ვულკანიზმი ვენერაზე

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                  ვულკანიზმი ვენერაზე

ვენერას ზედაპირის ამ პერსპექტიულ ხედში ნაჩვენებია ვენერას მეორე უმაღლესი მთა და ვულკანი, 8 კმ (5 მილის სიმაღლის) ვულკანი მაატ მონსი , ვერტიკალური მასშტაბის 22.5-ზე გამრავლებით. მაგელანის რადარის სურათებზე დაყრდნობით. წინა პლანზე ჩანს გრძელი ლავის ნაკადები.

ვენერას ზედაპირი ვულკანური ელემენტებით არის გაჯერებული და მასზე მზის სისტემის ნებისმიერ სხვა პლანეტასთან შედარებით მეტი ვულკანია . მისი ზედაპირი 90 %-ით ბაზალტია , ხოლო პლანეტის დაახლოებით 65% ვულკანური ლავის ვაკეების მოზაიკისგან შედგება, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვულკანიზმმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მისი ზედაპირის ფორმირებაში. არსებობს 1000-ზე მეტი ვულკანური სტრუქტურა და ვენერას შესაძლო პერიოდული აღდგენა ლავის წყალდიდობების შედეგად. პლანეტაზე შესაძლოა, დაახლოებით 500 მილიონი წლის წინ მომხდარიყო გლობალური აღდგენის მნიშვნელოვანი მოვლენა,  იმის მიხედვით, რასაც მეცნიერები ზედაპირზე დარტყმითი კრატერების სიმკვრივიდან ადასტურებენ. ვენერას აქვს ნახშირორჟანგით მდიდარი ატმოსფერო , რომლის წნევა დედამიწის ატმოსფეროზე 90-ჯერ მეტია.

ზედაპირის აღდგენის ყველაზე სავარაუდო მოვლენა ვულკანური ნაკადები იქნებოდა. მაგელანის ზონდის მიერ ჩატარებულმა რადარულმა ზონდირებამ გამოავლინა შედარებით ბოლოდროინდელი ვულკანური აქტივობის მტკიცებულება ვენერას უმაღლეს ვულკან მაატ მონსზე , მწვერვალთან და ჩრდილოეთ ფლანგზე ფერფლის ნაკადების სახით . მიუხედავად იმისა, რომ ამგვარი მტკიცებულებების მრავალი ხაზი მიუთითებს, რომ ვენერაზე ვულკანები ბოლო დროს აქტიური იყო, მაატ მონსზე ამჟამინდელი ამოფრქვევები არ დადასტურებულა. მიუხედავად ამისა, 2020 წელს ჩატარებული სხვა, უფრო ბოლოდროინდელი კვლევები მიუთითებს, რომ ვენერა, თუმცა არა კონკრეტულად მაატ მონსი, ამჟამად ვულკანურად აქტიურია. ^{[ 4 ] [ 5 ]} 2023 წელს მეცნიერებმა ხელახლა შეისწავლეს მაატ მონსის რეგიონის ტოპოგრაფიული სურათები, რომლებიც მაგელანის ორბიტერმა გადაიღო . კომპიუტერული სიმულაციების გამოყენებით მათ დაადგინეს, რომ ტოპოგრაფია შეიცვალა 8-თვიანი ინტერვალის განმავლობაში და დაასკვნეს, რომ მიზეზი აქტიური ვულკანიზმი იყო.  2023 წლამდე აქტიური ვულკანიზმის მხოლოდ მინიშნებები იყო. 2023 წლის მარტში ჰერიკმა და სხვებმა განაცხადეს, რომ მათ მაგელანის სურათებში გადაიღეს გაფართოებული ვულკანური ხვრელი, რაც ვენერაზე აქტიურ ვულკანიზმს მიუთითებს.

ვულკანების ტიპები

ვენერას ეისტლას რეგიონში ორი 65 კმ (40 მილი) სიგანის (და 1 კმ-ზე ნაკლები (0.62 მილი) სიმაღლის) ბლინის გუმბათის რადარის მოზაიკა

კომპიუტერის მიერ გენერირებული ბლინების გუმბათების პერსპექტიული ხედი ვენერას ალფა რეგიონში

ვენერას არაქნოიდური ზედაპირის თავისებურება

ვენერას აქვს ფარისებრი ვულკანები , ფართოდ გავრცელებული ლავის ნაკადები და რამდენიმე უჩვეულო ვულკანი, რომელსაც ბლინების გუმბათები ეწოდება და „ტკიპის მსგავსი“ სტრუქტურები, რომლებიც დედამიწაზე არ გვხვდება . ბლინების გუმბათის ვულკანები დიამეტრის 15 კმ-მდე (9.3 მილი) და სიმაღლის 1 კმ-ზე (0.62 მილი) ნაკლებია და 100-ჯერ აღემატება დედამიწაზე წარმოქმნილ ლავის გუმბათებს . ისინი, როგორც წესი, ასოცირდება გვირგვინებთან და ტესერებთან (ძლიერ დეფორმირებული რელიეფის დიდი რეგიონები, დაკეცილი და დაბზარული ორ ან სამ განზომილებაში, რაც მხოლოდ ვენერას ახასიათებს). ვარაუდობენ, რომ ბლინები წარმოიქმნება ვენერას მაღალი ატმოსფერული წნევის ქვეშ ამოფრქვეული მაღალი სიბლანტის, სილიციუმით მდიდარი ლავის შედეგად.

„ტკიპის მსგავს“ სტრუქტურებს ხორკლიანი კიდისებრი გუმბათები ეწოდება . მათ ხშირად ტკიპებს იმიტომ უწოდებენ , რომ ისინი მრავალრიცხოვანი ფეხების მქონე გუმბათების სახით გამოიყურებიან . ითვლება, რომ მათ კიდეებზე მასობრივი განადგურების მოვლენები, მაგალითად, მეწყერი გადაიტანეს. ზოგჯერ მათ გარშემო ნამსხვრევების ნალექების დანახვაა შესაძლებელი.

დედამიწაზე ვულკანები ძირითადად ორი ტიპისაა: ფარისებრი ვულკანები და კომპოზიტური ანუ სტრატოვულკანები . ფარისებრი ვულკანები, მაგალითად , ჰავაიზე არსებული, დედამიწის სიღრმიდან მაგმას გამოყოფენ ზონებში, რომლებსაც ცხელ წერტილებს უწოდებენ . ამ ვულკანებიდან გამომავალი ლავა შედარებით თხევადია და გაზების გამოდევნის საშუალებას იძლევა. კომპოზიტური ვულკანები, როგორიცაა წმინდა ელენეს მთა და პინატუბოს მთა , ტექტონიკურ ფილებთან ასოცირდება. ამ ტიპის ვულკანში, ერთი ფილის ოკეანური ქერქი მეორის ქვეშ სრიალებს სუბდუქციის ზონაში , ზღვის წყლის ნაკადთან ერთად, რაც წარმოქმნის უფრო წებოვან ლავას, რომელიც ზღუდავს გაზების გამოსვლას და ამ მიზეზით, კომპოზიტური ვულკანები უფრო ძალადობრივად იფეთქებენ.

ვენერაზე, სადაც არ არის ტექტონიკური ფილები და ზღვის წყალი , ვულკანები ძირითადად ფარისებრი ტიპისაა.  ^{მიუხედავად ამისა, ვენერაზე ვულკანების მორფოლოგია განსხვავებულია: დედამიწაზე, ფარისებრი ვულკანები შეიძლება იყოს რამდენიმე ათეული კილომეტრის სიგანის და 10 კმ-მდე (6.2 მილი) სიმაღლის (} მაუნა კეას შემთხვევაში) , ზღვის ფსკერიდან გაზომვისას. ვენერაზე ამ ვულკანებს შეუძლიათ ასობით კილომეტრის ფართობის დაფარვა, მაგრამ ისინი შედარებით ბრტყელია, საშუალო სიმაღლით 1.5 კმ (0.93 მილი). დიდი ვულკანები იწვევს ვენერას ლითოსფეროს ქვევით მოხრას მათი უზარმაზარი ვერტიკალური დატვირთვების გამო, რაც წარმოქმნის მოხრის თხრილებს ან რგოლისებრ ბზარებს ნაგებობების გარშემო.  ვულკანური ნაგებობების დიდი დატვირთვა ასევე იწვევს მაგმის საკნების ზღურბლისებრ ბზარებს , რაც გავლენას ახდენს მაგმის ზედაპირის ქვეშ გავრცელებაზე. 

ვენერას ზედაპირის სხვა უნიკალური მახასიათებლებია ნოვები ( დაიკები ან გრაბენების რადიალური ქსელები ) და არაქნოიდები . ნოვა წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც მაგმის დიდი რაოდენობა ზედაპირზე გამოიყოფა გამოსხივების ქედებისა და ღარების წარმოქმნით, რომლებიც რადარისთვის მაღალ არეკვლას ახდენს. ეს დამბები სიმეტრიულ ქსელს ქმნის ცენტრალური წერტილის გარშემო, სადაც ლავა წარმოიშვა, სადაც ასევე შეიძლება იყოს ჩაღრმავება, რომელიც გამოწვეულია მაგმის კამერის კოლაფსით.

არაქნოიდებს ასე იმიტომ უწოდებენ, რომ ისინი ობობას ქსელს ჰგვანან, რომელიც რამდენიმე კონცენტრულ ოვალს მოიცავს, რომლებიც გარშემორტყმულია რადიალური ბზარების რთული ქსელით, ნოვას მსგავსი. უცნობია, აქვთ თუ არა არაქნოიდებად იდენტიფიცირებულ დაახლოებით 250 მახასიათებელს საერთო წარმოშობა, თუ ისინი სხვადასხვა გეოლოგიური პროცესების შედეგია. 

ბოლოდროინდელი ვულკანური აქტივობა

ვენერაზე ვულკანიზმი ბოლო 2.5 მილიონი წლის განმავლობაში მოხდა; თუმცა, ბოლო დრომდე არ არსებობდა აბსოლუტური მტკიცებულება იმისა, რომ ვენერაზე რომელიმე ვულკანი ბოლო დროს ამოიფრქვა. ბოლოდროინდელი რადარის სურათები აჩვენებს 1000-ზე მეტ ვულკანურ სტრუქტურას და ლავის წყალდიდობის შედეგად პლანეტის შესაძლო პერიოდული ზედაპირის აღდგენის მტკიცებულებებს . რადარის სურათების გარდა, არსებობს დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ ვულკანიზმი მოხდა, მათ შორის ზედა ატმოსფეროში გოგირდის დიოქსიდის გაზის რაოდენობის უჩვეულო ცვლილება. გოგირდის დიოქსიდი ვულკანური გამოყოფის მნიშვნელოვანი კომპონენტია . თუმცა, ქვედა ატმოსფეროში გოგირდის დიოქსიდი სტაბილური რჩება. ეს შეიძლება ნიშნავდეს, რომ გლობალური ატმოსფეროს ცვლილებამ გამოიწვია გოგირდის დიოქსიდის კონცენტრაციის ზრდა ღრუბლებს ზემოთ. მიუხედავად იმისა, რომ ატმოსფეროს ცვლილება შეიძლება იყოს მტკიცებულება იმისა, რომ ვენერაზე ვულკანები ამოიფრქვნენ, ძნელია იმის დადგენა, მოხდა თუ არა ეს. 2014 წელს მიმდინარე ვულკანიზმის პირველი პირდაპირი მტკიცებულება აღმოაჩინეს ინფრაწითელი „ციმციმების“ სახით რიფტული ზონის განის ჩაზმას კიდეებზე , ფარისებრი ვულკანის საპას მონსთან ახლოს . ეს ციმციმები 2008 და 2009 წლებში ზედიზედ ორი ან სამი დედამიწის დღის განმავლობაში დაფიქსირდა და ვარაუდობენ, რომ გამოწვეულია ვულკანური ამოფრქვევების შედეგად გამოყოფილი ცხელი გაზებით ან ლავით.  მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ არსებობს ოთხი ვულკანი, რომლებიც შესაძლოა აქტიური იყოს: მაატ მონსი , ოზა მონსი , საპას მონსი და იდუნ მონსი . 

2020 წელს, მერილენდის უნივერსიტეტის მიერ შვეიცარიის ეროვნული სამეცნიერო ფონდისა და NASA-ს მხარდაჭერით ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ვენერას 37 გვირგვინი მიმდინარე აქტივობის ნიშნებს ავლენს. მერილენდის პროფესორმა ლორან მონტესიმ თქვა: „ჩვენ შეგვიძლია მივუთითოთ კონკრეტულ სტრუქტურებზე და ვთქვათ: „შეხედეთ, ეს არ არის უძველესი ვულკანი, არამედ ის, რომელიც დღეს აქტიურია, შესაძლოა მიძინებული, მაგრამ არა მკვდარი...““. აქტიური გვირგვინები ერთმანეთთან ახლოსაა დაჯგუფებული, ამიტომ გეოლოგიური კვლევის ინსტრუმენტების პოზიციონირება ახლა უფრო ადვილი იქნება. 

2023 წლის მარტში, მთვარის პლანეტარული მეცნიერების 54-ე კონფერენციაზე, ვენერას ზედაპირზე ვულკანური აქტივობის პირველი სურათები გამოავლინა. განცხადება მოიცავდა მაგელანის მონაცემების სხვადასხვა ციკლიდან (8-თვიანი ინტერვალით) გადაღებულ ორ რადარულ სურათს, რომლებზეც ვულკანური ხვრელი თითქმის 2 კვადრატული კილომეტრით იყო გაფართოებული.  აღმოჩენის დროს ეს მონაცემები 30 წელზე მეტი ხნის იყო. მეცნიერებმა კომპიუტერული სიმულაციების საშუალებით გადაამოწმეს, რომ ეს გაფართოება არ შეიძლებოდა აიხსნას იმ კუთხით, რომლითაც სურათები იქნა გადაღებული, რამაც აჩვენა, რომ ცვლილება სტრუქტურული უნდა იყოს.  2024 წლის მაისში ჟურნალ Nature Astronomy- ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევა, რომელიც მაგელანის პლანეტიდან მიღებულ მონაცემებს იყენებდა, იმავე მიმართულებით მიუთითებდა. 

ელვა

ვენერაზე ელვა შესაძლოა ვულკანიზმის ან ატმოსფერული კონვექციის დიაგნოსტიკისთვის გამოდგეს, ამიტომ ვენერაზე შესაძლო ელვის აღმოსაჩენად გარკვეული ძალისხმევაა მიმართული.  ელვა პირდაპირ არ დაფიქსირებულა, მაგრამ ყველაზე დამაჯერებელი მტკიცებულებაა ძალიან დაბალი სიხშირის (VLF) რადიო გამოსხივება, რომელიც ღრუბლების ქვეშ ოთხივე Venera-ს სადესანტო ხომალდმა დააფიქსირა .  იაპონური ორბიტერი Akatsuki სხვა სამეცნიერო მიზნებთან ერთად ვენერაზე ხილულ ელვას ეძებდა. 

ატმოსფერული ფოსფინი

2020 წელს, გრივზმა და სხვებმა  ვენერას ატმოსფეროში ALMA-სა და JCMT-ის გამოყენებით აღმოაჩინეს ფოსფინის 1-5 მილიარდი ნაწილის დონე .  Pioneer Venus-ის ისტორიული მონაცემები ასევე აჩვენებს ფოსფინის შესაძლო აღმოჩენას.  ფოსფინი (PH3 ⁾ მიიღება ფოსფიდიდან (P3− ₎ ვენერას ატმოსფეროში გოგირდმჟავასთან შემდეგი ურთიერთქმედების გზით:

2P3− + 3H2SO4 → 2PH3 + 3SO4^​​2−4

ფოსფიდი მიიღება ისეთი ლითონებისგან, როგორიცაა რკინა და მაგნიუმი, რომლებიც ვენერას მანტიაში დიდი რაოდენობით უნდა არსებობდეს . ^[ 23 ] ფოსფინები 70 კმ სიმაღლეზე აღმოაჩინეს, რაც დედამიწაზე კრაკატაუს ან იელოუსტოუნის ასაფეთქებელი მასშტაბის ვულკანურ ამოფრქვევას გულისხმობს.  ამის შედეგია არა მხოლოდ ის, რომ ვენერამ ბოლო დროს ვულკანიზმი განიცადა, არამედ ის, რომ მას შეუძლია ასაფეთქებელი ამოფრქვევები, მიუხედავად ჰიდრატირებული დნობის არარსებობისა, რომელიც მსგავსია დედამიწაზე სუბდუქციის ზონებში წარმოქმნილი დნობისა . ვარაუდობენ, რომ ვენერას შესაძლოა მანტიაში ჰქონდეს პირველყოფილი წყალი, რომლის კონცენტრირებაც ფრაქციონირების გზით შეიძლება . 

ვენერას ატმოსფეროში ფოსფინების ალტერნატიულ ახსნად ბიოლოგიური აქტივობა იქნა შემოთავაზებული, თუმცა ეს ნაკლებად სავარაუდოა სხვა ბიონიშნების არარსებობის გამო.  კიდევ ერთი ჰიპოთეზა ამტკიცებს, რომ ფოსფინი შესაძლოა ვენერას ღრუბლებში წარმოიქმნას, თუმცა ამ პროცესს წყალი სჭირდება, რომელიც ვენერაზე ზოგადად მიუწვდომელია.  ზოგიერთი მეცნიერი ეჭვქვეშ აყენებს, რომ აღმოჩენილი ფოსფინის დონე ნამდვილად ისეთივე მაღალია, როგორც მითითებულია. თუ ფოსფინი 1–5 ppb რაოდენობითაა წარმოდგენილი და შეიძლება დადგინდეს, რომ ის მანტიიდან წარმოიშობა, ეს გულისხმობს მანტიის ღრმა ქლიავის სისტემას, რომელიც შეიცავს საკმარის აქროლად ნივთიერებებს ასაფეთქებელი ვულკანიზმის წარმოსაქმნელად. 

კვლევა

2010 წელს სუზან ე. სმრეკარმა და სხვებმა გამოაქვეყნეს, რომ „ვენერას ექსპრესმა“ დააკვირდა სამ ვულკანს, რომლებსაც დაახლოებით 250 000 წლის წინ ან უფრო ადრე ჰქონდათ ამოფრქვევა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვენერა პერიოდულად ლავის ნაკადებით იხსნება.  მან შესთავაზა ვენერაზე ორი მისიის განხორციელება პლანეტის გასარკვევად: „ვენერას წარმოშობის მკვლევარი“ (VOX) და „ვერილასი“ . ამასობაში, იაპონური კოსმოსური ხომალდის, „აკაცუკის“ მიზნები იყო აქტიური ვულკანიზმის სკანირება ინფრაწითელი კამერების გამოყენებით, თუმცა ინფრაწითელი დეტექტორი, რომელიც ამას უნდა აკეთებდეს, 2016 წლის დეკემბერში შედარებით მოკლე დაკვირვების შემდეგ ჩავარდა. 

2030-იან წლებში სამი მისიის გაშვებაა მოსალოდნელი: VERITAS, DAVINCI და EnVision, რომელთაგან თითოეული ვულკანიზმის აღმოჩენას შეუწყობს ხელს. როგორც VERITAS, ასევე EnVision გამოიყენებენ რადარის დისტანციურ ზონდირებას ვენერას ზედაპირის რუკის შესაქმნელად მაგელანის ზედაპირზე 10-ჯერ უკეთესი გარჩევადობით.  ეს მისიები საშუალებას მოგვცემს, სხვადასხვა დროის პერიოდში რუკები შევქმნათ, რაც თანამედროვე ვულკანიზმის უფრო მაღალი გარჩევადობის მტკიცებულებებს აჩვენებს.

EnVision-ს აქვს VenSAR (ვენერას სინთეზური აპერტურული რადარი) ინსტრუმენტი, რომელიც 30 მეტრის გარჩევადობით და შერჩეულ ადგილებში 1 მეტრამდეც კი შეძლებს რუკაზე დატანას.  SRS (სუბზედაპირული რადარის ზონდერი) შეაღწევს ზედაპირზე ერთ კილომეტრამდე და უკან მიიღებს სიგნალებს, რომელთა გამოყენებაც შესაძლებელია პლანეტის შიდა სტრუქტურების აღსაწერად. ეს ხელს შეუწყობს ვულკანური სტრუქტურების შიდა ფუნქციონირების შესახებ ინფორმაციის მიღებას. ვენერას ემისიის რუკის აპარატი (VEM) ზედაპირს ინფრაწითელ ტალღის სიგრძეებში რუკაზე დაატანს, რაც რადარს დამატების შემთხვევაში ზედაპირის ტოპოგრაფიის აღწერას შეძლებს.

DAVINCI არ შექმნის ზედაპირის რუკებს, არამედ გააანალიზებს ატმოსფეროს. SO2-ის და სხვა აირების ანალიზი _ხელს შეუწყობს ბოლო დროს ამოფრქვეული ვულკანებიდან აირების გამოყოფის შესახებ ინფორმაციის მიღებას. DAVINCI-ს ექნება ზონდი, რომელიც ატმოსფეროში ჩავა და გზადაგზა მონაცემებს შეაგროვებს. ატმოსფერული ანალიზი მნიშვნელოვან ინფორმაციას მოგაწვდით აქტიური ვულკანიზმის ბოლოდროინდელ აღმოჩენებთან დასაკავშირებლად.

VERITAS-ს ასევე ექნება Venus Emissivity Mapper (VEM) და VISAR (Venus Interferometric Synthetic Aperture Radar) რადარის გამოსახულების მოწყობილობა.  ეს მისიები ვენერას ზედაპირზე ლავის ველებსა და ვულკანებს დააფიქსირებს. თავდაპირველად 2027 წელს გაშვება იყო დაგეგმილი, თუმცა ეს მისია 2030 წლამდე გადაიდო. თუ VERITAS-ი გაშვების საწყის თარიღს დაუბრუნდება, VERTIAS-სა და EnVision-ს შორის მონაცემები მაგელანის მონაცემების სხვადასხვა ციკლების მსგავსად დაწყვილდება. ამის შემდეგ მათ წლების განმავლობაში ვულკანური ცვლილებების დანახვის შესაძლებლობა ექნებათ.

ვენერაზე ვულკანების იდენტიფიცირება

ვენერაზე ვულკანების ლოკალიზაცია შესაძლებელი გახდა 1990 წელს მაგელანის მისიის დროს, რომელმაც ვენერას ზედაპირის 95%-ზე მეტი დააფიქსირა.  ვენერას ზედაპირი ღრუბლებით არის დაფარული, მაგრამ ზედაპირის მახასიათებლების რუკა შესაძლებელია სინთეზური დიაფრაგმის რადარის გამოყენებით.  ამ რუკებით შექმნილი ზოგიერთი სურათი ვენერას ზედაპირის სიმაღლის პერსპექტიულ ხედს იძლევა, რაც ვულკანების იდენტიფიცირებაში გვეხმარება.  აღმოჩენილი ვულკანური მახასიათებლები მოიცავს წყალდიდობის ლავებს, ნაგებობათა გროვებს, ფარისებრ ვულკანებს, ვულკანურ კონუსებს და ვულკანურ გუმბათებს. მაგელანის მისიის შემდეგ ვენერას ზედაპირზე 1660-ზე მეტი ვულკანური რელიეფი იქნა აღმოჩენილი.  მაგელანის მონაცემების შემდგომმა ანალიზმა 85 000-ზე მეტი ვულკანი გამოავლინა. 

ვენერას ზედაპირის რუკის შედგენის შემდეგ, კალიფორნიის ტექნოლოგიურმა ინსტიტუტმა შექმნა ალგორითმი, რომელიც ავტომატურად ამოიცნობდა ვულკანებს რუკის სურათებიდან.  შეუძლებელია იმის დარწმუნება, რომ ყველა იდენტიფიცირებული მახასიათებელი ვულკანია, მაგრამ შემუშავდა კატეგორიების სისტემა, რომელიც განსაზღვრავს, არის თუ არა ზედაპირის მახასიათებელი ვულკანი.  ალგორითმი იკვლევს ვენერას ზედაპირის 30 კმ × 30 კმ ფართობის სურათებს და ვულკანებად მიჩნეული ტერიტორიები გადაკეთდება ვექტორად და მუშავდება განტოლებების სერიის მეშვეობით.  ეს ალგორითმი გამოყენებული იქნა ვენერას სხვადასხვა რუკის სურათებში მრავალი ვულკანის იდენტიფიცირებისთვის.

მეცნიერებს ასევე შეუძლიათ ვენერაზე ვულკანების ასაკის დადგენა მაგელანის მისიიდან მიღებული სურათების გამოყენებით, მაგალითად, რეგიონულ ვაკეებზე ნაოჭების ქედების შესწავლით ; თუ ვულკანის გვერდით ფერდობებს ნაოჭები არ აქვთ, მაშინ ისინი ახალგაზრდად ჩაითვლება. 

მაგალითები

სიფ მონსი

სიფ მონსის ვულკანის დიამეტრი 350 კმ, სიმაღლე 2 კმ-ია და ის დასავლეთ ეისტლას რეგიონში მდებარეობს. ვულკანის რუკების მიხედვით, ცენტრალური კალდერას გარშემო არსებული ტერიტორია ძირითადად ბრტყელია და მრავალი ჯაჭვური ორმო აკრავს გარს.  ვულკანის აღმოსავლეთ ნაწილებში ლავა მთავარი კალდერიდან მიმდებარე პატარა კალდერებშია გადმოღვრილი. მტკიცებულებები მიუთითებს, რომ ამ ვულკანზე მრავალი ფლანგური ამოფრქვევა მოხდა. ამ ვულკანის გარშემო არსებული დინების ველების უმეტესობა ფურცლოვანი დინების ველებია.

გულა მონსი

გულა მონსის ვულკანის დიამეტრი 460 კმ, სიმაღლე 3.2 კმ-ია და ის დასავლეთ ეისტლას რეგიონის რიზეში მდებარეობს. გულა მონსი ფარისებრ ვულკანად ითვლება.  ამ ვულკანს ცენტრალური ნაგებობა აქვს, რომელიც ვულკანის მწვერვალებით არის გარშემორტყმული. რუკების მიხედვით, ამ ვულკანში კალდერას რამდენიმე ორმოა, რომლებიც ნაწილობრივ ლავით არის სავსე. 

კუნაპიპი მონსი

კუნაპიპი მონსის ვულკანის დიამეტრი 580 კმ-ია, სიმაღლე 2.5 კმ-ია და ის ჯუნო ჩაზმას ნაპრალზე მდებარეობს. ვულკანის მწვერვალი გრძელი პლატოს რეგიონია. ამ ვულკანის მთავარი ნაგებობა მრავალი მოკლე ნაკადისგან შედგება და ამ ნაკადების უმეტესობა ფურცლოვანი ნაკადებია.

იხ.ვიდეო - Active Volcanoes On Venus Found in 30 Year Old Images! - Old scientific data sometimes contains important information, in the case of Magellan scientists looking at the data found some really solid evidence that Venusian volcanoes are active, answering a long standing question about the planet.

რაკლამა  -  მომზადება ვოკალში -  პროფესიონალი მომღერალი ოპერის სოლისტი მრავალი კონკურისის ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს ვოკალში საოპერო, კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება, დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით, სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მისწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64

ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949

კაიფენგის ალყა (1232)

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                     კაიფენგის ალყა (1232)

                                                             მონღოლთა დაპყრობა იურჩენ ჯინი

1232-1233 წლებში კაიფენგის ალყის დროს მონღოლთა იმპერიამ დაიპყრო კაიფენგი , ჯურჩენების მეთაურობით ჯინის დინასტიის დედაქალაქი . მონღოლთა იმპერია და ჯინის დინასტია თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში ომობდნენ , რაც 1211 წელს დაიწყო მას შემდეგ, რაც ჯინის დინასტიამ უარი თქვა მონღოლების შეთავაზებაზე, დამორჩილებოდნენ ვასალს . უგედეი ხანმა კაიფენგის ალყაში მოსაქცევად ორი არმია გაგზავნა, ერთს თავად ხელმძღვანელობდა, მეორეს კი მისი ძმა, ტოლუი . ძალების სარდლობა, როგორც კი ისინი ერთ არმიად გაერთიანდნენ, სუბუტაის გადაეცა, რომელიც ალყას ხელმძღვანელობდა. მონღოლები კაიფენგის კედლებს 1232 წლის 8 აპრილს მივიდნენ.

ალყამ ქალაქი რესურსებისგან გაათავისუფლა, ხოლო მის მაცხოვრებლებს შიმშილი და დაავადებები აწუხებდათ. ჯინის ჯარისკაცებმა ქალაქი ცეცხლოვანი შუბებითა და დენთის ბომბებით დაიცვეს, რის შედეგადაც მრავალი მონღოლი მოკლეს და სხვები მძიმედ დაჭრეს. ჯინის დინასტიამ სამშვიდობო ხელშეკრულების დადება სცადა, მაგრამ მონღოლი დიპლომატის მკვლელობამ მათი მცდელობები ჩაშალა. ჯინის იმპერატორი აიზონგი ქალაქიდან კაიჯოუს ქალაქში გაიქცა . ქალაქი გენერალ ცუი ლის მეთაურობით გადაეცა , რომელმაც იმპერატორის ერთგული მომხრეები სიკვდილით დასაჯა და მაშინვე მონღოლებს დანებდა. მონღოლები კაიფენგში 1233 წლის 29 მაისს შევიდნენ და ქალაქი გაძარცვეს. დინასტია აიზონგის თვითმკვლელობისა და კაიჯოუს 1234 წელს აღების შემდეგ დაეცა.

                                                                    უგედეი ხანი, ჩინგიზის მემკვიდრე

ჩინგიზ ყაენი 1206 წელს ხაგანად გამოცხადდა . მონღოლები მისი ხელმძღვანელობით გაერთიანდნენ და სტეპების მეტოქე ტომები დაამარცხეს.  იმავე პერიოდში, ჩინეთი სამ ცალკეულ დინასტიურ სახელმწიფოდ დაიყო. ჩრდილოეთით, ჯურჩენების მეთაურობით ჯინის დინასტია აკონტროლებდა მანჯურიას და მთელ ჩინეთს მდინარე ჰუაის ჩრდილოეთით . ტანგუტების მეთაურობით დასავლეთ სიას დინასტია დასავლეთ ჩინეთის ნაწილებს მართავდა, ხოლო სონგის დინასტია სამხრეთით .  მონღოლებმა დასავლეთ სია 1210 წელს დაიმორჩილეს .  იმავე წელს მონღოლებმა ჯინის დინასტიის ვასალიტეტი თქვეს.  ჯინსა და მონღოლებს შორის მტრული ურთიერთობა მწვავდებოდა. მონღოლები ჯინის ტერიტორიის აყვავებას ცდილობდნენ. შესაძლოა, მათ ჯინის დინასტიის მიმართაც ჰქონდათ წყენა ჩინგიზის ერთ-ერთი წინამორბედის, ამბაგაის მკვლელობისა და ჯინის დინასტიის იმპერატორ ვანიან იონჯის მიერ ჩინგიზ ყაენის მიმართ უხეში საქციელის გამო, როდესაც ვანიან იონჯი ჯერ კიდევ ჯურჩენის პრინცი იყო. 

ჩინგიზ ყაენი ჯინის ელჩებს იღებს

მონღოლებმა შეიტყვეს, რომ ჯინის დინასტიას შიმშილობა დაემართა  და 1211 წელს შეიჭრნენ.  მონღოლებმა ჯინის ტერიტორიაზე ორი არმია გაგზავნა, რომელთაგან ერთი თავად ჩინგიზის მეთაურობით იყო. ჯინმა თავისი არმიები გაზარდა და ქალაქები გააძლიერა მონღოლთა შემოსევისთვის მოსამზადებლად. მონღოლთა სტრატეგია მცირე დასახლებების აღებასა და დიდი ქალაქების გამაგრების იგნორირებაზე იყო დაფუძნებული.  მათ მიწები გაძარცვეს და 1212 წელს უკან დაიხიეს.  მონღოლები მომდევნო წელს დაბრუნდნენ და 1213 წელს ჯინის დედაქალაქ ჟონგდუს ალყა შემოარტყეს. ჟონგდუს ბრძოლაში მონღოლებმა ქალაქის კედლების გარღვევა ვერ შეძლეს , მაგრამ ჯინის იმპერატორი დააშინეს და ხარკის გადახდა დაავალეს .  ისინი 1214 წელს უკან დაიხიეს. იმავე წლის ბოლოს, კიდევ ერთი ალყის შიშით, ჯინმა დედაქალაქი ჟონგდუდან კაიფენგში გადაიტანა. მონღოლებმა 1215 წელს კვლავ ალყა შემოარტყეს ჟონგდუს, როგორც კი შეიტყვეს, რომ ჯინის სამეფო კარზე ქალაქიდან გაიქცა. ქალაქი 31 მაისს დაეცა  და 1216 წლისთვის ჯინის ტერიტორიის დიდი ნაწილი მონღოლების კონტროლის ქვეშ იყო. 

ამასობაში, ჯინის დინასტია მრავალჯერ აჯანყდა.  მანჯურიაში ხიტანებმა, იელუ ლიუგეს მეთაურობით , ჯინის დინასტიისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს და მონღოლებს შეუერთდნენ. იელუ 1213 წელს მონღოლების დაქვემდებარებულ მარიონეტულ მმართველად აკურთხეს და ლიაოს დინასტიის იმპერატორის ტიტული მიანიჭეს.  პუსიან ვანუს მეთაურობით მის წინააღმდეგ გაგზავნილი ჯურჩენების ექსპედიცია წარუმატებელი აღმოჩნდა. ვანუმ, როდესაც გააცნობიერა, რომ ჯინის დინასტია დაშლის პირას იყო, აჯანყდა და 1215 წელს აღმოსავლეთ სიას მეფედ გამოაცხადა თავი . ^{უფრო სამხრეთით} , შანდუნგში აჯანყებები დაიწყო, რაც იანგ ანგუოს 1214 წელს აჯანყებით დაიწყო. აჯანყებულები 1215 წლიდან მოყოლებული წითელხალათიანების სახელით იყვნენ ცნობილები , მათი ფორმების ფერის გამო.  1215 წელს ჟონგდუს დაცემის შემდეგ, მონღოლებმა შეამცირეს ჯინის დინასტიის წინააღმდეგ საომარი მოქმედებები და ცენტრალური აზიის შეჭრისთვის მოსამზადებლად რესურსები გადაიტანეს.  ჯინმა მონღოლებთან ტერიტორიული დანაკარგების კომპენსირება 1217 წელს სონგის დინასტიაში შეჭრით სცადა.  შეჭრა უშედეგო აღმოჩნდა, ამიტომ ჯინმა მშვიდობის მოლაპარაკება მოისურვა, მაგრამ სონგმა შეთავაზებები უარყო. 1218 წლისთვის ჯურჩენ დიპლომატებს სონგში მოგზაურობა აეკრძალათ.  მონღოლთა ომი ჯინის დინასტიის წინააღმდეგ ჩაცხრა, მაგრამ არ შეწყვეტილა და 1220-იანი წლების დასაწყისში გენერალ მუქალის მეთაურობით გაგრძელდა .  მუქალი 1223 წელს ავადმყოფობის შედეგად გარდაიცვალა და ჯინის დინასტიის წინააღმდეგ მონღოლთა ლაშქრობები შეწყდა. ჯინმა სონგთან მშვიდობა დაამყარა, მაგრამ სონგმა განაგრძო წითელხალათიანების ჯინის დინასტიის წინააღმდეგ აჯანყების დახმარება.  ჩინგიზ ყაენი ავად გახდა და 1227 წელს გარდაიცვალა.  მისი მემკვიდრე იყო ოგედეი,  და მან ომი ჯინის დინასტიის წინააღმდეგ 1230 წელს განაახლა. 

ეთნიკური ჰანის გენერალმა ში ტიანზემ ჯარები იმპერატორ აიზონგის დევნაში წაიყვანა, როდესაც მან უკან დაიხია და პუჩენგთან (蒲城) ვანიან ჩენგის (完顏承裔) მეთაურობით 80 000-კაციანი ჯინის არმია გაანადგურა. ში ტიანზე მონღოლთა არმიაში ჰან ტუმენს ხელმძღვანელობდა მას შემდეგ, რაც მისი ოჯახი მამამისის, ში ბინგჟის ხელმძღვანელობით ჯინის დინასტიის წინააღმდეგ მუკალის მეთაურობით მონღოლებს შეუერთდა.

კაიფენგის ალყა

ჯინებსა და მონღოლებს შორის ბრძოლა 1211 წელს, ჯამი ალ-ტავარიხიდან

1230 წელს ორი მონღოლური არმია გაიგზავნა ჯინის დინასტიის დედაქალაქ კაიფენგის, რომელსაც მაშინ ბიანძინი ერქვა, ასაღებად. გეგმის მიხედვით, ერთი არმია ქალაქს ჩრდილოეთიდან უნდა მიუახლოვდეს, ხოლო მეორე - სამხრეთიდან. ოგედეი ხანი ხელმძღვანელობდა შანქსიში განლაგებულ არმიას , ხოლო მისი ძმა ტოლუი - შანქსიში განლაგებულ არმიას .  ავადმყოფობის გამო ოგედეი და ტოლუი უუნარო გახდნენ და მათ კამპანიაში მონაწილეობის უფლებამოსილება დათმეს. ოგედეი მოგვიანებით გამოჯანმრთელდა, მაგრამ ტოლუი მომდევნო წელს გარდაიცვალა.  სუბუტაი გაერთიანებულ მონღოლურ ძალებს ხელმძღვანელობდა, როდესაც ორი არმია 1231 წლის ბოლოს და 1232 წლის დასაწყისში გაერთიანდა. მონღოლები ყვითელ მდინარეს 1232 წლის 28 იანვარს მიაღწიეს და 6 თებერვალს კაიფენგის გარშემო თავმოყრა დაიწყეს. მათ ქალაქს ალყა შემოარტყეს 8 აპრილს. 

ჯურჩენებმა ალყის დასრულება სამშვიდობო ხელშეკრულების მოლაპარაკებით სცადეს. 1232 წლის ზაფხულში შეთანხმებისკენ გარკვეული პროგრესი შეინიშნებოდა, თუმცა მონღოლი დიპლომატის, ტანგ ცინისა და მისი გარემოცვის მკვლელობამ ჯურჩენების მიერ შემდგომი მოლაპარაკებები შეუძლებელი გახადა. ჯინის დინასტია სასოწარკვეთილებაში ჩავარდა. მათ იმპერიაში არსებული მამაკაცების უმეტესობა კაიფენგის დასაცავად ან ფრონტის ხაზზე მონღოლების წინააღმდეგ საბრძოლველად ჩაასახლეს. სანამ მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა, ქალაქის მოსახლეობას ჭირი ანადგურებდა. შიმშილი მძვინვარებდა. კაიფენგში შენახული მარაგი იწურებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ხალხს ძალით ჩამოართვეს. ქალაქის პოლიტიკურმა დაშლამ შიდა საფრთხის არსებობის უსაფუძვლო შიში გამოიწვია. ქალაქის რამდენიმე მკვიდრი სიკვდილით დასაჯეს იმ ეჭვის გამო, რომ ისინი მოღალატეები იყვნენ. 

ქალაქის დაცვა მაშინვე არ დაშლილა. ჯინის დინასტია თვეების განმავლობაში იტანჯებოდა, სანამ ქალაქი დაეცემოდა. ჯურჩენ იმპერატორს 1232 წლის ბოლოს გაქცევის შესაძლებლობა მიეცა და ის სამეფო კარის მოხელეთა ამალასთან ერთად გაემგზავრა. მან ქალაქის მმართველობა გენერალ ცუი ლის გადასცა და 1233 წლის 26 თებერვალს ჰენანის გუიდის ქალაქს მიაღწია , შემდეგ კი 3 აგვისტოს კაიჯოუს.  იმპერატორის უკან დახევამ ქალაქის დამცველი ჯარისკაცების მორალი დამანგრეველი გახადა.  იმპერატორის წასვლის შემდეგ, ცუიმ ბრძანა ქალაქში დარჩენილი იმპერატორის ერთგული მსახურების სიკვდილით დასჯა. მან მიხვდა, რომ ალყის გახანგრძლივება თვითმკვლელობის ტოლფასი იყო და მონღოლებს დანებება შესთავაზა. ცუიმ კაიფენგის კარიბჭე გააღო და მონღოლები 29 მაისს ქალაქში შეუშვეს.  მოგვიანებით, იგი ბრძოლის ველს გარეთ, პირადი დავაში მოკლეს, მისი მეთაურობით მყოფი ადამიანის ცოლის შეურაცხყოფისთვის. 

მონღოლებმა ქალაქი გაძარცვეს მისი დაცემის შემდეგ, თუმცა, რაც იმ პერიოდის უმეტესი ალყისთვის უჩვეულო იყო, მათ ვაჭრობის უფლება მისცეს. ქალაქის უმდიდრესი მაცხოვრებლები თავიანთ ფუფუნების ნივთებს მონღოლ ჯარისკაცებს ყიდდნენ კრიტიკულად საჭირო საკვების სანაცვლოდ. ქალაქში მცხოვრები სამეფო ოჯახის მამრობითი სქესის წევრები ტყვედ აიყვანეს და სიკვდილით დასაჯეს.  ყველა იმპერიული ხარჭა, მათ შორის იმპერატრიცა ქვრივი , ტყვედ აიყვანეს და ჩრდილოეთში წაიყვანეს. 

სამხედრო ტექნოლოგია

ისტორიკოსმა ჰერბერტ ფრანკემ ბრძოლის შეფასებისას აღნიშნა, რომ ალყა სამხედრო ტექნოლოგიების ისტორიკოსებისთვის მნიშვნელოვანია.  ალყის მრავალი დეტალი ისტორიკოსებისთვის ცნობილია, რაც დაფუძნებულია ბრძოლის ყოვლისმომცველ აღწერაზე, რომელიც ალყაშემორტყმულ ქალაქში მცხოვრები ჯინის ჩინოვნიკის მიერ არის შედგენილი.  იურჩენებმა მოწინააღმდეგე არმიას ტრებუშეტებით ამოძრავებული ასაფეთქებელი ნივთიერებები ესროლეს . ბრძოლის თანამედროვე ჩანაწერში მოთხრობილია ბომბების გაშვების პროცესი. პირველ რიგში, ჯარისკაცმა ფიტული აანთო. ტრებუშეტის თოკი გაჭიმეს და ბომბი ჰაერში აისროლეს. ბომბმა დაშვებისთანავე დიდი აფეთქება გამოიწვია, რამაც ჯავშანტექნიკის შეღწევა შეძლო. აფეთქება ზოგჯერ ბრძოლის ველის ბალახზე ხანძარს იწვევდა, რამაც ჯარისკაცის სიკვდილი შეიძლება გამოიწვიოს, მაშინაც კი, თუ ის საწყის აფეთქებას გადაურჩებოდა.  ბომბები თანამედროვე ასაფეთქებელ ნივთიერებებზე უფრო პრიმიტიული იყო და ზოგჯერ ისინი ვერ აფეთქდებოდნენ ან ძალიან ადრე აფეთქდებოდნენ.  მონღოლმა ჯარისკაცებმა ბომბების წინააღმდეგ ბრძოლა ქალაქისკენ მიმავალი თხრილები გათხარეს, რომლებიც ზემოდან გასროლილი ასაფეთქებელი ნივთიერებებისგან დასაცავად ძროხის ტყავისგან დამზადებული ფარით დაფარეს.  იურხენის ოფიციალური პირი ისტორიკოს სტივენ ტერნბულის მიერ მოწოდებულ თარგმანში იუწყება :

ამიტომ მონღოლმა ჯარისკაცებმა ძროხის ტყავის ფარები გააკეთეს შესასვლელი თხრილების და კედლების ქვეშ მყოფი ჯარისკაცების დასაფარად და თითქოს ნიშები გათხარეს, თითოეული საკმარისად დიდი, რომ ერთი კაციც კი მოთავსებულიყო, იმ იმედით, რომ ამ გზით ზემოთ მყოფი ჯარისკაცები ვერაფერს მოიმოქმედებდნენ. მაგრამ ვიღაცამ შესთავაზა ჭექა-ქუხილის ბომბების რკინის ჯაჭვებით ჩამოშვების ტექნიკა. როდესაც ისინი თხრილებს მიაღწიეს, სადაც მონღოლები თავიანთ სანგრებს აწყობდნენ, ბომბები აფეთქდა, რის შედეგადაც ძროხის ტყავი და თავდამსხმელი ჯარისკაცები ნაწილებად აფეთქდნენ და კვალიც კი არ დარჩენილა. 

ჯინის ქვეითი ჯარი შეიარაღებული იყო ცეცხლოვანი შუბებით .  ცეცხლოვანი შუბი წარმოადგენდა შუბს, რომელზეც მიმაგრებული იყო დენთის მილი.  ნარევი, დენთის ინგრედიენტების - გოგირდის, ნახშირის და გვარჯილის გარდა , შეიცავდა დაფქულ ფაიფურსა და რკინის ნაფხეკებს.  შუბიდან ამოვარდნილი ალი სამ მეტრამდე მანძილზე აღწევდა.  ^{გახურებული ცეცხლოვანი ნაპერწკალი, რომელიც იარაღს ანთებდა , პატარა რკინის ყუთში ინახებოდა ,} რომელსაც ჯურჩენი ჯარისკაცები ბრძოლაში თან ატარებდნენ.  დენთის დაწვის შემდეგ, ცეცხლოვანი შუბის გამოყენება შეიძლებოდა ჩვეულებრივი შუბის მსგავსად,  ან მისი შევსება დენთით სავსე ახალი მილით. 

ჯინის ბომბები და ცეცხლსასროლი შუბები იურჩენების ერთადერთი ორი იარაღი იყო, რომელთა წინააღმდეგაც მონღოლები ფრთხილობდნენ.  იურჩენების მიერ დენთის განლაგება ფართომასშტაბიანი იყო, მაგრამ არ არის დარწმუნებული, შეიძინეს თუ არა მონღოლებმა იურჩენებისგან დენთი ამ დრომდე. ჰერბერტ ფრანკე ამტკიცებს, რომ ორივე მებრძოლის არსენალში დენთი იყო,  მაგრამ ტერნბული თვლის, რომ მხოლოდ იურჩენები იყენებდნენ მას.  მონღოლებმა თავიანთი კატაპულტები დიდი ქვებით ან დენთის ბომბებით დატვირთეს, რომლებიც ჯინის გამაგრებისკენ ესროლეს.  ჭურვების სროლამ ქალაქში მსხვერპლი გამოიწვია და ფსიქოლოგიური გავლენა მოახდინა იურჩენების ტრებუშეტების მოქმედ ჯარისკაცებზე.

ისტორიული მნიშვნელობა

კაიფენგის ალყამ ჯინის დინასტია დააზიანა, მაგრამ არ გაანადგურა. დინასტიის ბოლოსწინა იმპერატორმა, იმპერატორმა აიზონგმა, ტყვედ ჩავარდნას გადაურჩა, მაგრამ ალყის შემდეგ გაჭირვებაში დარჩა. მან თავისი დიპლომატები გაგზავნა მეზობელი სონგის დინასტიის დასახმარებლად. მათ გააფრთხილეს, რომ მონღოლები სონგს შეიჭრებოდნენ ჯინის დაცემის შემდეგ და სონგისგან მარაგი ითხოვეს.  სონგმა შეთავაზებაზე უარი თქვა. სონგმა, რომელმაც ჯინის წინააღმდეგ მრავალი ომი იბრძოლა , ჯურჩენები ათწლეულების წინ ჩრდილოეთ ჩინეთის დაპყრობის გამო განაწყენდა.  ჯინის დახმარების ნაცვლად, სონგმა მონღოლებს მოკავშირეობა შეკრა.  მათ სამხედრო თანამშრომლობა დაიწყეს და ჯინის მიერ კონტროლირებადი უკანასკნელი ქალაქები აიღეს. 1233 წლის დეკემბერში მონღოლებმა კაიჯოუ ალყაში მოაქციეს , სადაც აიზონგი კაიფენგიდან გაიქცა. იმპერატორმა ვერ შეძლო ალყაში მყოფი ქალაქიდან თავის დაღწევა და თვითმკვლელობამდე მივიდა. 1234 წლის 9 თებერვალს მონღოლებმა კაიჯოუს დაცვა გაარღვიეს. იმპერატორ მო , იმპერატორ აიზონგის სავარაუდო მემკვიდრე, იმავე ქალაქში ცხოვრობდა და მალევე ბრძოლაში დაიღუპა.  მისი მეფობა ორ დღეზე ნაკლებ ხანს გაგრძელდა, 9 თებერვლიდან მის გარდაცვალებამდე 10 თებერვალს.  ჯინის დინასტია კაიჯოუს დაცემით დასრულდა. 

ჯინის დინასტიის დასრულებიდან ერთი წლის შემდეგ, იმპერატორ აიზონგის პროგნოზი გამართლდა, მონღოლების მიერ სონგის დინასტიის დაპყრობის დაწყებისთანავე .

შედარება სხვა სამეფო ოჯახების მონღოლურ მოპყრობასთან

ისტორიკოსმა პატრიცია ბაკლი ებრეიმ აღნიშნა, რომ მონღოლური იუანის დინასტია მკაცრად მოექცა ჯურჩენ ვანიანის სამეფო ოჯახს, ასობით ადამიანი დახოცა ისინი, ასევე დასავლეთ სიას ტანგუტის იმპერატორი, როდესაც მანამდე დაამარცხეს იგი. თუმცა, ებრეიმ ასევე აღნიშნა, რომ მონღოლები სამხრეთ სონგის ხან ჩინელი ჟაოს სამეფო ოჯახის მიმართ ლმობიერი იყვნენ, ძინკანგის ინციდენტში ჯურჩენებისგან განსხვავებით, დაინდეს როგორც სამხრეთ სონგის სამეფო ოჯახის წევრები დედაქალაქ ჰანჯოუში, როგორიცაა სონგის იმპერატორი გონგი და მისი დედა, ასევე დაინდეს მასში მყოფი მშვიდობიანი მოქალაქეები და არ გაძარცვეს ქალაქი, რამაც მათ საშუალება მისცა, ჩვეული საქმეები გაეკეთებინათ და სამხრეთ სონგის ჩინოვნიკები ხელახლა დაიქირავეს. მონღოლებმა სამხრეთ სონგის სასახლის ქალები არ წაიყვანეს, არამედ შანდუში მყოფი ჰან ჩინელი ხელოსნები სასახლის ქალებზე დაქორწინდნენ.  მონღოლთა იმპერატორმა ყუბილაი ხანმა თავისივე ბორჯიგინის ოჯახიდან მონღოლი პრინცესაც კი მიათხოვა ცოლად დანებებულ ჰან ჩინელ სამხრეთ სონგის იმპერატორ სონგის გონგს და მათ ვაჟი, ჟაო ვანპუ, შეეძინათ.  ჩინგიზ-ყაენმა ჯურჩენ ჯინის დინასტია აიძულა, ყოფილი ჯურჩენ ვანიან ჯინის იმპერატორ ვანიან იონჯის ქალიშვილი, ცის პრინცესა (岐國公主) ჩინგიზისთვის ხარჭად მიეცა ჩონგდუს ბრძოლის დროს .  1233 წელს კაიფენგის ალყის დროს ჯინის დინასტიის ჯურჩენების წინააღმდეგ, მონღოლებმა და ჰან ჩინელებმა, რომლებიც ჯინის წინააღმდეგ მონღოლებს მიემხრნენ, დახოცეს ჯინ ჯურჩენ ვანიანის საიმპერატორო ოჯახის მამრობითი სქესის წევრები და ომის ნადავლით მონღოლეთში წაიყვანეს ჯინ ჯურჩენ ვანიანის სამეფო ოჯახის ქალები, მათ შორის ჯინის ხარჭები და ჯინ ჯურჩენ ვანიანის პრინცესები.

იხ. ვიდეო - The Weapon That Terrified The Mongols: Siege of Kaifeng 1232 - In 1232, the Mongol army stood at the gates of Kaifeng — and met a weapon they had never seen before. This is the story of the world's first fragmentation bomb, and how it changed the course of history forever.

In the depths of the Jin Dynasty's final stand, defenders deployed the zhentianlei — the Heaven-Shaking Thunder Bomb — a cast iron shell packed with gunpowder and shrapnel that detonated with enough force to tear through Mongol sappers. General Cui Li's men hurled fire lances and thunderclap bombs into the siege lines, buying weeks against the world's most feared army.

This video explores the Siege of Kaifeng (1232–1233), the tactical genius behind early Chinese gunpowder warfare, the role of Subutai and Ögödei Khan in the Mongol conquest of the Jin Dynasty, and how a defeated empire handed the Mongols the weapon that would reshape the medieval world.