ გამოწვეულ დარღვევებსა და ძვ. წ. 31 წელს მომხდარ ადრე ცნობილ მიწისძვრას შორის ვარვების (ნალექის წლიური ფენები) დათვლით. ავტორებმა დაასკვნეს, რომ ან ეს იყო მათეს სახარებაში აღწერილი მიწისძვრა და ის დაახლოებით ისე მოხდა, როგორც აღწერილია, ან მათემ „ისესხა“ ეს მიწისძვრა, რომელიც სინამდვილეში სხვა დროს მოხდა, ან უბრალოდ ჩასვა „ალეგორიული ფიქცია“.
სამედიცინო ასპექტები
1847 წელს ექიმმა უილიამ სტრაუდმა იესოს სიკვდილის მიზეზად გულის გახეთქვის თეორია წამოაყენა, იოანეს სახარებაში ( იოანე 19:34 ) მოხსენიებული შუბით განგმირული სისხლისა და წყლის შესახებ მისი გვერდიდან გადმოდინების შესახებ; ამ ადრეულმა თეორიამ გავლენა მოახდინა სხვა მრავალ თეორიაზე.
გულ-სისხლძარღვთა კოლაფსის თეორია გავრცელებული თანამედროვე ახსნაა, რომელიც ვარაუდობს, რომ იესო გარდაიცვალა ღრმა შოკით. ამ თეორიის თანახმად, გომბეშოებმა, ცემამ და ჯვარზე მილურჯვამ იესო გაუწყლოებული, სუსტი და კრიტიკულად დაავადებული დატოვა, რამაც გულ-სისხლძარღვთა კოლაფსი გამოიწვია.
1986 წელს, ექიმმა უილიამ ედვარდსმა და მისმა კოლეგებმა, ამერიკის სამედიცინო ასოციაციის ჟურნალში წერისას , მხარი დაუჭირეს გულ-სისხლძარღვთა კოლაფსის ( ჰიპოვოლემიური შოკის გზით) და გამოფიტვისა და ასფიქსიის კომბინირებულ თეორიებს, იოანეს სახარებაში აღწერილი იესოს მხრიდან წყლის დინების ინტერპრეტაციით, როგორც პერიკარდიული სითხე .
თავის წიგნში „იესოს ჯვარცმა“ , ექიმმა და სასამართლო პათოლოგმა ფრედერიკ ზუგიბემ დეტალურად შეისწავლა იესოს სიკვდილის სავარაუდო გარემოებები. ზუგიბემ რამდენიმე წლის განმავლობაში ჩაატარა არაერთი ექსპერიმენტი თავისი თეორიების შესამოწმებლად, სანამ სამედიცინო ექსპერტი იყო. ეს კვლევები მოიცავდა ექსპერიმენტებს, რომლებშიც მოხალისეები კონკრეტული წონით იყვნენ ჩამოკიდებულნი გარკვეული კუთხით და იზომებოდა თითოეულ ხელზე დაჭიმულობის ხარისხი, იმ შემთხვევებში, როდესაც ფეხებიც დამაგრებული იყო ან არა. ამ შემთხვევებში დაჭიმულობის ხარისხი და შესაბამისი ტკივილი მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა.
ფრანგმა ექიმმა და პარიზის წმინდა იოსების საავადმყოფოს მთავარმა ქირურგმა, პიერ ბარბემ გამოთქვა ჰიპოთეზა, რომ იესომ კუნთები მოადუნა, რათა საკმარისი ჰაერი მიეღო ბოლო სიტყვების წარმოსათქმელად, დაღლილობისა და ასფიქსიის ფონზე. ბარბეს ზოგიერთ თეორიას, როგორიცაა ლურსმნების მდებარეობა, ზუგიბე ეჭვქვეშ აყენებს.
ორთოპედმა ქირურგმა კიტ მაქსველმა არა მხოლოდ ჯვარცმის სამედიცინო ასპექტები გააანალიზა, არამედ ფიზიკური დატვირთვაც გაითვალისწინა, რაც იესოს ჯვრის ვია დოლოროსას გასწვრივ ტარებასთან იყო დაკავშირებული .
2003 წელს ისტორიკოსებმა ფ.პ. რეტიეფმა და ლ. კილიერსმა გადახედეს რომაელების მიერ ჯვარცმის ისტორიასა და პათოლოგიას და ივარაუდეს, რომ სიკვდილის მიზეზი ხშირად ფაქტორების ერთობლიობა იყო. ისინი ასევე აცხადებენ, რომ რომაელ მცველებს ეკრძალებოდათ ადგილის დატოვება სიკვდილის დადგომამდე.
იხ.ვიდეო - ENGAI - 5th DESTINATION– დიდება მოთმინებასა შენსა, უფალო იესო _dideba motminebasa chensa upalo ieso
თეოლოგიური მნიშვნელობა
.jpg?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=ka&_x_tr_hl=ka&_x_tr_pto=wapp)
ქრისტიანები თვლიან, რომ იესოს სიკვდილი კაცობრიობის ღმერთთან ურთიერთობის აღდგენაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა . ქრისტიანები თვლიან, რომ იესოს სიკვდილითა და აღდგომით ადამიანები შეიძლება შეურიგდნენ ღმერთს და მიიღონ როგორც სიხარული, ასევე ძალა ამ ცხოვრებაში, ასევე მარადიულ ცხოვრებაში . ამრიგად, იესოს ჯვარცმა მის აღდგომასთან ერთად აღადგენს ღვთის ყოფნის, სიყვარულისა და მადლის ცოცხალ გამოცდილებას , ასევე მარადიული სიცოცხლის ნდობას.
ქრისტოლოგია
იოანეს „აგენტი ქრისტოლოგიაში“ იესოს ჯვარცმაზე დამორჩილება არის მსხვერპლი, რომელიც გაკეთდა, როგორც ღვთის აგენტი ან ღვთის მსახური, საბოლოო გამარჯვების მიზნით. ეს ეფუძნება იოანეს სახარების ხსნის თემას, რომელიც იწყება იოანეს 1:29- ში იოანე ნათლისმცემლის ქადაგებით : „ღვთის კრავი, რომელიც იღებს სამყაროს ცოდვებს“.
მოციქულთა საქმეებში წარმოდგენილი ქრისტოლოგიის ცენტრალურ ელემენტს წარმოადგენს იმ რწმენის დადასტურება, რომ იესოს ჯვარცმით სიკვდილი მოხდა „ღვთის წინასწარი ცოდნით, გარკვეული გეგმის მიხედვით“. [ 228 ] ამ თვალსაზრისით, ისევე როგორც საქმეების 2:23- ში , ჯვარი არ განიხილება, როგორც სკანდალი, რადგან იესოს ჯვარცმა „უკანონოების ხელით“ განიხილება, როგორც ღვთის გეგმის შესრულება.
პავლეს ქრისტოლოგია განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს იესოს სიკვდილსა და აღდგომაზე. პავლესთვის იესოს ჯვარცმა პირდაპირ კავშირშია მის აღდგომასთან და გალატელთა 6:12- ში გამოყენებული ტერმინი „ქრისტეს ჯვარი“ შეიძლება განვიხილოთ, როგორც სახარების გზავნილის მისეული აბრევიატურა. პავლესთვის იესოს ჯვარცმა არ იყო ისტორიაში იზოლირებული მოვლენა, არამედ კოსმიური მოვლენა მნიშვნელოვანი ესქატოლოგიური შედეგებით, როგორც ეს 1 კორინთელთა 2:8- შია . პავლეს აზრით, იესო, სიკვდილამდე მორჩილი ( ფილიპელთა 2:8 ), ღვთის გეგმის საფუძველზე „დროულად“ გარდაიცვალა ( რომაელთა 4:25 ).პავლესთვის „ჯვრის ძალა“ განუყოფელია იესოს აღდგომისგან. გარდა ამისა, პავლემ ხაზი გაუსვა იმ აზრს, რომ იესომ ჯვარზე დაამარცხა ბოროტების სულიერი ძალები „ კოსმოკრატორი “, სიტყვასიტყვით „ამ სამყაროს მმართველები“ (გამოიყენება მრავლობით რიცხვში ეფესელთა 6:12- ში ), რითაც ხაზი გაუსვა იესოს მეშვეობით სინათლის სიბნელეზე ან სიკეთის ბოროტებაზე გამარჯვების იდეას.
იესოს სიკვდილის გამომსყიდველი ბუნების რწმენა პავლეს ეპისტოლეებზე ადრეული პერიოდიდან მომდინარეობს, ქრისტიანობისა და იერუსალიმის ეკლესიის ადრეულ დღეებამდე . ნიკეის სარწმუნოების სიმბოლოს დებულება, რომ „ჩვენი გულისთვის ჯვარს აცვეს“, ამ ძირითადი რწმენის მე-4 საუკუნეში ფორმალიზების ანარეკლია.
ჟან კალვინი მხარს უჭერდა „ღვთის აგენტის“ ქრისტოლოგიას და ამტკიცებდა, რომ პილატეს სასამართლოში იესოს შეეძლო წარმატებით დაემტკიცებინა თავისი უდანაშაულობა, მაგრამ მამისადმი მორჩილების გამო ჯვარცმას დამორჩილებოდა. ეს ქრისტოლოგიური თემა XX საუკუნეშიც გაგრძელდა, როგორც აღმოსავლურ , ისე დასავლურ ქრისტიანობაში. აღმოსავლურ ქრისტიანობაში, სერგეი ბულგაკოვი ამტკიცებდა, რომ იესოს ჯვარცმა „ წინასწარ “ იყო განსაზღვრული მამის მიერ სამყაროს შექმნამდე, რათა კაცობრიობა ადამის დაცემით გამოწვეული სირცხვილისგან გამოესყიდა . დასავლურ ქრისტიანობაში კარლ რანერმა დააზუსტა ანალოგია, რომ ჯვარცმის დროს დაღვრილ ღვთის კრავის სისხლს (და იესოს მხრიდან წყალს) ჰქონდა გამწმენდი ბუნება, ნათლობის წყლის მსგავსი.
გამოსყიდვა
იესოს სიკვდილი და აღდგომა საფუძვლად უდევს მრავალფეროვან თეოლოგიურ ინტერპრეტაციას იმის შესახებ, თუ როგორ ენიჭება ხსნა კაცობრიობას. ეს ინტერპრეტაციები მნიშვნელოვნად განსხვავდება იმით, თუ რამდენად დიდ ყურადღებას აქცევენ სიკვდილსა და აღდგომას იესოს სიტყვებთან შედარებით. [ 238 ] ჩანაცვლებითი გამოსყიდვის შეხედულების თანახმად , იესოს სიკვდილს ცენტრალური მნიშვნელობა აქვს და იესომ ნებაყოფლობით გასწირა თავი აღდგომის შემდეგ, როგორც სრულყოფილი მორჩილების აქტი, როგორც სიყვარულის მსხვერპლი, რომელიც სიამოვნებდა ღმერთს. [ 239 ] ამის საპირისპიროდ, გამოსყიდვის მორალური გავლენის თეორია გაცილებით მეტად ფოკუსირებულია იესოს სწავლების მორალურ შინაარსზე და იესოს სიკვდილს მოწამეობრივ სიკვდილად მიიჩნევს . [ 240 ] შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული, დასავლურ ქრისტიანობაში ამ ორ შეხედულებას შორის კონფლიქტი იყო. ევანგელისტური პროტესტანტები, როგორც წესი, ჩანაცვლებით შეხედულებას იზიარებენ და კერძოდ, ემხრობიან სასჯელის ჩანაცვლების თეორიას . ლიბერალი პროტესტანტები, როგორც წესი, უარყოფენ ჩანაცვლებით გამოსყიდვას და ემხრობიან გამოსყიდვის მორალური გავლენის თეორიას . ორივე შეხედულება პოპულარულია რომის კათოლიკურ ეკლესიაში , სადაც კმაყოფილების დოქტრინა შედის მონანიების იდეაში .
რომის კათოლიკურ ტრადიციაში გამოსყიდვის ეს შეხედულება დაბალანსებულია რომის კათოლიკეების მოვალეობით, შეასრულონ იესო ქრისტესადმი მიძღვნილი სასჯელის აქტები , რომლებიც პაპ პიუს XI- ის ენციკლიკაში „Miserentissimus Redemptor“ განისაზღვრა, როგორც „ერთგვარი კომპენსაცია, რომელიც უნდა გადაეხადათ მიყენებული ზიანისთვის“ იესოს ტანჯვასთან დაკავშირებით. პაპმა იოანე პავლე II-მ ამ სასჯელის აქტებს უწოდა „უწყვეტი ძალისხმევა იმ დაუსრულებელი ჯვრების გვერდით დგომისა, რომლებზეც ღვთის ძე კვლავ ჯვარს აცვამს“.
აღმოსავლეთ მართლმადიდებელ ქრისტიანებს შორის კიდევ ერთი გავრცელებული შეხედულებაა „ქრისტეს ვიქტორი“ . [ 244 ] ეს მოსაზრება ამტკიცებს, რომ იესო ღმერთმა გამოგზავნა სიკვდილისა და სატანის დასამარცხებლად. თავისი სრულყოფილების , ნებაყოფლობითი სიკვდილისა და აღდგომის წყალობით , იესომ დაამარცხა სატანა და სიკვდილი და გამარჯვებული აღდგა. ამრიგად, კაცობრიობა აღარ იყო ცოდვაში შებოჭილი, არამედ თავისუფალი იყო ღმერთთან შეერთებისთვის ცოდვის მონანიებისა და იესოსადმი რწმენის გზით.
უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესია ასწავლის, რომ იესოს ჯვარცმა იყო გამოსყიდვის ნაწილი და „გამომსყიდველი გამოსასყიდი“, როგორც ადამის დაცემის მთელი კაცობრიობისთვის, ასევე „ყველა მონანიების პირადი ცოდვებისთვის, ადამიდან სამყაროს აღსასრულამდე“.
დეიციდი
კათოლიკური ეკლესია გმობს ებრაული დეციდიდის იდეას და მიიჩნევს, რომ ყველა ცოდვილი იესოს ჯვარცმის ავტორი და მსახურია და ქრისტიანებს აფრთხილებს, რომ მათი დანაშაული უფრო დიდია, როდესაც ისინი იესოს ცოდნით სცოდავენ, ვიდრე მაშინ, როდესაც სხვები მის გარეშე სცოდავენ.
მიუხედავად ამისა, თავისი ისტორიის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში, ქრისტიანული ინტელექტუალური ტრადიციის ძირითადი ნაწილი იესოს ჯვარცმაში იმ დროს და სამუდამოდ ებრაელებს ადანაშაულებდა. ეს ბრალდება, როგორც დადგენილი ისტორიული ფაქტი, არასწორია. სახარებები ბრალს რომაელი წარმართებიდან ებრაელებზე გადაიტანდნენ, რათა აეხსნათ იესოს ღვთაებრიობის უარყოფა და ქრისტიანობა წარმართებისთვის უფრო მისაღები გაეხადათ. ლიუდემანის თქმით, ეს მტკიცება „ჯერ კიდევ შეიძლება მოისმინოთ და საკმარისად არ არის უარყოფილი“.
უარყოფა
დოცეტიზმი
ისტორიულად, ქრისტიანობაში დოკეტიზმი იყო დოქტრინა, რომლის მიხედვითაც იესოს ფენომენი, მისი ისტორიული და ფიზიკური არსებობა და უპირველეს ყოვლისა, იესოს ადამიანური ფორმა, მხოლოდ მსგავსება იყო ყოველგვარი ჭეშმარიტი რეალობის გარეშე. დოკეტისტები უარყოფდნენ, რომ იესოს შეეძლო ჭეშმარიტად ეტანჯა და მომკვდარიყო, რადგან მისი ფიზიკური სხეული ილუზიური იყო და ჯვარცმას მხოლოდ ერთი შეხედვით მომხდარ მოვლენად მიიჩნევდნენ.
ნაგ ჰამადის ხელნაწერები
ნაგ ჰამადის ბიბლიოთეკაში მოხსენიებული იაკობის პირველი გამოცხადების თანახმად , იესო იაკობს, როგორც ჩანს, ჯვარცმის შემდეგ გამოეცხადა და უთხრა, რომ მის ნაცვლად სხვა ადამიანი იყო დასჯილი:
ისლამი
ისლამური ტრადიციები გვასწავლის, რომ იესო ზეცად ამაღლდა ჯვარზე გაკვრის გარეშე, მაგრამ ღმერთმა სხვა ადამიანი გარდაქმნა, რათა ზუსტად მისნაირი გამოჩენილიყო და შემდეგ მის ნაცვლად ჯვარს აცვეს. ამ შეხედულების უძველესი წინაპირობა დასტურდება ირინეოსის მიერ II საუკუნის ალექსანდრიელი გნოსტიკური ბასილიდეს დოქტრინის შესახებ მოთხრობაში , რომელშიც ირინეოსი უარყოფს იმას, რასაც ის სიკვდილის უარყოფის ერესად მიიჩნევს.
გნოსტიციზმი
ზოგიერთი წმინდა წერილი, რომელიც გნოსტიკურად არის მიჩნეული, უარყოფს იესოს სიკვდილის გამოსყიდვას იესოს მიწიერი სხეულისა და მისი ღვთაებრივი და არამატერიალური არსის განსხვავების გამო. დიდი სეთის მეორე ტრაქტატის თანახმად , იალდაბაოთმა (მატერიალური სამყაროს შემოქმედმა) და მისმა არქონტებმა სცადეს იესოს მოკვლა ჯვარცმით, მაგრამ მხოლოდ საკუთარი ადამიანი (ანუ სხეული) მოკლეს. როდესაც იესო ამაღლდა თავისი სხეულიდან, იალდაბაოთმა და მისმა მიმდევრებმა იესო მკვდარი ეგონათ. პეტრეს აპოკალიფსში პეტრე საუბრობს მხსნელთან, რომლის მოკვლასაც „მღვდლები და ხალხი“ თვლიდნენ.
მანიქეიზმი , რომელზეც გნოსტიკურმა იდეებმა იმოქმედა, იმ აზრს იცავდა, რომ არა იესო, არამედ სხვა ვინმე ჯვარს აცვეს. იესოს ჯვარზე ტანჯვა მატერიაში სინათლის ნაწილაკების (სულის) მდგომარეობად არის გამოსახული .
ბოგომილიზმის თანახმად , ჯვარცმა ლუციფერის მცდელობა იყო იესოს განადგურებისა, მაშინ როცა მიწიერი იესო წინასწარმეტყველად ითვლებოდა, თავად იესო არამატერიალური არსება იყო, რომლის მოკვლაც შეუძლებელი იყო. შესაბამისად, ლუციფერი წარუმატებელი აღმოჩნდა და იესოს ჯვარზე ტანჯვა მხოლოდ ილუზია იყო.
სხვები
იაპონიაში არსებული ზოგიერთი ქრისტიანული სექტის თანახმად , იესო ქრისტე გოლგოთაზე ჯვარზე არ მომკვდარა. სამაგიეროდ, მისმა უმცროსმა ძმამ, ისუკირიმ, დაიკავა მისი ადგილი ჯვარზე, ხოლო იესო ციმბირის გავლით გაიქცა მუცუს პროვინციაში, ჩრდილოეთ იაპონიაში. იაპონიაში ჩასვლის შემდეგ, ის ბრინჯის მწარმოებელი გახდა, დაქორწინდა და სამი ქალიშვილით ოჯახი გაზარდა იმ ადგილას, რომელიც ახლა შინგოს სახელითაა ცნობილი . იაპონიაში ყოფნისას ამტკიცებენ, რომ ის მოგზაურობდა, სწავლობდა და საბოლოოდ 106 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მისი ცხედარი ოთხი წლის განმავლობაში გორაკის წვერზე იყო გამოფენილი. იმდროინდელი წეს-ჩვეულებების თანახმად, იესოს ძვლები შეგროვდა, შეკვრილი და ბორცვზე დამარხეს. იაპონიაში ასევე არის მუზეუმი, რომელიც აცხადებს, რომ ამ მტკიცებების დამადასტურებელი საბუთი აქვს.
იეზიდიზმის მიხედვით , იესო „სინათლის ფიგურად“ მოიაზრება, რომლის ჯვარცმაც შეუძლებელი იყო. ეს ინტერპრეტაცია შეიძლება აღებული იყოს ყურანიდან ან გნოსტიკოსებიდან.
ხელოვნებაში, სიმბოლიკასა და ლოცვებში
იესოს ჯვარცმის შემდეგ, ჯვარი ქრისტიანული სიმბოლიზმის ძირითად ელემენტად იქცა, ხოლო ჯვარცმის სცენა ქრისტიანული ხელოვნების ძირითად ელემენტად იქცა , რამაც წარმოშვა კონკრეტული მხატვრული თემები, როგორიცაა „ქრისტე ჯვარს ატარებს“ , „ჯვრის ამაღლება“ , „სტაბატ მატერი“ , „ჯვრიდან ჩამოსვლა“ და „ქრისტეს გლოვა“ .
ჯვრის სიმბოლიკა, რომელიც დღეს ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ აღიარებული ქრისტიანული სიმბოლოა, გამოიყენებოდა ადრეული ქრისტიანული დროიდან. იუსტინე მოწამე , რომელიც 165 წელს გარდაიცვალა, მას ისე აღწერს, რომ უკვე გულისხმობს მის, როგორც სიმბოლოს გამოყენებას, თუმცა ჯვარცმა მოგვიანებით გამოჩნდა.
ჯვარცმის პროცესზე და იესოს ტანჯვაზე დაფუძნებულ ლოცვებს სხვადასხვა ქრისტიანი მისდევს. ჯვარცმის სადგური იესოს ჯვარცმის ეტაპებზე დაყრდნობით რამდენიმე ეტაპს მოიცავს, ხოლო წმინდა ჭრილობების როზარი ჯვარცმის ნაწილად იესოს ჭრილობებზე მედიტაციისთვის გამოიყენება.
ისეთმა ოსტატებმა, როგორებიც არიან ჯოტო , ფრა ანჯელიკო , მასაჩო , რაფაელი , ბოტიჩელი , ვან დეიკი , ტიციანი , კარავაჯო , ელ გრეკო , ზურბარანი , ველასკესი , რუბენსი და რემბრანდტი, ჯვარცმის სცენა თავიანთ ნამუშევრებში გამოსახეს . ტიოს „ჯვარცმა“, რომელიც ჯვრიდან ჩანს, XIX საუკუნის ბოლოს ინოვაციურ მიდგომას წარმოადგენდა, რომელშიც ჯვარცმის სცენა იესოს პერსპექტივიდან იყო გამოსახული.
იოანეს სახარებაში მოხსენიებული ღვთისმშობლის ჯვრის ქვეშ ყოფნა თავისთავად წარმოადგენდა მარიამობის ხელოვნების საგანს და ცნობილი კათოლიკური სიმბოლიკის თემას, როგორიცაა სასწაულმოქმედი მედალი და პაპ იოანე პავლე II- ის გერბი, რომელზეც გამოსახულია მარიამის ჯვარი . ასევე, მარიამობისადმი მიძღვნილი მრავალი ლოცვის ნაწილი ასევე მოიცავს ღვთისმშობლის ყოფნას გოლგოთაზე, მაგალითად, პაპმა იოანე პავლე II-მ განაცხადა, რომ „მარიამი იესოსთან გაერთიანდა ჯვარზე“. ქრისტიანული ხელოვნების ცნობილი ნამუშევრები, რომლებიც შექმნილია ისეთი ოსტატების მიერ, როგორებიც არიან რაფაელი ( მონდის ჯვარცმა ) და კარავაჯო ( ქრისტეს დაკრძალვა ), ასახავს ღვთისმშობელს ჯვარცმის სცენის ნაწილად.
იხ.ვიდეო - დიდება მოთმინებასა შენსა, უფალო იესო _dideba motminebasa chensa upalo ieso
