ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                                   Novec 1230

ფტორკეტონი - სითხე უფერო და უსუნო, ხანდახან ეძახიან ,,მშრალ წყალს''. ქიმ ფორმულა CF₃CF₂C(O)CF(CF₃)₂

 (პერფლუორი (ეთილ-იზოპროპილ კეტონი), ექვს ნახშირბადის ნივთიერება, ფტორსანი კეტონის გამონადენი (კეტონების სახელები R1-CO-R2 აგებულია რადიკალური ფუნქციური ნომენკლატურის წესების მიხედვით, რადიალთა R1 და R2 სახელების ჩამოთვლით. ანბანის მიხედვით სიტყვა "კეტონის" წინ).

დაპატენტებულია 3M Corporation– ის მიერ როგორც გამაგრილებელი საშუალება კვლევის პროცესში HFC 114 (1,1,2,2 – ტეტრაფლორდიქლოროეთანი) შესაცვლელად, რომლის გამოყენება ქლორის შემცველ სხვა ფრეონებთან ერთად შეზღუდულია 1993 წლის მონრეალის პროტოკოლით. პირველად დაინერგა 2004 წელს.

იხ. ვიდეო

ვიზუალურად სითხე სუფთა წყლის მსგავსია და არის დიელექტრიკული (არ ატარებს ელექტრულ დენს), სუსტად სველდება და არ არის გამხსნელი - შედეგად მას უწოდებენ "მშრალ წყალს". ნივთიერება თავდაპირველი ფორმით არატოქსიკურია, აქვს წყალში ძალიან დაბალი ხსნადობა. სუსტი მოლეკულური ობლიგაციები იშლება ულტრაიისფერი გამოსხივების გავლენის ქვეშ.

იხ. ვიდეო

არ ახდენს გავლენას ელექტრონიკაზე, არ ანადგურებს ქაღალდის დოკუმენტებს და ნამუშევრებს. ეს თვისებები უზრუნველყოფდა Novec 1230 -ის გამოყენებას ხანძრის ჩაქრობის სისტემებში სერვერის ოთახებისთვის და სხვა ელექტრონიკისთვის, ბიბლიოთეკებისთვის, მუზეუმებისთვის, არქივებისთვის.

იხ. ვიდეო

Novec 1230– ის მთავარი გამოყენება არის მისი გამოყენება ხანძრის ჩაქრობის სისტემებში, როგორც ხანძრის ჩაქრობის აგენტი. ამავე დროს, ფიზიკური და ქიმიური თვისებების ერთობლიობა მუშაობს. Novec 1230 ინტენსიურად შთანთქავს სითბოს და ცეცხლის ჩაქრობა ხორციელდება გაგრილების ეფექტის გამო (70%). ასევე ხდება ალის დათრგუნვის ქიმიური რეაქცია (30%). ამავე დროს, ჟანგბადის კონცენტრაცია ოთახში არ მცირდება (რაც მნიშვნელოვანია ოთახიდან ადამიანების ევაკუაციის დროის გაზრდისათვის).

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                   მშრალი ყინული

                               

მყარი ნახშირორჟანგი (CO2). ჩვეულებრივ პირობებში „მშრალი ყინული“ აქროლადია (გალღობის გარეშე გადადის აირად მდგომარეობაში). გარეგნულად ყინულის მსგავსია. ტექნიკური „მშრალი ყინულის“ სიმკვრივეა დაახლოებით 1560 კგ/კუბ.მ.; იყენებენ საკვები პროდუქტების გასაცივებლად (მაგ. ნაყინის), დაბალი ტემპერატურების მისაღებად და ა.შ.

                                                                    

გარეგნულად ყინულს გვაგონებს (აქედან სახელწოდებაც).ტემპ-რა სუბლიმაციიის ნორმალური წნევის დროს - 78,5 °С (194,65 კ). ტეხნიკური მშრალი ყინულს გააჩნია დაახლ. 1561 კგ/მ³  

მიჩნეულია, რომ მშრალი ყინული პირველად მიიღო ფრანგმა ფიზიკოსმა ანდრიენ-ჟან-პიერ 

ტილორემ 1835წ.ს როცა ნახშიროჟანგ  გაზის გათხევადებისას. მან გამოუშვა თხევადი ნახშირორჟანგი შემცვლელ კოლბაში, მისი მნიშვნელოვანი ნაწილი აორთქლდა და კედლებზე დატოვა მყარი თოვლის მსგავსი ნივთიერება, რომელიც იყო მშრალი ყინული. ტილორიე თავისი აღმოჩენის შესახებ წერდა საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიას, არ იცოდა, რომ აღმოჩენილი ნივთიერება იყო მყარი ნახშირორჟანგი. მომდევნო 60 წლის განმავლობაში მშრალ ყინულს პრაქტიკული გამოყენება არ ჰქონდა, დარჩა ლაბორატორიების კედლებში.

იხ. ვიდეო

1897 წ-ს  დიდ ბრიტანეთში გაიცა პატენტი მყარი ნახშირორჟანგის წარმოებისათვის სამხედრო ექიმ ჰერბერტ სამუელ ელვორსიზე, რომელმაც ის ვისკის სოდა დაამზადა.

1924 წელს, შეერთებულ შტატებში, თომას ბ. სლეტმა შეიტანა პატენტი მყარი ნახშირორჟანგის კომერციული გაყიდვისათვის. 1925 წელს, DryIce Corporation of America– მ დაარეგისტრირა სასაქონლო ნიშანი Dry ice. მომდევნო წელს კორპორაციას ჰყავდა პირველი დიდი კლიენტები ნაყინის მწარმოებლების წინაშე. მშრალ ყინულს მნიშვნელოვანი უპირატესობა ჰქონდა ადრე გამოყენებულ ყინულ-მარილის ნარევთან შედარებით: ის იძლეოდა უფრო დაბალ ტემპერატურას და დნებოდა წყლის დატოვების გარეშე. დროთა განმავლობაში, სახელი "მშრალი ყინული" გახდა საყოფაცხოვრებო სახელი და 1932 წელს სავაჭრო ნიშანი გაუქმდა.

უსაფრთხოება

მშრალი ყინული

სტრუქტურა
კრისტალური სტრუქტურა	კუბური
კოსმოსური ჯგუფი	პა 3
ბადისებრი კონსტანტა	a  =  5.63  Å
ფორმულის ერთეულები ( Z )	4
საფრთხეები
GHS ეტიკეტირება : [ 50 ]
პიქტოგრამები
სასიგნალო სიტყვა	გაფრთხილება
საფრთხის შესახებ განცხადებები	H280
სიფრთხილის ზომები	P403

მშრალი ყინულის ხანგრძლივმა ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს კანის სერიოზული დაზიანება მოყინვის შედეგად , ხოლო წარმოქმნილმა ნისლმა შეიძლება ხელი შეუშალოს კონტაქტისგან უსაფრთხოდ თავის დაღწევის მცდელობებს. რადგან ის დიდი რაოდენობით ნახშირორჟანგად იქცევა, რამაც შეიძლება ჰიპერკაპნიის საფრთხე შექმნას , მშრალი ყინული უნდა იყოს ღია ჰაერზე მხოლოდ კარგად ვენტილირებად გარემოში.  ამ მიზეზით, ლაბორატორიული უსაფრთხოების კონტექსტში, მშრალ ყინულს ენიჭება სიფრთხილის ზომები P403 : „შეინახეთ კარგად ვენტილირებად ადგილას“. სამრეწველო მშრალი ყინული შეიძლება შეიცავდეს დამაბინძურებლებს, რომლებიც მას საკვებთან პირდაპირი კონტაქტისთვის სახიფათოს ხდის.  მშრალი ყინულის აფეთქებით წმენდისას გამოყენებული პატარა მშრალი ყინულის გრანულები არ შეიცავს ზეთოვან ნარჩენებს.

მშრალი ყინულისთვის მინიჭებულია გაეროს ნომერი , საშიში ნივთიერებების კოდი: UN 1845. ^{მშრალი} ყინული არ არის კლასიფიცირებული, როგორც საშიში ნივთიერება ევროკავშირის მიერ და როგორც საშიში მასალა აშშ-ის ტრანსპორტის დეპარტამენტის მიერ სახმელეთო ტრანსპორტირებისთვის.  თუმცა, აშშ-ში ის რეგულირდება, როგორც საშიში ტვირთი, როდესაც გადაზიდულია საჰაერო ან წყლით. საერთაშორისო საჰაერო ტრანსპორტის ასოციაციის (IATA) რეგულაციები მოითხოვს შეფუთვაზე სპეციალური რომბის ფორმის შავ-თეთრი ეტიკეტის განთავსებას. შეფუთვას უნდა ჰქონდეს ადეკვატური ვენტილაცია, რათა ის არ გასკდეს წნევისგან იმ შემთხვევაში, თუ მშრალი ყინული დაიწყებს შეფუთვაში სუბლიმაციას.  აშშ-ში ფედერალური საავიაციო ადმინისტრაცია ავიაკომპანიის მგზავრებს საშუალებას აძლევს, თან ატარონ 2.5 კგ-მდე ( 5.5 ფუნტი ) წონა ერთ ადამიანზე, როგორც რეგისტრირებული ბარგი , ასევე ხელბარგი, როდესაც გამოიყენება მალფუჭებადი პროდუქტების გასაცივებლად.  

მანქანაში განთავსებულ მაცივრებში მშრალი ყინულის სუბლიმაციის შედეგად, სულ მცირე ერთი ადამიანი დაიღუპა.  2020 წელს, მოსკოვში წვეულებაზე სამი ადამიანი დაიღუპა, მას შემდეგ, რაც  აუზში 25 კგ მშრალი ყინული ჩაყარეს; ნახშირორჟანგი ჰაერზე მძიმეა და ამიტომ შეიძლება მიწასთან ახლოს, წყლის დონის ზემოთ, დარჩეს. 

•  
  მშრალი ყინულის გრანულები წყალში სუბლიმირდება და სქელ თეთრ ნისლს გამოყოფს
 
•  
  მშრალი ყინულისთვის განკუთვნილი გაეროს 1845 წლის ეტიკეტი

სასმელი

მშრალი ყინული ზოგჯერ გამოიყენება კოქტეილებისთვის ნისლის ეფექტის მისაცემად . ერთ-ერთ ბარის კლიენტს, რომელმაც შემთხვევით გადაყლაპა სასმელიდან გრანულები, საყლაპავის , კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის მძიმე დამწვრობა ჰქონდა , რამაც მუდმივი პრობლემები შეუქმნა ჭამასთან დაკავშირებით.  სწრაფმა სუბლიმაციამ შეიძლება გამოიწვიოს აირების დაგროვება, რაც საჭმლის მომნელებელი ორგანოების დაზიანებას ან დახრჩობას გამოიწვევს. პროდუქტები, რომლებიც შეიცავს მშრალ ყინულს და ხელს უშლის მის შემთხვევით გადაყლაპვას, აღმოფხვრის ამ რისკებს და ამავდროულად ქმნის სასურველ ნისლის ეფექტს.

იხ. ვიდეო

რეკლამა  -  მომზადება ვოკალში -  პროფესიონალი მომღერალი ოპერის სოლისტი მრავალი კონკურისის ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს ვოკალში საოპერო, კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება, დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით, სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64

ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                           ჩარლზ ვილსონი

(დ. 14 თებერვალი, 1869 — გ. 15 ნოემბერი, 1959) — შოტლანდიელი ფიზიკოსი, მეტეოროლოგი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში.

ჩარლ ვილსონი დაიბადა 1869 წლის 14 თბერვალს, გლენკორსში, ღარიბი ფერმერის ოჯახში. ვილსონს მამა 4 წლის ასაკში გარდაეცვალა რამაც დედამისი იძულებული გახადა რვა შვილით მანჩესტერში გადასახლებულიყო, მეუღლის მშობლებთან. 9 წლის ჩარლი სკოლაში მიაბარეს; სკოლაში მან დიდი მისწრაფება გამოიჩინა ბიოლოგიური დისციპლინისადმი. იგი იხსენებს რომ მისი მეორე დაბადება მაშინ მოხდა, როცა 13 წლის ასაკში მას ნამდვილი მიკროსკოპი აჩუქეს. სკოლის დამთავრების შედეგ ვილსონი მანჩესტერის ოუენსკოლეჯის სამედიცინო ფაკულტეტზე, მაგრამ სამი წლის შემდეგ ის კემბრიჯში გადავიდა ფიზიკის ფაკულტეტზე და იქ განაგრძო სწავლა. იქ მან თავიდანვე მიიპრო გამოჩენილი ფიზიკოსის, ჯოზეფ ჯონ თომსონის ყურადღება. 1892 წელს მან კოლეჯი დაამთავრა და კემბრიჯის ერთ-ერთ ლაბორატორიაში მუშაობის დაწყების შესაძლებლობა მიეცა, მაგრამ მოულოდნელად მისი ძმა ვილიამი გარდაიცვალა და მისი გეგმებიც შეიცვალა. იგი იძულებული გახდა ემუშავა მასწავლებლად რათა ოჯახს დახმარებოდა. 1895 წელს მან პედაგოგობა მიატოვა. 1895 წლის მარტში ვილსონი დაბრუნდა კემბრიჯში და მუშაობა დაიწყო.

 სამედიცინო კოლეჯში დემონსტრატორად.

იხ. ვიდეო

ვილსონს ჯერ კიდევ სტუდენტობის წლებში ჩაესახა სურვილი შეესწავლა ატმოსფეროში მიმდინარე ფიზიკური პროცესები, კერძოდ, ოპტიკური ეფექტები. კემბრიჯში დაბრუნების შემდეგ მას ამ სურვილის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა მიეცა.

ვილსონმა შექმნა ხელსაწყო ეგრეთ წოდებული ნისლოვანი კამერა, რომელშიც შეიძლებოდა ღრუბელის ხელოვნურად შექმნა. მუშაობის პროცესში მან პირველ მიზნად ღრუბლის ფორმირების პრობლემის გამორკვევა დაისახა. მან დაადგინა, რომ როცა გაფართოების კრიზისული კოეფიციენტი ${\displaystyle k<1.252}$, მაშინ ჰაერში, რომელშიც არა გვაქვს მტვრის ნაწილაკები და კონდენსაციის სხვა ცენტრები, ნისლი არ წაროიქმნება, ხოლო თუ ${\displaystyle k>1.252}$, მაშინ წარმოიქმნება ნისლის მსხვილი, მაგრამ იშვიათი წვეთები, რომლებშიც წვიმის მსგავსად კამერის ფსკერზე ეცემა.

1895 წლის შემოდგომაზე გერმანელმა ფიზიკოსმა რენტგენმა აღმოაჩინა სენსაციური ${\displaystyle X}$ სხივები. ვილსონი ძალიან დაინტერესდა ამ საკითხით: როგორ იმოქმედებდნენ რენტგენის სხივები ღრუბლის ფორმირებაზე. 1896 წელს მან ჩაატარა მეტად მარტივი და ბუნებრივი ცდა: ნისლოვანი კამერა დაასხივა რენტგენის სხივებით და ამგვარ პირობებში აწარმოებდა ჰაერის გაფართოებას. იმის მიუხედავად, რომ კამერა გათავისუფლებული იყო მტვრის ნაწილაკებისაგან და გაფართოების კოეფიციენტი ${\displaystyle k<1.37}$, კამერაში წარმოიშვა სქელი ნისლი. ამგვარად რენტგენის სხივების ჩართვამ კამერაში წარმოქმნა ნისლი. აშკარაა ეს ეფექტი კონდენსაციის მეორე წყარო იყო მაგრამ როგორი ეს არ იყო ცნობილი. ამ პერიოდში სხვა მეცნიერების მიერ შეინიშნა რენტგენის გამოსხივების მოქმედებით ჰაერის ნეიტრალური მოლეკულები დადებით და უარყოფიდ იონებად იხლიჩებოდნენ. ვილსონი შემდეგ დასკვნამდე მივიდა: სწორედ ეს იონები აიტკენის ბირთვთან ერთად წარმოადგენენ კონდენსაციის წყაროს. ეს ვილსონის პირველი აღმოჩენა იყო.

1897-1899 წლებში ვილსონმა საკუთარი კვლევის შედეგები ხუთი სტატიის სახით გამოაქვეყნა. 1900 წელს იგი აირჩიეს ინგლისის სამეფო საზოგადოების წევრად. ვილსონის კამერამ შესაძლებლობა მისცა კაცობრიობას ჩაეხედა უხილავ სამყაროში. კამერამ საშუალება მოგვცა ელემენტარული ნაწილაკების კვლევის დანახვისა.

1927 წლის 10 ნოემბერს ვილსონი საკუთარი სენსაციური აღმოჩენებისათვის დააჯილდოვვეს ნობელის პრემიით. 1934 წელს მან დატოვა კემბრიჯი და დაბრუნდა შოტლანდიაში.

1959 წლის 15 ნოემბერს ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ ჩარლზ ვილსონი გარდაიცვალა ედინბურგში. 

                    ვილსნის  კამერა

                                     

კვალი რადიაქტიური ნაწილაკების  კამერის ნისლში

დეტექტორი ტრეკების სწრაფი ნაწილაკების, რ-იც იყენებს იონების უნარს იმოქედოს როგორც წყლის წვეთების ბირთვია გაგრილებული გაჯერებული ორთქლში.

სუპერგრილებული ორთქლის შესაქმნელად გამოიყენება სწრაფი ადიაბატური გაფართოება, რომელსაც თან ახლავს ტემპერატურის მკვეთრი ვარდნა.

სწრაფი დამუხტული ნაწილაკი, მოძრაობს გავლით ზეგაგრილებული ორთლში, იონიზირებას ახდენს მასს.      შედეგად, სადაც გაივლის დამუხტული ნაწილაკი, წარმოიქნება კვალი წყლის წვეთებით, რ-იც შესაძლებელია ფოტოგრაფირება. სწორედ ასეთი სახის კამერამ მიიღო სახლწოდება - ღრუბლოვანი კამერა (ინგლ. cloud chamber).

იხ. ვიდეო

ვილსონის კამერას ჩვეულებრივ ათავსებენ მაგნიტურ ველში, რ-აც დამუხტულ ნაწილაკების ტრაეტორით იმრუდება მოხრილით. ტრაექტორიის მრუდის რადიუსის განსაზღვრა საშუალებას გაძლევთ განსაზღვროთ ნაწილაკის სპეციფიკური ელექტრული მუხტის თანაფარდობა და, შესაბამისად, მისი იდენტიფიცირება

კამერა გამოიგონა 1912 წელს შოტლანდიელმა ფიზიკოსმა ჩარლზ ვილსონმა. კამერის გამოგონებისთვის ვილსონმა მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში 1927 წელს. 1948 წელს პატრიკ ბლეკეტმა მიიღო ნობელის პრემია ვილსონის პალატის გაუმჯობესებისა და მისი კვლევისათვის.

იხ. ვიდეო