ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
კიბერომი არის კიბერშეტევების გამოყენება მტრის სახელმწიფოს წინააღმდეგ , რაც ტრადიციულ ომთან შედარებით ზიანს აყენებს . ზოგიერთი მოსალოდნელი შედეგი შეიძლება იყოს ჯაშუშობა , საბოტაჟი , პროპაგანდა , მანიპულირება ან ეკონომიკური ომი .
ბევრ ქვეყანას, მათ შორის შეერთებულ შტატებს , გაერთიანებულ სამეფოს , რუსეთს , ჩინეთს , ისრაელს , ირანს , ინდოეთს და ჩრდილოეთ კორეას , აქვთ აქტიური კიბერშესაძლებლობები შეტევითი და თავდაცვითი ოპერაციებისთვის. როდესაც სახელმწიფოები იკვლევენ კიბეროპერაციების გამოყენებას და აერთიანებენ შესაძლებლობებს, იზრდება ფიზიკური დაპირისპირებისა და ძალადობის ალბათობა კიბეროპერაციის შედეგად ან მისი ნაწილის სახით. თუმცა, ომის მასშტაბისა და გაჭიანურებული ხასიათის მიღწევა ნაკლებად სავარაუდოა, ამიტომ ბუნდოვანება რჩება.
ექსპერტებს შორის მნიშვნელოვანი დებატები მიმდინარეობდა კიბერომის განმარტებასთან დაკავშირებით და იმის შესახებაც კი, არსებობს თუ არა ასეთი რამ. ერთ-ერთი მოსაზრების თანახმად, ტერმინი არასწორია, რადგან დღემდე არცერთი კიბერშეტევა არ შეიძლება აღიწეროს, როგორც ომი. ალტერნატიული მოსაზრების თანახმად, ეს შესაფერისი სახელწოდებაა კიბერშეტევებისთვის, რომლებიც რეალურ სამყაროში ფიზიკურ ზიანს აყენებენ ადამიანებსა და ობიექტებს.
კინეტიკური სამხედრო მოქმედების პირველი შემთხვევა, რომელიც გამოყენებული იქნა კიბერშეტევის საპასუხოდ, რამაც ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა, დაფიქსირდა 2019 წლის 5 მაისს, როდესაც ისრაელის თავდაცვის ძალებმა მიზანში ამოიღეს და გაანადგურეს შენობა, რომელიც დაკავშირებული იყო მიმდინარე კიბერშეტევასთან.
კიბერომის განმარტებასთან დაკავშირებით კამათი მიმდინარეობს და არ არსებობს ფართოდ შეთანხმებული აბსოლუტური განმარტება. მიუხედავად იმისა, რომ მეცნიერების , სამხედროებისა და მთავრობების უმეტესობა იყენებს განმარტებებს, რომლებიც ეხება სახელმწიფო და სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულ აქტორებს, სხვა განმარტებები შეიძლება მოიცავდეს არასახელმწიფო აქტორებს, როგორიცაა ტერორისტული ჯგუფები , კომპანიები, პოლიტიკური ან იდეოლოგიური ექსტრემისტული ჯგუფები, ჰაკერები და ტრანსნაციონალური კრიმინალური ორგანიზაციები, ნაშრომის კონტექსტიდან გამომდინარე.
ქვემოთ მოცემულია დარგის ექსპერტების მიერ შემოთავაზებული განმარტებების მაგალითები.
„კიბერომი“ ფართო კონტექსტში გამოიყენება კომპიუტერულ ქსელებში ტექნოლოგიური ძალის სახელმწიფოთაშორისი გამოყენების აღსანიშნავად, სადაც ინფორმაცია ინახება, გაზიარებულია ან ონლაინ რეჟიმში გადაიცემა.
რეიმონდ ჩარლზ პარკსმა და დევიდ პ. დაგანმა ყურადღება გაამახვილეს კიბერომის ანალიზზე კომპიუტერული ქსელების თვალსაზრისით და აღნიშნეს, რომ „კიბერომი არის კომპიუტერული ქსელური თავდასხმის, თავდაცვისა და სპეციალური ტექნიკური ოპერაციების კომბინაცია“. ამ პერსპექტივის თანახმად, კიბერომის ცნება სამხედრო დოქტრინაში ახალ პარადიგმას შემოაქვს. პაულო შაქარიანმა და მისმა კოლეგებმა 2013 წელს წამოაყენეს „კიბერომის“ შემდეგი განმარტება, კლაუზევიცის ომის განმარტების საფუძველზე: „ომი არის პოლიტიკის გაგრძელება სხვა საშუალებებით“:
კიბერომი არის პოლიტიკის გაგრძელება კიბერსივრცეში სახელმწიფო ან არასახელმწიფო აქტორების მიერ განხორციელებული ქმედებებით, რომლებიც სერიოზულ საფრთხეს წარმოადგენს ერის უსაფრთხოებისთვის ან ხორციელდება ერის უსაფრთხოებისთვის აღქმული საფრთხის საპასუხოდ.
ტადეომ 2012 წელს შემდეგი განმარტება შემოგვთავაზა:
ომი, რომელიც დაფუძნებული იყო სახელმწიფოს მიერ მოწონებული შეტევითი ან თავდაცვითი სამხედრო სტრატეგიის ფარგლებში ინფორმაციული და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების გარკვეულ გამოყენებაზე, მიზნად ისახავდა მტრის რესურსების დაუყოვნებლივ განადგურებას ან კონტროლს და რომელიც მიმდინარეობდა ინფორმაციულ გარემოში, აგენტებითა და სამიზნეებით, რომლებიც იმყოფებოდნენ როგორც ფიზიკურ, ასევე არაფიზიკურ სფეროებში და რომელთა ძალადობის დონე შეიძლება განსხვავდებოდეს გარემოებების მიხედვით.
რობინსონმა და სხვებმა 2015 წელს ივარაუდეს, რომ თავდამსხმელის განზრახვა განსაზღვრავს, იქნება თუ არა თავდასხმა საომარი, და კიბერომი განსაზღვრეს, როგორც „კიბერშეტევების გამოყენება საომარი განზრახვით“.
2010 წელს, აშშ-ის ყოფილმა ეროვნულმა კოორდინატორმა უსაფრთხოების, ინფრასტრუქტურის დაცვისა და ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში, რიჩარდ ა. კლარკმა კიბერომი განსაზღვრა, როგორც „ეროვნული სახელმწიფოს მიერ სხვა ერის კომპიუტერებში ან ქსელებში შეღწევის ქმედებები ზიანის ან შეფერხების მიზნით“. სამიზნის საკუთარი კიბერფიზიკური ინფრასტრუქტურა შეიძლება გამოყენებულ იქნას მოწინააღმდეგის მიერ კიბერკონფლიქტის შემთხვევაში, რითაც იგი იარაღად იქცევა.
ტერმინის დავა
არსებობს კამათი იმის შესახებ, ზუსტია თუ არა ტერმინი „კიბერომი“. 2012 წელს, Kaspersky Lab- ის დამფუძნებელმა, ევგენი კასპერსკიმ , დაასკვნა, რომ „ კიბერტერორიზმი “ უფრო ზუსტი ტერმინია, ვიდრე „კიბერომი“. ის აცხადებს, რომ „დღევანდელი თავდასხმების გამო, წარმოდგენა არ გაქვს, ვინ ჩაიდინა ეს ან როდის განახორციელებენ ისინი კვლავ დარტყმას. ეს არ არის კიბერომი, არამედ კიბერტერორიზმი“. ჰოვარდ შმიდტმა , ობამას ადმინისტრაციის ყოფილმა კიბერუსაფრთხოების კოორდინატორმა , განაცხადა, რომ „კიბერომი არ არსებობს... ვფიქრობ, ეს საშინელი მეტაფორაა და ვფიქრობ, რომ ეს საშინელი კონცეფციაა. ასეთ გარემოში გამარჯვებულები არ არსებობენ“.
ზოგიერთი ექსპერტი ეჭვქვეშ აყენებს ომის მიზანთან დაკავშირებულ შესაძლო შედეგებს. 2011 წელს კანადის Citizen Lab- ის წარმომადგენელმა რონ დეიბერტმა გააფრთხილა „ კიბერსივრცის მილიტარიზაციის “ შესახებ, რადგან მილიტარისტული რეაგირება შეიძლება არ იყოს მიზანშეწონილი. თუმცა, დღემდე, სერიოზულ კიბერშეტევებსაც კი, რომლებმაც ქვეყნის ელექტროქსელის დიდი ნაწილი (230,000 მომხმარებელი, უკრაინა, 2015 ) დაარღვიეს ან სამედიცინო მომსახურებაზე წვდომაზე იმოქმედეს, რითაც სიცოცხლეს საფრთხე შეუქმნეს (დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის ეროვნული სამსახური , WannaCry, 2017 ), სამხედრო მოქმედებები არ გამოუწვევიათ.
2017 წელს ოქსფორდის აკადემიკოსმა ლუკას კელომ შემოგვთავაზა ახალი ტერმინი „არამშვიდობა“, რომელიც აღნიშნავდა ძლიერ დამაზიანებელ კიბერმოქმედებებს, რომელთა არაძალადობრივი შედეგები არ აღწევს ტრადიციული ომის დონეს. ასეთი ქმედებები არც ომის მსგავსია და არც მშვიდობის მსგავსი. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი არაძალადობრივია და, შესაბამისად, არ არის ომის აქტები, მათი დამაზიანებელი გავლენა ეკონომიკასა და საზოგადოებაზე შეიძლება უფრო დიდი იყოს, ვიდრე ზოგიერთი შეიარაღებული თავდასხმის. ეს ტერმინი მჭიდრო კავშირშია „ ნაცრისფერი ზონის “ კონცეფციასთან , რომელიც 2017 წელს გახდა ცნობილი და აღწერს მტრულ ქმედებებს, რომლებიც ომის ტრადიციულ ზღურბლს ქვემოთ ჯდება. თუმცა, როგორც კელომ განმარტა, ტექნოლოგიური არამშვიდობა განსხვავდება ნაცრისფერი ზონისგან, რადგან ტერმინი ფართოდ გამოიყენება იმით, რომ არამშვიდობა, განმარტებით, არასდროს არის აშკარად ძალადობრივი ან ფატალური, მაშინ როდესაც ნაცრისფერი ზონის ზოგიერთი ქმედება ძალადობრივია, მაშინაც კი, თუ ისინი არ არიან ომის აქტები.
კიბერომი კიბერ ომის წინააღმდეგ
ტერმინი „კიბერომი“ განსხვავდება ტერმინისგან „კიბერომი“. კიბერომი მოიცავს ტექნიკას, ტაქტიკასა და პროცედურებს, რომლებიც შეიძლება ჩართული იყოს კიბერ ომში, მაგრამ ტერმინი არ გულისხმობს მასშტაბურობას, გაჭიანურებას ან ძალადობას, რომლებიც, როგორც წესი, ასოცირდება ტერმინ „ომთან“, რომელიც თავისთავად გულისხმობს ფართომასშტაბიან მოქმედებას, როგორც წესი, ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში და შეიძლება მოიცავდეს მიზნებს, რომლებიც მიზნად ისახავს ძალადობის გამოყენებას ან მკვლელობის მიზანს. კიბერომი შეიძლება ზუსტად აღწერდეს მეომარ სახელმწიფოებს შორის ურთიერთშეტევების ხანგრძლივ პერიოდს (მათ შორის ტრადიციულ სამხედრო მოქმედებებთან კომბინაციაში). დღემდე, ასეთი ქმედებების შესახებ არაფერია ცნობილი. ამის ნაცვლად, შეიარაღებულმა ძალებმა უპასუხეს ურთიერთსაპასუხო სამხედრო კიბერმოქმედებებით. მაგალითად, 2019 წლის ივნისში, შეერთებულმა შტატებმა დაიწყო კიბერშეტევა ირანის შეიარაღების სისტემების წინააღმდეგ , ჰორმუზის სრუტეში ამერიკული დრონის ჩამოგდების საპასუხოდ .
კიბერომი და კიბერსანქციები
საპასუხო ციფრული თავდასხმების გარდა, ქვეყნებს შეუძლიათ კიბერშეტევებზე კიბერსანქციებით რეაგირება . ზოგჯერ თავდამსხმელის აღმოჩენა ადვილი არ არის, მაგრამ ეჭვები შეიძლება კონკრეტულ ქვეყანაზე ან ქვეყნების ჯგუფზე იყოს ორიენტირებული. ამ შემთხვევებში, კიბერომის ნაცვლად შეიძლება გამოყენებულ იქნას ცალმხრივი და მრავალმხრივი ეკონომიკური სანქციები. მაგალითად, შეერთებულმა შტატებმა ხშირად დააწესა კიბერშეტევებთან დაკავშირებული ეკონომიკური სანქციები. ობამას ადმინისტრაციის დროს გამოცემული ორი აღმასრულებელი ბრძანება , EO 13694, 2015 წელი და EO 13757, 2016 წელი კონკრეტულად კიბერსანქციების განხორციელებაზე იყო ორიენტირებული. აშშ-ის შემდგომმა პრეზიდენტებმა მსგავსი აღმასრულებელი ბრძანებები გამოსცეს. აშშ-ის კონგრესმაც დააწესა კიბერსანქციები კიბერომის საპასუხოდ. მაგალითად, 2016 წლის ირანის კიბერსანქციების შესახებ კანონი სანქციებს აწესებს კონკრეტულ პირებზე, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან კიბერშეტევებზე.
საფრთხის სახეები
ომის სახეობები
კიბერომს შეუძლია ერის წინაშე მრავალი საფრთხის შექმნა. ყველაზე ძირითად დონეზე, კიბერშეტევები შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტრადიციული ომის მხარდასაჭერად. მაგალითად, საჰაერო თავდასხმის ხელშეწყობის მიზნით საჰაერო თავდაცვის ფუნქციონირების ჩარევა კიბერ საშუალებებით. ამ „მკაცრი“ საფრთხეების გარდა, კიბერომს ასევე შეუძლია წვლილი შეიტანოს „რბილ“ საფრთხეებში, როგორიცაა ჯაშუშობა და პროპაგანდა. ევგენი კასპერსკი , Kaspersky Lab- ის დამფუძნებელი , მასშტაბურ კიბერიარაღს, როგორიცაა Flame და NetTraveler, რომლებიც მისმა კომპანიამ აღმოაჩინა, ბიოლოგიურ იარაღს უტოლებს და ამტკიცებს , რომ ურთიერთდაკავშირებულ სამყაროში მათ აქვთ პოტენციალი, თანაბრად დამანგრეველი იყვნენ.
ჯაშუშობა
ტრადიციული ჯაშუშობა არ არის ომის აქტი და არც კიბერჯაშუშობა და ზოგადად ითვლება, რომ ორივე მათგანი მიმდინარეობს დიდ სახელმწიფოებს შორის. ამ ვარაუდის მიუხედავად, ზოგიერთმა ინციდენტმა შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული დაძაბულობა ერებს შორის და ხშირად აღწერილია, როგორც „თავდასხმები“. მაგალითად:
- ედვარდ სნოუდენმა გამოავლინა აშშ-ს მიერ მრავალ ქვეყანაში მასიური ჯაშუშობა .
- გერმანიის კანცლერ ანგელა მერკელზე NSA-ს მიერ ჯაშუშობის გამოვლენის შემდეგ, კანცლერმა NSA შტაზის შეადარა .
- NSA ბაჰამის კუნძულებზე მობილური ტელეფონით თითქმის ყველა საუბარს იწერდა , ბაჰამის მთავრობის ნებართვის გარეშე, და მსგავსი პროგრამები კენიაში , ფილიპინებში , მექსიკასა და ავღანეთში .
- „ ტიტანის წვიმის “ ზონდები ამერიკელი თავდაცვის კონტრაქტორების კომპიუტერულ სისტემებზე 2003 წლიდან.
- აშშ-ში პერსონალის მართვის ოფისის მონაცემთა გაჟონვა ფართოდ მიეწერება ჩინეთს.
- უსაფრთხოების ფირმა „Area 1“ -მა გამოაქვეყნა დარღვევის დეტალები, რომელმაც სამი წლის განმავლობაში საფრთხე შეუქმნა ევროკავშირის ერთ-ერთ დიპლომატიურ საკომუნიკაციო არხს.
საბოტაჟი
კომპიუტერები და თანამგზავრები , რომლებიც სხვა აქტივობებს კოორდინაციას უწევენ, სისტემის დაუცველი კომპონენტებია და შეიძლება აღჭურვილობის მუშაობის შეფერხება გამოიწვიოს. სამხედრო სისტემების, როგორიცაა C4ISTAR კომპონენტები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან შეკვეთებსა და კომუნიკაციებზე, კომპრომეტირებამ შეიძლება გამოიწვიოს მათი ჩაჭრა ან მავნე ჩანაცვლება. ელექტროენერგიის, წყლის, საწვავის, კომუნიკაციებისა და სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურა შეიძლება დაუცველი იყოს შეფერხების მიმართ. კლარკის თქმით, სამოქალაქო სფეროც რისკის ქვეშაა და აღნიშნავს, რომ უსაფრთხოების დარღვევები უკვე გასცდა მოპარული საკრედიტო ბარათების ნომრებს და პოტენციურ სამიზნეებს შორის შეიძლება ასევე იყოს ელექტროენერგიის ქსელი, მატარებლები ან საფონდო ბირჟა.
2010 წლის ივლისის შუა რიცხვებში უსაფრთხოების ექსპერტებმა აღმოაჩინეს მავნე პროგრამული უზრუნველყოფა სახელწოდებით Stuxnet , რომელმაც შეაღწია ქარხნების კომპიუტერებში და გავრცელდა მთელ მსოფლიოში არსებულ ქარხნებში. ეს ითვლება „პირველ შეტევად კრიტიკულ სამრეწველო ინფრასტრუქტურაზე, რომელიც თანამედროვე ეკონომიკის საფუძველს წარმოადგენს“, - აღნიშნავს The New York Times .
Stuxnet-ს , მიუხედავად იმისა, რომ ირანის ბირთვული იარაღის შემუშავების პროგრამის გადადებაში უკიდურესად ეფექტური იყო , მაღალი ფასი ჰქონდა. პირველად გაირკვა, რომ კიბერიარაღს არა მხოლოდ თავდაცვითი, არამედ შეტევითი ხასიათიც შეეძლო. კიბერსივრცის დიდი დეცენტრალიზაცია და მასშტაბი პოლიტიკური პერსპექტივიდან მის მართვას უკიდურესად ართულებს. არასახელმწიფო აქტორებს კიბერომის სივრცეში ისეთივე დიდი როლის თამაში შეუძლიათ, როგორც სახელმწიფო აქტორებს, რაც საშიშ, ზოგჯერ კი კატასტროფულ შედეგებამდე მიგვიყვანს. მაღალკვალიფიციური მავნე პროგრამების შემქმნელების მცირე ჯგუფებს ისეთივე ეფექტური გავლენის მოხდენა შეუძლიათ გლობალურ პოლიტიკასა და კიბერომზე, როგორც დიდ სამთავრობო უწყებებს. ამ უნარის მთავარი ასპექტი მდგომარეობს ამ ჯგუფების მზაობაში, გააზიარონ თავიანთი ექსპლოიტები და განვითარება ინტერნეტში, როგორც იარაღის გავრცელების ფორმა. ეს საშუალებას აძლევს ნაკლებად მნიშვნელოვან ჰაკერებს, უფრო დახელოვნდნენ მასშტაბური შეტევების შექმნაში, რომელთა მართვაც ოდესღაც მხოლოდ მცირერიცხოვან ადამიანებს შეეძლოთ. გარდა ამისა, ამ ტიპის კიბერიარაღის აყვავებული შავი ბაზრები ყიდულობენ და ყიდიან ამ კიბერშესაძლებლობებს ყველაზე მაღალი ფასის მქონე პირზე შედეგების გათვალისწინების გარეშე.
მომსახურების უარყოფის შეტევა
ელექტრო ქსელი
ამერიკის შეერთებული შტატების ფედერალური მთავრობა აღიარებს , რომ ელექტროქსელი კიბერშეტევის მიმართ მგრძნობიარეა. ამერიკის შეერთებული შტატების შიდა უსაფრთხოების დეპარტამენტი თანამშრომლობს ინდუსტრიებთან დაუცველობის იდენტიფიცირებისა და ინდუსტრიების დასახმარებლად კონტროლის სისტემის ქსელების უსაფრთხოების გასაძლიერებლად. ფედერალური მთავრობა ასევე მუშაობს იმის უზრუნველსაყოფად, რომ უსაფრთხოება ინტეგრირებული იყოს „ჭკვიანი ქსელის“ ქსელების შემდეგი თაობის შემუშავების პარალელურად. 2009 წლის აპრილში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ჩინეთმა და რუსეთმა შეაღწიეს აშშ-ის ელექტროქსელში და დატოვეს პროგრამული უზრუნველყოფის პროგრამები, რომელთა გამოყენებაც შეიძლება სისტემის ჩაშლისთვის, მოქმედი და ყოფილი ეროვნული უსაფრთხოების წარმომადგენლების თქმით. ჩრდილოეთ ამერიკის ელექტროენერგიის საიმედოობის კორპორაციამ (NERC) გამოაქვეყნა საჯარო შეტყობინება, რომელშიც აფრთხილებს, რომ ელექტროქსელი არ არის სათანადოდ დაცული კიბერშეტევისგან. ჩინეთი უარყოფს აშშ-ის ელექტროქსელში შეჭრას. ერთ-ერთი საპასუხო ზომა იქნება ელექტროქსელის ინტერნეტიდან გათიშვა და ქსელის მხოლოდ სიჩქარის ვარდნის კონტროლით მუშაობა . კიბერშეტევით გამოწვეულმა მასიურმა ელექტროენერგიის გათიშვამ შეიძლება ეკონომიკა დაარღვიოს, ყურადღება ერთდროული სამხედრო შეტევისგან გადაიტანოს ან ეროვნული ტრავმა შექმნას .
ირანელმა ჰაკერებმა, შესაძლოა ირანის კიბერარმიამ , თურქეთის 81 პროვინციიდან 44-ში ელექტროენერგიის მასობრივი გათიშვა 12 საათის განმავლობაში განახორციელეს , რამაც 40 მილიონი ადამიანი დააზარალა. ელექტროენერგიის გათიშვის შედეგად სტამბოლი და ანკარა იმ ადგილებს შორის იყვნენ, სადაც ელექტროენერგიის მიწოდება შეწყდა.
აშშ-ის კიბერუსაფრთხოების ყოფილმა კოორდინატორმა, ჰოვარდ შმიდტმა , კომენტარი გააკეთა ამ შესაძლებლობებზე:
შესაძლებელია, რომ ჰაკერებმა შეაღწიეს კომუნალური კომპანიების ადმინისტრაციულ კომპიუტერულ სისტემებში, თუმცა, მათი თქმით, ეს სისტემები არ არის დაკავშირებული ქსელის მაკონტროლებელ აღჭურვილობასთან, სულ მცირე, განვითარებულ ქვეყნებში არა. [შმიდტს] არასდროს სმენია, რომ თავად ქსელი გატეხილიყო.
2019 წლის ივნისში რუსეთმა განაცხადა, რომ მისი ელექტროქსელი შეერთებული შტატების მხრიდან კიბერშეტევის ქვეშ მოექცა. გაზეთ „ნიუ-იორკ თაიმსმა“ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ შეერთებული შტატების კიბერსარდლობის ამერიკელმა ჰაკერებმა დანერგეს მავნე პროგრამა, რომელსაც პოტენციურად შეუძლია რუსეთის ელექტროქსელის მუშაობის დარღვევა.
პროპაგანდა
კიბერპროპაგანდა არის ინფორმაციის კონტროლის მცდელობა ნებისმიერი ფორმით და საზოგადოებრივ აზრზე გავლენის მოხდენის მიზნით. ეს ფსიქოლოგიური ომის ფორმაა , გარდა იმისა, რომ ის იყენებს სოციალურ მედიას , ყალბი ამბების ვებსაიტებს და სხვა ციფრულ საშუალებებს. 2018 წელს, ბრიტანეთის არმიის გენერალური შტაბის უფროსმა, სერ ნიკოლას კარტერმა, განაცხადა, რომ რუსეთის მსგავსი აქტორების მხრიდან ამგვარი თავდასხმა „სისტემური ომის ფორმაა, რომელიც ცდილობს დელეგიტიმაცია გაუკეთოს იმ პოლიტიკურ და სოციალურ სისტემას, რომელზეც ჩვენი სამხედრო ძალაა დაფუძნებული“.
ჯოუელი და ო’დონელი (2006) აცხადებენ, რომ „პროპაგანდა არის მიზანმიმართული, სისტემატური მცდელობა, ჩამოაყალიბოს აღქმები, მანიპულირება მოახდინოს შემეცნებებზე და წარმართოს ქცევა ისეთი რეაქციის მისაღწევად, რომელიც ხელს უწყობს პროპაგანდისტის სასურველ განზრახვას“ (გვ. 7). ინტერნეტი დღეს კომუნიკაციის ყველაზე მნიშვნელოვანი საშუალებაა. ადამიანებს შეუძლიათ სწრაფად გადასცენ თავიანთი შეტყობინებები უზარმაზარ აუდიტორიას და ამან შეიძლება ბოროტებისკენ მიმავალი გზა გახსნას. ტერორისტულ ორგანიზაციებს შეუძლიათ ამის გამოყენება და ამ საშუალების გამოყენება ადამიანების ტვინის გამორეცხვისთვის. ვარაუდობენ, რომ ტერორისტული თავდასხმების შეზღუდული მედია გაშუქება, თავის მხრივ, შეამცირებს შემდგომში მომხდარი ტერორისტული თავდასხმების რაოდენობას. [ 60 ]
ეკონომიკური რყევები
2017 წელს, WannaCry-ისა და Petya-ს (NotPetya) კიბერშეტევებმა, რომლებიც გამოსასყიდის მოთხოვნით განხორციელებულ პროგრამულ უზრუნველყოფად იქცა , ფართომასშტაბიანი შეფერხებები გამოიწვია უკრაინაში , ასევე დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის ეროვნულ სამსახურში , ფარმაცევტულ გიგანტ Merck-ში , Maersk-ის გადაზიდვების კომპანიასა და მსოფლიოს სხვა ორგანიზაციებში. ეს შეტევები ასევე კლასიფიცირდება, როგორც კიბერდანაშაული , კერძოდ, ფინანსური დანაშაული, რადგან ისინი უარყოფითად აისახება კომპანიაზე ან ჯგუფზე.
მოულოდნელი კიბერშეტევა
„კიბერ პერლ ჰარბორის “ იდეა მეცნიერებს შორის კამათის საგანია, ანალოგია კი ისტორიულ საომარ აქტთან მოიყვანა. სხვებმა „კიბერ 11 სექტემბერი “ გამოიყენეს , რათა ყურადღება სახელმწიფოს წინააღმდეგ კიბერმოქმედების არატრადიციულ, ასიმეტრიულ ან არარეგულარულ ასპექტზე მიეპყროთ.
მოტივაციები
არსებობს რამდენიმე მიზეზი, რის გამოც ერები ახორციელებენ შეტევით კიბეროპერაციებს. სანდრო გეიკენი , კიბერუსაფრთხოების ექსპერტი და ნატოს მრჩეველი , მხარს უჭერს, რომ სახელმწიფოებმა სერიოზულად მოეკიდონ კიბერომს, რადგან ის მრავალი ერის მიერ მიმზიდველ საქმიანობად ითვლება, როგორც ომის, ასევე მშვიდობიანობის დროს. შეტევითი კიბეროპერაციები გვთავაზობს იაფი და რისკისგან თავისუფალი ვარიანტების ფართო არჩევანს სხვა ქვეყნების დასასუსტებლად და საკუთარი პოზიციების გასაძლიერებლად. გრძელვადიანი, გეოსტრატეგიული პერსპექტივიდან გამომდინარე, კიბერშეტევით ოპერაციებს შეუძლიათ მთელი ეკონომიკის დანგრევა, პოლიტიკური შეხედულებების შეცვლა, სახელმწიფოებს შორის ან მათ შიგნით კონფლიქტების გაღვივება, მათი სამხედრო ეფექტურობის შემცირება და მაღალტექნოლოგიური ქვეყნების შესაძლებლობების დაბალტექნოლოგიურ ერებთან გათანაბრება და მათ კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე წვდომა მათი შანტაჟის მიზნით გამოიყენონ.
სამხედრო
კიბერსივრცის, როგორც ეროვნული და გლობალური უსაფრთხოებისთვის მნიშვნელოვანი საფრთხის გაჩენასთან ერთად, კიბერომი, საომარი მოქმედებები და/ან თავდასხმები ასევე გახდა სამხედროების ინტერესისა და მიზნის სფერო.
აშშ-ში, აშშ-ის კიბერკომანდიის პირველმა ხელმძღვანელმა, გენერალმა კიტ ბ. ალექსანდერმა , სენატის შეიარაღებული ძალების კომიტეტს განუცხადა , რომ კომპიუტერული ქსელური ომი იმდენად სწრაფად ვითარდება, რომ „არსებობს შეუსაბამობა ოპერაციების ჩატარების ჩვენს ტექნიკურ შესაძლებლობებსა და მმართველ კანონებსა და პოლიტიკას შორის. კიბერკომანდაცია უახლესი გლობალური მებრძოლია და მისი ერთადერთი მისიაა კიბერსივრცე, ხმელეთის, ზღვის, ჰაერისა და კოსმოსის ტრადიციული საბრძოლო ველების გარეთ“. ის შეეცდება კიბერშეტევების აღმოჩენას და, საჭიროების შემთხვევაში, განეიტრალებას და სამხედრო კომპიუტერული ქსელების დაცვას.
ალექსანდრემ კომპიუტერული ომის სარდლობისთვის გათვალისწინებული ფართო საბრძოლო ველი დაისახა და ჩამოთვალა სამიზნეები, რომელთა შეტევაც მის ახალ შტაბს შეეძლო, მათ შორის „ტრადიციული საბრძოლო ჯილდოები - სამხედრო შტაბებში მართვისა და კონტროლის სისტემები, საჰაერო თავდაცვის ქსელები და იარაღის სისტემები, რომელთა მუშაობისთვისაც კომპიუტერებია საჭირო“.
ერთ-ერთმა კიბერ-ომის სცენარმა, Cyber-ShockWave-მა , რომელიც კაბინეტის დონეზე ადმინისტრაციის ყოფილმა ჩინოვნიკებმა შეიმუშავეს , წამოჭრა საკითხები, რომლებიც ეროვნული გვარდიიდან დაწყებული , ელექტრო ქსელითა და კანონით გათვალისწინებული უფლებამოსილების ფარგლებით დამთავრებული იყო.
ინტერნეტზე დაფუძნებული თავდასხმების განაწილებული ბუნება ნიშნავს, რომ რთულია მოტივაციისა და თავდამსხმელი მხარის დადგენა, რაც იმას ნიშნავს, რომ გაურკვეველია, როდის უნდა ჩაითვალოს კონკრეტული ქმედება საომარ ქმედებად.
პოლიტიკური მოტივაციით გამოწვეული კიბერომის მაგალითები მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული. 2008 წელს რუსეთმა საქართველოს მთავრობის ვებსაიტზე კიბერშეტევა დაიწყო, რომელიც სამხრეთ ოსეთში საქართველოს სამხედრო ოპერაციებთან ერთად განხორციელდა. 2008 წელს ჩინელმა „ნაციონალისტმა ჰაკერებმა “ CNN-ს თავს დაესხნენ , როდესაც ის ტიბეტში ჩინეთის მიერ განხორციელებული რეპრესიების შესახებ რეპორტაჟებს ავრცელებდა . სომხეთიდან და აზერბაიჯანიდან ჰაკერები აქტიურად მონაწილეობდნენ კიბერომში მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის ფარგლებში , აზერბაიჯანელი ჰაკერები კი სომხურ ვებსაიტებს ესხმოდნენ თავს და ილჰამ ალიევის განცხადებებს აქვეყნებდნენ.
კიბერომის სფეროში სამუშაოები სულ უფრო პოპულარული ხდება სამხედრო სფეროში. შეერთებული შტატების არმიის ოთხივე შტო აქტიურად ახორციელებს კადრების მოზიდვას კიბერომის პოზიციებზე.
რუსეთ-უკრაინის ომის დროს სამხედრო კიბეროპერაციების გამოყენების შესახებ 2024 წელს ჩატარებულ კვლევაში ფრედერიკ ა.ჰ. პედერსენი და იეპე ტ. იაკობსენი მივიდნენ დასკვნამდე, რომ ომის დროს კიბეროპერაციები შესაძლოა მხოლოდ ტაქტიკურ და ოპერატიულ დონეზე იყოს ეფექტური ომის დასაწყისში, როდესაც კიბერ და არაკიბეროპერაციების შერწყმა და რთული კიბერიარაღის მომზადება შესაძლებელია ომის დაწყებამდე, ასევე ერთობლივად სტრატეგიულ დონეზე .
სამოქალაქო
ინტერნეტ-საბოტაჟის პოტენციურ სამიზნეებს შორისაა ინტერნეტის ყველა ასპექტი, ვების ხერხემალიდან დაწყებული, ინტერნეტ სერვისის პროვაიდერებით , მონაცემთა კომუნიკაციის სხვადასხვა ტიპის საშუალებებითა და ქსელური აღჭურვილობით დამთავრებული. ეს მოიცავს: ვებ სერვერებს, საწარმოს საინფორმაციო სისტემებს, კლიენტ-სერვერულ სისტემებს, საკომუნიკაციო კავშირებს, ქსელურ აღჭურვილობას, ასევე ბიზნესებსა და სახლებში არსებულ დესკტოპ კომპიუტერებსა და ლეპტოპებს. ელექტრო ქსელები , ფინანსური ქსელები და სატელეკომუნიკაციო სისტემები ასევე დაუცველად ითვლება, განსაკუთრებით კომპიუტერიზაციისა და ავტომატიზაციის მიმდინარე ტენდენციების გამო.
ჰაკტივიზმი
პოლიტიკურად მოტივირებული ჰაკტივიზმი გულისხმობს კომპიუტერებისა და კომპიუტერული ქსელების დივერსიულ გამოყენებას დღის წესრიგის პოპულარიზაციისთვის და პოტენციურად შეიძლება გავრცელდეს თავდასხმებზე, ქურდობასა და ვირტუალურ საბოტაჟზე, რაც შეიძლება კიბერომად ჩაითვალოს - ან შეცდომით იქნას აღქმული. ჰაკტივისტები იყენებენ თავიანთ ცოდნასა და პროგრამულ ინსტრუმენტებს იმ კომპიუტერულ სისტემებზე არაავტორიზებული წვდომის მოსაპოვებლად, რომელთა მანიპულირებას ან დაზიანებას ცდილობენ არა მატერიალური სარგებლის ან ფართომასშტაბიანი განადგურების მიზნით, არამედ იმისთვის, რომ ყურადღება მიიპყრონ თავიანთ მიზნებზე შერჩეული სამიზნეების ფართოდ გაშუქებული ჩარევებით. Anonymous და სხვა ჰაკტივისტური ჯგუფები ხშირად მედიაში წარმოჩენილნი არიან, როგორც კიბერტერორისტები, რომლებიც ქაოსს იწვევენ ვებსაიტების გატეხვით, მსხვერპლის შესახებ მგრძნობიარე ინფორმაციის გამოქვეყნებით და შემდგომი თავდასხმებით იმუქრებიან, თუ მათი მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდება. თუმცა, ჰაკტივიზმი ამაზე მეტია. აქტორები პოლიტიკურად მოტივირებულნი არიან, შეცვალონ სამყარო ფუნდამენტალიზმის გამოყენებით. თუმცა, Anonymous-ის მსგავსმა ჯგუფებმა თავიანთი ანარქისტული მეთოდებით აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია.
შემოსავლის გენერირება
კიბერშეტევები, მათ შორის გამოსასყიდი პროგრამები, შეიძლება გამოყენებულ იქნას შემოსავლის გენერირებისთვის. სახელმწიფოებს შეუძლიათ გამოიყენონ ეს ტექნიკა მნიშვნელოვანი შემოსავლის წყაროების გენერირებისთვის, რამაც შეიძლება თავიდან აიცილოს სანქციები და შესაძლოა ამავდროულად ზიანი მიაყენოს მოწინააღმდეგეებს (სამიზნეებიდან გამომდინარე). ეს ტაქტიკა დაფიქსირდა 2019 წლის აგვისტოში, როდესაც გაირკვა, რომ ჩრდილოეთ კორეამ 2 მილიარდი დოლარი გამოიმუშავა თავისი იარაღის პროგრამის დასაფინანსებლად, რითაც თავი აარიდა შეერთებული შტატების , გაეროს და ევროკავშირის მიერ დაწესებულ სანქციებს .
კერძო სექტორი
არაკომერციული კვლევა
თუმცა, ყველა, ვინც კიბერომში ერთვება, ამას ფინანსური ან იდეოლოგიური მიზეზების გამო არ აკეთებს. არსებობს ინსტიტუტები და კომპანიები, როგორიცაა ცინცინატის უნივერსიტეტი ან Kaspersky Security Lab , რომლებიც კიბერომში ერთვებიან, რათა უკეთ გაიგონ ეს სფერო ისეთი ქმედებებით, როგორიცაა ახალი უსაფრთხოების საფრთხეების კვლევა და გამოქვეყნება.
მზადყოფნა
ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციის (ნატოს) ნაწილი, კოოპერატიული კიბერთავდაცვის სრულყოფილების ცენტრი (CCDCE) , 2010 წლიდან ყოველწლიურად ატარებს სამხედრო თამაშს სახელწოდებით „დაბლოკილი ფარები“, რომელიც შექმნილია მონაწილე ეროვნული ორგანიზაციების მზადყოფნის შესამოწმებლად და უნარების, სტრატეგიული ტაქტიკისა და ოპერატიული გადაწყვეტილებების მიღების გასაუმჯობესებლად. 2019 წლის „დაბლოკილი ფარები“-ში 30 ქვეყნის 1200 მონაწილე მონაწილეობდა წითელი გუნდისა და ლურჯი გუნდის წვრთნებში. სამხედრო თამაშში მონაწილეობდა გამოგონილი ქვეყანა, ბერილია, რომელიც „განიცდიდა გაუარესებულ უსაფრთხოების სიტუაციას, სადაც არაერთი მტრული მოვლენა ემთხვეოდა კოორდინირებულ კიბერშეტევებს სამოქალაქო ინტერნეტ სერვისის პროვაიდერისა და საზღვაო მეთვალყურეობის სისტემის წინააღმდეგ. თავდასხმებმა გამოიწვია სერიოზული შეფერხებები ელექტროენერგიის წარმოებასა და განაწილებაში, 4G საკომუნიკაციო სისტემებში, საზღვაო მეთვალყურეობაში, წყლის გამწმენდ სადგურსა და სხვა კრიტიკულ ინფრასტრუქტურულ კომპონენტებში“. CCDCE აღწერს, რომ წვრთნების მიზანი იყო „სხვადასხვა სისტემის ფუნქციონირების შენარჩუნება ინტენსიური ზეწოლის ქვეშ, სტრატეგიული ნაწილი ეხება სტრატეგიულ და პოლიტიკურ დონეზე მიღებული გადაწყვეტილებების გავლენის გაგების შესაძლებლობას“. საბოლოო ჯამში, საფრანგეთი გახდა Locked Shields 2019- ის გამარჯვებული .
ევროკავშირი წევრ სახელმწიფოებთან და უცხოელ პარტნიორ სახელმწიფოებთან ერთად ატარებს კიბერომის თამაშის სცენარებს, რათა გააუმჯობესოს მზადყოფნა, უნარები და დააკვირდეს , თუ როგორ შეიძლება სტრატეგიულმა და ტაქტიკურმა გადაწყვეტილებებმა გავლენა მოახდინოს სცენარზე.
საომარი თამაშების გარდა, რომლებიც უფრო ფართო მიზანს ემსახურება - ვარიანტების შესწავლასა და უნარების გაუმჯობესებას, კიბერ ომის თამაშები კონკრეტული საფრთხეებისთვის მომზადებაზეა ორიენტირებული. 2018 წელს Sunday Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ დიდი ბრიტანეთის მთავრობა ატარებდა კიბერ ომის თამაშებს, რომლებსაც შეეძლოთ „მოსკოვის დაბნელება“. ამ ტიპის საომარი თამაშები სცილდება თავდაცვით მზადყოფნას, როგორც ეს ზემოთ ადრე იყო აღწერილი, და გადადის შეტევითი შესაძლებლობების მომზადებაზე, რომელთა გამოყენება შესაძლებელია შეკავების მიზნით ან „ომისთვის“.
კიბერაქტივობები ქვეყნების მიხედვით
აზია
ჩინეთი
მიუხედავად იმისა, რომ ჩინეთი კვლავ პასუხისმგებელია შეერთებული შტატების, ინდოეთის, რუსეთის, კანადისა და საფრანგეთის არაერთ საჯარო და კერძო დაწესებულებაზე განხორციელებულ კიბერშეტევებზე, ჩინეთის მთავრობა უარყოფს კიბერშპიონაჟის კამპანიებში რაიმე სახის მონაწილეობას. ადმინისტრაცია ინარჩუნებს პოზიციას, რომ ჩინეთიც მზარდი კიბერშეტევების მსხვერპლია. ჩინეთის კიბერომის შესაძლებლობების შესახებ ინფორმაციის უმეტესობა ჩინეთის მთავრობას ჯერ არ დაუდასტურებია .
2015 წლის ივნისში, შეერთებული შტატების პერსონალის მართვის ოფისმა (OPM) განაცხადა, რომ ის ოთხი მილიონი ადამიანის ჩანაწერების წინააღმდეგ მონაცემთა გაჟონვის სამიზნე გახდა . მოგვიანებით, FBI-ის დირექტორმა ჯეიმს კომიმ ეს რიცხვი 18 მილიონად დაასახელა. გაზეთმა „ვაშინგტონ პოსტმა“ ანონიმურ სამთავრობო წარმომადგენლებზე დაყრდნობით განაცხადა, რომ თავდასხმა ჩინეთში დაიწყო.
ოპერაცია Shady RAT არის კიბერშეტევების სერია, რომელიც 2006 წლის შუა პერიოდიდან დაიწყო, რაც ინტერნეტ უსაფრთხოების კომპანია McAfee-მ 2011 წლის აგვისტოში განაცხადა. ფართოდ ითვლება, რომ ჩინეთი სახელმწიფო აქტორია ამ შეტევების უკან, რომლებმაც მინიმუმ 72 ორგანიზაცია, მათ შორის მთავრობები და თავდაცვის კონტრაქტორები დააზარალა.
2018 წელს Marriott-ის სასტუმროების ქსელზე განხორციელებული კიბერშეტევა , რომლის დროსაც დაახლოებით 500 მილიონი სტუმრის პირადი მონაცემები შეგროვდა, ამჟამად ცნობილია, როგორც ჩინეთის მიერ განხორციელებული სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვების ძალისხმევის ნაწილი, რომელმაც ასევე გატეხა ჯანმრთელობის დაზღვევის კომპანიები და მილიონობით ამერიკელის უსაფრთხოების ნებართვის ფაილები. ჰაკერები ეჭვმიტანილები არიან სახელმწიფო უსაფრთხოების სამინისტროს (MSS) სახელით, ქვეყნის კომუნისტების მიერ კონტროლირებადი სამოქალაქო სადაზვერვო სააგენტოს სახელით მუშაობაში.
2020 წლის 14 სექტემბერს, გაჟონა და გამოქვეყნდა მონაცემთა ბაზა, რომელიც ასახავდა მსოფლიოს მასშტაბით დაახლოებით 2.4 მილიონ ადამიანს. მონაცემთა ბაზა შეადგინა ჩინურმა კომპანია „Zhenhua Data“-მ . „ეროვნული საწარმოთა საკრედიტო ინფორმაციის საჯაროობის სისტემის“ ინფორმაციის თანახმად, რომელსაც ჩინეთის ბაზრის რეგულირების სახელმწიფო ადმინისტრაცია მართავს , „Zhenhua Data Information Technology Co., Ltd.“-ის აქციონერები არიან ორი ფიზიკური პირი და ერთი ზოგადი პარტნიორობის საწარმო, რომლის პარტნიორებიც ფიზიკური პირები არიან. ვანგ სიუეფენგი, რომელიც არის „Zhenhua Data“-ს აღმასრულებელი დირექტორი და აქციონერი, საჯაროდ იკვეხნიდა, რომ მხარს უჭერს „ჰიბრიდულ ომს“ საზოგადოებრივი აზრის მანიპულირებისა და „ფსიქოლოგიური ომის“ გზით.
2024 წლის თებერვალში ფილიპინებმა გამოაცხადა, რომ წარმატებით გაუმკლავდა კიბერშეტევას , რომლის კვალიც ჩინეთში ჰაკერების მიერ იყო გამოწვეული . თავდასხმის სამიზნე რამდენიმე სამთავრობო ვებგვერდი გახდა, მათ შორის ეროვნული სანაპირო დაცვის სამსახური და ფილიპინების პრეზიდენტის , ბონგბონგ მარკოსის პირადი ვებგვერდი .
2024 წლის მაისში გაერთიანებულმა სამეფომ განაცხადა, რომ ჩინეთის სახელმწიფოს მიერ განხორციელებული კიბერშეტევის შემდეგ, მან გათიშა მონაცემთა ბაზა, რომელსაც მისი თავდაცვის სამინისტრო იყენებს.
ინდოეთი
ინფორმაციული ტექნოლოგიების დეპარტამენტმა 2004 წელს შექმნა ინდოეთის კომპიუტერული საგანგებო სიტუაციების რეაგირების ჯგუფი (CERT-In) ინდოეთში კიბერშეტევების თავიდან ასაცილებლად. [ 120 ] იმ წელს დაფიქსირდა კიბერუსაფრთხოების 23 დარღვევა. 2011 წელს კი 13,301. იმ წელს მთავრობამ შექმნა ახალი ქვედანაყოფი, ეროვნული კრიტიკული საინფორმაციო ინფრასტრუქტურის დაცვის ცენტრი (NCIIPC), რათა თავიდან აეცილებინა თავდასხმები ენერგეტიკის, ტრანსპორტის, საბანკო საქმიანობის, ტელეკომუნიკაციების, თავდაცვის, კოსმოსური და სხვა მგრძნობიარე სფეროების წინააღმდეგ.
ინდოეთის ბირთვული ენერგიის კორპორაციის (NPCIL) აღმასრულებელმა დირექტორმა 2013 წლის თებერვალში განაცხადა, რომ მხოლოდ მისი კომპანია იძულებული იყო დღეში ათამდე მიზანმიმართული თავდასხმის დაბლოკვა. CERT-In ნაკლებად კრიტიკული სექტორების დასაცავად დარჩა.
2012 წლის 12 ივლისს განხორციელებული გახმაურებული კიბერშეტევის შედეგად დაახლოებით 12 000 ადამიანის ელექტრონული ფოსტის ანგარიშები გატეხეს, მათ შორის საგარეო საქმეთა სამინისტროს , შინაგან საქმეთა სამინისტროს , თავდაცვის კვლევისა და განვითარების ორგანიზაციების (DRDO) და ინდო-ტიბეტის სასაზღვრო პოლიციის (ITBP) წარმომადგენლების. სახელმწიფო-კერძო სექტორის გეგმა, რომელსაც ეროვნული უსაფრთხოების მრჩეველი (NSA) შივშანკარ მენონი ხელმძღვანელობს , 2012 წლის ოქტომბერში დაიწყო და მიზნად ისახავს ინდოეთის კიბერუსაფრთხოების შესაძლებლობების გაძლიერებას ექსპერტთა ჯგუფის დასკვნების გათვალისწინებით, რომლის თანახმადაც, ინდოეთს 470 000 ასეთი ექსპერტის დეფიციტი აწუხებს, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას IT და პროგრამული უზრუნველყოფის სფეროში წამყვანი ადგილი უჭირავს.
2013 წლის თებერვალში, ინფორმაციული ტექნოლოგიების მდივანმა ჯ. სატიანარაიანამ განაცხადა, რომ NCIIPC ასრულებდა ეროვნული კიბერუსაფრთხოების პოლიტიკას, რომელიც ფოკუსირებული იქნებოდა შიდა უსაფრთხოების გადაწყვეტილებებზე და შეამცირებდა უცხოური ტექნოლოგიების ზემოქმედების რისკს. სხვა ნაბიჯები მოიცავს სხვადასხვა უსაფრთხოების სააგენტოების იზოლირებას იმის უზრუნველსაყოფად, რომ სინქრონიზებული შეტევა ყველა ფრონტზე წარმატებული ვერ იყოს და ეროვნული კიბერუსაფრთხოების კოორდინატორის დანიშვნას. ამ თვის მონაცემებით, ინდოეთს კიბერშეტევებთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ან ფიზიკური ზიანი არ მიადგა.
2010 წლის 26 ნოემბერს, ჯგუფმა, რომელიც საკუთარ თავს ინდოეთის კიბერარმიას უწოდებდა, გატეხა პაკისტანის არმიის და სხვადასხვა სამინისტროების, მათ შორის საგარეო საქმეთა სამინისტროს, განათლების სამინისტროს, ფინანსთა სამინისტროს, პაკისტანის კომპიუტერული ბიუროს, ისლამური იდეოლოგიის საბჭოს და ა.შ. კუთვნილი ვებსაიტები. თავდასხმა მუმბაიში მომხდარი ტერორისტული თავდასხმების შურისძიების მიზნით განხორციელდა .
2010 წლის 4 დეკემბერს, ჯგუფმა, რომელიც საკუთარ თავს პაკისტანის კიბერარმიას უწოდებდა, ინდოეთის წამყვანი საგამოძიებო სააგენტოს, ცენტრალური საგამოძიებო ბიუროს (CBI) ვებსაიტი გატეხა. ეროვნულმა ინფორმატიკის ცენტრმა (NIC) გამოძიება დაიწყო.
2016 წლის ივლისში, Cymmetria-ს მკვლევარებმა აღმოაჩინეს და გამოავლინეს კიბერშეტევა, სახელწოდებით „Patchwork“, რომელმაც დაახლოებით 2500 კორპორატიული და სამთავრობო სააგენტო დააზიანა GitHub- დან და ბნელი ქსელიდან მოპარული კოდის გამოყენებით . გამოყენებული იარაღის მაგალითებია Sandworm დაუცველობის ექსპლოიტი ( CVE - 2014–4114 ), კომპილირებული AutoIt სკრიპტი და UAC გვერდის ავლითი კოდი, სახელწოდებით UACME. სამიზნეები, სავარაუდოდ, ძირითადად სამხედრო და პოლიტიკური დავალებებია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და სამხრეთ ჩინეთის ზღვაში და თავდამსხმელები, სავარაუდოდ, ინდური წარმოშობის არიან და გავლენიანი პარტიებისგან აგროვებენ დაზვერვას.
თავდაცვის კიბერსააგენტო , რომელიც კიბერომზე პასუხისმგებელი ინდოეთის სამხედრო სააგენტოა, სრულად ფუნქციონირებს 2021 წლის აგვისტოდან.
ფილიპინები
ჩინელებს ადანაშაულებენ მას შემდეგ, რაც კიბერუსაფრთხოების კომპანია F-Secure Labs-მა აღმოაჩინა მავნე პროგრამა NanHaiShu, რომელიც ფილიპინების იუსტიციის დეპარტამენტს ესხმოდა თავს. მან ინფიცირებული კომპიუტერიდან ინფორმაცია ჩინური IP მისამართის მქონე სერვერზე გაგზავნა. მავნე პროგრამა, რომელიც თავისი ბუნებით განსაკუთრებით დახვეწილად ითვლება, ფიშინგური ელფოსტების მეშვეობით გავრცელდა, რომლებიც ისე იყო შექმნილი, თითქოს ისინი ავთენტური წყაროებიდან იყო მომდინარე. სავარაუდოდ, გაგზავნილი ინფორმაცია სამხრეთ ჩინეთის ზღვის სამართლებრივ საქმეს უკავშირდება.
სამხრეთ კორეა
კორეის ნახევარკუნძულზე მიმდინარე დაძაბულობის გათვალისწინებით, სამხრეთ კორეის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ სამხრეთ კორეა აპირებდა კიბერთავდაცვის სტრატეგიების გაუმჯობესებას იმ იმედით, რომ მოემზადებოდა შესაძლო კიბერშეტევებისთვის. 2013 წლის მარტში სამხრეთ კორეის მსხვილი ბანკები - Shinhan Bank, Woori Bank და NongHyup Bank - ასევე მრავალი სამაუწყებლო სადგური - KBS, YTN და MBC - გატეხეს და 30 000-ზე მეტი კომპიუტერი დაზარალდა; ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შეტევა, რომელიც სამხრეთ კორეას წლების განმავლობაში განუცდია. მიუხედავად იმისა, რომ გაურკვეველია, ვინ იყო ჩართული ამ ინციდენტში, დაუყოვნებლივ გაკეთდა მტკიცება, რომ ჩრდილოეთ კორეა დაკავშირებულია, რადგან მან არაერთხელ დაემუქრა სამხრეთ კორეის სამთავრობო ინსტიტუტებზე, ძირითად ეროვნულ ბანკებსა და ტრადიციულ გაზეთებზე თავდასხმით - ბირთვული ტესტირების შედეგად მიღებული სანქციების და Foal Eagle-ის , სამხრეთ კორეის შეერთებულ შტატებთან ყოველწლიური ერთობლივი სამხედრო წვრთნების გაგრძელების საპასუხოდ. ჩრდილოეთ კორეის კიბერომის შესაძლებლობები შეშფოთებას იწვევს სამხრეთ კორეაში, რადგან ჩრდილოეთ კორეა ზრდის თავის ადამიანურ რესურსებს ჰაკერობაში სპეციალიზებული სამხედრო აკადემიების მეშვეობით. ამჟამინდელი მონაცემებით, სამხრეთ კორეას მხოლოდ 400 სპეციალიზებული პერსონალი ჰყავს, ხოლო ჩრდილოეთ კორეას 3000-ზე მეტი მაღალკვალიფიციური ჰაკერი; ეს კიბერომის შესაძლებლობების უზარმაზარ ხარვეზს ასახავს და სამხრეთ კორეისთვის გზავნილს უგზავნის, რომ მან უნდა გააძლიეროს კიბერომის სარდლობის ძალები. ამიტომ, მომავალი თავდასხმებისთვის მზადყოფნის მიზნით, სამხრეთ კორეა და შეერთებული შტატები უსაფრთხოების საკონსულტაციო შეხვედრაზე (SCM) შეკავების გეგმებს უფრო დეტალურად განიხილავენ. SCM-ზე ისინი გეგმავენ სტრატეგიების შემუშავებას, რომლებიც ფოკუსირებული იქნება ბალისტიკური რაკეტების განლაგების დაჩქარებაზე, ასევე მისი თავდაცვითი ფარის პროგრამის, რომელიც ცნობილია როგორც კორეის საჰაერო და სარაკეტო თავდაცვა, გაძლიერებაზე.
ჩრდილოეთ კორეა
ეგვიპტე
ეთიოპიასა და ეგვიპტეს შორის დიდი ეთიოპიის რენესანსის კაშხლის გარშემო ორმხრივი დავის გაგრძელების შედეგად , 2020 წლის ივნისში ეგვიპტეში დაფუძნებულმა ჰაკერებმა ეთიოპიის მთავრობის ვებსაიტები გატეხეს.
ევროპა
კვიპროსი
„ნიუ-იორკ თაიმსმა“ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომელშიც კვიპროსში დაფუძნებული დიპლომატების წინააღმდეგ მიმართული სამწლიანი ფართომასშტაბიანი ფიშინგის კამპანია იყო გამოაშკარავებული . სახელმწიფო სისტემაში შეღწევის შემდეგ, ჰაკერებს ევროკავშირის მთელ მონაცემთა ბაზაზე წვდომა ჰქონდათ. Coreu- ში შესვლით , ჰაკერებმა წვდომა მიიღეს ევროკავშირის ყველა სახელმწიფოსთან დამაკავშირებელ კომუნიკაციებზე , როგორც მგრძნობიარე, ასევე ნაკლებად მგრძნობიარე საკითხებზე. ამ მოვლენამ გამოავლინა ევროკავშირის ოფიციალურ პირებს შორის რუტინული კომუნიკაციების ცუდი დაცვა და უცხოური სუბიექტის კოორდინირებული მცდელობა სხვა ქვეყნის ჯაშუშობისთვის. „ჩინეთის კიბეროპერაციებთან ბრძოლის ათწლეულზე მეტი გამოცდილებისა და ფართო ტექნიკური ანალიზის შემდეგ, ეჭვგარეშეა, რომ ეს კამპანია ჩინეთის მთავრობასთან არის დაკავშირებული“, - თქვა ბლეიკ დარჩემ, Area 1 Security- ის ერთ-ერთმა ექსპერტმა - კომპანიამ, რომელმაც მოპარული დოკუმენტები გამოავლინა. ჩინეთის საელჩომ აშშ-ში კომენტარის გაკეთების ზარებს არ უპასუხა. 2019 წელს კიდევ ერთი კოორდინირებული ძალისხმევა განხორციელდა, რამაც ჰაკერებს საშუალება მისცა, მთავრობის (gov.cy) ელექტრონულ ფოსტაზე წვდომა მიეღოთ. Cisco-ს Talos Security დეპარტამენტმა გამოავლინა, რომ „ზღვის კუს“ ჰაკერებმა DNS ქვეყნებში ფართომასშტაბიანი პირატული კამპანია განახორციელეს, რომელმაც 40 სხვადასხვა ორგანიზაციას, მათ შორის კვიპროსს, დაარტყა.
ესტონეთი
2007 წლის აპრილში, ტალინის ბრინჯაოს ჯარისკაცის გადატანის შემდეგ, ესტონეთი კიბერშეტევის სამიზნე გახდა . შეტევების უდიდესი ნაწილი რუსეთიდან და რუსეთის ხელისუფლების ოფიციალური სერვერებიდან მოდიოდა. თავდასხმის სამიზნე სამინისტროები, ბანკები და მედია იყო. ეს თავდასხმა ესტონეთზე, ერთი შეხედვით პატარა ბალტიისპირეთის სახელმწიფოზე, ძალიან ეფექტური იყო იმის გამო, რომ ესტონეთის სამთავრობო სერვისების უმეტესობა ონლაინ რეჟიმში მუშაობს. ესტონეთმა დანერგა ელექტრონული მმართველობა, სადაც საბანკო მომსახურება, პოლიტიკური არჩევნები, გადასახადები და თანამედროვე საზოგადოების სხვა კომპონენტები ახლა ონლაინ რეჟიმში ხორციელდება.
საფრანგეთი
გერმანია
ნიდერლანდები
ნორვეგია
2016 წლის ოქტომბერში, აშშ -ის შიდა უსაფრთხოების მდივანმა ჯე ჯონსონმა და აშშ-ის ეროვნული დაზვერვის დირექტორმა ჯეიმს კლეპერმა ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს, რომელშიც რუსეთი 2016 წლის აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში ჩარევაში დაადანაშაულეს . „ნიუ-იორკ თაიმსის“ ცნობით, ობამას ადმინისტრაციამ ოფიციალურად დაადანაშაულა რუსეთი დემოკრატიული ეროვნული კომიტეტის ელექტრონული ფოსტის მოპარვასა და გამჟღავნებაში . აშშ-ის კანონმდებლობის თანახმად (50 აშშ-ის კონვენცია, სათაური 50 – ომი და ეროვნული თავდაცვა, თავი 15 – ეროვნული უსაფრთხოება, ქვეთავი III, სადაზვერვო საქმიანობისთვის პასუხისმგებლობა ) , ფარული თავდასხმის ავტორიზაციამდე აუცილებელია პრეზიდენტის ოფიციალური დასკვნა . შემდეგ აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა ამერიკულ საინფორმაციო გადაცემაში „ შეხვდით პრესას“ განაცხადა , რომ შეერთებული შტატები უპასუხებს. „ნიუ-იორკ თაიმსმა“ აღნიშნა, რომ ბაიდენის კომენტარი „როგორც ჩანს, მიანიშნებს იმაზე, რომ ბატონი ობამა მზადაა ბრძანოს – ან უკვე ბრძანა – რაიმე სახის ფარული ქმედება“.
შვედეთი
2017 წლის იანვარში შვედეთის შეიარაღებულ ძალებზე განხორციელდა კიბერშეტევა, რის შედეგადაც მათ სამხედრო წვრთნებში გამოყენებული ე.წ. Caxcis IT სისტემის გათიშვა მოუწიათ .
უკრაინა
CrowdStrike- ის 2014-2016 წლების მონაცემებით , რუსული APT Fancy Bear იყენებდა Android-ის მავნე პროგრამას უკრაინის არმიის სარაკეტო ძალებისა და არტილერიის სამიზნედ. მათ გაავრცელეს Android აპლიკაციის ინფიცირებული ვერსია , რომლის თავდაპირველი დანიშნულება იყო D-30 ჰაუბიცების არტილერიის სამიზნე მონაცემების კონტროლი . აპლიკაცია, რომელსაც უკრაინელი ოფიცრები იყენებდნენ, დატვირთული იყო X-Agent ჯაშუშური პროგრამით და ონლაინ გამოქვეყნებული იყო სამხედრო ფორუმებზე. Crowd-Strike-ის თქმით, შეტევა წარმატებული იყო, განადგურდა უკრაინული D-30 ჰაუბიცების 80%-ზე მეტი, რაც არმიაში ნებისმიერი არტილერიის დანაკარგის ყველაზე მაღალი პროცენტული მაჩვენებელია (პროცენტული მაჩვენებელი, რომელიც აქამდე არასდროს ყოფილა დაფიქსირებული და ნიშნავდა უკრაინის შეიარაღებული ძალების უდიდესი არტილერიის თითქმის მთელი არსენალის დაკარგვას ). [ 168 ] უკრაინის არმიის თქმით, ეს რიცხვი არასწორია და რომ არტილერიის იარაღის დანაკარგები „გაცილებით ნაკლები იყო დაფიქსირებულ მაჩვენებელზე“ და რომ ამ დანაკარგებს „არაფერი აქვს საერთო მითითებულ მიზეზთან“.
2014 წელს, რუსებმა პოლიტიკური არეულობის პერიოდში უკრაინაზე კიბერშეტევის განსახორციელებლად „ Snake “-ის ან „Ouroboros“-ის სახელით ცნობილი კიბერიარაღის გამოყენებაში დაადანაშაულეს. Snake-ის ინსტრუმენტთა ნაკრები უკრაინის კომპიუტერულ სისტემებში 2010 წელს გავრცელდა. ის ახორციელებდა კომპიუტერული ქსელის ექსპლუატაციას (CNE), ასევე მაღალტექნოლოგიურ კომპიუტერულ ქსელურ შეტევებს (CNA).
2015 წლის 23 დეკემბერს, Black-Energy მავნე პროგრამა გამოიყენეს უკრაინის ელექტროქსელზე კიბერშეტევის დროს , რის შედეგადაც 200 000-ზე მეტი ადამიანი დროებით ელექტროენერგიის გარეშე დარჩა. თავდასხმის მსხვერპლი ასევე გახდნენ სამთო კომპანია და მსხვილი რკინიგზის ოპერატორი.
2022 წელს რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის დროს უკრაინაში კიბერშეტევების მასშტაბური ზრდა დაფიქსირდა . უკრაინის ბანკებისა და სამთავრობო უწყებების კუთვნილი რამდენიმე ვებსაიტი მიუწვდომელი გახდა.
გაერთიანებული სამეფო
2010 წლის ოქტომბერში, მთავრობის კომუნიკაციების შტაბ-ბინის (GCHQ) დირექტორმა, იან ლობანმა , განაცხადა, რომ დიდი ბრიტანეთი მტრულად განწყობილი სახელმწიფოებისა და დამნაშავეების კიბერშეტევებისგან „რეალური და სანდო“ საფრთხის წინაშე დგას, ხოლო სამთავრობო სისტემები ყოველთვიურად 1000-ჯერ ხდებიან სამიზნე, ასეთი შეტევები საფრთხეს უქმნიდა დიდი ბრიტანეთის ეკონომიკურ მომავალს და ზოგიერთი ქვეყანა უკვე იყენებდა კიბერშეტევებს სხვა ერებზე ზეწოლის მიზნით.
2013 წლის 12 ნოემბერს, ლონდონში ფინანსურმა ორგანიზაციებმა ჩაატარეს კიბერომის თამაშები სახელწოდებით „Waking Shark 2“ , რათა მოეხდინათ ბანკებისა და სხვა ფინანსური ორგანიზაციების წინააღმდეგ მასიური ინტერნეტ თავდასხმების სიმულირება. „Waking Shark 2“-ის კიბერომის თამაშები უოლ სტრიტზე ჩატარებულ მსგავს ვარჯიშს მოჰყვა .
ახლო აღმოსავლეთი
ირანი
_of_Islamic_Republic_of_Iran.svg?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=ka&_x_tr_hl=ru&_x_tr_pto=wapp)
2010 წლის სექტემბერში ირანზე Stuxnet-ის ჭიამ თავდასხმა განახორციელა , რომელიც, სავარაუდოდ, კონკრეტულად მის ნატანზის ბირთვული გამდიდრების ობიექტს ისახავდა მიზნად. ეს იყო 500 კილობაიტიანი კომპიუტერული ჭია, რომელმაც ირანში სულ მცირე 14 სამრეწველო ობიექტი დააინფიცირა, მათ შორის ნატანზის ურანის გამდიდრების ქარხანა. მიუხედავად იმისა, რომ Stuxnet-ის ოფიციალური ავტორები ოფიციალურად არ არიან იდენტიფიცირებულნი, ითვლება, რომ Stuxnet-ი შემუშავებული და გამოყენებულია შეერთებული შტატებისა და ისრაელის მიერ. ამბობენ, რომ ეს ჭია ოდესმე აღმოჩენილი ყველაზე მოწინავე მავნე პროგრამაა და მნიშვნელოვნად ზრდის კიბერომის პროფილს.
ირანის კიბერპოლიციის დეპარტამენტი, FATA, შექმნიდან ერთი წლის შემდეგ, 2011 წელს, FATA-ს პატიმრობაში ბლოგერის, სატარ ბეჰესტის დაკავებისა და გარდაცვალების გამო გაუქმდა. მას შემდეგ, ირანში კიბერომის მთავარი პასუხისმგებელი ორგანოა ირანის შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის დაქვემდებარებაში მოქმედი „კიბერთავდაცვის სარდლობა“ .
ირანის სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული ჯგუფი MuddyWater აქტიურია სულ მცირე 2017 წლიდან და პასუხისმგებელია სხვადასხვა სექტორზე განხორციელებულ მრავალ კიბერშეტევაზე.
ისრაელი
2006 წელს ჰეზბოლას წინააღმდეგ ომში ისრაელი ამტკიცებს, რომ კიბერომი კონფლიქტის ნაწილი იყო, სადაც ისრაელის თავდაცვის ძალების (IDF) დაზვერვის შეფასებით, ახლო აღმოსავლეთის რამდენიმე ქვეყანამ რუსი ჰაკერები და მეცნიერები გამოიყენა მათი სახელით მოქმედებისთვის. შედეგად, ისრაელმა მზარდი მნიშვნელობა მიანიჭა კიბერტაქტიკას და აშშ-სთან, საფრანგეთთან და კიდევ რამდენიმე ქვეყანასთან ერთად ჩაერთო კიბერომის დაგეგმვაში. ბევრი საერთაშორისო მაღალტექნოლოგიური კომპანია ამჟამად ისრაელში ათავსებს კვლევისა და განვითარების ოპერაციებს, სადაც ადგილობრივი დაქირავებული თანამშრომლები ხშირად IDF-ის ელიტური კომპიუტერული დანაყოფების ვეტერანები არიან. რიჩარდ ა. კლარკი დასძენს, რომ „ჩვენმა ისრაელელმა მეგობრებმა ერთი-ორი რამ ისწავლეს იმ პროგრამებიდან, რომლებზეც ჩვენ ორ ათწლეულზე მეტია ვმუშაობთ“.
2007 წლის სექტემბერში ისრაელმა სირიაში სავარაუდო ბირთვულ რეაქტორზე საჰაერო დარტყმა განახორციელა, რომელსაც ოპერაცია „ორწოს ბაღი “ უწოდეს . აშშ-ის ინდუსტრიისა და სამხედრო წყაროები ვარაუდობდნენ, რომ ისრაელებმა შესაძლოა კიბერომი გამოიყენეს, რათა მათ თვითმფრინავებს სირიაში რადარის შეუმჩნევლად შეღწევის საშუალება მიეცათ.
აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის მიერ 2018 წლის მაისში ირანთან ბირთვული შეთანხმებიდან გასვლის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების შემდეგ , აშშ-სა და ისრაელის კიბერსაბრძოლო დანაყოფებმა, რომლებიც ირანიდან ინტერნეტ ტრაფიკს აკვირდებოდნენ, ირანის მხრიდან საპასუხო კიბერშეტევების ზრდა აღნიშნეს. უსაფრთხოების კომპანიებმა გააფრთხილეს, რომ ირანელი ჰაკერები აშშ-ის მოკავშირეების საგარეო საქმეთა ოფისებში მომუშავე დიპლომატებსა და ტელეკომუნიკაციების კომპანიების თანამშრომლებს მავნე პროგრამების შემცველ ელფოსტებს უგზავნიდნენ და მათ კომპიუტერულ სისტემებში შეღწევას ცდილობდნენ.
2025 წელს ისრაელი გეოპოლიტიკურად მოტივირებული კიბერშეტევების ყველაზე სამიზნე ქვეყნად იქცა, რითაც შეერთებულ შტატებსა და უკრაინას გაუსწრო. Radware- ის მიერ 2026 წელს გამოქვეყნებული გლობალური საფრთხეების ანალიზის ანგარიშის თანახმად , ისრაელი მსოფლიოში იდეოლოგიურად მოტივირებული თავდასხმების 12.2%-ის სამიზნე იყო. ეს პერიოდი ხასიათდებოდა ქსელური დონის DDoS შეტევების 168%-იანი ზრდით , ოპერაციებით, რომლებიც დახასიათებულია, როგორც „ჰიბრიდული ომის“ ფორმა, რომელშიც მონაწილეობდნენ სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული და ჰაკერული ჯგუფები, როგორიცაა პრორუსული NoName057(16) და პროირანული Arabian Ghosts, რომლებიც მიზნად ისახავდნენ კრიტიკული ინფრასტრუქტურისა და სამთავრობო სერვისების დარღვევას.
საუდის არაბეთი
2012 წლის 15 აგვისტოს, ადგილობრივი დროით 11:08 საათზე, Shamoon ვირუსმა დაიწყო 35 000-ზე მეტი კომპიუტერული სისტემის განადგურება, რამაც ისინი გაუმართავი გახადა. ვირუსი საუდის არაბეთის მთავრობაზე იყო მიმართული სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ნავთობკომპანია Saudi Aramco- ს განადგურებით . თავდამსხმელებმა PasteBin.com-ზე გამოაქვეყნეს პოსტი, სადაც თავდასხმის მიზეზად ჩაგვრა და ალ-საუდის რეჟიმი დაასახელეს. თავდასხმა კარგად იყო დადგმული, აცხადებს კრის კუბეკა , თავდასხმის შემდეგ Saudi Aramco-ს ყოფილი უსაფრთხოების მრჩეველი და Aramco Overseas-ის უსაფრთხოების ჯგუფის ხელმძღვანელი. სწორედ Saudi Aramco-ს უსახელო თანამშრომელმა გახსნა მავნე ფიშინგის ელფოსტა, რამაც კომპიუტერულ ქსელში პირველადი შეღწევის საშუალება მისცა დაახლოებით 2012 წლის შუა პერიოდში. კუბეკამ ასევე დეტალურად აღწერა თავის Black Hat USA-ს საუბარში Saudi Aramco-მ თავისი უსაფრთხოების ბიუჯეტის უმეტესი ნაწილი ICS კონტროლის ქსელზე განათავსა, რამაც ბიზნეს ქსელი სერიოზული ინციდენტის რისკის ქვეშ დააყენა. ვირუსის ქცევა სხვა მავნე პროგრამებისგან განსხვავებულია, რაც გამოწვეულია მისი დესტრუქციული ბუნებით, შეტევისა და აღდგენის ხარჯებით. აშშ-ის თავდაცვის მდივანმა ლეონ პანეტამ შეტევას „კიბერპერლ ჰარბორი“ უწოდა. Shamoon-ს შეუძლია ინფიცირებული მოწყობილობიდან ქსელში არსებულ სხვა კომპიუტერებზე გავრცელება . სისტემის ინფიცირების შემდეგ, ვირუსი აგრძელებს სისტემის კონკრეტული ადგილებიდან ფაილების სიის შედგენას, მათ თავდამსხმელთან ატვირთვას და წაშლას. საბოლოოდ, ვირუსი ცვლის ინფიცირებული კომპიუტერის მთავარ ჩატვირთვის ჩანაწერს , რაც მას გამოუსადეგარს ხდის. ვირუსი გამოყენებულია კიბერომის დროს ეროვნული ნავთობკომპანიების, Saudi Aramco-ს და კატარის RasGas- ის წინააღმდეგ .
„საუდის არამკომ“ თავდასხმის შესახებ საკუთარ Facebook გვერდზე განაცხადა და 2012 წლის 25 აგვისტოს კომპანიის განცხადებამდე ისევ გაითიშა. განცხადებაში ცრუ ინფორმაცია იყო მოწოდებული, რომ ნორმალური ბიზნესი 2012 წლის 25 აგვისტოს აღდგა. თუმცა, ახლო აღმოსავლეთის ჟურნალისტმა 2012 წლის 1 სექტემბერს გადაღებული ფოტოები გაავრცელა, რომლებზეც ასახულია კილომეტრობით გავლილი ბენზინგასამართი სადგურების ჩატვირთვა, რადგან მხარდაჭერილი ბიზნეს სისტემები ჯერ კიდევ არ ფუნქციონირებდა. 2012 წლის 29 აგვისტოს, იმავე თავდამსხმელებმა, რომლებიც „შამუნის“ უკან დგანან, PasteBin.com-ზე კიდევ ერთი პოსტი გამოაქვეყნეს, სადაც „საუდის არამკოს“ დასცინოდნენ და ამტკიცებდნენ, რომ მათ კვლავ შეინარჩუნეს წვდომა კომპანიის ქსელზე. პოსტი შეიცავდა მომხმარებლის სახელსა და პაროლს უსაფრთხოებისა და ქსელური აღჭურვილობისთვის, ასევე აღმასრულებელი დირექტორის, ხალიდ ალ-ფალიჰის ახალ პაროლს . თავდამსხმელებმა ასევე მოიხსენიეს „შამუნის“ მავნე პროგრამის ნაწილი, როგორც პოსტის დამატებითი მტკიცებულება.
კუბეკას თქმით, ოპერაციების აღსადგენად, Saudi Aramco-მ თავისი დიდი კერძო თვითმფრინავების ფლოტი და არსებული სახსრები გამოიყენა მსოფლიოში არსებული მყარი დისკების დიდი ნაწილის შესაძენად, რამაც ფასების ზრდა გამოიწვია. ახალი მყარი დისკები რაც შეიძლება სწრაფად იყო საჭირო, რათა ნავთობის ფასებზე სპეკულაციები არ გავლენოდა. 2012 წლის 1 სექტემბრისთვის, 15 აგვისტოს თავდასხმიდან 17 დღის შემდეგ, საუდის არაბეთის საზოგადოებისთვის ბენზინის რესურსები მცირდებოდა. RasGas-ზეც სხვა ვარიანტი დაზარალდა, რამაც მსგავსი გზით დააზიანა ისინი.
კატარი
2018 წლის მარტში ამერიკელმა რესპუბლიკელმა ფონდების შემგროვებელმა ელიოტ ბროიდიმ კატარის წინააღმდეგ სარჩელი შეიტანა, რომელშიც ამტკიცებდა, რომ კატარის მთავრობამ მისი ელექტრონული ფოსტა მოიპარა და გაჟონა მისი დისკრედიტაციის მიზნით, რადგან ის „ვაშინგტონში ქვეყნის პოზიციის გაუმჯობესების მათი გეგმის დაბრკოლებად“ მიიჩნეოდა. 2018 წლის მაისში სარჩელში კატარის ემირის ძმა, მოჰამედ ბინ ჰამად ბინ ხალიფა ალ თანი და მისი თანამოაზრე აჰმედ ალ-რუმაიჰი , სავარაუდოდ, კატარის მიერ ბროიდის წინააღმდეგ კიბერსაბრძოლო კამპანიის ორგანიზატორებად დასახელდნენ. შემდგომმა სასამართლო პროცესმა აჩვენა, რომ იგივე კიბერკრიმინალები, რომლებმაც ბროიდი დაარტყნენ, 1200-მდე სხვა პირსაც კი დაარტყნენ, რომელთაგან ზოგიერთი ასევე „კატარის ცნობილი მტერია“, როგორიცაა არაბთა გაერთიანებული საემიროების, ეგვიპტის, საუდის არაბეთის და ბაჰრეინის მაღალი თანამდებობის პირები. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ჰაკერები თითქმის ყოველთვის მალავდნენ თავიანთ ადგილსამყოფელს, მათი საქმიანობის ნაწილი კატარის სატელეკომუნიკაციო ქსელში იყო მიკვლეული.
არაბთა გაერთიანებული საამიროები
არაბთა გაერთიანებულმა საემიროებმა წარსულში რამდენიმე კიბერშეტევა განახორციელეს დისიდენტების წინააღმდეგ. ემირატების მოქალაქე აჰმედ მანსური Facebook- სა და Twitter- ზე საკუთარი აზრების გაზიარებისთვის დააპატიმრეს . მას კოდური სახელი ეგრეტი მიენიჭა სახელმწიფოს მიერ ხელმძღვანელობით მართული საიდუმლო პროექტის, სახელწოდებით „რეივენ“, ფარგლებში, რომელიც მთავარ პოლიტიკურ ოპონენტებს, დისიდენტებსა და ჟურნალისტებს ჯაშუშობდა. „ პროექტმა რეივენმა“ გამოიყენა საიდუმლო ჰაკერული ინსტრუმენტი, სახელწოდებით „კარმა“, რათა ჯაშუშობა გაეწია სამიზნე მხარისთვის რაიმე ვებ ბმულთან დაკავშირების გარეშე.
2021 წლის სექტემბერში, ამერიკელი დაზვერვის სამმა ყოფილმა ოფიცერმა, მარკ ბაიერმა, რაიან ადამსმა და დენიელ გერიკემ, აღიარეს, რომ არაბთა გაერთიანებულ საემიროებს დაეხმარნენ ჰაკერული დანაშაულების განხორციელებაში, მათთვის მოწინავე ტექნოლოგიების მიწოდებით და აშშ-ის კანონმდებლობის დარღვევით. იუსტიციის დეპარტამენტთან სამწლიანი გადავადებული სისხლისსამართლებრივი დევნის შეთანხმების თანახმად , სამივე ბრალდებული ასევე დათანხმდა თითქმის 1.7 მილიონი დოლარის ჯარიმის გადახდას პატიმრობის თავიდან ასაცილებლად. სასამართლო დოკუმენტებიდან ირკვევა, რომ არაბთა გაერთიანებულმა საემიროებმა ჰაკერული შეღწევა მოახდინეს დისიდენტების, აქტივისტებისა და ჟურნალისტების კომპიუტერებსა და მობილურ ტელეფონებში. მათ ასევე სცადეს აშშ-სა და დანარჩენი მსოფლიოს სისტემებში შეღწევა.
ჩრდილოეთ ამერიკა
ამერიკის შეერთებული შტატები
აშშ-ის მთავრობის უსაფრთხოების ექსპერტმა რიჩარდ ა. კლარკმა თავის წიგნში „კიბერ ომი “ (2010 წლის მაისი) „კიბერომი“ განსაზღვრა, როგორც „ეროვნული სახელმწიფოს მიერ სხვა ერის კომპიუტერებში ან ქსელებში შეღწევის ქმედებები ზიანის ან შეფერხების მიზნით“. გამოცემა „ეკონომისტი “ კიბერსივრცეს „ომის მეხუთე სფეროდ“ აღწერს , ხოლო აშშ-ის თავდაცვის მინისტრის მოადგილე უილიამ ჯ. ლინი აცხადებს, რომ „დოქტრინული თვალსაზრისით, პენტაგონმა ოფიციალურად აღიარა კიბერსივრცე ომის ახალ სფეროდ... [რომელიც] სამხედრო ოპერაციებისთვის ისეთივე კრიტიკული გახდა, როგორც ხმელეთი, ზღვა, ჰაერი და კოსმოსი“.
1982 წელს, როდესაც რუსეთი ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის ნაწილი იყო , მის ტერიტორიაზე ტრანსციმბირული მილსადენის ნაწილი აფეთქდა , სავარაუდოდ , ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიერ კანადურ პირატული პროგრამული უზრუნველყოფის ტროას ცხენის კომპიუტერული მავნე პროგრამის გამო . მავნე პროგრამამ მილსადენის მართვის SCADA სისტემის გაუმართაობა გამოიწვია. „გამოსამშვიდობებელი დოსიე“ ამ თავდასხმის შესახებ ინფორმაციას იძლეოდა და წერდა, რომ კომპრომეტირებული კომპიუტერული ჩიპები საბჭოთა სამხედრო აღჭურვილობის ნაწილი გახდებოდა, გაზსადენში დეფექტური ტურბინები განთავსდებოდა და დეფექტური გეგმები ქიმიური ქარხნებისა და ტრაქტორების ქარხნის წარმოებას შეაფერხებდა. ამან გამოიწვია „ყველაზე მონუმენტური არაბირთვული აფეთქება და ხანძარი, რაც კი ოდესმე კოსმოსიდან უნახავთ“. თუმცა, საბჭოთა კავშირმა თავდასხმაში შეერთებული შტატები არ დაადანაშაულა.
2009 წელს პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ ამერიკის ციფრული ინფრასტრუქტურა „სტრატეგიულ ეროვნულ აქტივად“ გამოაცხადა, ხოლო 2010 წლის მაისში პენტაგონმა შექმნა ახალი აშშ-ის კიბერსარდლობა ( USCYBERCOM ), რომელსაც ხელმძღვანელობს ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტოს (NSA) დირექტორი, გენერალი კეიტ ბ. ალექსანდრე , ამერიკული სამხედრო ქსელების დასაცავად და სხვა ქვეყნების სისტემებზე თავდასხმისთვის. ევროკავშირმა შექმნა ENISA (ევროკავშირის ქსელური და ინფორმაციული უსაფრთხოების სააგენტო), რომელსაც ხელმძღვანელობს პროფესორი უდო ჰელმბრეხტი და ამჟამად არსებობს შემდგომი გეგმები ENISA-ს შესაძლებლობების მნიშვნელოვნად გაფართოების შესახებ. გაერთიანებულმა სამეფომ ასევე შექმნა კიბერუსაფრთხოებისა და „ოპერაციების ცენტრი“, რომელიც დაფუძნებულია მთავრობის კომუნიკაციების შტაბ-ბინაში (GCHQ), NSA-ს ბრიტანულ ეკვივალენტში. თუმცა, აშშ-ში კიბერსარდლობა მხოლოდ სამხედროების დასაცავად არის შექმნილი, მაშინ როდესაც მთავრობისა და კორპორატიული ინფრასტრუქტურა, ძირითადად, შესაბამისად , სამშობლოს უსაფრთხოების დეპარტამენტის და კერძო კომპანიების პასუხისმგებლობაა .
2010 წლის 19 ივნისს, აშშ-ის სენატორმა ჯო ლიბერმანმა (I-CT) წარადგინა კანონპროექტი სახელწოდებით „კიბერსივრცის დაცვის შესახებ, როგორც 2010 წლის ეროვნული აქტივის აქტი“, [ 215 ] რომელიც მან სენატორ სიუზან კოლინსთან (რესპუბლიკელი, მენის შტატი) და სენატორ თომას კარპერთან (დემოკრატი, დელავერი) ერთად დაწერა . კანონად ხელმოწერის შემთხვევაში, ეს საკამათო კანონპროექტი, რომელსაც ამერიკულმა მედიამ „ მოკლე გადართვის კანონპროექტი “ უწოდა, პრეზიდენტს ინტერნეტის ნაწილებზე საგანგებო უფლებამოსილებებს მიანიჭებდა. თუმცა, კანონპროექტის სამივე თანაავტორმა განცხადება გაავრცელა, რომ ამის ნაცვლად, კანონპროექტი „[ავიწროებდა] პრეზიდენტის არსებულ ფართო უფლებამოსილებას სატელეკომუნიკაციო ქსელების ხელში ჩაგდების კუთხით“.
2010 წლის აგვისტოში აშშ-მ პირველად გააფრთხილა საჯაროდ ჩინეთის სამხედრო ძალების მიერ ამერიკული კომპანიებისა და სამთავრობო უწყებების წინააღმდეგ მიმართული საიდუმლო კიბერშეტევებისთვის სამოქალაქო კომპიუტერული ექსპერტების გამოყენების შესახებ. პენტაგონმა ასევე მიუთითა ჩინეთში დაფუძნებულ სავარაუდო კომპიუტერული ჯაშუშობის ქსელზე, სახელწოდებით GhostNet , რომელიც 2009 წლის კვლევით ანგარიშში გამოვლინდა.
2011 წლის 6 ოქტომბერს გამოცხადდა, რომ კრიჩის საჰაერო ძალების დრონებისა და Predator-ის ფლოტის სარდლობისა და კონტროლის მონაცემთა ნაკადი ბოლო ორი კვირის განმავლობაში კლავიშების ჟურნალში იყო ჩაწერილი , რამაც ხელი შეუშალა ექსპლოიტის შეჩერების ყველა მცდელობას. საჰაერო ძალებმა განცხადება გაავრცელეს, რომ ვირუსს „ჩვენი ოპერატიული მისიისთვის საფრთხე არ წარმოადგენდა“.
2011 წლის 21 ნოემბერს, აშშ-ის მედიაში ფართოდ გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ჰაკერმა ილინოისის შტატში, კურან-გარდნერის რაიონის საზოგადოებრივი წყლის რაიონში წყლის ტუმბო გაანადგურა. თუმცა, მოგვიანებით გაირკვა, რომ ეს ინფორმაცია არა მხოლოდ ყალბი იყო, არამედ ილინოისის შტატის ტერორიზმისა და დაზვერვის ცენტრიდან არასათანადოდ გაჟონა.
2012 წლის ივნისში, გაზეთმა „ნიუ-იორკ თაიმსმა“ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ პრეზიდენტმა ობამამ ირანის ბირთვული გამდიდრების ობიექტებზე კიბერშეტევის ბრძანება გასცა.
2012 წლის აგვისტოში, USA Today-მ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ აშშ-მ ავღანეთში ტაქტიკური უპირატესობის მოსაპოვებლად კიბერშეტევები განახორციელა.
ჟურნალ „ფორეინ პოლისის“ 2013 წლის სტატიის თანახმად , NSA-ს მორგებული წვდომის ოპერაციების (TAO) დანაყოფი „თითქმის 15 წლის განმავლობაში წარმატებით შეაღწია ჩინეთის კომპიუტერულ და სატელეკომუნიკაციო სისტემებში, რითაც ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის შიგნით მიმდინარე მოვლენების შესახებ საუკეთესო და ყველაზე სანდო სადაზვერვო ინფორმაციას ქმნიდა“.
2014 წელს ბარაკ ობამამ ჩრდილოეთ კორეის სარაკეტო პროგრამის წინააღმდეგ კიბერომის გაძლიერების ბრძანება გასცა , რადგან მას საბოტაჟო ტესტირების პირველივე წამებში ჩაშალა. [ 227 ] 2014 წლის 24 ნოემბერს Sony Pictures Entertainment-ზე ჰაკერული თავდასხმა განხორციელდა, რაც Sony Pictures Entertainment-ის (SPE) კუთვნილი კონფიდენციალური მონაცემების გავრცელებას ნიშნავდა.
2016 წელს პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ, პრეზიდენტობის ბოლო კვირებში, რუსეთის ინფრასტრუქტურაში კიბერიარაღის განთავსების უფლება მისცა, რაც მოსკოვის 2016 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ჩარევის საპასუხოდ მოხდა. 2016 წლის 29 დეკემბერს შეერთებულმა შტატებმა რუსეთის წინააღმდეგ ცივი ომის შემდეგ ყველაზე ფართომასშტაბიანი სანქციები დააწესა , რითაც შეერთებული შტატებიდან 35 რუსი დიპლომატი გააძევა.
ეკონომიკური სანქციები დღეს შეერთებული შტატების მიერ საგარეო პოლიტიკის ყველაზე ხშირად გამოყენებული ინსტრუმენტებია . ამრიგად, გასაკვირი არ არის, რომ ეკონომიკური სანქციები ასევე გამოიყენება კიბერშეტევების საწინააღმდეგოდ. ონდერის (2021) თანახმად, ეკონომიკური სანქციები ასევე წარმოადგენს სანქცირებული სახელმწიფოებისთვის ინფორმაციის შეგროვების მექანიზმებს სანქცირებული სახელმწიფოების შესაძლებლობების შესახებ.
2017 წლის მარტში, WikiLeaks-მა CIA-ს შესახებ 8000-ზე მეტი დოკუმენტი გამოაქვეყნა . კონფიდენციალური დოკუმენტები, კოდური სახელწოდებით Vault 7 და 2013-დან 2016 წლამდე დათარიღებული, მოიცავს დეტალებს CIA-ს პროგრამული შესაძლებლობების შესახებ, როგორიცაა მანქანების , ჭკვიანი ტელევიზორების , ვებ ბრაუზერების (მათ შორის Google Chrome , Microsoft Edge , Mozilla Firefox და Opera Software ASA ) კომპრომეტირების შესაძლებლობა, და სმარტფონების უმეტესობის ოპერაციული სისტემების (მათ შორის Apple- ის iOS და Google- ის Android ), ასევე სხვა ოპერაციული სისტემების , როგორიცაა Microsoft Windows , macOS და Linux , შესახებ .
2019 წლის ივნისში, გაზეთმა „ნიუ-იორკ თაიმსმა“ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ შეერთებული შტატების კიბერსარდლობის ამერიკელმა ჰაკერებმა დანერგეს მავნე პროგრამა, რომელსაც პოტენციურად შეეძლო რუსეთის ელექტროქსელის მუშაობის დარღვევა .
ჰარვარდის უნივერსიტეტის ბელფერის ცენტრის კიბერ-ომის 2022 წლის სიმძლავრის ინდექსის მიხედვით, შეერთებულმა შტატებმა კიბერომის განზრახვისა და შესაძლებლობების მხრივ მსოფლიოში პირველ ადგილზე გადაინაცვლა და ჩინეთს, რუსეთს, გაერთიანებულ სამეფოსა და ავსტრალიას გაუსწრო.
2023 წლის ივნისში, რუსეთის ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურმა (FSB) ეროვნული უსაფრთხოების სააგენტო და Apple ათასობით iPhone-ის , მათ შორის ჩინეთიდან, ისრაელიდან, ნატოს წევრი და სირიელი დიპლომატების iPhone-ების, გატეხვაში დაადანაშაულა. Kaspersky Lab-მა განაცხადა, რომ მიმდინარე თავდასხმის მსხვერპლი მისი მრავალი უფროსი თანამშრომელი და მენეჯერიც გახდა, რომელიც პირველად 2023 წლის დასაწყისში იყო ეჭვმიტანილი. ინფილტრაციის უძველესი კვალი 2019 წლით თარიღდება. Kaspersky Lab-მა განაცხადა, რომ მან აღმოჩენები რუსეთის ხელისუფლებას FSB-ს განცხადებამდე არ გაუზიარა.
კიბერ დაქირავებული
კიბერმშვიდობა
კიბერმშვიდობის დაცვის და კიბერმშვიდობის დამყარების თემები ასევე შესწავლილია მკვლევარების მიერ, როგორც კიბერ და ტრადიციული ომის შემდგომ მშვიდობის აღდგენისა და განმტკიცების გზა.
კიბერკონტრდაზვერვა
კიბერკონტრდაზვერვა არის ზომები უცხოური ოპერაციების იდენტიფიცირების, შეღწევის ან ნეიტრალიზაციისთვის, რომლებიც კიბერ საშუალებებს იყენებენ, როგორც ძირითად სავაჭრო მეთოდოლოგიას, ასევე უცხოური დაზვერვის სამსახურის მიერ ინფორმაციის შეგროვების მცდელობები, რომლებიც ტრადიციულ მეთოდებს იყენებენ კიბერშესაძლებლობებისა და განზრახვების შესაფასებლად.
- 2009 წლის 7 აპრილს პენტაგონმა გამოაცხადა, რომ ბოლო ექვსი თვის განმავლობაში 100 მილიონ დოლარზე მეტი დახარჯა კიბერშეტევებისა და სხვა კომპიუტერული ქსელის პრობლემების შედეგად მიყენებული ზიანის რეაგირებასა და აღდგენაზე.
- 2009 წლის 1 აპრილს აშშ-ის კანონმდებლებმა მოითხოვეს თეთრი სახლის კიბერუსაფრთხოების „მეფის“ დანიშვნა, რათა მკვეთრად გაეძლიერებინათ აშშ-ის დაცვა კიბერშეტევებისგან და შეემუშავებინათ წინადადებები, რომლებიც მთავრობას პირველად მისცემდა უფლებამოსილებას, დაედგინა და აღესრულებინა უსაფრთხოების სტანდარტები კერძო ინდუსტრიისთვის.
- 2009 წლის 9 თებერვალს თეთრმა სახლმა განაცხადა, რომ ჩაატარებდა ქვეყნის კიბერუსაფრთხოების მიმოხილვას, რათა უზრუნველყოფილიყო, რომ შეერთებული შტატების ფედერალური მთავრობის კიბერუსაფრთხოების ინიციატივები სათანადოდ იყოს ინტეგრირებული, რესურსებით აღჭურვილი და კოორდინირებული შეერთებული შტატების კონგრესთან და კერძო სექტორთან.
- 2007 წელს ესტონეთის წინააღმდეგ წარმოებული კიბერომის შემდეგ , ნატომ ორგანიზაციის კიბერთავდაცვის შესაძლებლობების გასაძლიერებლად ტალინში , ესტონეთში, შექმნა კოოპერატიული კიბერთავდაცვის სრულყოფილების ცენტრი (CCD CoE) . ცენტრი ოფიციალურად დაარსდა 2008 წლის 14 მაისს და მან ნატოსგან სრული აკრედიტაცია მიიღო და საერთაშორისო სამხედრო ორგანიზაციის სტატუსი 2008 წლის 28 ოქტომბერს მიიღო. მას შემდეგ, რაც ესტონეთი კიბერდანაშაულთან ბრძოლის საერთაშორისო ძალისხმევას ხელმძღვანელობს, შეერთებული შტატების ფედერალური გამოძიების ბიურო აცხადებს, რომ 2009 წელს ესტონეთში მუდმივად განათავსებს კომპიუტერული დანაშაულის ექსპერტს, რათა დაეხმაროს კომპიუტერული სისტემების წინააღმდეგ საერთაშორისო საფრთხეებთან ბრძოლაში.
- 2015 წელს თავდაცვის დეპარტამენტმა გამოაქვეყნა განახლებული კიბერსტრატეგიის მემორანდუმი, რომელშიც დეტალურად არის აღწერილი კიბერომის წინააღმდეგ თავდაცვის სამსახურში გამოყენებული ამჟამინდელი და სამომავლო ტაქტიკა. ამ მემორანდუმში სამი კიბერმისიაა გათვალისწინებული. პირველი კიბერმისია მიზნად ისახავს კიბერსივრცის სფეროში არსებული შესაძლებლობების აღჭურვასა და შენარჩუნებას, მეორე კიბერმისია ფოკუსირებულია კიბერომის პრევენციაზე, ხოლო მესამე კიბერმისია მოიცავს შურისძიებისა და პრევენციის სტრატეგიებს (პრევენციისგან განსხვავებით).
კიბერკონტრდაზვერვის ერთ-ერთი ურთულესი საკითხი კიბერატრიბუციის პრობლემაა . ტრადიციული ომისგან განსხვავებით, თავდასხმის უკან მდგომის გარკვევა შეიძლება ძალიან რთული იყოს.
ეჭვები არსებობასთან დაკავშირებით
2011 წლის ოქტომბერში , ამ სფეროს წამყვანმა ჟურნალმა „სტრატეგიული კვლევების ჟურნალმა“ გამოაქვეყნა თომას რიდის სტატია სახელწოდებით „კიბერომი არ მოხდება“, რომელშიც ამტკიცებდა, რომ ყველა პოლიტიკურად მოტივირებული კიბერშეტევა უბრალოდ საბოტაჟის, ჯაშუშობის ან დივერსიის დახვეწილი ვერსიაა და ნაკლებად სავარაუდოა, რომ კიბერომი მომავალში მოხდეს.
იურიდიული პერსპექტივა
NIST, კიბერუსაფრთხოების ჩარჩო, 2014 წელს აშშ-ში გამოქვეყნდა.
2013 წელს გამოცემული „ ტალინის სახელმძღვანელო“ წარმოადგენს აკადემიურ, არასავალდებულო კვლევას იმის შესახებ, თუ როგორ გამოიყენება საერთაშორისო სამართალი, კერძოდ, jus ad bellum და საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი კიბერკონფლიქტებსა და კიბერომებზე . იგი დაიწერა ტალინში დაფუძნებული ნატოს კიბერთავდაცვის კოოპერატიული ცენტრის მოწვევით, დაახლოებით ოცი ექსპერტისგან შემდგარი საერთაშორისო ჯგუფის მიერ 2009-2012 წლებში.
შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაცია (რომლის წევრებიც არიან ჩინეთი და რუსეთი) კიბერომს განმარტავს, როგორც ინფორმაციის გავრცელებას, რომელიც „სხვა სახელმწიფოების სულიერი, მორალური და კულტურული სფეროებისთვის საზიანოა“. 2011 წლის სექტემბერში ამ ქვეყნებმა გაეროს გენერალურ მდივანს შესთავაზეს დოკუმენტი სახელწოდებით „ ინფორმაციული უსაფრთხოების საერთაშორისო ქცევის კოდექსი “.
ამის საპირისპიროდ, გაერთიანებული მიდგომა ფოკუსირებულია ფიზიკურ და ეკონომიკურ ზიანსა და დაშავებაზე, პოლიტიკურ საკითხებს სიტყვის თავისუფლების ქვეშ აყენებს . აზრთა სხვადასხვაობამ დასავლეთში გამოიწვია კიბერშეიარაღების კონტროლის შესახებ გლობალური შეთანხმებების დადების სურვილის არქონა. თუმცა, ამერიკელმა გენერალმა კიტ ბ. ალექსანდერმა მხარი დაუჭირა რუსეთთან მოლაპარაკებებს კიბერსივრცეში სამხედრო თავდასხმების შეზღუდვის წინადადებაზე. 2013 წლის ივნისში ბარაკ ობამა და ვლადიმერ პუტინი შეთანხმდნენ უსაფრთხო კიბერომის ცხელი ხაზის შექმნაზე, რომელიც უზრუნველყოფდა „პირდაპირ უსაფრთხო ხმოვან კომუნიკაციის ხაზს აშშ-ის კიბერუსაფრთხოების კოორდინატორსა და რუსეთის უშიშროების საბჭოს მდივნის მოადგილეს შორის, იმ შემთხვევაში, თუ საჭირო გახდება ინფორმაციულ-საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების უსაფრთხოების ინციდენტით გამოწვეული კრიზისული სიტუაციის უშუალოდ მართვა“ (თეთრი სახლის ციტატა).
უკრაინელმა საერთაშორისო სამართლის მკვლევარმა, ალექსანდრე მერეჟკომ , შეიმუშავა პროექტი, სახელწოდებით „ინტერნეტში კიბერომის აკრძალვის შესახებ საერთაშორისო კონვენცია“. ამ პროექტის თანახმად, კიბერომი განისაზღვრება, როგორც ერთი სახელმწიფოს მიერ ინტერნეტისა და მასთან დაკავშირებული ტექნოლოგიური საშუალებების გამოყენება მეორე სახელმწიფოს პოლიტიკური, ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და საინფორმაციო სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობის წინააღმდეგ. პროფესორ მერეჟკოს პროექტი გვთავაზობს, რომ ინტერნეტი თავისუფალი უნდა დარჩეს საომარი ტაქტიკისგან და განიხილებოდეს, როგორც საერთაშორისო ღირსშესანიშნაობა. ის აცხადებს, რომ ინტერნეტი (კიბერსივრცე) „კაცობრიობის საერთო მემკვიდრეობაა“.
2017 წლის თებერვალში გამართულ RSA კონფერენციაზე Microsoft-ის პრეზიდენტმა ბრედ სმიტმა შემოგვთავაზა გლობალური წესები - „ციფრული ჟენევის კონვენცია“ - კიბერშეტევებისთვის, რომლებიც „კრძალავს ეროვნული სახელმწიფოს მიერ ჩვენი ეკონომიკური და პოლიტიკური ინფრასტრუქტურის ყველა სამოქალაქო ასპექტის ჰაკერობას“. მან ასევე განაცხადა, რომ დამოუკიდებელ ორგანიზაციას შეუძლია გამოიძიოს და საჯაროდ გაამჟღავნოს მტკიცებულებები, რომლებიც ეროვნული სახელმწიფოს მიერ თავდასხმებს კონკრეტულ ქვეყნებს მიაწერს. გარდა ამისა, მან თქვა, რომ ტექნოლოგიურმა სექტორმა კოლექტიურად და ნეიტრალურად უნდა იმუშაოს ერთად ინტერნეტ მომხმარებლების დასაცავად და აიღოს პირობა, რომ დარჩება ნეიტრალური კონფლიქტში და არ დაეხმარება მთავრობებს შეტევით საქმიანობაში და მიიღებს კოორდინირებულ გამჟღავნების პროცესს პროგრამული და აპარატურული დაუცველობების შესახებ. ასევე შემოთავაზებულია ფაქტების დამადასტურებელი ორგანოს შექმნა კიბეროპერაციების რეგულირებისთვის.
იხ.ვიდეო - How Cyberwarfare Actually Works
