ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
რეზა ფეჰლევი (დაიბადა 1960 წლის 31 ოქტომბერს) არის ირანელი პოლიტიკური აქტივისტი და დისიდენტი, რომელიც ემიგრაციაში იმყოფება ამერიკის შეერთებულ შტატებში . ფეჰლევის დინასტიის წევრი , ის არის ირანის უკანასკნელი შაჰის, მოჰამედ რეზა ფეჰლევისა და მისი მეუღლის, იმპერატრიცა ფარაჰის უფროსი ვაჟი . იგი აღწერილია, როგორც ირანის ისლამური რესპუბლიკის მთავრობის ოპოზიციის ყველაზე გამოჩენილი ფიგურა . თეირანში დაბადებული რეზა ფეჰლევი ოფიციალურად ირანის მემკვიდრეობით პრინცად დაინიშნა 1967 წელს, მამის კორონაციის დროს. ირანის საიმპერატორო საჰაერო ძალების კადეტად ყოფნისას, 1978 წელს, ის რისის საჰაერო ძალების ბაზაზე პილოტების მომზადების მიზნით შეერთებულ შტატებში გადავიდა. მომდევნო წელს, რუჰოლა ხომეინის მეთაურობით ირანის რევოლუციამ მამამისი ტახტიდან ჩამოაგდო და მონარქია გააუქმა . 1980 წელს, მამამისის ეგვიპტის ქალაქ კაიროში გადასახლებისას გარდაცვალების შემდეგ , რეზა ფეჰლევიმ თავი ირანის შაჰად გამოაცხადა და თავი „ რეზა შაჰ II “-ად მოიხსენია და აქტიურად მონაწილეობდა ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ პოლიტიკურ საქმიანობაში საზღვარგარეთიდან.
2013 წელს მან ირანის ეროვნული საბჭოს (INC) თანადამფუძნებელი გახადა . იდეოლოგიურად, მან მხარდაჭერა გამოხატა ირანში დემოკრატიული გარდამავალი პერიოდის მიმართ და მხარი დაუჭირა ირანში მომავალი მთავრობის ხასიათის დასადგენად რეფერენდუმის ჩატარებას. ფეჰლავიმ არაერთხელ მოუწოდა ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ საპროტესტო აქციებისკენ და მოუწოდა მოქმედი რეჟიმის ხელისუფლებიდან გადაყენებისკენ. მან ასევე მოუწოდა ირანს, გახდეს დასავლური სამყაროსა და ისრაელის მოკავშირე .
მიუხედავად იმისა, რომ ბევრმა ირანელმა გამოთქვა მხარდაჭერა ფეჰლავის მიმართ, ოპოზიციის მთელი ნაწილის მხარდაჭერა კვლავ გაურკვეველი რჩება. იგი აღწერილია, როგორც 2025-2026 წლების ირანის საპროტესტო აქციების დროს გამოჩენილი ოპოზიციური ფიგურა , კი, როგორც მონარქიის მხარდამჭერების გავლენიანი ფიგურა . თუმცა, სხვები მას პოლარიზებულ ფიგურად აღწერენ, ზოგიერთი კრიტიკოსი კი მის დამოკიდებულებას საგარეო მხარდაჭერაზე აღნიშნავს. ფეჰლავიმ თავი ირანის პოტენციურ გარდამავალ ლიდერად წარმოაჩინა, თუ მმართველი ისლამური მთავრობა დამხობა, ხაზგასმით აღნიშნა მისი მიზანი, წარმართოს ქვეყანა დემოკრატიულ სისტემაზე მშვიდობიანი გადასვლის გზით , რომელშიც ირანელ ხალხს თავისუფლად შეეძლება აირჩიოს მომავალი მთავრობა.
ადრეული ცხოვრება და განათლება
რეზა ფეჰლევი თეირანში დაიბადა, როგორც ირანის შაჰის , მოჰამედ რეზა ფეჰლევისა და ფარაჰ ფეჰლევის , შაჰბანუს , უფროსი ვაჟი . ფეჰლევის და-ძმას შორის არიან მისი და , ფარაჰნაზი , ძმა, ალი რეზა და და, ლეილა , ასევე ნახევარდა, შაჰნაზი . როდესაც ის დაიბადა, შაჰმა 98 პოლიტპატიმარი შეიწყალა და მთავრობამ საშემოსავლო გადასახადი 20 პროცენტით შეამცირა. [ 15 ]
ახალგაზრდობაში ის გატაცებული ფეხბურთელი და მაყურებელი იყო. ის დედაქალაქის საფეხბურთო კლუბ „ესტეღლალის“ გულშემატკივარი იყო , რომელიც მაშინ ცნობილი იყო როგორც „ტაჯი“ ( სიტყვასიტყვით „ გვირგვინი “ ) და მისი მხარდაჭერა ირანის ეროვნულმა რადიოსა და ტელევიზიამაც კი გაავრცელა . კლუბი მის დაბადების დღეზე ორგანიზებულ ყოველწლიურ მიტინგებში მონაწილეობდა, რითაც კლუბი ფეჰლევის რეჟიმთან აიგივებდა. ის ასევე იყო იმ ეპოქის კიდევ ერთი ირანული საფეხბურთო გუნდის, „ტაჯ აბადანის“ გულშემატკივარი .
პილოტების მომზადება
ის სწავლობდა ამავე სახელწოდების „რეზა ფეჰლავის სკოლაში“, კერძო სკოლაში, რომელიც სამეფო სასახლეში მდებარეობდა და მხოლოდ იმპერიული ოჯახისა და კარის თანამშრომლებისთვის იყო განკუთვნილი. ის პილოტად გაწვრთნილი იყო; მისი პირველი სოლო ფრენა 11 წლის ასაკში შედგა და ლიცენზია ერთი წლის შემდეგ მიიღო.
ირანის საიმპერატორო საჰაერო ძალების კადეტად ყოფნისას , 1978 წლის აგვისტოში იგი შეერთებულ შტატებში გაგზავნეს პილოტად მომზადების გასაგრძელებლად. ის იყო 43 კადეტ პილოტიდან ერთ-ერთი, რომელიც ტეხასის შტატის ქალაქ ლუბოკთან ახლოს , რისის საჰაერო ბაზაზე, ერთწლიან პილოტად მომზადების პროგრამას გადიოდა, რაც მოიცავდა Cessna T-37 Tweet-ისა და Northrop T-38 Talon-ის ფრენას . ირანის რევოლუციის შედეგად , მან ბაზა 1979 წლის მარტში, დაგეგმილზე დაახლოებით ოთხი თვით ადრე დატოვა. შემდეგ ის ოჯახთან ერთად გაემგზავრა მათ მოგზაურობაში, მკაცრი უსაფრთხოების პირობებში, მაროკოდან ბაჰამის კუნძულებამდე და მექსიკამდე .
უმაღლესი განათლება
ფაჰლავიმ უილიამსის კოლეჯში სწავლა 1979 წლის სექტემბერში დაიწყო, თუმცა 1980 წელს მიატოვა. შემდეგ ის კაიროს ამერიკულ უნივერსიტეტში პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე ჩაირიცხა , თუმცა მისი დასწრება არარეგულარული იყო. 1981 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მან პროგრამა მიატოვა და სწავლა ირანელ პროფესორებთან კერძო ფორმატში განაგრძო, სპარსული კულტურისა და ისტორიის, ფილოსოფიისა და ირანში ნავთობის შესწავლით.
მაროკოში ცხოვრებისას, ფაჰლავიმ 1985 წელს სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში კორესპონდენციით მიიღო პოლიტიკურ მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხი. მშობლიური სპარსულის გარდა, ის თავისუფლად ფლობს ინგლისურ და ფრანგულ ენებს .
მემკვიდრეობა
რეზა ფეჰლავი გარდაცვლილი მამის მემკვიდრეობის რიგში პირველია. მისი უმცროსი ძმა, ალი-რეზა, მეორე იყო ტახტზე 2011 წელს თვითმკვლელობით გარდაცვალებამდე. რეზა ფეჰლავის დაბადებამდე, სავარაუდო მემკვიდრე იყო პატრიკ ალი ფეჰლავი , მემკვიდრე პრინცის ბიძაშვილი. თავის ვებსაიტზე ფეჰლავიმ თავისი უფროსი ქალიშვილი, ნურ ფეჰლავი , მემკვიდრედ გამოაცხადა, ხაზგასმით აღნიშნავს თავის რწმენას „მამაკაცებსა და ქალებს შორის თანასწორი უფლებების“ მიმართ.
პოლიტიკური საქმიანობა ემიგრაციაში
1980-იანი წლები
რეზა ფეჰლევი 1980 წლის მარტში ოჯახთან ერთად კაიროში , ეგვიპტეში ჩავიდა . [ 1 ] როდესაც მისი მამა , მოჰამედ რეზა ფეჰლევი, ავად იყო და სიცოცხლის ბოლო კვირებში იმყოფებოდა, მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ზოგიერთმა მონარქისტულმა ელემენტმა შაჰს ურჩია რეზას გადაყენება მისი უმცროსი ვაჟის, ალი რეზას (რომელიც იმ დროს 13 წლის იყო) და რეგენტობის საბჭოს სასარგებლოდ , რაც იმაზე მიანიშნებდა, რომ რეზას წარსული, განათლება და საზოგადოებრივი საქმეებისადმი ინტერესი ძალიან შეზღუდული იყო მისი მემკვიდრედ გამხდარიყო. როგორც ჩანს, შაჰმა უარყო ეს იდეა და ტახტიდან გადადგა თავისი ორი ვაჟიდან ერთ-ერთის სასარგებლოდ.
როდესაც შაჰი 1980 წლის 27 ივლისს გარდაიცვალა, ფარაჰ ფეჰლევიმ თავი რეგენტად გამოაცხადა , რაც ტიტულის პრეტენზიაა. 31 ოქტომბერს, მე-20 დაბადების დღეზე, რეზა ფეჰლევიმ თავი ირანის ახალ მეფედ , რეზა შაჰ II-ად და ფეჰლევის დინასტიის ტახტის კანონიერ მემკვიდრედ გამოაცხადა . [ 28 ] ამის შემდეგ დაუყოვნებლივ , აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა , ჯონ ტრატნერმა, აშშ-ის მთავრობა რეზა ფეჰლევისგან გააცნო და განაცხადა, რომ აშშ-ის მთავრობა ფეჰლევის მხარდაჭერას არ აპირებდა და დაარწმუნა, რომ აშშ-ის მთავრობა აღიარებდა ახლადშექმნილ პოსტრევოლუციურ ირანის მთავრობას .
1981 წელს ფეჰლევი კუბეს სასახლეში დარჩა და მჭიდრო კავშირები დაამყარა პრო-მონარქიულ ჯგუფებთან, თუმცა სხვა ოპოზიციური ჯგუფების, მათ შორის მემარცხენე დისიდენტების მხრიდან უარყოფას წააწყდა. მარტში მან სპარსული ახალი წლის შესახებ განცხადება გაავრცელა . მან ირანის მთავრობის ყველა მოწინააღმდეგეს მოუწოდა, მის გარშემო გაერთიანდნენ და „ეროვნული წინააღმდეგობა“ გამოეცხადებინათ. მიუხედავად ამისა, მან დუმილი ამჯობინა და არანაირი რეაქცია არ მოუხდენია პრეზიდენტი აბოლჰასან ბანისადრის თანამდებობიდან გადაყენებისა და ივნისში ათობით ჩინოვნიკის, მათ შორის მთავარი მოსამართლის, მოჰამედ ბეჰეშტის, მკვლელობისას .
აგვისტოში ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ ფარულად გეგმავდა ირანის მთავრობის დამხობას და განაცხადა: „ჯერჯერობით არ მინდოდა შეთანხმებული გეგმების არსებობის გამხელა, რადგან არ მსურს ჩვენი ზოგიერთი საუკეთესო შვილის სიცოცხლე საფრთხეში ჩავდო... ჩვენი ქმედებების უმეტესობა თქვენთვის უცნობი იყო, მაგრამ მინდა დაგარწმუნოთ, რომ ირანის გადასარჩენად საჭირო ნაბიჯები საუკეთესოდ და თანმიმდევრულად იდგმება“.
1982 წელს, იაკოვ ნიმროდიმ BBC-ს რადიო ინტერვიუში განუცხადა , რომ ადოლფ შვიმერთან და ადნან ხაშოგისთან ერთად , ის ფეჰლევისთან და გენერალ საიდ რაზვანისთან ერთად მონაწილეობდა სახელმწიფო გადატრიალების დაგეგმვასა და ფეჰლევის ირანში დანიშვნაში. სამუელ სეგევის თქმით , გეგმას როგორც ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს, ასევე ისრაელის კაბინეტის მოწონება ჰქონდა, მაგრამ ის მიტოვებული იქნა, როდესაც ისრაელის პრემიერ-მინისტრი მენახემ ბეგინი 1983 წელს გადადგა და იცხაკ შამირის ხელმძღვანელობით ახალმა ხელმძღვანელობამ „იფიქრა, რომ ისრაელი ახალ ავანტიურაში არ უნდა ჩართულიყო“.
1986 წლის მაისში ფეჰლავიმ გაამხილა, რომ მან ცოტა ხნის წინ ჩამოაყალიბა ემიგრაციაში მყოფი მთავრობა , რათა ირანში კონსტიტუციური მონარქია ხელახლა დაემყარებინა. 1989 წლის თებერვალში მან მოწვეული სიტყვით გამოვიდა ჯორჯტაუნის უნივერსიტეტის უოლშის საგარეო სამსახურის სკოლაში . მისი პოლიტიკური მხარდამჭერი ბაზა იმ დროს შემოიფარგლებოდა ზედა ფენის ირანელი ამერიკელებით და მან 1989 წლის გაზაფხულზე ორი თვის განმავლობაში შეაგროვა 1 მილიონი დოლარი თავისი პოლიტიკური საქმიანობის დასაფინანსებლად. ის ემიგრაციაში მყოფი მთავრობის წარმომადგენლებისა და აკადემიკოსების ვიწრო წრეში მოძრაობდა, რომლებსაც მისი ბავშვობის მცველი აჰმად ოვესი იცავდა.
21-ე საუკუნე
ფეჰლავიმ, როგორც საზღვარგარეთ ირანელი, თავისი მაღალი რეპუტაცია გამოიყენა ირანში და მის ფარგლებს გარეთ მყოფ ირანელებს შორის ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და ერთიანობის კამპანიისთვის. თავის ვებსაიტზე ის მოუწოდებს ირანში რელიგიისა და სახელმწიფოს გამიჯვნისკენ და თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების ჩატარებისკენ „ყველა თავისუფლებისმოყვარე ინდივიდისა და პოლიტიკური იდეოლოგიისთვის“. ის მოუწოდებს დემოკრატიული დღის წესრიგის მიმდევარ ყველა ჯგუფს, ერთად იმუშაონ ირანის დემოკრატიული და სეკულარული მთავრობისთვის.
2018 წლის დეკემბერში ვაშინგტონის ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკის ინსტიტუტში გამართულ პრეზენტაციაზე ფეჰლავიმ მოუწოდა ირანში იმ პირების არასამხედრო მხარდაჭერისკენ, რომლებიც ცდილობდნენ ისლამისტური რეჟიმის სეკულარული დემოკრატიით ჩანაცვლებას. საინფორმაციო გამოშვების თანახმად, ის „ღიად არ მოუწოდებდა ფარშავანგის ტახტის აღდგენისკენ... ის საკუთარ თავს უფრო სიმბოლოდ წარმოაჩენს, ვიდრე პოლიტიკოსად, მაგრამ თავს „მზადყოფნად ემსახუროს თავის ქვეყანას“ უწოდებს.
2019 წლის თებერვალში, რეზა ფეჰლავიმ ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში, დააარსა ირანის „ფენიქსის პროექტი“ , რომელიც დაფუძნებული იყო მის მიერ 2008 წელს ტორონტოში წამოწყებულ ხანმოკლე „ირანის მომავლის ასოციაციაზე“. „National Interest“-ის ცნობით, ეს „ოპოზიციის სხვადასხვა შტოს პოსტ-სასულიერო ირანის საერთო ხედვასთან დაახლოების მიზნით“ არის შექმნილი.
მხარდაჭერა ირანის შიგნით
ბრუკინგსის ინსტიტუტის მიერ 2009 წელს გამოქვეყნებულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ ფეჰლავის ირანში ორგანიზებული მიმდევრები არ ჰყავდა, რადგან თავად ირანში სერიოზული მონარქისტული მოძრაობა არ არსებობდა. ანგარიშში ფეჰლავის შესახებ ნათქვამია, რომ მას „რეფორმატორული მოძრაობის ბირთვს შემადგენელ ინტელექტუალებთან და სტუდენტებთან საერთო არაფერი აქვს“.
2017–18 წლების ირანის საპროტესტო აქციების დროს , სოციალურ მედიაში გავრცელებულ ზოგიერთ ვიდეოში დემონსტრანტები სკანდირებდნენ ფეჰლავის ბაბუის სასარგებლოდ და მის დაბრუნებას ითხოვდნენ. ვიდეოებში არაერთხელ იყო მითითებული, რომ როიალისტური სლოგანები ბრბოში სხვებსაც აიძულებდა, ლოზუნგები შეეჩერებინათ.
2023 წლის იანვარში, ნიუ-იორკში მოღვაწე ირანელმა მეცნიერმა და მწერალმა არაშ აზიზიმ აღნიშნა, რომ სოციალურ მედიასა და საჯარო დემონსტრაციებზე ახალგაზრდა ირანელებს შორის ფეჰლევის მხარდაჭერა უფრო თვალსაჩინო გახდა და განაცხადა: „ირანის ნებისმიერი სამართლიანი დამკვირვებლისთვის ფეჰლევის გარკვეული მხარდაჭერა აქვს ირანულ საზოგადოებაში, თუმცა ძნელია იმის გარკვევა, თუ რამდენად ფართოა ეს მხარდაჭერა“. მან ასევე აღნიშნა, რომ არაერთი ირანელი დისიდენტი აქტივისტი და ცნობილი ადამიანი, მათ შორის დარიუშ ეგბალი (რომელიც შაჰის მმართველობის დროს იყო დაპატიმრებული), მსახიობი შოჰრე აღდაშლოო , მსახიობი ჰამიდ ფაროხნეჟადი და ოლიმპიელი კიმია ალიზადეჰი, მხარს უჭერენ ფეჰლევის, როგორც რეჟიმის საწინააღმდეგო მოძრაობების გაერთიანების ფიგურას.
ნავარას უნივერსიტეტმა , Opus Dei-ს მიერ დაარსებულმა კერძო ესპანურმა კათოლიკურმა კვლევითმა უნივერსიტეტმა , 2023 წელს გამოაქვეყნა სტატია, რომელშიც ნათქვამია, რომ ირანში ფეჰლევიტების მხარდაჭერა იყო. 2023 წელს, ბერლინში დაფუძნებული პროფეჰლევიტების ემპირიული კვლევისა და პროგნოზირების ინსტიტუტის (ERF.I, დაარსებული ტაგი ალერეზას, ჰუშანგ ლაჰუტის და ნოა ფარჰადის მიერ) მიერ ჩატარებულმა ონლაინ გამოკითხვამ , მანქანური სწავლების დახმარებით , [ 48 ] აჩვენა, რომ 9000 რესპონდენტს შორის თითქმის 80 პროცენტი ფეჰლევიტების მმართველობას ამჟამინდელ ისლამურ რესპუბლიკის ხელმძღვანელობასთან შედარებით ამჯობინებდა. ERF.I-ის გამოკითხვის შედეგი კონსერვატიულმა ამერიკულმა ანალიტიკურმა ცენტრმა Middle East Forum- მა მოიყვანა , როგორც არგუმენტი ამერიკის მთავრობის წრეებში ირანის მონარქიის აღდგენის მცდელობების მხარდაჭერასთან დაკავშირებით „ყოყმანის“ წინააღმდეგ.
ირანელი ემიგრანტების მხარდაჭერა
2006 წელს, The New Yorker- ის ჟურნალისტმა კონი ბრაკმა დაწერა, რომ ლოს-ანჯელესში დაახლოებით 600 000 ირანელი ემიგრანტი ცხოვრობს და თქვა, რომ ის მონარქისტული დასაყრდენია.
ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტის სოციალურ მეცნიერებათა კვლევის ცენტრის მიერ 2013 წელს ჩატარებულმა ირანელი ამერიკელების გამოკითხვამ აჩვენა, რომ გამოკითხულთა 85% არ უჭერდა მხარს არცერთ ირანულ ოპოზიციურ ჯგუფს ან ფიგურას. დარჩენილი 15%-დან, ვინც მხარდაჭერა გამოხატა, 20%-მა მხარი დაუჭირა ფეჰლავის.
2022–2023 წწ.
2022 წელს, აბადანის შენობის ჩამონგრევის შემდეგ ირანში მთავრობის საწინააღმდეგო დემონსტრაციების დროს , ფეჰლავიმ იწინასწარმეტყველა, რომ ისლამური რეჟიმი უახლოეს მომავალში დაიშლებოდა, რადგან ისეთმა მოვლენებმა, როგორიცაა უკრაინის საერთაშორისო ავიახაზების 752-ე რეისის ჩამოგდება , ქვეყანაში უცხოური COVID-19 ვაქცინებისა და ტესტების იმპორტის აკრძალვა და სურსათის ფასების ზრდა, გამოიწვია ზედმეტი სიკვდილიანობა და მოსახლეობის მხრიდან მთავრობის არასწორი მართვის გამო კიდევ უფრო მეტი რისხვა გამოიწვია. მან ასევე მოუწოდა ირანის შეიარაღებული ძალების წევრებს, რომლებიც ეწინააღმდეგებიან ისლამურ რესპუბლიკას, მაგრამ მუშაობენ მთავრობისთვის, ჩაერთონ მშვიდობიანი არეულობის პროცესში და მოუწოდა რეჟიმის წინააღმდეგ კოორდინირებული ფრონტისკენ. მონარქიის დაბრუნების მოთხოვნით სკანდირებდნენ ირანელი დემონსტრანტების მხარდაჭერის აღიარების მიუხედავად, მან ასევე განაცხადა: „ყველაზე მნიშვნელოვანი, რასაც მე ვაკეთებ ირანელი ხალხის ნდობის საპასუხოდ, არის მათი ხმის გაძლიერება. მე არ ვეუბნები მათ რა გააკეთონ. მე არ ვარ პოლიტიკური ლიდერი.“ [ 53 ]
2023 წლის თებერვალში, The Daily Telegraph- თან ინტერვიუში , ფეჰლავიმ მოუწოდა ბრიტანეთისა და ევროპის მთავრობებს, აკრძალონ ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი (IRGC), იმ მოტივით, რომ ასეთი ნაბიჯი „რეჟიმის ყველაზე დიდი კბილის ამოღებას“ ნიშნავდა. ინტერვიუში მან ასევე დაასაბუთა, რომ მისი აზრით, ისლამური რესპუბლიკა უახლოეს მომავალში უფრო მეტად დაეცემოდა, ვიდრე წინა ათწლეულებში იყო, რადგან ირანელმა რეფორმატორებმა ტაქტიკა რეჟიმის შეცვლის ნაცვლად, მისი სრულად დამხობისკენ შეცვალეს. მან აღიარა, რომ ბევრ ირანელ დისიდენტს სურდა, რომ მას ცენტრალური როლი ეთამაშა ახალი მთავრობის შექმნაში, მაგრამ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ ტახტის აღდგენის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებას ირანის ხალხს მიანდებდა და რომ რეჟიმის დაცემის შემთხვევაში პოლიტიკურ თანამდებობაზე კენჭს არ იყრიდა. [ 54 ]
ფეჰლავიმ ასევე იწინასწარმეტყველა, რომ ახალი სეკულარული, ლიბერალური დემოკრატიული ირანისთვის ყველაზე დიდი გამოწვევა იქნებოდა სამხედროების კონტროლისა და რეჟიმის თანამდებობის პირების წინააღმდეგ სამართლიანობის აღდგენის საკითხი. მან დაასკვნა, რომ ისლამური რეჟიმის მაღალი რანგის წევრები ადამიანის უფლებების დარღვევისთვის სასამართლო პროცესის წინაშე დადგებოდნენ, მაგრამ დაბალი რანგის წევრები შეიძლება შეიწყალონ საზოგადოებაში რეინტეგრაციისთვის, ნიურნბერგის სასამართლო პროცესების მოყვანით , რომლის დროსაც ნაცისტი მაღალჩინოსნები გასამართლდნენ, ხოლო დაბალი რანგის წევრები გერმანიაში რეინტეგრირდნენ, და აპარტეიდის დასრულების შემდეგ სამხრეთ აფრიკაში გამართული „სიმართლისა და შერიგების კომისიის“ მოსმენების მაგალითებად.
2023 წლის მარტში, ფეჰლავიმ გაერთიანებულ სამეფოში ტურნე დაიწყო და ოქსფორდის კავშირში სიტყვით გამოვიდა . სიტყვით გამოსვლისას მან განაცხადა, რომ „სეკულარიზმი დემოკრატიის წინაპირობაა“ და რომ ისლამური რეჟიმები რელიგიის თავისუფლების არაღიარებით ვერ ახერხებენ წარმატებას. მან მოუწოდა ირანში ინტერნეტზე წვდომის უფლების აღდგენას, რათა ხელი შეეწყოს დისიდენტურ მოძრაობებს შორის კომუნიკაციას და არაძალადობრივი ტაქტიკის გამოყენებას ირანის რეჟიმის დამხობის მიზნით. სიტყვით გამოსვლის დროს, გარეთ ფეჰლავის მხარდასაჭერად მასშტაბური დემონსტრაცია გაიმართა, რომელიც მის აღდგენას მოითხოვდა.
2023 წლის 17 აპრილს, ის და მისი მეუღლე, იასმინი, ისრაელს ეწვივნენ „ ირანსა და ისრაელს შორის ისტორიული ურთიერთობების აღდგენის მცდელობის ფარგლებში “. ისრაელში ჩასვლისთანავე, იომ ჰაშოას დღესასწაულზე , მან დასავლეთის კედელი და იად ვაშემი მოინახულა და ისრაელის პრეზიდენტ ისააკ ჰერცოგს და პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუს შეხვდა . მან ასევე სამძიმარი გამოუცხადა დამწუხრებულ დი ოჯახს დასავლეთ სანაპიროზე, ეფრატის დასახლებაში, მათ სახლში, დების, მაიას და რინას, და მათი დედის, ლუსის, გარდაცვალების შემდეგ, პასექის დღესასწაულის დროს მომხდარი ტერორისტული თავდასხმის შედეგად.
მხარდაჭერა მაჰსა ამინის საპროტესტო აქციების დროს
2023 წელს, გარდამავალი პერიოდის წარმომადგენლის, რეზა ფეჰლავისთვის მხარდაჭერის მოპოვების ბოლო მცდელობისას, Change.org პლატფორმაზე შეიქმნა პეტიცია, რომელმაც 460 000-ზე მეტი ხელმოწერა შეაგროვა. [ 61 ]
რეზა ფეჰლევიმ მსოფლიოს მასშტაბით ირანელებს მოუწოდა, 2023 წლის 11 თებერვალს, ისლამური რესპუბლიკის 44-ე წლისთავზე, პროტესტი გამოეხატათ. შედეგად, ხალხმა აშშ-ს, ევროპის, ავსტრალიისა და კანადის რამდენიმე ქალაქში საპროტესტო აქციები გამართა. თავად რეზა ფეჰლევიმ მონაწილეობა მიიღო ლოს-ანჯელესში გამართულ მიტინგში, რომელსაც 80 000-ზე მეტი ადამიანი დაესწრო.
2024–2025 წწ.
2024 წლის ივლისში, ფეჰლავი მიიწვიეს ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში, გამართულ ეროვნულ კონსერვატიზმის კონფერენციაზე სიტყვით გამოსვლისთვის. თავის გამოსვლაში ფეჰლავიმ ირანის რეჟიმი დაადანაშაულა რადიკალური ისლამის გავრცელებაში ახლო აღმოსავლეთისა და დასავლეთის სხვა ქვეყნებში რევოლუციის შემდეგ და დაჰპირდა, რომ ირანელები უახლოეს მომავალში ირანს დაიბრუნებენ. მან ასევე აღნიშნა, რომ მასუდ პეზეშკიანი არ იყო „ზომიერი“ პოლიტიკოსი ჰეზბოლასთან მეგობრობის გამო . მან გააფრთხილა შეერთებული შტატები, არ დაეწყოთ სამხედრო კამპანია რეჟიმის წინააღმდეგ და განაცხადა, რომ „ირანში დაწყებული პრობლემა ირანში უნდა დასრულდეს“ და დაასკვნა, რომ „მალე თავისუფალი ირანი არ ეძებს თქვენს მფარველობას. ის ეძებს თქვენს პარტნიორობას. ის არ ეძებს თქვენს დაფინანსებას. ის ეძებს თქვენს მეგობრობას“. The Daily Telegraph- ისთვის გამოქვეყნებულ შემდგომ ესეში მან მოუწოდა ბრიტანეთის მთავრობას, რომ IRGC ტერორისტულ ჯგუფად გამოცხადებულიყო ჰეზბოლას, ჰამასისა და ჰუსიტების დაფინანსების, ასევე ზან ზენდეგი აზადის ჩახშობის გამო .
2024 წლის ნოემბერში ფეჰლავიმ ირანელებს მოუწოდა, „დაებრუნებინათ და გადაერჩინათ ჩვენი საყვარელი ირანი“, შესთავაზა მათ „ამ ცვლილების წარმართვა და გარდამავალი პერიოდის ხელმძღვანელობა“, , თუმცა „პირდაპირ არ უსაუბრია“ იმაზე, თუ როგორ შეიძლებოდა ისლამური რესპუბლიკის რეჟიმის დამხობა. [ 70 ]
2025 წლის იანვარსა და თებერვალში მან აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს ურჩია, არ დადებულიყო შეთანხმება ისლამურ რესპუბლიკასთან, რომელიც შეზღუდავდა ირანის ბირთვულ პროგრამას სანქციების შემსუბუქების სანაცვლოდ.
2025 წლის თებერვალში, The Daily Telegraph- თან ინტერვიუში , ფაჰლავიმ ევროპასა და ამერიკელებს მოუწოდა, მოემზადონ თეირანში რეჟიმის მოსალოდნელი კოლაფსისთვის.
2025 წლის ივნისში, თორმეტდღიანი ომის დროს , ირანის მიერ ინტერნეტის გათიშვის შემდეგ, ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ გათიშვა „პანიკის ნიშანია და არა ძალის“. ფეჰლავიმ იმავე ინტერვიუში განაცხადა, რომ ირანის სამხედრო ინფრასტრუქტურისა და საკუთრების, როგორიცაა საჰაერო ბაზები და გამანადგურებლები, განადგურებას დანაკარგად მიიჩნევდა. ფეჰლავიმ თქვა, რომ ომი არ იყო ირანელი ხალხის, არამედ ხამენეის ომი და რომ ფასს ირანელი ხალხი იხდიდა.
მიუნხენის კონფერენცია და ირანის გარდამავალი მთავრობის ფორმირება
2025 წლის თებერვალში მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციამ რეზა ფეჰლავი ღონისძიებაზე დასასწრებად მიიწვია, თუმცა ირანის რეჟიმის ზეწოლის შედეგად მოწვევა უკან გაიწვიეს. მალევე, ის კვლავ მიიწვიეს კონფერენციაზე მონაწილეობის მისაღებად, თუმცა ეს მოწვევაც გაუქმდა. რეზა ფეჰლავიმ ეს გადაწყვეტილება დაგმო, როგორც „ირანელი ხალხისა და გერმანიის დემოკრატიული ღირებულებების ღალატი“ და განაცხადა, რომ „გერმანიის მთავრობამ არა მხოლოდ ირანელი ხალხის ხმა ჩაახშო, არამედ პირდაპირ შეუერთდა ისლამურ რესპუბლიკას“. 18 თებერვალს მიუნხენში
გამართულ „მიუნხენის კონვერგენციის სამიტზე“ , რომელშიც ირანის არაერთი ოპოზიციური ორგანიზაცია მონაწილეობდა, რეზა ფეჰლავიმ განაცხადა: „დღეს ჩვენი მიზანი მხოლოდ ირანის ხსნაა და მომავალში ჩვენი მისიაა ირანში თავისუფალი არჩევნების ჩატარება“. მან დასძინა, რომ „რეჟიმის შიგნით კოლაფსი დაიწყო და ის უნდა გაფართოვდეს“. მან ხაზი გაუსვა, რომ „ჩვენი მიზანი“ უნდა იყოს სხვადასხვა ჯგუფებს შორის „თანამშრომლობის მექანიზმის შექმნა“ და არა კიდევ ერთი ოპოზიციური ორგანიზაციის შექმნა. მან ასევე ხაზგასმით აღნიშნა: „ჩვენი მომავალი მოვალეობაა დამფუძნებელ კრებაში დავამკვიდროთ დემოკრატიული გზა, რომელიც დაფუძნებული იქნება ხალხის ხმაზე - და 1978 წლის პრაქტიკისგან განსხვავებით - სადაც გამჭვირვალედ განიხილება ირანის ახალი სისტემის შინაარსთან და საბოლოო ფორმასთან დაკავშირებული ყველა შესაძლო ვარიანტი. დამფუძნებელი კრების პროექტი მალე წარედგინება ხალხს, რათა განსაზღვროს, თუ როგორ ჩატარდება ეროვნული რეფერენდუმი საარჩევნო ყუთების მეშვეობით დემოკრატიული მომავლისა და სეკულარული სისტემისთვის.“
ამავდროულად, ფეჰლევის მხარდამჭერთა ჯგუფმა მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციის ფარგლებში საპროტესტო აქცია მოაწყო, რომლითაც ევროკავშირის ისლამური რესპუბლიკის მიმართ, განსაკუთრებით კი გერმანიის მთავრობის მიმართ, შემრიგებლური პოლიტიკა გააპროტესტა.
ფეჰლავიმ დაგმო ირანში არსებული უთანასწორობა და ენერგეტიკული კრიზისი. მან გააკრიტიკა მდინარეების დაშრობა და ჰაერის დაბინძურება ირანში.
2025–2026 წლების საპროტესტო აქციები
ფეჰლავიმ მხარდაჭერა გამოუცხადა მომიტინგეებს და მოუწოდა ყველა ირანელს, მათ შორის უსაფრთხოებისა და სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლებს, შეერთებოდნენ საპროტესტო აქციებს. მომიტინგეთაგან ზოგიერთმა მაინც გაითვალისწინა მისი მოწოდება. ათასობით მომიტინგე ქუჩებში გამოიყვანეს და მთავრობის საწინააღმდეგო შეტყობინებებს სკანდირებდნენ. საპროტესტო აქციების უმეტესობაში ფეჰლავის სახელი სკანდირებდნენ, როგორც მთავრობის წინააღმდეგ ყველაზე თვალსაჩინო ოპოზიციური ფიგურის.
ARD- სთვის მიცემულ ინტერვიუში რეზა ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ ირანის გარდამავალი პერიოდი თავისუფალ არჩევნებსა და სეკულარულ დემოკრატიულ სისტემას უნდა დაეფუძნოს და რომ ის პოლიტიკურ ძალაუფლებას არ ისწრაფვის.
ზოგიერთი კრიტიკოსი რეზა ფეჰლავის პროტესტებში გამოჩენილ როლს ეწინააღმდეგებოდა და ამტკიცებდა, რომ ეს ირანის მთავრობას აწყობს, რადგან მას საშუალებას აძლევს, პროტესტები უცხოეთიდან მხარდაჭერილ და მონარქისტულ ფიგურად წარმოაჩინოს, ან რომ მისი გამოჩენილი როლი ოპოზიციური ძალების გაერთიანების ან მობილიზების უნარში არ გამოიხატება. 2026 წლის ინტერვიუში აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ რეზა ფეჰლავი „ძალიან სასიამოვნოდ“ გამოიყურებოდა, მაგრამ ეჭვქვეშ აყენებდა მის უნარს, მობილიზებულიყო საკმარისი შიდა მხარდაჭერა ირანში ძალაუფლების მოსაპოვებლად. საპასუხოდ, ფეჰლავიმ თქვა, რომ „მილიონობით ირანელი ირანში და ირანის გარეთ მის სახელს იძახის. ისინი ჩემში აღიარებენ ადამიანს, რომელიც უნიკალურად არის განწყობილი გარდამავალი ლიდერის როლის შესასრულებლად“. ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატმა ნარგეს მოჰამადიმ ფეჰლავის მხარდამჭერები „ოპოზიციის წინააღმდეგ ოპოზიციად“ მოიხსენია.
ფეჰლავიმ 2026 წლის 14 თებერვალი „ გლობალური მოქმედების დღედ “ გამოაცხადა, რომლის ფარგლებშიც დიასპორის სოლიდარობის მასშტაბური აქციები ლოს-ანჯელესში , ტორონტოსა და მიუნხენში გაიმართა . მიუნხენში 14 თებერვალს გამართულ აქციას 250 000-ზე მეტი ადამიანი დაესწრო, ხოლო ტორონტოსა და ლოს-ანჯელესში გამართულ აქციებს 350 000 ადამიანი დაესწრო. [ 97 ] ირანში მომიტინგეებმა ფეჰლავის მოწოდებებს უპასუხეს, საზღვარგარეთ გამართული აქციების დროს სახურავებიდან და ფანჯრებიდან ანტისამთავრობო ლოზუნგები სკანდირებდნენ.
2026 წლის თებერვლის ბოლოს, აშშ-ის პრეზიდენტის დასავლეთ აზიის სპეციალურმა წარმომადგენელმა სტივ ვიტკოფმა ინტერვიუში დაადასტურა, რომ ტრამპის მითითებით შეხვდა ფეჰლავის.
2026 წლის დარტყმები ირანზე
2026 წელს ირანზე ისრაელ-ამერიკის შეერთებული შტატების დარტყმების დროს , ფეჰლავიმ გამოაქვეყნა ვიდეო განცხადება, რომელშიც მან თქვა, რომ „დახმარება, რომელიც შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა ირანის მამაცი ხალხისთვის აღუთქვა, ახლა ჩამოვიდა“, და ამტკიცებდა, რომ „თავდასხმა ჰუმანიტარული ინტერვენცია იყო და მისი სამიზნე ისლამური რესპუბლიკაა, მისი რეპრესიების აპარატი და მისი მკვლელობის მექანიზმი და არა ირანის ქვეყანა და დიდი ერი“.
ფეჰლავიმ ტრამპს მოუწოდა, „გამოეჩინა მაქსიმალური სიფრთხილე მშვიდობიანი მოსახლეობისა და ჩემი თანამემამულეების სიცოცხლის დასაცავად. ირანის ხალხი თქვენი ბუნებრივი მოკავშირეა და თავისუფალი სამყაროს მოკავშირეები და ისინი არ დაივიწყებენ თქვენს დახმარებას ირანის თანამედროვე ისტორიის ყველაზე რთულ პერიოდში“.
თავდასხმებამდე ერთი დღით ადრე მან გამოაქვეყნა თავისი „ირანის კეთილდღეობის პროექტის“ საგანგებო ფაზის ბუკლეტის განახლებული ვერსია , რომელიც მოიცავს რეჟიმის დამხობის შემდეგ პირველ ექვს თვეს და ფოკუსირებულია ირანის დაუყოვნებლივ საჭიროებებზე, მათ შორის ეკონომიკური სტაბილიზაციისა და ინსტიტუციური რეკონსტრუქციის ზომებზე.
ალი ხამენეის გარდაცვალების შემდეგ , ფეჰლავიმ გადაცემა „60 წუთში“ მიცემულ ინტერვიუში განაცხადა , რომ ირანელები მზად უნდა იყვნენ ქუჩებში გასასვლელად და ცვლილებების განსახორციელებლად, როდესაც შესაბამისი მომენტი დადგება. მან თქვა, რომ ირანელი ხალხი მზად იყო „ბრძოლა ეწარმოებინა“ ისლამური რესპუბლიკის დასასრულებლად და დასძინა, რომ მთავრობის წინააღმდეგ მიმდინარე დარტყმები ირანელებისთვის „რეალურ შესაძლებლობას“ წარმოადგენდა, რადგან მათ ახლა რეჟიმის შესაძლო დასასრული დაინახეს. ფეჰლავიმ ასევე განაცხადა, რომ ის არ აპირებს პოლიტიკური თანამდებობის დაკავებას ან მონარქიის აღდგენას, არამედ მიზნად ისახავს ირანს დემოკრატიულ სისტემაზე მშვიდობიანი გადასვლის პროცესში დაეხმაროს. მან ასევე აღნიშნა, რომ მისი ლეგიტიმურობა მომდინარეობს მილიონობით ირანელის მხარდაჭერიდან, როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე მის ფარგლებს გარეთ, რომლებმაც მას მხარდაჭერა გამოუცხადეს საჯარო დემონსტრაციების დროს.
პოლიტიკური შეხედულებები
ავსტრალიური ABC News-ის ცნობით, რეზა ფეჰლავი სეკულარული , დემოკრატიული და ლიბერალური ირანის შექმნის მომხრეა .
ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ არ აპირებს ირანში გრძელვადიანი ლიდერის როლის შესრულებას, თუ ამჟამინდელი რეჟიმი დაეცემა. მან განაცხადა, რომ ირანელმა ხალხმა უნდა აირჩიოს მმართველობის ის ფორმა, რომელიც მისთვის სასურველია, იქნება ეს კონსტიტუციური მონარქია თუ რესპუბლიკა, და რომ გადაწყვეტილების მისაღებად რეფერენდუმი უნდა ჩატარდეს. ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ მან დაასკვნა, რომ „რელიგიის სახელმწიფოსგან გამოყოფის, როგორც დემოკრატიული წესრიგის პირველყოფილი პრინციპისა და წინაპირობის“ ღირებულებაა.
2024 წელს ფეჰლავიმ BBC- ს განუცხადა , რომ მას ურჩევნია, ირანი რესპუბლიკად დარჩეს, რადგან ამ პოლიტიკურ სისტემას უფრო მერიტოკრატიულად მიიჩნევს. ნიდერლანდებში დაფუძნებული არაკომერციული ორგანიზაციის, „ირანში დამოკიდებულებების ანალიზისა და გაზომვის ჯგუფის“ (GAMAAN) 2022 წლის დეკემბერში ჩატარებული ონლაინ გამოკითხვის თანახმად, რომელშიც 200 000 ირანელი (158 000 ირანში და 42 000 მის ფარგლებს გარეთ, რომელთაგან 40% მუსლიმად მიიჩნევდა თავს) მონაწილეობდა, ქვეყნის შიგნით გამოკითხულთა 81%-მა ისლამური რესპუბლიკა უარყო. GAMAAN-ის გამოკითხვამ ასევე აჩვენა, რომ რეზა ფეჰლავი ირანის ოპოზიციის შემოთავაზებული „სოლიდარობის საბჭოს“ წევრობის 34 კანდიდატს შორის ყველაზე პოპულარული პირველი არჩევანი იყო, ირანში გამოკითხულთა 32.8%-იანი მხარდაჭერით. [ 101 ] Axios-მა განაცხადა, რომ მისი „პოპულარობა აღემატება ნებისმიერი სხვა ირანელი ოპოზიციური ფიგურის პოპულარობას“.
ფეჰლავი ირანში ტოლერანტობის გაზრდას უჭერდა მხარს, მომხრე იყო სამეთვალყურეო ორგანოების შექმნისა და სამოქალაქო საზოგადოების გაძლიერების, რათა თავიდან აცილებულიყო ძალაუფლების ერთ ჯგუფში კონცენტრაცია. ამბობენ, რომ ფეჰლავი იცავდა ირანის დემოკრატიულ ხედვას და მხარს უჭერდა თავისუფალ არჩევნებს დამფუძნებელი კრების შესაქმნელად . [ 46 ] ნავარას უნივერსიტეტის ცნობით , ფეჰლავიმ „უარი თქვა მონარქიის აღდგენის ვალდებულებაზე, მაგრამ არ უარყო ტერმინი „პრინცი“, რომელსაც მისი მხარდამჭერების უმეტესობა მის მიმართ იყენებს“. ფეჰლავიმ ევროპელ პარლამენტის წევრებს განუცხადა, რომ რეჟიმის დამხობის შემდეგ ირანი ევროპისა და დასავლეთის მოკავშირე იქნებოდა.
რეზა ფეჰლავიმ და ირანის ოპოზიციამ დემოკრატიულ ქვეყნებს მოუწოდეს, მხარი დაუჭირონ ირანის ოპოზიციის ძალისხმევას ისლამური რეჟიმის დამხობისა და ირანში სეკულარული დემოკრატიის დამყარების კუთხით. ფეჰლავი ამბობს, რომ ის და ოპოზიცია ირანის დემოკრატიული მოძრაობის წარმომადგენლები არიან, რომელთა აქტივისტებიც ირანის ისლამური რეჟიმის მიერ არიან დაპატიმრებულები და ასევე აწამებულები. ზოგიერთი ირანელი აქტივისტი სიკვდილით დასაჯეს. ფეჰლავი ირანში დისიდენტებთან კონტაქტშია. ფეჰლავის მხარდაჭერის ზუსტი დონე უცნობია, ზოგიერთი წყაროს ცნობით, მას მცირე მხარდაჭერა აქვს მათგან, „ვინც რეფორმების მოძრაობის ბირთვს შეადგენს “, ანუ ირანის პოლიტიკაში არსებული ისლამური ლიბერალური ფრაქციისგან.
ირანელი აქტივისტისა და ჟურნალისტის, ჰომა სარსარის თქმით , ფეჰლავი „თავის გზავნილებში თანმიმდევრული იყო“. სარსარი მიიჩნევს, რომ ფეჰლავი კოალიციის ნაწილი უნდა იყოს. დემოკრატიების დაცვის ფონდმა განაცხადა, რომ ერთ წარმომადგენელს შეუძლია ირანის გზავნილის გავრცელებაში დახმარება.
ისლამური რეჟიმის დაშლის შემთხვევაში ქაოსის შესაძლებლობასთან დაკავშირებით, ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ სხვა ქვეყნებისგან განსხვავებით, რომლებმაც ქაოტური გარდამავალი პერიოდი გაიარეს, ირანი უძველესი ცივილიზაციაა და თქვა: „ჩვენ არ ვართ ერაყი ან ავღანეთი. ჩვენ ვართ ათასწლეულების ერთიანობის მქონე ერი. თუ კანონის უზენაესობა და სამართლიანობა იქნება, ანარქია არ იქნება“. ფეჰლავიმ ინტერვიუში განაცხადა, რომ სამოქალაქო ომი არ იქნება.
რეზა ფეჰლავიმ 2025 წლის ივნისში, Iran International-თან ინტერვიუში დაჰპირდა, რომ ის უზრუნველყოფდა „კანონიერ გარდამავალ პერიოდს“. ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ გარდამავალი მართლმსაჯულების ექსპერტები უზრუნველყოფდნენ სამართლიან სასამართლო პროცესებს და ყველა ბრალდებულს დაჰპირდებოდნენ სასამართლოში საკუთარი თავის დაცვის უფლებას. ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ 1979 წლის რევოლუციისგან განსხვავებით, სიკვდილით დასჯა არ განხორციელდება. ფეჰლავიმ Iran International-ს განუცხადა, რომ გარდამავალი პერიოდი არ იქნებოდა 1979 წლის რევოლუციის მსგავსი. ფეჰლავიმ თქვა, რომ ექსპერტები უზრუნველყოფდნენ „თანაბარ უფლებებს ყველა ირანელისთვის - რელიგიის, ეთნიკური კუთვნილების ან რწმენის მიუხედავად“.
ფეჰლავიმ განაცხადა, რომ ირანის მთავრობის, სამხედრო და უსაფრთხოების ძალების დაახლოებით 50 000 მოქმედი და ყოფილი თანამდებობის პირი დარეგისტრირდა მის მიერ შექმნილ უსაფრთხო პლატფორმაზე, რომელიც მიზნად ისახავს ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ ძალისხმევის კოორდინაციას და სეკულარულ დემოკრატიულ სახელმწიფოზე გადასვლის მხარდაჭერას. მან მიუთითა, რომ სამხედრო და პოლიციის ზოგიერთმა დანაყოფმა მიანიშნა, რომ ისინი რეჟიმის წინააღმდეგ შებრუნდებიან და ბევრ მათგანს შესაძლოა ამნისტია შესთავაზონ ეროვნული შერიგების პროცესის ფარგლებში.
2026 წლის მარტში, გადაცემა „60 წუთთან“ ინტერვიუში, ფეჰლავიმ ახალი ირანის მშენებლობის ოთხი ძირითადი პრინციპი გამოკვეთა. მან ხაზი გაუსვა ირანის ტერიტორიული მთლიანობის, რელიგიისა და სახელმწიფოს მკაფიო გამიჯვნის , კანონის წინაშე ყველა მოქალაქის თანასწორობისა და ინდივიდუალური თავისუფლებების მნიშვნელობას. ფეჰლავიმ ასევე ხაზი გაუსვა, რომ დემოკრატიულმა პროცესმა ირანელ ხალხს უნდა მისცეს საშუალება თავისუფლად აირჩიოს თავისი ლიდერები და გადაწყვიტოს მმართველობის მომავალი სისტემა.
კრიტიკა
ამერიკის მხარდაჭერის ბრალდებები
ბობ ვუდვორდმა 1986 წელს დაწერა, რომ რეიგანის ადმინისტრაციამ ცენტრალურ სადაზვერვო სააგენტოს (CIA) ირანელი დევნილების, მათ შორის ფეჰლევის, მხარდაჭერა და დაფინანსება მისცა. სააგენტომ მისი 11-წუთიანი გამოსვლა, რომლის დროსაც მან დაიფიცა: „მე დავბრუნდები“, ირანულ ტელევიზიას გადასცა სიხშირის „პირატული“ გამოყენებით. 1987 წელს გამოქვეყნებულ „ კოშკის კომისიის“ ანგარიშში ასევე აღინიშნა, რომ ამ მოვლენის უკან CIA იდგა , ხოლო პარიზში ჯგუფმა, რომელიც საკუთარ თავს „თავისუფლების დროშას“ უწოდებდა, პასუხისმგებლობა აიღო ამ ქმედებაზე 1986 წლის სექტემბერში.
ჯეიმს მანმა 1989 წლის თებერვალში დაწერა, რომ როდესაც მან ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ჰკითხა, დაეხმარნენ თუ არა ისინი ფაჰლავის, მათ კომენტარის გაკეთებაზე უარი თქვეს, ხოლო სააგენტოს წარმომადგენელმა უთხრა: „ჩვენ არც დავადასტურებდით და არც უარვყოფდით სადაზვერვო საკითხს“.
2006 წელს, გაზეთ „ნიუ იორკერის“ წარმომადგენელმა კონი ბრაკმა დაწერა, რომ „ფეჰლავი ოთხმოციან წლებში რამდენიმე წლის განმავლობაში ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოსგან (CIA) დაფინანსებას იღებდა, თუმცა ეს ირან-კონტრას სკანდალის შემდეგ დასრულდა “. ჰეივერფორდის კოლეჯის წარმომადგენელი ენდრიუ ფრიდმანი აცხადებს, რომ ფეჰლავიმ CIA-სთან თანამშრომლობა დირექტორ უილიამ ჯ. კეისისთან შეხვედრისა და ყოველთვიური სტიპენდიის მიღების შემდეგ დაიწყო, რაც ფეჰლავის ფინანსურ მრჩეველსა და სხვა დამკვირვებლებს მოიხსენიებს. ფრიდმანი ასევე აკავშირებს თავის საცხოვრებელს გრეიტ-ფოლსში, ვირჯინიაში , ჯორჯ ბუშის სახელობის დაზვერვის ცენტრთან , სამსახურის შტაბ-ბინასთან სიახლოვესთან .
2009 წელს, ფეჰლავიმ „ნიუ-იორკ თაიმსთან“ ინტერვიუში უარყო აშშ-ის მთავრობის ან უცხოური დახმარების მიღება . ფეჰლავიმ თქვა: „არა, არა. მე არ ვეყრდნობი სხვა წყაროებს, გარდა ჩემი თანამემამულეებისა“ და უარყო ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოსთან თანამშრომლობის ბრალდებები, ბრალდებებს კი „აბსოლუტურ და ცალსახად მცდარი“ უწოდა. თუმცა, 2017 წელს მან „ასოშიეითედ პრესის“ წარმომადგენელ ჯონ გამბრელს განუცხადა : „ამჟამად ჩემი ყურადღება ირანის განთავისუფლებაზეა ორიენტირებული და ვიპოვი ნებისმიერ საშუალებას, რაც შემიძლია, ეროვნული ინტერესებისა და დამოუკიდებლობის კომპრომისზე წასვლის გარეშე, ყველასთან, ვინც მზადაა დაგვეხმაროს, იქნება ეს აშშ, საუდის არაბეთი, ისრაელი თუ ვინმე სხვა“.
ისრაელის მხარდაჭერის ბრალდებები
2025 წლის ივნისში, ირან-ისრაელის ომის ფონზე , ფეჰლავიმ განცხადება გააკეთა, რომელშიც განაცხადა, რომ ირანის ისლამური რესპუბლიკა „კოლაფსის პირასაა“. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ რეჟიმის შიდა განხეთქილებები და გადახრები მის მოახლოებულ დაცემაზე მიუთითებს. ფეჰლავიმ გამოთქვა რწმენა, რომ ირანელი ხალხი, რომელიც დიდი ხანია ეწინააღმდეგება ჩაგვრას, მალე მიაღწევს განთავისუფლებას. ფეჰლავიმ მიმართა ირანის სამხედრო და უსაფრთხოების ძალებს და მოუწოდა მათ, მიეტოვებინათ რეჟიმი და შეუერთდნენ ცვლილებებისთვის სახალხო მოძრაობას. მისი პოზიცია ირან-ისრაელის ომის დროს და განსაკუთრებით მისი არჩევანი, არ დაგმობილიყო ირანის ისრაელის დაბომბვა, გააკრიტიკა ზოგიერთმა ირანელმა ოპოზიციონერმა. ამერიკის საერთაშორისო პოლიტიკის ცენტრის წარმომადგენელმა სინა ტუსიმ განაცხადა, რომ „ის სინამდვილეში ერთადერთი ოპოზიციური ფიგურა იყო, რომელიც მხარს უჭერდა“ ისრაელის დარტყმებს.
2025 წლის ოქტომბერში, ტორონტოს უნივერსიტეტის Citizen Lab- თან თანამშრომლობით ჩატარებულმა გამოძიებამ Haaretz-მა განაცხადა, რომ ისრაელთან დაკავშირებული ციფრული გავლენის კამპანია სპარსულენოვან აუდიტორიაში რეზა ფეჰლავის პოპულარიზაციას უწევდა. გამოძიებამ აჩვენა, რომ ოპერაცია იყენებდა ყალბ სოციალური მედიის ანგარიშებს და ხელოვნური ინტელექტის მიერ გენერირებულ ვიდეოებს პრო-მონარქისტული შეტყობინებების გასაძლიერებლად. Citizen Lab-ის ანალიზმა აჩვენა, რომ კამპანიის აქტივობები სინქრონიზებული იყო ირანში ისრაელის სამხედრო ოპერაციებთან. მაღალორგანიზებულმა მედია ქსელმა, რომელიც აერთიანებდა პროფესიულ პიარს, დიასპორულ აქტივიზმს და იმას, რასაც მკვლევარები არაავთენტურ ონლაინ ანგარიშებს უწოდებენ, ფეჰლავის პოპულარიზაცია მოახდინა სოციალურ მედიაში. მიუხედავად იმისა, რომ ამან გაზარდა მისი საერთაშორისო ხილვადობა, გამოძიებები ვარაუდობენ, რომ ამან ასევე დაჩრდილა მისი მხარდაჭერის რეალური დონე ირანში და გამოიწვია დავა საგარეო კავშირების, ონლაინ შევიწროების და პოპულარობის ხელოვნურად შექმნილი იმიჯის შესახებ.
სოციალურ მედიაში დეზინფორმაციული კამპანიის ბრალდებები
2024 წლის ბოლოს სოციალურ მედიაში გავრცელდა ვიდეოების სერია, რომლებიც, სავარაუდოდ, ასახავდა ირანის არმიის რიგებში გადაადგილებებს ფეჰლავის ისლამური რესპუბლიკის წინააღმდეგ სამხედრო დაპირისპირებისკენ მოწოდებების საპასუხოდ. მიუხედავად იმისა, რომ ფეჰლავიმ და მისმა მხარდამჭერებმა ეს კადრები სახელმწიფო ინსტიტუტებში მზარდი ოპოზიციის მტკიცებულებად წარმოადგინეს და გამოიყენეს მისი „ეროვნული თანამშრომლობის“ ინიციატივის პოპულარიზაციისთვის, ირანის ხელისუფლებამ, კონსერვატიულმა მედიამ და დამოუკიდებელმა ანალიტიკოსებმა უარყვეს ეს ბრალდებები და ამტკიცებდნენ, რომ ვიდეოები დადგმული ან ხელოვნური ინტელექტის მიერ გენერირებული ღრმა ფეიქები იყო.
ფინანსური და იურიდიული საკითხები
Politico- ს 2018 წლის დეკემბრის საინფორმაციო რეპორტაჟის თანახმად , ფეჰლავი „ძირითადად ოჯახის დარჩენილი სიმდიდრით ცხოვრობს, მისი ერთადერთი სრული განაკვეთით დასაქმება კი ირანზე საუბარია“.
შაჰბაზი ფაჰლავის წინააღმდეგ
1990 წელს, ალი ჰაიდარ შაჰბაზიმ, ყოფილმა საიმპერატორო გვარდიის წევრმა, რომელიც ფეჰლავისთვის დიდი ხნის მცველად მუშაობდა, ვირჯინიის შტატის ქალაქ ალექსანდრიის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა და ფეჰლავი ირანული ტრადიციების დარღვევაში დაადანაშაულა, რადგან მან ფინანსურად მასზე ზრუნვის აღთქმა დაარღვია. 58 წლის შაჰბაზიმ სასამართლოში განაცხადა, რომ მან ირანში 400 000 დოლარზე მეტი ღირებულების ქონება მიატოვა, რადგან ფეჰლავიმ დაარწმუნა, რომ „მე შენს ხარჯებს და ყველაფერს გადავიხდი. შენზე უკეთ ვიზრუნებ, ვიდრე მამაჩემმა [მოგხედა]“, როდესაც ის სამსახურში მიიღეს და შემდეგ 1989 წელს ხელის ჩამორთმევით და 9 000 დოლარით გაათავისუფლა. შაჰბაზიმ 30 000 დოლარის გადასახადებისა და ჯარიმების კომპენსაცია, ასევე პენსიაზე გასვლისთვის გაურკვეველი თანხა მოითხოვა.
ფეჰლავის ადვოკატმა უარყო სარჩელი და განაცხადა, რომ შაჰბაზიმ რამდენიმე ათასი დოლარის ღირებულების საჩუქრები მიიღო და მას უფლება მიეცა ფუფუნებით ეცხოვრა ფეჰლავის სახლში, გრეიტ-ფოლსში, ვირჯინიის შტატში , და დასძინა, რომ მსახური სამსახურიდან გაათავისუფლეს, რადგან მის კლიენტს ფული გამოელია. ფეჰლავი დაეთანხმა, რომ შაჰბაზი ერთგული მეგობარი იყო, მაგრამ მან მხარდაჭერა შესთავაზა, სანამ შეეძლო. მან ასევე უთხრა მოსამართლეს: „მე არ ვიყავი ჩართული ჩემი ფინანსური საქმეების ყოველდღიურ წარმოებაში“.
1991 წელს რაიონულმა მოსამართლე ალბერტ ვიკერს ბრაიან უმცროსმა განაცხადა, რომ ფაჰლავიმ „მცირე ინფორმაცია ჰქონდა იმის შესახებ, თუ როგორ იხარჯებოდა მისი ქონების ფული და არ შეიძლებოდა პირადად აგოს პასუხი მოსამსახურეებთან დასაქმების ხელშეკრულებებზე“, რითაც საქმე შეწყვეტილად გამოაცხადა. მედიის ცნობით, ფაჰლავიმ სასამართლოში ტირილი დაიწყო, როდესაც მოსამართლემ საქმე შეწყვიტა.
ანსარი ფაჰლავის წინააღმდეგ
1990 წელს ფეჰლავიმ და მისმა ახლო თანაშემწემ და ფინანსურმა მრჩეველმა, აჰმად ალი მასუდ ანსარიმ, ერთმანეთის წინააღმდეგ სარჩელი შეიტანეს. ფეჰლავიმ ანსარი 24 მილიონი დოლარის ოდენობის მითვისებაში დაადანაშაულა, ხოლო ანსარიმ ფეჰლავის წინააღმდეგ 1.7 მილიონი დოლარის ოდენობის გირავნობა მოითხოვა. სასამართლო პროცესის დროს ფეჰლავის ადვოკატმა სასამართლოს განუცხადა: „მისი პოლიტიკური პასუხისმგებლობის მოთხოვნებისა და ფინანსურ საკითხებში გამოცდილების ნაკლებობის გამო, ფეჰლავის სახსრების მართვისთვის სრულად უნდა ენდო ანსარის... წლების განმავლობაში, ფეჰლავის ნდობაში ანსარი არანაირად არავის ჩაუნაცვლებია. პირიქით, ფეჰლავის ნდობა ანსარის გარდა არავის უღალატია“, - განაგრძო მან და ანსარი ირანის ისლამური რესპუბლიკის „ აგენტად “ ყოფნაში დაადანაშაულა . ანსარიმ ბრალდებები უარყო და ფეჰლავი ფულის თავისი ფუჭად ხარჯვაში დაადანაშაულა, რადგან განაცხადა, რომ ის ერთგულად ასრულებდა ბრძანებებს, რომელთა შესახებაც ფეჰლავი ინფორმირებული იყო.
სასამართლომ ანსარის მოსთხოვა მისი ფულის განკარგვის სრული ანგარიშის წარდგენა, თუმცა მან განაცხადა, რომ დოკუმენტები განადგურდა პოტენციური ჩამორთმევის თავიდან ასაცილებლად. 1996 წელს სასამართლომ გადაწყვიტა, რომ ანსარიმ ფეჰლავისთვის 7.3 მილიონი დოლარი უნდა დაებრუნებინა და დამატებით 2 მილიონი დოლარით დააჯარიმა.
პირადი ცხოვრება
ურთიერთობები და ქორწინება
1978 წელს გამოქვეყნებული People-ის სტატიის თანახმად , ფაჰლავი ხვდებოდა „ქერა, ცისფერთვალება შვედ მოდელს, რომელიც რომში გაიცნო“. იმავე გამოცემაში ასევე ნათქვამია, რომ ის შეყვარებულთან ერთად ტეხასის შტატის ქალაქ ლაბოკში ცხოვრობდა . 1980 წლის მონაცემებით, მას ჰყავდა ეგვიპტელი შეყვარებული, რომელიც კაიროს ამერიკული უნივერსიტეტის სტუდენტი იყო და, როგორც ამბობენ, მას „მკაცრად იცავდნენ“ მცველები.
ფაჰლავიმ ურთიერთობა იასმინ ეტემად-ამინისთან 1985 წელს დაიწყო. ისინი 1986 წლის 12 ივნისს დაქორწინდნენ გრინვიჩში, კონექტიკუტის შტატში ; ის 25 წლის იყო, ხოლო ფარაჰი - 17-ის. წყვილს სამი ქალიშვილი ჰყავს: ნური (დაიბადა 1992 წლის 3 აპრილს) , იმან ლაია (დაიბადა 1993 წლის 12 სექტემბერს) და ფარაჰ მიტრა (დაიბადა 2004 წლის 17 იანვარს). იმანი 2025 წელს დაქორწინდა ებრაელ- ამერიკელ ბიზნესმენ ბრედლი შერმანზე, რომელიც მიწოდების დრონების კომპანია Matternet- ის პარტნიორობის ხელმძღვანელია.
2004 წელს ფაჰლავი ბელგიის მეფე ალბერტ II- ის მერვე შვილიშვილის, ბელგიის პრინცესა ლუიზას „არაოფიციალურ ნათლიად “ დასახელდა .
1980-იან წლებში, ვირჯინიის გარეუბანში, გრეიტ-ფოლსში დასახლებამდე, ის მაროკოში და პარიზში ცხოვრობდა . 1996 წელს ის მერილენდის შტატის, პოტომაკის მკვიდრი გახდა და 2025 წლის ოქტომბერშიც ასე მოიხსენიებდნენ , მიუხედავად იმისა, რომ გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მან 2025 წლის ივლისისთვის მერილენდის სახლი გაყიდა და პარიზში გადავიდა საცხოვრებლად.
რელიგიური შეხედულებები
2009 წელს რელიგიასთან დაკავშირებით ინტერვიუს დროს ფაჰლავიმ განაცხადა: „ეს მისი პირადი საქმეა, მაგრამ თუ უნდა იცოდეთ, მე, რა თქმა უნდა, განათლებითა და რწმენით, შიიტი მუსლიმი ვარ. მე ძალიან მორწმუნე ადამიანი ვარ“.
2024 წლის 6 აპრილს, პრინცი რეზა ფეჰლავი და პრინცესა იასმინ ფეჰლავი ტეხასის შტატის ქალაქ ჰიუსტონში მდებარე ბჰანდარა ატაშ კადეჰის ზოროასტრულ ტაძარს ეწვივნენ და აქტიურად მიიღეს მონაწილეობა იასნას ცერემონიაში . ვიზიტის დროს რეზა ფეჰლავიმ განაცხადა:
სატელევიზიო ქსელი
2014 წლის ნოემბერში ფეჰლავიმ დააარსა საკუთარი ტელევიზია და რადიო ქსელი სახელწოდებით „ოფოგ ირანი“. 2017 წლის ივლისში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ „ოფოგ ირანის საერთაშორისო მედია“-ს ტელემარათონი ფეჰლავის აღარ ეკუთვნოდა.
იხ.ვიდეო - Reza Pahlavi on the future of Iran
