ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                          სინგაპური

დროშა

ოფიციალურად სინგაპურის რესპუბლიკა — გლობალური ქალაქი, სუვერენული სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიაში და მსოფლიოს ერთადერთი კუნძულოვანი ქალაქ-სახელმწიფო. მდებარეობს ეკვატორიდან ერთი გრადუსით ჩრდილოეთით, კონტინენტური აზიის და მალაკის ნახევარკუნძულის უკიდურეს სამხრეთში. სინგაპურის ტერიტორია შედგება ერთი მთავარი და 62 მცირე კუნძულისგან. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ აქტიური მიწის მელიორაციის წყალობით მოახერხეს საკუთარი ტერიტორიის 23 %-ით (130 კვადრატული კილომეტრით) გაზრდა. სინგაპური მწვანე კონცეფციის წყალობით ამ მჭიდროდ დასახლებულ ქვეყანაში შენარჩუნებულია ტროპიკული ფლორის ბევრი პარკი და ბაღი.

1819 წელს სტემფორდ რაფლზმა დააარსა კოლონილური სინგაპური, როგორც ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიის სავაჭრო პორტი. ბრიტანეთის ინდოეთის დაარსების შემდეგ, კუნძულები გადაეცა გაერთიანებული სამეფოს და 1826 წელს გახდა სტრეიტს სეტლმენტსის ნაწილი. მეორე მსოფლიო ომის დროს იაპონიამ მოახდინა სინგაპურის ოკუპაცია. მალაიზიასთან ფედერაციის შესაქმნელად სინგაპურმა ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობა 1963 წელს მიიღო, თუმცა კავშირი ორ წელიწადში იდეოლოგიური განსხვავებების გამო შეწყდა. ქვეყანას თავიდან რამდენიმე წელი ბუნებრივი რესურსებისა და ტერიტორიის უკმარისობის გამო ჰქონდა პრობლემები, თუმცა შემდეგ საერთაშორისო ვაჭრობისა და ადამიანური რესურსების წყალობით, როგორც აზიური ვეფხვის ეკონომიკური მოდელი სწრაფად განვითარდა.

სინგაპური წარმოადგენს გლობალურ სავაჭრო, ფინანსურ და სატრანსპორტო კვანძს.: 2016 წლის მსოფლიო ბანკის მონაცემებით სინგაპური წარმოადგენს ბიზნესის კეთებისთვის ყველაზე ადვილ ქვეყანას, მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის მიხედვით სინგაპურელები ტექნოლოგიური მზაობის ინდექსის მოწინავე ერია, საერთაშორისო ასოციაციების კავშირის თანახმად სინგაპური შეხვედრებისთვის საუკეთესო ქალაქია, ის გლობალური კონკურენციის ინდექსის მეორე ქვეყანაა, მსოფლიოში უცხოური ვალუტით ვაჭრობის სიდიდით მესამე ცენტრია, ასევე მესამე უდიდესი ფინანსური ცენტრია და ნავთობის გადამუშავების მოცულობითაც მსოფლიოში მესამეა, 1990-იანი წლებიდან კონტეინერული გადაზიდვების პორტების უდიდეს ორეულში შედის. სინგაპურის მსოფლიოში ცნობილ ბრენდებს წარმოადგენენ: „Singapore Airlines“ და „ჩანგის აეროპორტი“.

სინგაპური აწარმოებს წარმატებულ სოციალურ პოლიტიკას. ადამიანის განვითარების ინდექსის მიხედვით ის აზიაში პირველია, ხოლო მსოფლიოს მასშტაბით მეთერთმეტე. მოსახლეობის 90 % ფლობს საკუთარ სახლს. მაღალია ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის ინდექსიც. სინგაპურში სახლობს 5,5 მილიონი ადამიანი, საიდანაც 38% არის მუდმივი მაცხოვრებელი, ხოლო დანარჩენი უცხოელები. სინგაპურის მოსახლეობა ძირითადად მრავალენოვანია, საუბრობენ მშობლიურ ენასა და ინგლისურზე, როგორც მათ საერთო ენაზე. სინგაპურის კულტურული მრავალფეროვნება წარმოჩინდება მის სამზარეულოსა და ღონისძიებებზე.

სინგაპურის ეფექტიანი სამოქალაქო სამსახურები და მთავრობაში დაბალი კორუფციის დონე მსოფლიოში ცნობილია, როგორც „სინგაპურული მოდელი“. გელაპის ინსტიტუტის კვლევამ აჩვენა, რომ მთავრობა მოსახლეობის 84 %-იანი ნდობით, ხოლო სასამართლო სისტემა 85 %-იანი ნდობით სარგებლობს. მიუხედავად მცირე ზომისა სინგაპურს საერთაშორისო პოლიტიკაზე საკმაოდ დიდი გავლენა აქვს, რის გამოც მას ზოგიერთი ანალიტიკოსი საშუალო ძალის ქვეყნებში ათავსებს. Forbes-ის მიხედვით ის არის აზიაში პირველი და მსოფლიოს მასშტაბით მეთხე ყველაზე გავლენიანი სახელმწიფო.

სინგაპური წარმოადგენს უნიტარულ მრავალპარტიულ საპარლამენტო რესპუბლიკას. სინგაპურის პარლამენტი წარმოადგენს ერთპალატიან ვესტმინსტერის სისტემას, თუმცა „Freedom House“ მას ახასიათებს, როგორც „ნაწილობრივად თავისუფალს“. სახალხო მოქმედების პარტია 1959 წლიდან იგებს არჩევნებს. ის არის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის ხუთი დამფუძნებლიდან ერთ-ერთი, აზია-წყნარი ოკეანის ქვეყნების ეკონომიკური კავშირის სამდივნოს მასპინძელი. ასევე: აღმოსავლეთი აზიის სამიტის, მიუმხრობლობის მოძრაობისა და ერთა თანამეგობრობის წევრი.

ქვეყნის სახელი წარმოადგენს მალაიური სიტყვის „სინგაპურას“ ანგლიკანიზებულ ვარიანტს. მალაიურში თავის მხრივ შემოსულია სანსკრიტიდან (सिंहपुर, სანსკრიტის ტრანსლიტერაციის საერთაშორისო ანბანი: სიმფაპურა; სიმფა არის „ლომი“, პურა არის „დასახლება“ ან „ქალაქი“). სიტყვის მნიშვნელობიდან გამომდინარე ქალაქს-სახელმწიფოს ასევე ლომის ქალაქს ეძახიან. ქვეყნის მთავარ კუნძულს III საუკუნედან ეწოდება პალაუ უჯონგი (სიტყვასიტყვით: კუნძული ბოლოში).

მალაიური ანალების მიხედვით, 1299 წელს კუნძულზე შეიქმნა სინგაპურას სამეფო. სამეფომ გადაიტანა ორი დიდი თავდასხმა, თუმცა 1398 წელს ის საბოლოოდ მაჯაპაჰიტმა გაანადგურა. 1613 წელს პორტუგალმა მარადიორებმა გადაწვეს აქ არსებული დასახლება, რომელიც იმ დროისთვის ჯოჰორის სასულთნოს შემადგენლობაში შედიოდა. შემდგომ პერიოდში მთლიანად რეგიონი მოქცეული იყო ნიდერლანდების გავლენის ქვეშ.

1819 წელს სტემფორდ რაფლზმა ჯოჰორის მმართველთან ჰუსეინ შაჰთან მოაწერა ხელი შეთანხმებას. შეთანხმების მიხედვით ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანია კუნძულს განავითარებდა, როგორც ბრიტანულ სავაჭრო პოსტს. 1824 წელს მთლიანი კუნძული გადავიდა ბრიტანეთის მფლობელობაში. 1826 წელს სინგაპური გახდა ბრიტანეთის ინდოეთის პროვიციების იურისდიქციაში, როგორც სტეიტს სეტლმენტსის ნაწილი. 1836 გახდა რეგიონალური დედაქალაქი. სტემფორდის ჩამოსვლისას კუნძულზე მხოლოდ რამდენიმე ათასი ადგილობრივი მალაი და ჩინელი ცხოვრობდა. 1860 წლისთვის მოსახლეობა გაიზარდა 80 000-მდე, რომლის ნახევარიც ჩინელი იყო. ემიგრანტების უმეტესობა ჩამოდიოდა რეზინის პლანტაციებზე სამუშაოდ. 1870-იანებში კუნძული რეზინის ექსპორტის გლობალური ცენტრი გახდა.

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, ბრიტანელებმა საზღვაო თავდაცვით ფარგლებში ააგეს დიდი სამხედრო-საზღვაო ბაზა. მეორე მსოფლიო ომის დროს იაპონიის საიმპერატორო არმიამ ბრიტანული მალაიას ოკუპაცია მოახდინა, რისი კულმინაციაც სინგაპურის ბრძოლა იყო. 1942 წლის 15 თებერვალს 60 000 ბრიტანელი ჯარისკაცი ტყვედ ჩაბარდა, ამას უინსტონ ჩერჩილმა „საშინელი უბედურება და ბრიტანეთის ისტორიაში ყველაზე დიდი კაპიტულაცია“ უწოდა. სინგაპურის დაპყრობის შემდეგ იაპონელებმა იქ დაახლოებით 5-25 ათასამდე ეთნიკური ჩინელი მოკლეს. 1944 წლის ნოემბრიდან 1945 მაისამდე მოკავშირეები სინგაპურს ინტენსიურად ბომბავდნენ. ბრიტანელები სინგაპურში 1945 წლის სექტემბერში, იაპონიის კაპიტულაციის შემდეგ დაბრუნდნენ.

1950-იან წლებში ჩინელი კომუნისტების მიერ მთავრობის წინააღმდეგ წამოწყებული აჯანყება მალაის ომში გადაიზარდა. 1955 წელს, სინგაპურის პირველი საყოველთაო არჩევნები მოიგო დამოუკიდებლობის მომხრე მშრომელთა ფრონტის კანდიდატმა - დევიდ მარშალმა. ის ლონდონს სრული თვითმართველობის მოთხოვნით ეწვია, თუმცა უარი მიიღო. მარშალი გადადგა და მისი პოსტი დაიკავა ლიმ იევ ჰოკმა, რომელმაც ბრიტანეთისგან შიდა საქმებში თვითმმართველობის უფლება მიიღო (გარდა სამხედრო და საერთაშორისო ურთიერთობებისა).

1959 არჩევნებში სახალხო მოქმედების პარტიამ გაიმარჯვა. სინგაური გახდა თანამეგობრობის თვიმმართველობის მქონე ქვეყანა. პირველი პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს ლი კუან იუ, გუბერნატორად კი ალმონდ ვილიამსი, ის 1965 წელს შეცვალა იუსუფ ბინ ისჰაკმა, რომელიც სინგაპურის პირველი პრეზიდენტი გახდა.

1962 წლის წლის რეფერენდუმის შედეგად 1963 წლის 16 სექტემბერს სინგაპური შეუერთდა მალაიას ფედერაციას, სარავაკის სამეფო კოლონიასა და ჩრდილოეთ ბორნეოს სამეფო კოლონიას, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა მალაიზია. მალევე დაიწყო განხეთქილება მალაიზიის ცენტრალურ ხელისუფლებასა და სინგაპურის მმართველობას შორის, რომელიც 1964 წლის არეულობებში გადაიზარდა. ორ მთავრობას შორის იდეილოგიური განსხვავებების გამო, 1965 წლის 9 აგვისტოს მალაიზიის პარლამენტმა 129 ხმით 0-ის წინააღმდეგ სინგაპურის ფედერაციიდან გარიცხვის გადაწყვეტილება მიიღო.

რელიგია

რელიგია სინგაპურში (2025 წლის აღწერა) 

1. ბუდიზმი (30.9%)
2. რელიგიის არმქონე (23.9%)
3. ქრისტიანობა (17.1%)
4. ისლამი (15.0%)
5. დაოსიზმი (7.30%)
6. ინდუიზმი (5.40%)
7. სხვა რელიგიები (0.40%)

ბუდიზმი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული რელიგიაა, 2020 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობის 30.9%-მა განაცხადა, რომ მიმდევარია. ქრისტიანობა სიდიდით მეორე რელიგია იყო 17.1%-ით, შემდეგ მოდის ისლამი (15.0%), დაოსიზმი და ხალხური შეხედულებები (7.3%) და ინდუიზმი (5.4%). მოსახლეობის ერთ მეხუთედზე მეტს არ ჰქონდა რელიგიური კუთვნილება.  ქრისტიანების, მუსლიმების და არარელიგიური ადამიანების წილი 2010-დან 2020 წლამდე ოდნავ გაიზარდა, ხოლო ბუდისტებისა და დაოსების წილი ოდნავ შემცირდა; ინდუიზმისა და სხვა სარწმუნოებების წილი მოსახლეობაში ძირითადად სტაბილური დარჩა. 

სინგაპურში ბუდიზმის სამი ძირითადი ტრადიციის - თერავადას , მაჰაიანას და ვაჯრაიანას - მონასტრები და დჰარმას ცენტრებია . სინგაპურში ბუდისტების უმეტესობა ჩინელია და მაჰაიანას ტრადიციას მიჰყვება  , რაც ჩინეთიდან ათწლეულების განმავლობაში მისიონერული საქმიანობის შედეგია. თუმცა, ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ტაილანდის თერავადა ბუდიზმმა მოსახლეობაში (და არა მხოლოდ ჩინელებში) მზარდი პოპულარობა მოიპოვა. იაპონური ბუდისტური ორგანიზაცია „ სოკა გაკაი ინტერნეშენალი“ სინგაპურში ბევრი ადამიანის მიერ არის მიმდევარი, ძირითადად ჩინური წარმოშობის. ბოლო წლებში ტიბეტური ბუდიზმიც ნელ-ნელა ვრცელდება ქვეყანაში 

განათლება

სინგაპურის ტექნოლოგიისა და დიზაინის უნივერსიტეტის (SUTD) კამპუსი

დაწყებითი, საშუალო და უმაღლესი საფეხურების განათლებას ძირითადად სახელმწიფო აფინანსებს. ყველა დაწესებულება, საჯარო თუ კერძო, უნდა იყოს რეგისტრირებული განათლების სამინისტროში (MOE).  ყველა საჯარო სკოლაში სწავლების ენა ინგლისურია,  და ყველა საგანი ისწავლება და გამოცდა ინგლისურ ენაზე მიმდინარეობს, გარდა „ დედაენის “ ენის გამოცდისა.  მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი „დედა ენა“ ზოგადად საერთაშორისო დონეზე პირველ ენას აღნიშნავს, სინგაპურის განათლების სისტემაში ის მეორე ენის აღსანიშნავად გამოიყენება, რადგან ინგლისური პირველი ენაა.  სტუდენტებს, რომლებიც გარკვეული პერიოდი საზღვარგარეთ იმყოფებოდნენ ან რომლებსაც უჭირთ „დედაენის“ ენის ცოდნა, უფლება აქვთ აირჩიონ უფრო მარტივი სასწავლო გეგმა ან მიატოვონ საგანი. 

განათლება სამ ეტაპად ხორციელდება: დაწყებითი, საშუალო და უნივერსიტეტის წინასასწავლო განათლება, სადაც დაწყებითი განათლება სავალდებულოა. მოსწავლეები სწავლას იწყებენ დაწყებითი სკოლის ექვსწლიანი კურსით, რომელიც შედგება ოთხწლიანი საბაზისო კურსისა და ორწლიანი ორიენტაციის ეტაპისგან. სასწავლო გეგმა ორიენტირებულია ინგლისური ენის, მშობლიური ენის, მათემატიკისა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების განვითარებაზე .  საშუალო სკოლა ოთხიდან ხუთ წლამდე გრძელდება და თითოეულ სკოლაში იყოფა ექსპრეს, ნორმალურ (აკადემიურ) და ნორმალურ (ტექნიკურ) ნაკადებად, მოსწავლის უნარების დონის მიხედვით.  საბაზისო კურსების დაყოფა იგივეა, რაც დაწყებით საფეხურზე, თუმცა კლასები გაცილებით სპეციალიზებულია.  უნივერსიტეტის წინასასწავლო განათლება ტარდება უმცროს კოლეჯებში (JCs) ან ათასწლეულების ინსტიტუტში (MI), შესაბამისად, ორი და სამი წლის განმავლობაში.  უნივერსიტეტის წინასასწავლო განათლების ალტერნატივად, კურსები შემოთავაზებულია სხვა პოსტსაშუალო საგანმანათლებლო დაწესებულებებში, მათ შორის პოლიტექნიკურ და ტექნიკური განათლების ინსტიტუტის (ITE) კოლეჯებში. სინგაპურში ექვსი საჯარო უნივერსიტეტია, ^{[ 444 ]} რომელთაგან სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტი (NUS) და ნანიანგის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი (NTU) მსოფლიოს 20 საუკეთესო უნივერსიტეტს შორის არიან. 

ეროვნული გამოცდები სტანდარტიზებულია ყველა სკოლაში, თითოეული ეტაპის შემდეგ კი ტესტი ირიცხება. განათლების პირველი ექვსი წლის შემდეგ, მოსწავლეები აბარებენ დაწყებითი სკოლის დამამთავრებელ გამოცდას (PSLE),  რომელიც განსაზღვრავს მათ საშუალო სკოლაში განთავსებას. საშუალო საფეხურის ბოლოს ტარდება GCE O-Level ან GCE N-Level გამოცდები;  შემდეგი წინასაუნივერსიტეტო საფეხურის ბოლოს ტარდება GCE A-Level გამოცდები.  ზოგიერთ სკოლას აქვს გარკვეული თავისუფლების ხარისხი სასწავლო გეგმაში და ცნობილია, როგორც ავტონომიური სკოლები, საშუალო განათლების დონის და უფრო მაღალი დონისთვის.  სინგაპური ასევე განათლების ცენტრია, სადაც 2006 წელს 80 000-ზე მეტი საერთაშორისო სტუდენტი იყო.  ყოველდღიურად 5000 მალაიზიელი სტუდენტი კვეთს ჯოჰორ-სინგაპურის გზატკეცილს სინგაპურის სკოლებში სასწავლებლად.  2009 წელს სინგაპურის უნივერსიტეტებში სტუდენტების 20% საერთაშორისო სტუდენტები იყვნენ - დაშვებული მაქსიმალური ლიმიტი, უმრავლესობა ასეანის ქვეყნებიდან , ჩინეთიდან და ინდოეთიდან. 

სინგაპურის მოსწავლეებმა მათემატიკაში, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებსა და კითხვაში მსოფლიო განათლების მრავალ სტანდარტში წარმატებას მიაღწიეს. 2015 წელს, როგორც დაწყებითი, ასევე საშუალო სკოლების მოსწავლეები პირველ ადგილზე იყვნენ ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის (OECD ) გლობალურ სასკოლო მოსწრების რეიტინგში 76 ქვეყანაში - რომელიც აღწერილია, როგორც განათლების სტანდარტების ყველაზე ყოვლისმომცველი რუკა.  2016 წელს სინგაპურის მოსწავლეებმა ლიდერები დაიკავეს როგორც საერთაშორისო მოსწავლეთა შეფასების პროგრამაში (PISA)  , ასევე საერთაშორისო მათემატიკისა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების კვლევის ტენდენციებში (TIMSS).  2016 წლის EF ინგლისური ენის ცოდნის ინდექსში, რომელიც 72 ქვეყანაში ჩატარდა, სინგაპური მე-6 ადგილზე იყო და ერთადერთი აზიური ქვეყანა იყო, რომელიც ტოპ 10-ში მოხვდა. 

ჯანმრთელობა

ეროვნული უნივერსიტეტის საავადმყოფო ქალაქში სიდიდით მეორე საავადმყოფოა, რომელიც ყოველწლიურად ერთ მილიონ პაციენტს ემსახურება.

სინგაპურს აქვს ზოგადად ეფექტური ჯანდაცვის სისტემა, რომელმაც მიაღწია მაღალი ხარისხის მომსახურებას და ამავდროულად დაბალი ხარჯები შეინარჩუნა.  ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია თავის მსოფლიო ჯანდაცვის ანგარიშში სინგაპურის ჯანდაცვის სისტემას მსოფლიოში მე-6 ადგილზე ასახელებს .  ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში სინგაპურს მსოფლიოში ჩვილ ბავშვთა სიკვდილიანობის ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი ჰქონდა .  2019 წელს სინგაპურელებს ყველაზე მაღალი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ჰქონდათ, 84.8 წელი. ქალებს შეუძლიათ საშუალოდ 87.6 წელი იცოცხლონ, 75.8 წელი კარგი ჯანმრთელობის პირობებში. მამაკაცებისთვის საშუალო მაჩვენებელი უფრო დაბალია.  სინგაპური გლობალური სასურსათო უსაფრთხოების ინდექსში პირველ ადგილზეა . 

2011 წლის დეკემბრისა და 2013 წლის იანვრის მონაცემებით, აივ ინფექციის დიაგნოზი შესაბამისად 8,800 უცხოელს და 5,400 სინგაპურელს დაუსვეს , თუმცა ყოველ 100,000 ადამიანზე აივ ინფექციით ყოველწლიურად 10-ზე ნაკლები სიკვდილიანობაა. ზრდასრულთა სიმსუქნის მაჩვენებელი 10%-ზე ნაკლებია  იმუნიზაციის მაღალი დონეა .  2013 წელს, Economist Intelligence Unit-მა სინგაპური აზიაში ცხოვრების საუკეთესო ხარისხის მქონე ქვეყანად და მსოფლიოში მეექვსე ადგილზე დაასახელა. 

მთავრობის ჯანდაცვის სისტემა ეფუძნება „3M“-ის ჩარჩოს. მას სამი კომპონენტი აქვს: Medifund, რომელიც უზრუნველყოფს უსაფრთხოების ბადეს მათთვის, ვისაც სხვაგვარად არ შეუძლია ჯანდაცვის მიღება; Medisave , სავალდებულო ეროვნული სამედიცინო დანაზოგების სისტემა, რომელიც მოიცავს მოსახლეობის დაახლოებით 85%-ს; და Medishield, მთავრობის მიერ დაფინანსებული ჯანმრთელობის დაზღვევის პროგრამა. სინგაპურის სახელმწიფო საავადმყოფოებს აქვთ მნიშვნელოვანი ავტონომია მართვის გადაწყვეტილებებში და ნომინალურად კონკურენციას უწევენ პაციენტებს, მაგრამ კვლავ მთავრობის საკუთრებაში რჩებიან.  არსებობს სუბსიდირების სქემა დაბალი შემოსავლის მქონე პირთათვის.  2008 წელს ჯანდაცვის 32% დაფინანსდებოდა მთავრობის მიერ. ჯანდაცვა სინგაპურის მშპ-ს დაახლოებით 3.5%-ს შეადგენს. 

კულტურა

მდიდრული დეტალები შრი მარიამანის ტაძრის თავზე, ჩაინათაუნის რაიონში , სინგაპურის უძველესი ინდუისტური ტაძარი 1827 წლიდან.

მცირე ზომის მიუხედავად, სინგაპურს მრავალფეროვანი ენები, რელიგიები და კულტურები აქვს.  ყოფილმა პრემიერ-მინისტრებმა ლი კუან იუმ და გო ჩოკ ტონგმა განაცხადეს, რომ სინგაპური არ შეესაბამება ერის ტრადიციულ აღწერას, მას გარდამავალ საზოგადოებას უწოდებენ და აღნიშნავენ იმ ფაქტს, რომ სინგაპურელები ყველა ერთსა და იმავე ენაზე არ საუბრობენ, არ იზიარებენ ერთსა და იმავე რელიგიას ან არ აქვთ ერთნაირი წეს-ჩვეულებები.  სინგაპურელები, რომლებიც ინგლისურად მშობლიურ ენად საუბრობენ, სავარაუდოდ, დასავლური კულტურისკენ იხრებიან ( ქრისტიანულ კულტურასთან ან სეკულარიზმთან ერთად ),  ხოლო ისინი, ვინც ჩინურად მშობლიურ ენად საუბრობენ, ძირითადად ჩინური კულტურისკენ იხრებიან , რომელსაც კავშირი აქვს ჩინურ ხალხურ რელიგიასთან , ბუდიზმთან , დაოსიზმთან და კონფუციანობასთან . მალაიზიურენოვანი სინგაპურელები ძირითადად მალაიზიური კულტურისკენ იხრებიან , რომელიც თავად მჭიდრო კავშირშია ისლამურ კულტურასთან .  ტამილურენოვანი სინგაპურელები ძირითადად ტამილური კულტურისკენ იხრებიან, რომელიც თავად ძირითადად ინდუისტურ კულტურასთან არის დაკავშირებული . რასობრივი და რელიგიური ჰარმონია სინგაპურის წარმატების მნიშვნელოვან ნაწილად ითვლება და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა სინგაპურული იდენტობის ჩამოყალიბებაში. 

როდესაც სინგაპური 1963 წელს გაერთიანებული სამეფოსგან დამოუკიდებელი გახდა, სინგაპურის მოქალაქეების უმეტესობა დროებითი მიგრანტი მუშა იყო , რომლებსაც მუდმივად დარჩენის განზრახვა არ ჰქონდათ.  ასევე არსებობდა საშუალო კლასის, ადგილობრივად დაბადებული მოსახლეობის მნიშვნელოვანი უმცირესობა - ცნობილი როგორც პერანაკანები ან ბაბა-ნიონიას შთამომავლები მე-15 და მე-16 საუკუნეების ჩინელი ემიგრანტების. გარდა პერანაკანებისა, რომლებმაც სინგაპურისადმი ერთგულება შეჰფიცეს, მუშათა უმეტესობა ერთგული იყო მათი შესაბამისი სამშობლოების - მალაიას , ჩინეთისა და ინდოეთის მიმართ. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, მთავრობამ დაიწყო უნიკალური სინგაპურული იდენტობისა და კულტურის შექმნის განზრახ პროცესი. ^{[ 482 ]} სინგაპურს აქვს ძიძა სახელმწიფოს რეპუტაცია .  მთავრობა ასევე დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს მერიტოკრატიას , სადაც ადამიანს საკუთარი შესაძლებლობების მიხედვით აფასებენ. 

სინგაპურის ეროვნული ყვავილია ჰიბრიდული ორქიდეა , ვანდა მის ხოაკიმი , რომელსაც სახელი აგნეს ხოაკიმის ხსოვნას ეწოდა , რომელმაც ყვავილი თავის ბაღში, ტანჯონგ პაგარში, 1893 წელს შეჯვარა.  სინგაპური ცნობილია, როგორც ლომის ქალაქი და მრავალი ეროვნული სიმბოლო, როგორიცაა გერბი და ლომის თავის სიმბოლო, ლომს იყენებს. ძირითადი რელიგიური ფესტივალები სახალხო დღესასწაულებია . ^{[ 487 ]} იუნესკო სინგაპურს „ დიზაინის ქალაქად “ აღიარებს.

ხელოვნება

სინგაპურის ეროვნული გალერეა ზედამხედველობს სინგაპურისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელოვნების მსოფლიოში უდიდეს საჯარო კოლექციას.

1990-იან წლებში შეიქმნა ხელოვნების ეროვნული საბჭო , რათა ხელი შეეწყო საშემსრულებლო ხელოვნების, ვიზუალური და ლიტერატურული ხელოვნების ფორმების განვითარებას.  სინგაპურის ეროვნული გალერეა ქვეყნის ფლაგმანი მუზეუმია, სადაც სინგაპურელი და სხვა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიელი მხატვრების დაახლოებით 8000 ნამუშევარია წარმოდგენილი. სინგაპურის ხელოვნების მუზეუმი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის პერსპექტივიდან თანამედროვე ხელოვნებაზეა ორიენტირებული.  წითელი წერტილის დიზაინის მუზეუმი აღნიშნავს ყოველდღიური ცხოვრებისთვის განკუთვნილი ნივთების განსაკუთრებულ ხელოვნებასა და დიზაინს, სადაც 50 ქვეყნიდან 1000-ზე მეტ ნივთს მასპინძლობს. ლოტოსის ფორმის ხელოვნებისა და მეცნიერების მუზეუმი მასპინძლობს ტურისტულ გამოფენებს, რომლებიც ხელოვნებას მეცნიერებასთან აერთიანებს. სხვა მსხვილ მუზეუმებს შორისაა აზიური ცივილიზაციების მუზეუმი , პერანაკანის მუზეუმი და ხელოვნების სახლი .  ესპლანადა სინგაპურის უდიდესი საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრია. მხოლოდ 2016 წელს ის 5900 უფასო ხელოვნებისა და კულტურის ღონისძიების ადგილი იყო. 

სინგაპურის ლიტერატურა, ანუ „SingLit“, წარმოადგენს სინგაპურელების მიერ ძირითადად ქვეყნის ოთხ ოფიციალურ ენაზე დაწერილ ლიტერატურულ ნაწარმოებთა კრებულს: ინგლისურ, მალაიურ, მანდარინულ და ტამილურ ენებზე. სინგაპურში სულ უფრო ხშირად განიხილება, როგორც ერთის ნაცვლად ოთხი ქველიტერატურული ნაწარმოების მქონე. მრავალი მნიშვნელოვანი ნაწარმოები ითარგმნა და წარმოდგენილია გამოცემებში, როგორიცაა ლიტერატურული ჟურნალი Singa , რომელიც გამოიცა 1980-იან და 1990-იან წლებში რედაქტორების, მათ შორის ედვინ ტუმბუს და კო ბაკ სონის , ასევე მრავალენოვან ანთოლოგიებში, როგორიცაა „რიტმები: სინგაპურის ათასწლეულების პოეზიის ანთოლოგია“ (2000), რომელშიც ლექსები სამ-სამჯერ ითარგმნა. არაერთმა სინგაპურელმა მწერალმა, როგორიცაა ტან სვიე ჰიანმა და კუო პაო კუნმა, ერთზე მეტ ენაზე დაწერეს ნაშრომები. 

სინგაპურს მრავალფეროვანი მუსიკალური კულტურა აქვს, რომელიც პოპიდან და როკიდან ფოლკსა და კლასიკურამდე მერყეობს. დასავლური კლასიკური მუსიკა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სინგაპურის კულტურულ ცხოვრებაში, სინგაპურის სიმფონიური ორკესტრი (SSO) 1979 წელს დაარსდა. სინგაპურში სხვა აღსანიშნავი დასავლური ორკესტრებია სინგაპურის ეროვნული ახალგაზრდული ორკესტრი  და საზოგადოებაზე დაფუძნებული Braddell Heights-ის სიმფონიური ორკესტრი  . მრავალი ორკესტრი და ანსამბლი ასევე გვხვდება საშუალო სკოლებსა და უმცროს კოლეჯებში. სხვადასხვა თემს აქვს საკუთარი გამორჩეული ეთნიკური მუსიკალური ტრადიციები: ჩინელები, მალაიზიელები, ინდოელები და ევრაზიელები. მუსიკის ტრადიციული ფორმებითა და სხვადასხვა თანამედროვე მუსიკალური სტილით, სხვადასხვა ფორმის შერწყმა ქვეყნის მუსიკალურ მრავალფეროვნებას განაპირობებს  . ქვეყნის ცოცხალი ურბანული მუსიკალური სცენა მას რეგიონში საერთაშორისო წარმოდგენებისა და ფესტივალების ცენტრად აქცევს. სინგაპურის ყველაზე ცნობილი პოპ მომღერლებიდან არიან სტეფანი სანი , ჯეი ჯეი ლინი , ლიანგ ვერნ ფუკი , ტაუფიკ ბატისა და დიკ ლი , რომელიც ცნობილია ეროვნული დღის თემატური სიმღერების შექმნით , მათ შორის Home . 

მედია

კომუნიკაციებისა და ინფორმაციის სამინისტრო ზედამხედველობას უწევს ინფორმაციული კომუნიკაციების , მედიისა და ხელოვნების განვითარებას .

მთავრობასთან დაკავშირებული კომპანიები სინგაპურში ადგილობრივი მედიის დიდ ნაწილს აკონტროლებენ.  MediaCorp სინგაპურში უფასო სატელევიზიო არხებისა და რადიოსადგურების უმეტესობას მართავს . MediaCorp სულ ექვს უფასო სატელევიზიო არხს სთავაზობს.  StarHub TV და Singtel TV ასევე გვთავაზობენ IPTV-ს მთელი მსოფლიოდან არხებით.  SPH Media Trust , მთავრობასთან მჭიდრო კავშირების მქონე ორგანო, სინგაპურში გაზეთების ინდუსტრიის დიდ ნაწილს აკონტროლებს. 

სინგაპურის მედია ინდუსტრია ზოგჯერ კრიტიკის ქარცეცხლში იმყოფებოდა ადამიანის უფლებათა დამცველი ჯგუფების, როგორიცაა Freedom House, მიერ ზედმეტად რეგულირებისა და თავისუფლების ნაკლებობის გამო .  ჟურნალისტებს შორის თვითცენზურა საკმაოდ გავრცელებულია.  2023 წელს სინგაპური „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ -ს მიერ გამოქვეყნებულ პრესის თავისუფლების ინდექსში 129-ე ადგილზე იყო , წინა წლის 139-ე ადგილზე კი - 129-ე ადგილზე.  მედიის განვითარების ორგანო არეგულირებს სინგაპურის მედიას და აცხადებს, რომ აბალანსებს არჩევანის მოთხოვნასა და შეურაცხმყოფელი და მავნე მასალისგან დაცვას.  სატელევიზიო სატელიტური ანტენების კერძო საკუთრება აკრძალულია. 

სინგაპურში ინტერნეტს უზრუნველყოფენ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული Singtel , ნაწილობრივ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული Starhub და M1 Limited , ასევე სხვა ბიზნეს ინტერნეტ სერვისის პროვაიდერები (ISP), რომლებიც 2015 წლის გაზაფხულის მონაცემებით, საცხოვრებელი სახლებისთვის 2 გბიტ/წმ- მდე სიჩქარის მქონე სერვის გეგმებს სთავაზობენ.  Equinix (332 მონაწილე) და Singapore Internet Exchange (70 მონაწილე) ინტერნეტის გაცვლის წერტილებია , სადაც ინტერნეტ სერვისის პროვაიდერები და კონტენტის მიწოდების ქსელები სინგაპურის სხვადასხვა ადგილას თავიანთ ქსელებს ( ავტონომიურ სისტემებს ) შორის ინტერნეტ ტრაფიკს ცვლიან.  1980-იანი წლების შუა პერიოდიდან 1990-იან წლებამდე სინგაპურელებს ერთმანეთთან კომუნიკაციისთვის ასევე შეეძლოთ ადგილობრივად დაფუძნებული ვიდეოტექსტური სერვისის, Singapore Teleview-ის გამოყენება.  ფრაზა „ინტელექტუალური კუნძული“ 1990-იან წლებში გაჩნდა, რაც კუნძულოვანი ერის ინტერნეტთან ადრეულ ადაპტაციურ ურთიერთობას გულისხმობდა. 

2016 წელს სინგაპურში ინტერნეტის დაახლოებით 4.7  მილიონი მომხმარებელი იყო, რაც მოსახლეობის 82.5%-ს შეადგენს.  სინგაპურის მთავრობა ინტერნეტის ფართოდ გავრცელებულ ცენზურას არ ახორციელებს,  თუმცა, იგი ინახავს ასი ვებსაიტის სიას - ძირითადად პორნოგრაფიულს - რომლებსაც სახლის ინტერნეტზე წვდომას ბლოკავს, როგორც „სინგაპურის საზოგადოების პოზიციის სიმბოლურ განცხადებას ინტერნეტში მავნე და არასასურველი შინაარსის შესახებ“.  სინგაპურს მსოფლიოში სმარტფონების გამოყენების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს Deloitte-ის  და Google Consumer Barometer-ის კვლევების მიხედვით - 2014 წელს მოსახლეობის შესაბამისად 89% და 85%. ^{[ 518 ]} მობილური ტელეფონის გამოყენების საერთო მაჩვენებელი 100 ადამიანზე 148 მობილური ტელეფონის აბონენტია. 

სამზარეულო

ლაუ პა სატის სავაჭრო ცენტრი ფინანსურ უბანში. სატაის ურიკების დახლები შებინდების შემდეგ, გვერდით ქუჩაზე ჩნდება.

სინგაპურის სამზარეულოს მრავალფეროვნება ქვეყანაში სტუმრობის ერთ-ერთ მიზეზად ითვლება, რაც განპირობებულია მოხერხებულობის, მრავალფეროვნების, ხარისხისა და ფასის კომბინაციით.  ადგილობრივი საკვები, როგორც წესი, კონკრეტულ ეთნიკურ წარმომავლობას მიეკუთვნება - ჩინელები, მალაიელები და ინდურები; თუმცა, სამზარეულოს მრავალფეროვნება კიდევ უფრო გაიზარდა სხვადასხვა სტილის ჰიბრიდიზაციის გამო (მაგ., პერანაკანური სამზარეულო , ჩინური და მალაიური სამზარეულოს ნაზავი). სავაჭრო ცენტრებში კულტურული დიფუზიის მაგალითს ტრადიციულად მალაიზიელი სავაჭრო დახლები წარმოადგენენ, სადაც ასევე ტამილური საკვები იყიდება. ჰაინანური ქათმის ბრინჯი , რომელიც ჰაინანური კერძის , ვენჩანგის ქათმის , საფუძველზეა შექმნილი , სინგაპურის ეროვნულ კერძად ითვლება. 

ქალაქ-სახელმწიფოს აქვს სწრაფად მზარდი კულინარიული სცენა, რომელიც მოიცავს ღია ცის ქვეშ მდებარე სავაჭრო ცენტრებს, კონდიცირებულ კვების ობიექტებს, ყავის მაღაზიებს (ღია ცის ქვეშ მდებარე ათეულობით სავაჭრო დახლით), კაფეებს, სწრაფი კვების ობიექტებს, მარტივ სამზარეულოებს, ყოველდღიურ, ცნობილი ადამიანებისა და მაღალი კლასის რესტორნებს.  ასევე იზრდება ღრუბლოვანი სამზარეულოები და საკვების მიტანა, მაცხოვრებლების 70% თვეში ერთხელ მაინც აკეთებს შეკვეთას მიტანის აპლიკაციებიდან.  ინტეგრირებულ კურორტებში მდებარეობს მრავალი საერთაშორისო ცნობილი შეფ-მზარეულის რესტორანი .  არსებობს რელიგიური დიეტური შეზღუდვები (მუსლიმები არ მიირთმევენ ღორის ხორცს, ხოლო ინდუსები - საქონლის ხორცს), ასევე არსებობს ვეგეტარიანელების მნიშვნელოვანი ჯგუფი. სინგაპურის კულინარიული ფესტივალი , რომელიც სინგაპურის სამზარეულოს აღნიშნავს, ყოველწლიურად ივლისში იმართება. 

1980-იან წლებამდე ქუჩის საკვებს ძირითადად ჩინეთიდან, ინდოეთიდან და მალაიზიიდან ჩამოსული ემიგრანტები ყიდდნენ სხვა ემიგრანტებს, რომლებიც ნაცნობ გემოს ეძებდნენ. სინგაპურში ქუჩის საკვები დიდი ხანია ასოცირდება საერთო დასაჯდომი ადგილების მქონე სავაჭრო ცენტრებთან . როგორც წესი, ამ ცენტრებს აქვთ რამდენიმე ათეულიდან ასობით საკვების დახლი, რომელთაგან თითოეული სპეციალიზირებულია ერთ ან რამდენიმე დაკავშირებულ კერძზე.  მიუხედავად იმისა, რომ ქუჩის საკვები ბევრ ქვეყანაშია ხელმისაწვდომი, სინგაპურში ტრადიციული ქუჩის საკვების მიმწოდებელი ცენტრალიზებული სავაჭრო ცენტრების მრავალფეროვნება და მასშტაბი უნიკალურია.  2018 წელს ქალაქის ცენტრში და საცხოვრებელ კომპლექსებში 114 სავაჭრო ცენტრი იყო განლაგებული. მათ გარემოს ეროვნული სააგენტო მართავს , რომელიც ასევე აფასებს თითოეულ საკვების დახლს ჰიგიენის თვალსაზრისით. ყველაზე დიდი სავაჭრო ცენტრი მდებარეობს ჩინური კვარტლის კომპლექსის მეორე სართულზე და შეიცავს 200-ზე მეტ დახლს. ^{[ 529 ]} კომპლექსში ასევე შეგიძლიათ შეიძინოთ მსოფლიოში ყველაზე იაფი მიშლენის ვარსკვლავიანი კერძი - სოიოს სოუსში მომზადებული ქათმის, ბრინჯის ან ლაფშის თეფში 2 სინგაპურულ დოლარად (1,50 აშშ დოლარი). ქალაქში არსებული ორი ქუჩის საკვების დახლი მსოფლიოში პირველია, რომელსაც მიშლენის ვარსკვლავი მიენიჭა, თითოეულს კი თითო ვარსკვლავი. 

სპორტი და დასვენება

ჯოზეფ სქულინგი რიოს 2016 წლის ოლიმპიური თამაშების ოქროს მედალოსანი და რეკორდსმენია - 100  მეტრზე ბატერფლაიზე ცურვაში . 

1948 წელს ლოიდ ვალბერგმა მონაწილეობა მიიღო 1948 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში ლონდონში, რამაც იგი პირველი სინგაპურელი გახადა, რომელმაც ოლიმპიურ თამაშებში მიიღო მონაწილეობა . კერძო სპორტული და დასასვენებელი კლუბების განვითარება მე-19 საუკუნის კოლონიურ სინგაპურში დაიწყო, სადაც ამ პერიოდში დაარსდა კლუბები, მათ შორის კრიკეტის კლუბი, სინგაპურის დასასვენებელი კლუბი , სინგაპურის საცურაო კლუბი და ჰოლანდსის კლუბი.  ძალოსანი ტან ჰოუ ლიანგი სინგაპურის პირველი ოლიმპიური მედალოსანი იყო, რომელმაც 1960 წლის რომის ოლიმპიურ თამაშებზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა . სინგაპურმა 2010 წლის ზაფხულის ახალგაზრდული ოლიმპიური თამაშების პირველ ეტაპს უმასპინძლა , რომელშიც 204 ქვეყნის 3600 სპორტსმენი 26 სპორტის სახეობაში იასპარეზა. 

სინგაპურში ყველაზე პოპულარული სპორტის სახეობებია შიდა და წყლის სპორტი. 2016 წლის რიოს ოლიმპიურ თამაშებზე ჯოზეფ სკულინგმა სინგაპურის პირველი ოლიმპიური ოქროს მედალი მოიპოვა, 100 მეტრზე ბატერფლაით ცურვაში 50.39 წამის ახალი ოლიმპიური რეკორდით.  სინგაპურელმა მეზღვაურებმა წარმატებას მიაღწიეს საერთაშორისო ასპარეზზე, მათი გუნდი Optimist მსოფლიოში საუკეთესოთა შორის ითვლება.  მიუხედავად მისი ზომისა, ქვეყანა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის თამაშებზე ცურვაში დომინირებდა . მისმა მამაკაცთა წყალბურთის გუნდმა 2017 წელს 27-ედ მოიგო ზღვისპირა თამაშების ოქროს მედალი, რითაც განაგრძო სინგაპურის სპორტის ყველაზე ხანგრძლივი გამარჯვებების სერია.  2024 წლის პარიზის ოლიმპიურ თამაშებზე მაქს მაედერმა სინგაპურის პირველი ოლიმპიური მედალი მოიპოვა იალქნიან ცურვაში , ეროვნულ დღეს მამაკაცთა ფორმულა კაიტზე ბრინჯაოს მედლით . 17 წლის ასაკში ის ასევე იყო სინგაპურის ყველაზე ახალგაზრდა ოლიმპიური მედალოსანი. 

სინგაპურის ქალთა მაგიდის ჩოგბურთის გუნდი 2008 წლის პეკინის ოლიმპიურ თამაშებზე ვერცხლის მედალოსანი გახდა .  ისინი მსოფლიო ჩემპიონები 2010 წელს გახდნენ, როდესაც რუსეთში გამართულ მსოფლიო გუნდურ ჩემპიონატზე ჩინეთი დაამარცხეს , რითაც ჩინეთის 19-წლიანი გამარჯვებების სერია შეწყვიტეს. ^{[ 541 ]} 2021 წელს სინგაპურელმა ლო კინ იუმ „მსოფლიო ჩემპიონის“ სტატუსი მოიპოვა, როდესაც 2021 წლის BWF-ის მამაკაცთა ერთეულთა მსოფლიო ჩემპიონატზე ბადმინტონის ოქროს მედალი მოიპოვა , რაც ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ბადმინტონის ტურნირებთან ერთად ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული ბადმინტონის ტურნირია . 

სინგაპურის საფეხბურთო ლიგა, სინგაპურის პრემიერ ლიგა , 1996 წელს დაარსდა, როგორც S. ლიგა და მოიცავს რვა კლუბს, მათ შორის ერთ უცხოურ გუნდს.  სინგაპურ სლინგერსი არის ASEAN-ის საკალათბურთო ლიგის ერთ-ერთი პირველი გუნდი , რომელიც 2009 წლის ოქტომბერში დაარსდა.  კრანჯის იპოდრომს მართავს სინგაპურის ტურფ კლუბი და კვირაში რამდენიმე შეხვედრას მასპინძლობს, მათ შორის საერთაშორისო რბოლებს - კერძოდ, სინგაპურის ავიახაზების საერთაშორისო თასს . 

სინგაპურმა ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონატის , სინგაპურის გრან პრის , მასპინძლობა მარინა ბეი სტრიტზე 2008 წელს დაიწყო . ეს იყო ფორმულა 1-ის პირველი ღამის რბოლა ^{[ 547 ]} და პირველი ფორმულა 1-ის ქუჩის რბოლა აზიაში. ^{[ 548 ]} ის ფორმულა 1-ის კალენდარში ხელმომწერ ღონისძიებად ითვლება. ^{[ 549 ]} სინგაპურში დაარსდა ONE Championship , შერეული საბრძოლო ხელოვნების (MMA) მთავარი პოპულარიზაცია აზიაში.

იხ. ვიდეო  - რა აღმოვაჩინე სინგაპურში: 15 საინტერესო ფაქტი მსოფლიოს უმდიდრეს ქალაქ-სახელმწიფოზე (ცნობის მიღმა 2)

რეკლამა  -  მომზადება ვოკალში -  პროფესიონალი მომღერალი ოპერის სოლისტი მრავალი კონკურისის ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს ვოკალში საოპერო, კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება, დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით, სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64

ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                        MGM-140 ATACMS

რაკეტის გაშვება  ATACMS с ПУ M270 MLRS

ინგლ. Army TACtical Missile System - სიტყვასიტყვით Army Tactical Missile System) არის ამერიკული ოპერატიულ-ტაქტიკური სარაკეტო სისტემა, რომელიც წარმოებულია Lockheed Martin-ის მიერ ბალისტიკური რაკეტით. მოკლე დისტანციური ბალისტიკური რაკეტა, რომლის აღჭურვილობის სხვადასხვა ვარიანტები ინდექსირებულია აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტის MGM-140, MGM-164 და MGM-168 მიერ.გამოცდის დაწყება -  1988, ერთი ერთეულის ღირებულება - $2,3მლნ - მდე 2010წ., ექსპლუატაციის წლები 1991წ.

სატრანსპორტო და გაშვების კონტეინერში ATACMS რაკეტას აქვს M39 ინდექსი.

განვითარება დაიწყო 1982 წელს, როდესაც აშშ-ს არმიის CSWS პროგრამა (ინგლ. Corps Support Weapon System, სიტყვასიტყვით "Weapon Support System for Troops", ამოქმედდა 1980 წელს, როგორც MGM-52 "Lance"-ის მემკვიდრე) და აშშ-ის საჰაერო ძალების CSW პროგრამა. (eng. Conventional Standoff Weapon) გაერთიანებულია JTACMS პროგრამაში (ინგლ. Joint TACMS, სიტყვასიტყვით Unified Tactical Missile System).

1985 წელს, რამდენიმე კომპანიასთან წინასწარი განვითარების კონტრაქტების გაფორმების შემდეგ, აშშ-ს საჰაერო ძალები გამოვიდა პროგრამიდან, რის შემდეგაც მას ეწოდა ATACMS (Army TACMS).

1986 წლის მაისში, ATACMS-ის განვითარების მთავარი კონტრაქტი გაფორმდა Ling-Temco-Vought-თან (LTV) (MGM-52 "Lance"-ის შემქმნელი), ამის შემდეგ მალევე რაკეტას მიენიჭა MGM-140 ინდექსი. XMGM-140A რაკეტის პირველი საცდელი გაშვება განხორციელდა 1988 წლის 26 აპრილს, ხოლო იმავე წლის დეკემბერში დაიწყო მცირე სერიის წარმოება.

MGM-140A ATACMS-ის ექსპლუატაცია დაიწყო 1991 წლის იანვარში, ამავდროულად დაიწყო MGM-52 Lance OTRK-ის გამოცვლა.

1992 წელს LTV შეიძინა Loral Corporation[en]-მა, ჩამოაყალიბა Loral Vought Systems, რომელიც თავის მხრივ შეიძინა Lockheed Martin-მა 1996 წელს.

2010-იანი წლების შუა ხანებში აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტმა მიიღო ფუნდამენტური გადაწყვეტილება კასეტური ქობინების წარმოებასა და გამოყენებაზე ეტაპობრივად შეწყვეტის შესახებ. ასეთი გეგმები შეუძლებელს ხდის ოთხი არსებულიდან სამი ტიპის ATACMS რაკეტის ექსპლუატაციის გაგრძელებას. თუმცა, ჯარს ჯერ კიდევ სჭირდება ამ კლასის იარაღი და, შედეგად, დაიწყო ახალი პროგრამა, მისი მიზანი იყო არსებული ნიმუშების ღრმა მოდერნიზაცია, რომელიც აღარ აკმაყოფილებს ახალ მოთხოვნებს. ახალი პროექტის ფარგლებში Lockheed Martin-ს მოეთხოვებოდა არსებული MGM-140A / ATACMS Block 1 და MGM-140B / ATACMS Block 2 რაკეტების განახლებული ვერსიების შექმნა. არსებული ნიმუშების დიზაინზე დაფუძნებულმა პერსპექტიულმა ტაქტიკურმა რაკეტამ მიიღო ოფიციალური აღნიშვნა. M57A1. M57A1 პროდუქციის წარმოების მთავარი გზა იქნება დეკომისირებული MGM-140A/B ოპერატიულ-ტაქტიკური რაკეტების შეკეთება და მოდერნიზაცია.

2020 წლის ბოლოს - ATACMS-ის განახლებაზე და გემსაწინააღმდეგო შესაძლებლობების მინიჭებაზე მუშაობა შეჩერებულია. სამაგიეროდ, ძალისხმევა მიმართული იქნება საშუალო დისტანციის რაკეტის და ეგრეთ წოდებული ზუსტი დარტყმის რაკეტის შემუშავებაზე (Precision Strike Missile ) (ადრე შეერთებული შტატები ვერ შექმნიდა ასეთ იარაღს, რადგან ის არღვევდა შუალედურს. - რადიუსის ბირთვული ძალების ხელშეკრულება).

საბრძოლო გამოყენება

ყურის ომი (1991)

ATACMS პირველად გამოიყენეს ოპერაციის Desert Storm-ის დროს. საერთო ჯამში, 32 MGM-140A რაკეტა M270 MLRS გამშვებით გაშვებული იქნა ერაყის სამიზნეების წინააღმდეგ .

ერაყის ომი (2003-2011)

ოპერაცია ერაყის თავისუფლების დროს 450-ზე მეტი რაკეტაა გასროლილი.

იხ. ვიდეო - MGM-140 ATACMS Short-range ballistic missile - 

The ATACMS (Army TACtical Missile System) is a US short-range ballistic missile system, and is the only weapon of this type still operational in the US military. It is also designated M39 by the US Army, and its DoD designation is MGM-140. This weapon complements the US military's rocket artillery systems, effectively closing the gap between artillery systems used by ground forces, and the aircraft and cruise missiles used by air and naval forces.

   In fact, it is not entirely accurate to classify the ATACMS as a "ballistic missile", as this classification implies that the projectile flies on a ballistic trajectory. While the ATACMS does assume a ballistic arc to its target, it also performs a series of rapid and sudden turns and course corrections on the way to its aimpoint. This is a deliberate function of the ATACMS, as this seemingly erratic flight behavior makes it exceptionally difficult to track or intercept. This class of weapon is thus widely referred to as a "quasi-ballistic missile", though the US Army has also referred to the ATACMS as a "maneuvering missile".

   This weapon is not unique in being a quasi-ballistic missile, however. Numerous other ballistic missiles have similar capabilities, including the DF-21S (CSS-5), Hades, OTR-23 Oka (SS-23 Spider), LORA, and Dhanush. The OTR-21 Tochka (SS-21 Scarab) was the first weapon of this type to achieve operational service.

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                       სამკურნალო ტუხტი     

ლათ. -  Althaea officinalis) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე; ტუხტის გვარის წარმომადგენელი ბალბასებრთა ოჯახისა (ლათ. Malvaceae). გამოიყენება მისი გარეთა ქერქის გაფცქვნის შედეგად მიღებული გამშრალი ფესვი, ყვავილი, ფოთოლი. სასაქონლო სახელწოდება: Radix Althaeae — ტუხტის ფესვები; Folium Althaeae — ტუხტის ფოთოლი.

კულტურიდან, იშვიათად ველური ნაკრებიდან. სააფთიაქო საქონლის დიდი ნაწილი ავსტრალიური წარმოშობისაა.

ტუხტის ყველა ნაწილი შეიცავს 10-დან 15 პროცენტამდე მაღალხარისხოვან ლორწოვან ნივთიერებას და ძირითადად გამოიყენება სასუნთქი გზების ანთებითი დაავადებების სამკურნალოდ. მაგრამ მას არ გააჩნია ნახველის ამოღების ხელშემწყობი მოქმედება. ფოთოლსა და ყვავილში ლორწოს შემცველობა შეადგენს 6-9 პროცენტს. ჩაი მზადდება ოთახის ტემპერატურაზე, რათა არ შესქელდეს მასში უხვად არსებული სახამებელი და მის ქმედითუნარიანობაზე შემაფერხებელი გავლენა არ მოახდინოს.

ფესვების ლორწო ლოკალიზებულია ქერქის ლორწოვან უჯრედებში. აქ საქმე გვაქვს პოლიგლიკონის ლორწოსთან, რომლის საქარიდულ კომპონენტებს სხვა დანარჩენთან ერთად წარმოადგენენ რამნოზა, გალაქტოზა და გალაქტურონის მჟავა.

შემოდგომაზე საჭიროა ნაკელის შეტანა. მოთხოვნა აზოტზე შეადგენს 60 კგ/ჰა–ზე. 70 კგ — P₂O₅ და 120 კგ — K₂O აკმაყოფილებენ აღნიშნული საკვები ნივთიერებების მოთხოვნას. კალიუმის სასუქი შეიძლება შეიცავდეს ქლორიდებს.

ამ თვალსაზრისით სამკურნალო ტუხტს არ გააჩნია რამე განსაკუთრებული პრეტენზიები. განსაკუთრებით ვარგისია ღრმა, ახალი, ნაკლებ ქვაღორღიანი ნიადაგი. უვარგისია ძნელადდასამუშავებელი ადგილი. ბალბასებრთა შემდეგ საჭიროა დაიცვას მიწის დასვენების 4-წლიანი პაუზა. სათოხნი კულტურები წარმოადგენენ საუკეთესო წინამორბედს.

სამკურნალო ტუხტის ფესვების წარმოების მიზნით, უმჯობესია მისი კვლებად თესვა. ეს შესაძლებელია ღია გრუნტში, აპრილის დასაწყისიდან. აღმოცენებამდე საჭიროა 2-დან 3 კვირა. ივნისში, როცა ნაზარდი 8-10 სმ–ს მიაღწევს, შესაძლოა მისი საბოლოო ადგილზე გადარგვა. აღმოსავლეთ ავსტრიაში დამკვიდრდა კიდეც დარგვის ვადა; ესაა მომდევნო წლის მარტი–აპრილი. დარგვის ეს ვადა იძლევა ძლიერი ნერგების გარანტიას, რაც ხელსაყრელ გავლენას ახდენს ფესვების მოსავლიანობაზე. მუყაოს ქოთანში ან დაპრესილი მიწის კუბებში, თებერვლის ბოლო რიცხვებიდან კი მიწის ქვეშ წინა კულტურის გამოყვანის შემთხვევაში შესაძლებელია მისი აპრილის ბოლოსთვის გადარგვა და იმავე წელს მოსავლის აღება. ღია გრუნტში თესვა უპირველეს ყოვლისა ვარგისია ფოთლების ან ღეროების მოპოვების მიზნით. თესვის ნორმა შეადგენს 6 კგ. გარჩეულ თესლს ჰექტარზე. თესვის სიღრმეა 1 სმ. მწკრივებს შორის მანძილი — დაახლოებით 30 სმ. მრავალწლიანი სარგებლობისას შესაძლებელია თითო ჭრა წელიწადში. შესაძლებელია აგრეთვე გამრავლება ფესვის ნაწილებით. მათი მოპოვება ხდება მოსავლის აღების შემდეგ, ფესურას დაჭრის გზით. ფესვის ნაჭრებს საჭიროა გააჩნდეთ ერთი ან ორი კვირტი და თითო ნაჭერი ფესურას სიგრძე შეადგენდეს მინიმუმ 3 სმ–ს. სხვათა შორის, უნდა გაიზარდოს აგრეთვე დაკეპილი ფესურებიც, თუ მათი სიგრძე 5-10 სმ–ს შეადგენს და დაირგვება 10 სმ–ის სიღრმეზე, შემდეგ კი დაიტკეპნება. იმ კულტურებიდან, რომლებიც განსაზღვრულია ფესვის მისაღებად, შესაძლებელია ყვავილების ან თესლის მოპოვება, მაგრამ არ უნდა განხორციელდეს ფოთლის მოსავლის აღება, რადგან ეს გამოიწვევს ფესვის მოსავლიანობის შემცირებას. კულტურის ვერტიკალური ზრდა აიოლებს საწყის ეტაპზე მექანიკური სათოხნი იარაღების გამოყენებას. ნიადაგის შემოყრა, რაც ზოგჯერ რეკომენდებულია, აძლიერებს ფესვებს და ეს განაპირობებს გაფცქვნისას ნაკლები დროის ხარჯვას. სხვათა შორის, აღნიშნული კულტურის მოსავლიანობა თითოეულ ჰექტარზე მწკრივებს შორის მანძილის სიდიდის გამო უფრო დაბალია.

ტუხტის ფესვები გამოიყენება ფხვნილის, ინფუზიის, მშრალი ექსტრაქტისა და სიროფის სახით, ბალახს იყენებენ წამლის მუკალტინის მისაღებად .

Marshmallow უკვე დიდი ხანია გამოიყენება სამედიცინო პრაქტიკაში. ამჟამად მარშმლოუს ფესვიდან მიღებული მედიკამენტები შედის სხვადასხვა ქვეყნის ფარმაკოპეებში. ეს არის წამლის მუკალტინის მთავარი აქტიური ნივთიერება.

ტუხტის ფესვებს აქვთ ამოსახველებელი, ანთების საწინააღმდეგო თვისებები, გამოიყენება სასუნთქი გზებისა და ფარინქსის მწვავე და ქრონიკული დაავადებების დროს, რომელსაც თან ახლავს ნახველის რთული გამოდევნა, ნუშისებრი ჯირკვლების და რბილი სასის ანთება, ტრაქეიტი.

ტუხტის  პრეპარატები გამოიყენება როგორც გარსების აგენტი კუჭის დაავადებების დროს: წყლულები, გასტრიტი, კოლიტი და ასევე დიარეისთვის. თერაპიული ეფექტი განპირობებულია დიდი რაოდენობით ლორწოვანი ნივთიერებების შემცველობით, რომლებსაც გააჩნიათ მოცულობის ეფექტი და იცავს ყელისა და კუჭ-ნაწლავის ლორწოვანი გარსის ნერვულ დაბოლოებებს სხვადასხვა ნივთიერების გამაღიზიანებელი ზემოქმედებისგან. გარდა ამისა, პრეპარატებში შემავალი ლორწოვანი ნივთიერებები ხელს უწყობს შეწოვის შენელებას და სხვადასხვა წამლების უფრო ხანგრძლივ ადგილობრივ მოქმედებას.

ალთეას ყვავილებს იყენებენ თირკმელებისა და შარდის ბუშტის დაავადებების დროს.

იგი ფართოდ გამოიყენება მრავალი ხალხის ხალხურ მედიცინაში, როგორც გარეგანი (ლოსიონი, გამრეცხი - ანთების, სიმსივნეების, დამწვრობის, ლიქენების დროს), ასევე შინაგანი (ხველის, მოწამვლის და ა.შ.) საშუალებად. ბულგარეთში, ყვავილებიდან ჩაის, დეკორქცია და ფხვნილი ფესვებიდან გამოიყენება იმავე მითითებისთვის. როგორც გარეგანი პრეპარატი გამოიყენება როგორც დამარბილებელი საშუალება (ფაფა).

მარშმელოუს, როგორც ფარმაცევტული ინდუსტრიის ნედლეულის მნიშვნელობიდან გამომდინარე, ბულგარელმა სელექციონერებმა შექმნეს მარშმელოუს მაღალპროდუქტიული სახეობა სახელად "რუსალკა", რომელიც მოჰყავთ ბულგარეთის ზოგიერთ ფერმაში.

იხ.  ვიდეო - Алтей лекарственный – полезные свойства

ტუხტის ფესვი ტიპიური ლორწოს შემცველი სამკურნალო მცენარეა, აქტიური ნივთიერებების რაოდენობითა და შემცველობით, თითქმის სელის თესლს უტოლდება.

ამ მცენარის პრეპარატები აადვილებს ქსოვილების სპონტანურ რეგენერაციას, ამცირებს ანთებით პროცესს, არბილებს ანთებით დაფას, როგორც დამცავი და აქვს ამოსახველებელი ეფექტი. წყლის ექსტრაქტები დიდი დოზით ფარავს კუჭის ლორწოვან გარსს, ხოლო მოქმედება და ეფექტი უკეთესია, რაც უფრო მაღალია კუჭის წვენის მჟავიანობა.

იხ. ვიდეო - Althaea officinalis

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                         ზღვის წყალი

ზღვის წყალი მალაკის სრუტეში

 დედამიწის ზედაპირზე ზღვებსა და ოკეანეებში დაგროვილი წყალი. მსოფლიო ოკეანის წყლის საერთო მოცულობა 1370 მლნ. კმ³ შეადგენს. ზღვის წყალში გახსნილის მინერალური მარილები, აირები (უმთავრესად ჟანგბადი, აზოტიმ ნახშირორჟანგი, ზოგიერთ რაიონში გოგირდწყალბადი), უმნიშვნელო რაოდენობით ორგანული ნივთიერება (1-5 მგ/ლ) და აგრეთვე ატივნარებული გაუხსნელი ორგანული და მინერალური ნაერთები.

ზღვის წყალს ახასიათებს შემდეგი ქიმიური და ფიზიკური თვისებები: მარილიანობა, რომელიც გამოისახება პრომილეთი (%₀) და უჩვენებს 1 კგ ზღვის წყალში გახსნილ მყარ ნივთიერებათა რაოდენობას გრამებით. ოკეანეში ზღვის წყლის საშუალო მარილიანობა 35%₀-მდეა; სიმკვრივე, რომელიც დამოკიდებულია ზღვის წყლის მარილიანობაზე, ტემპერატურასა და წნევაზე; კუმშვადობა, რომელიც იმდენად უმნიშვნელოა, რომ წნევის გაზრდა 1000 დეციბარით, რაც სიღრმის დაახლოებით 1 კმ-ით გადიდებას შეესაბამება, იწვევს სიმკვრივის მომატებას მხოლოდ 0,004-ით; ბგერის სიჩქარე, რომელიც მეტია, ვიდრე მტკნარ წყალში, და კიდევ მატულობს მარილიანობისა და ტემპერატურის ზრდასთან ერთად; სინათლის შთანთქმის კოეფიციენტი, რომელიც მაქსიმალურია სპექტრის ინფრაწითელ ნაწილში. ოკეანოლოგიაში ფართოდ იყენებენ აგრეთვე ზღვის წყლის შეფარდებით ელექტროგამტარობას, კუთრ სითბო-ტევადობას და სხვა.

                                                   

სტანდარტული ზღვის წყალი

ბიოგენური ელემენტები აუცილებელია ცოცხალი ორგანიზმებისთვის. მათ შორისაა ფოსფორი, აზოტი (არაორგანულ ნაერთებში) და (ზოგიერთი ორგანიზმისთვის) სილიციუმი. მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ კვალი რაოდენობით ნაპოვნი ლითონები.

ზღვის წყალში საკვები ნივთიერებების შემცველობა არ არის მუდმივი და განსხვავდება სინჯის აღების ადგილმდებარეობის, სიღრმისა და დროის მიხედვით. როგორც წესი, მათი შემცველობა მინიმალურია ზედაპირთან და იზრდება 1000-1500 მეტრამდე სიღრმეზე, სადაც აღწევს მაქსიმუმს, შემდეგ კი თანდათან ისევ იკლებს. ფოსფატის დონემ შეიძლება მკვეთრად მოიმატოს ოკეანის ფსკერთან.

ამაღლების დროს წყალი ამოდის ზედაპირზე და იქ მოაქვს თავისი საკვები ნივთიერებები.

იხ. ვიდეო - Что произойдет, если пить морскую воду? - Почти каждый человек с самого детства знает, что морскую воду пить категорически запрещено. Никто даже не задумывался почему, все просто думают, что соленая вода не вкусная. Но вы даже не догадывались, что произойдет, если выпить морской воды.

ატმოსფეროსთან შეხებისას ზღვის წყალი ცვლის ჰაერთან მასში შემავალ გაზებს: ჟანგბადს, აზოტს და ნახშირორჟანგს. იგივე აირები შედიან ზღვის წყალში ოკეანეში მომხდარი ქიმიური და ბიოლოგიური პროცესების შედეგად. ზოგიერთი აირი ოკეანეში მდინარის წყლით შემოდის.

ზღვის წყალში გახსნილი აირების რაოდენობა დამოკიდებულია მათ ხსნადობაზე და ჰაერის ნაწილობრივ წნევაზე. ტემპერატურის მატებასთან ერთად მცირდება აირების ხსნადობა და, შესაბამისად, მათი შემცველობა ზღვის წყალში.

ზღვის წყალში გახსნილი ჟანგბადისა და აზოტის თანაფარდობა განსხვავდება ატმოსფეროში მათი თანაფარდობისგან. ჟანგბადის უკეთესი ხსნადობის გამო, მისი კონცენტრაცია წყალში შედარებით მაღალია, მისი თანაფარდობა აზოტთან არის 1:2 .

ანაერობულ პირობებში წყალბადის სულფიდი შეიძლება დაგროვდეს წყალში - მაგალითად, შავ ზღვაში 200 მეტრზე მეტ სიღრმეზე..

იხ. ვიდეო - Морская вода полезна для кожи?

ზღვის წყლის სიმკვრივე მერყეობს 1020-დან 1030 კგ/მ³-მდე და დამოკიდებულია ტემპერატურასა და მარილიანობაზე. 24 ‰-ზე მეტი მარილიანობისას, მაქსიმალური სიმკვრივის ტემპერატურა ხდება გაყინვის წერტილის ქვემოთ  - გაციებისას ზღვის წყალი ყოველთვის იკუმშება და მისი სიმკვრივე იზრდება .

ზღვის წყალში ხმის სიჩქარე დაახლოებით 1500 მ/წმ-ია.

ზღვის წყლის შედარებითი თვისებები 35 ‰ მარილიანობით და სუფთა წყალი: 

თვისებები ზღვის წყალი სუფთა წყალი

სიმკვრივე 25 °C-ზე, გ/სმ3: 1,02412 0,9971

სიბლანტე 25 °C-ზე, მილიპოიზა: 9.02 8.90

ორთქლის წნევა 20 °C, მმ. რტ. ქ.: 17.35 17.54

მაქსიმალური სიმკვრივის ტემპერატურა, °C: -3.52

(ქვეგაციებული სითხე) +3,98[1]

გაყინვის წერტილი, °C: -1,91 0,00

ზედაპირული დაჭიმულობა 25 °C-ზე, დინები/სმ: 72,74 71,97

ხმის სიჩქარე 0 °C-ზე, მ/წმ: 1450 1407

სპეციფიკური თბოტევადობა 7.5 °C-ზე, J/(g °C): 3.898 4.182

გეოქიმიური ახსნა

ზღვაში მარილიანი წყლის გაჩენის მეცნიერული ახსნა 1715 წელს ედმუნდ ჰალეის ნაშრომმა გასცა. მან ვარაუდობს, რომ მარილი და სხვა მინერალები ნიადაგიდან გამოირეცხეს და მდინარეებით ზღვაში მიიტანეს. ოკეანეში მისვლისას მარილები რჩებოდა და თანდათან კონცენტრირდება. ჰალიმ შენიშნა, რომ ტბების უმეტესობას, რომლებსაც არ აქვთ წყლის კავშირი ოკეანეებთან, აქვთ მარილიანი წყალი.

ჰალეის თეორია ნაწილობრივ სწორია. ამას გარდა, უნდა აღინიშნოს, რომ ნატრიუმის ნაერთები ოკეანეების ფსკერიდან მათი წარმოქმნის ადრეულ ეტაპებზე გამოირეცხა. მარილის სხვა ელემენტის, ქლორის არსებობა აიხსნება მისი გამოყოფით (როგორც წყალბადის ქლორიდი) დედამიწის შიგნიდან ვულკანური ამოფრქვევის დროს. ნატრიუმის და ქლორის ატომები თანდათანობით იქცა ზღვის წყლის მარილის შემადგენლობის ძირითად კომპონენტებად.

იხ.ვიდეო - What Happens When You Drink SeaWater?

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                            სლოვაკეთი

დროშა

(სლოვაკ. Slovensko), ოფიციალურად სლოვაკეთის რესპუბლიკა (სლოვაკ. Slovenska Republika) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ ევროპაში. ესაზღვრება ჩეხეთს, პოლონეთს, უკრაინას, უნგრეთსა და ავსტრიას. ფართობი დაახლოებით 49 000 კვადრატული კილომეტრია უმეტესად მთიანი რელიეფით. მოსახლეობა 5.4 მილიონს აღემატება, რომლის უმეტეს ნაწილს სლოვაკები შეადგენენ. უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქია ბრატისლავა, ხოლო მეორე უდიდესი ქალაქი – კოშიცე. სახელმწიფო ენა სლოვაკურია.

სლოვაკების წინაპარი სლავური ტომები დღევანდელი სლოვაკეთის ტერიტორიაზე V-VI საუკუნეებში გამოჩნდნენ, ხალხთა დიდი გადასახლების დროს. VII საუკუნეში, აქ მცხოვრებმა სლავებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს სამოს მიერ ჩამოყალიბებურ იმპერიაში, რომელიც ისტორიულად პირველი სლავური სახელმწიფო იყო. სამოს იმპერიის ცენტრი დასავლეთ სლოვაკეთში იყო. IX საუკუნეში, სლოვაკთა სლავმა წინაპრებმა დააარსეს ნიტრის სამთავრო, რომელმაც მოგვიანებით მორავიის სამთავროსთან ერთად გახდა დიდი მორავიის ფორმირების საფუძველი.X საუკუნის შემდეგ სლოვაკეთის ტერიტორია თანდათანობით უნგრეთის სამეფოს შეუერთდა, რომელიც XIX საუკუნეში თავის მხრივ ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის შემადგენელ ნაწილად იქცა. პირველი მსოფლიო ომის და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ სლოვაკებმა და ჩეხებმა შექმნეს ერთობლივი სახელმწიფო, — ჩეხოსლოვაკია. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, შეიქმნა ნაცისტური გერმანიის სატელიტური სლოვაკეთის რესპუბლიკა, რომელიც ომის დასრულებისას გაუქმდა. სლოვაკეთი დამოუკიდებელი გახდა 1993 წლის 1 იანვარს, ჩეხოსლოვაკიის მშვიდობიანი დაშლის შემდეგ.

                                                                  

სლოვაკეთი არის განვითარებული ქვეყანა მოწინავე, მაღალშემოსავლიანი ეკონომიკით, ძალიან მაღალი ადამიანის განვითარების ინდექსით, ცხოვრების მაღალი დონით. ქვეყანა ინარჩუნებს საბაზრო ეკონომიკის ერთობლიობას სოციალური უსაფრთხოების სრულყოფილი სისტემით. ევროპის კავშირს 2004 წლის 1 მაისს, ხოლო ევროზონას 2009 წლის 1 იანვარს შეუერთდა. აგრეთვე არის შენგენის ზონის, ნატოს, გაეროს, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის, ატომური კვლევების ევროპული ორგანიზაციის, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის, ევროპის საბჭოს და ვიშეგრადული ჯგუფის წევრი. როგორც ევროზონის ნაწილი, სლოვაკეთის ოფიციალური ვალუტა ევროა, მსოფლიოში მე-2 ყველაზე გამოყენებადი ვალუტა. სლოვაკეთი მსოფლიოში ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე მსხვილი მანქანის მწარმოებელია, სულ 1,110,000 მანქანა იწარმოა ქვეყანაში მხოლოდ 2019 წელს; არის ევროკავშირის მეხუთე უდიდესი ავტომობილების მწარმოებელი ქვეყანა; მანქანათმშენებლობა წარმოადგენს სლოვაკეთის მთლიანი სამრეწველო პროდუქტის 43%-ს.

(სლოვაკ. Slovensko), ოფიციალურად სლოვაკეთის რესპუბლიკა (სლოვაკ. Slovenska Republika) — ზღვაზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფო ცენტრალურ ევროპაში. ესაზღვრება ჩეხეთს, პოლონეთს, უკრაინას, უნგრეთსა და ავსტრიას. ფართობი დაახლოებით 49 000 კვადრატული კილომეტრია უმეტესად მთიანი რელიეფით. მოსახლეობა 5.4 მილიონს აღემატება, რომლის უმეტეს ნაწილს სლოვაკები შეადგენენ. უდიდესი ქალაქი და დედაქალაქია ბრატისლავა, ხოლო მეორე უდიდესი ქალაქი – კოშიცე. სახელმწიფო ენა სლოვაკურია.

სლოვაკების წინაპარი სლავური ტომები დღევანდელი სლოვაკეთის ტერიტორიაზე V-VI საუკუნეებში გამოჩნდნენ, ხალხთა დიდი გადასახლების დროს. VII საუკუნეში, აქ მცხოვრებმა სლავებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს სამოს მიერ ჩამოყალიბებურ იმპერიაში, რომელიც ისტორიულად პირველი სლავური სახელმწიფო იყო. სამოს იმპერიის ცენტრი დასავლეთ სლოვაკეთში იყო. IX საუკუნეში, სლოვაკთა სლავმა წინაპრებმა დააარსეს ნიტრის სამთავრო, რომელმაც მოგვიანებით მორავიის სამთავროსთან ერთად გახდა დიდი მორავიის ფორმირების საფუძველი.X საუკუნის შემდეგ სლოვაკეთის ტერიტორია თანდათანობით უნგრეთის სამეფოს შეუერთდა, რომელიც XIX საუკუნეში თავის მხრივ ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის შემადგენელ ნაწილად იქცა. პირველი მსოფლიო ომის და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ სლოვაკებმა და ჩეხებმა შექმნეს ერთობლივი სახელმწიფო, — ჩეხოსლოვაკია. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, შეიქმნა ნაცისტური გერმანიის სატელიტური სლოვაკეთის რესპუბლიკა, რომელიც ომის დასრულებისას გაუქმდა. სლოვაკეთი დამოუკიდებელი გახდა 1993 წლის 1 იანვარს, ჩეხოსლოვაკიის მშვიდობიანი დაშლის შემდეგ.

სლოვაკეთი არის განვითარებული ქვეყანა მოწინავე, მაღალშემოსავლიანი ეკონომიკით, ძალიან მაღალი ადამიანის განვითარების ინდექსით, ცხოვრების მაღალი დონით. ქვეყანა ინარჩუნებს საბაზრო ეკონომიკის ერთობლიობას სოციალური უსაფრთხოების სრულყოფილი სისტემით. ევროპის კავშირს 2004 წლის 1 მაისს, ხოლო ევროზონას 2009 წლის 1 იანვარს შეუერთდა. აგრეთვე არის შენგენის ზონის, ნატოს, გაეროს, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის, ატომური კვლევების ევროპული ორგანიზაციის, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის, ევროპის საბჭოს და ვიშეგრადული ჯგუფის წევრი. როგორც ევროზონის ნაწილი, სლოვაკეთის ოფიციალური ვალუტა ევროა, მსოფლიოში მე-2 ყველაზე გამოყენებადი ვალუტა. სლოვაკეთი მსოფლიოში ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე მსხვილი მანქანის მწარმოებელია, სულ 1,110,000 მანქანა იწარმოა ქვეყანაში მხოლოდ 2019 წელს; არის ევროკავშირის მეხუთე უდიდესი ავტომობილების მწარმოებელი ქვეყანა; მანქანათმშენებლობა წარმოადგენს სლოვაკეთის მთლიანი სამრეწველო პროდუქტის 43%-ს.

იხ. ვიდეო - რა შეიძლება ნახოთ ბრატისლავაში 10 ცენტად?! მოგზაურობა სლოვაკეთში | Slovakia | Travel With Us Vlog

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                   ოპერაცია Odyssey Dawn

("ოდისეა. გარიჟრაჟი" , "ოდისეის გარიჟრაჟი", "ოდისეის გარიჟრაჟი" , "ოდისეის დასაწყისი") არის შეერთებული შტატების სამხედრო ოპერაცია, როგორც ნაწილი. ლიბიაში საერთაშორისო კოალიციის ძალების ინტერვენცია. იგი განხორციელდა გაეროს უშიშროების საბჭოს 1973 წელს მიღებული რეზოლუციით, რომელიც ითვალისწინებდა ლიბიის მშვიდობიანი მოსახლეობის დასაცავად აუცილებელ ზომებს ამბოხებულებსა და მ. კადაფის ცენტრალურ მთავრობას შორის დაპირისპირების დროს, მათ შორის სამხედრო ოპერაციებს. საოკუპაციო ძალების (უცხო საოკუპაციო ძალების) შემოსვლის გამონაკლისი. ამერიკული დანაყოფები ასრულებდნენ ძირითადად დამხმარე ფუნქციებს. დასრულდა 31 მარტს ნატოს ოპერაცია ერთიანი მფარველის დაწყებასთან დაკავშირებით. შედეგი - თარიღი 2011წ-ის 19 მარტი - 31 ადგილი ლივია სრული გამარჯვებანატოს ძალების თითქმის ყველა ანტისაჰაერო სისტემის განადგურება ლივიის.

დაჯგუფების შემადგენლობა - აშშ-ს სამხედრო- საზღვაო ძალები:

USS Mount Whitney, ფლაგმანი USS Kearsarge (LHD-3), Wasp-ის კლასის ამფიბიური თავდასხმის გემი USS Ponce (LPD-15), ოსტინის კლასის თავდასხმის შვეულმფრენის გემი USS Barry (DDG-52), Arleigh Burke-ის კლასის გამანადგურებელი USS Stout (DDG-55), Arleigh Burke-ის კლასის გამანადგურებელი USS Providence (SSN-719), ლოს-ანჯელესის კლასის წყალქვეშა ნავი USS Scranton, ლოს-ანჯელესის კლასის ატომური წყალქვეშა ნავი USS Florida (SSGN-728), ოჰაიო-კლასის SSGN

ოპერაციის მსვლელობა:

2011 წლის 19 მარტი - აშშ და დიდი ბრიტანეთის საზღვაო ძალებმა ლიბიის საჰაერო თავდაცვაზე 100-ზე მეტი Tomahawk რაკეტა გაისროლეს. 2011 წლის 20 მარტი - 3 ამერიკული B-2 Spirit სტელსტის ბომბდამშენი თავს დაესხა 45 თვითმფრინავის თავშესაფარს ლიბიის საჰაერო ძალების სამხედრო ბაზაზე სირტის მახლობლად. 2011 წლის 21 მარტი – აშშ-ის საჰაერო ძალების F-15E „Strike Eagle“ ჩამოვარდა. მოგვიანებით, აშშ-ს საჰაერო ძალებმა დაბომბეს გამანადგურებლის ჩამოვარდნის ადგილი, რათა ახალი თვითმფრინავის ნამსხვრევები "არასწორ ხელში არ ჩავარდნილიყო". 2011 წლის 10 ივნისს ლიბიის მთავრობამ განაცხადა, რომ 2011 წლის 10 ივნისს ნატოს კიდევ ერთი ვერტმფრენი ჩამოაგდეს და ჩავარდა ზღვაში ქალაქ ზლიტანთან (მისურატადან დასავლეთით 30 კმ) 2011 წლის 20 ივნისი - აშშ-ს საზღვაო ძალების უპილოტო საფრენი აპარატი MQ-8B სახანძრო სკაუტი ჩამოვარდა სადაზვერვო ფრენის შესრულებისას. ლიბიის ტელევიზიამ აჩვენა მისი ნარჩენები და განაცხადა, რომ ისინი ეკუთვნოდა ჩამოგდებულ AH-64 Apache თავდასხმის ვერტმფრენს. მხოლოდ ოპერაციის დაწყებიდან 2011 წლის მაისის ბოლომდე პერიოდში, ნატოს საჰაერო თავდასხმების შედეგად ლიბიის ტერიტორიაზე 718 ადამიანი დაიღუპა და 4067 ადამიანი დაშავდა.

იხ. ვიდეო - USS Stout (DDG-55) запускает круиз на Томагавке - операция Odyssey Dawn

USS Stout (DDG-55) является частью оперативной группы Odyssey Dawn, оперативной группы американского командования в Африке, созданной для обеспечения оперативного и тактического управления вооруженными силами США в поддержку международного реагирования на беспорядки в Ливии и обеспечения безопасности Организации Объединенных Наций. Резолюция Совета 1973 года. Резолюция 1973 СБ ООН санкционирует все необходимые меры для защиты гражданского населения в Ливии от угрозы нападения со стороны сил режима Каддафи. JTF Odyssey Dawn командует адмирал ВМС США Сэмюэл Дж. Локлир, III.

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                           დისლექსია

Inferior parietal lobule – superior view animation

(ბერძ. δυσ „დის“ — დასუსტებული; λέξις „ლექსის“ — სიტყვა) — კითხვის უნარის დაქვეითება, ხოლო ფართო გაგებით — სწავლის უნარის დაქვეითება, რომელიც კითხვის, წერის, ზეპირი მეტყველების პრობლემებით ხასიათდება. ამ პრობლემის მქონე ადამიანები ვერ ახერხებენ დაწერილი სიტყვის აღქმას, თუმცა მოსმენილი სიტყვის აღქმა შეუძლიათ. დისლექსია სწავლის უნარის დაქვეითების ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. განასხვავებენ დისლექსიის სხვადასხვა ხარისხს. 2011 წელს დამტკიცდა, რომ დისლექსია საერთო ინტელექტის ინდიკატორს არ წარმოადგენს. ამ ჰიპოთეზის დასადასტურებლად მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის მეცნიერებმა ნეიროფიზიოლოგიური ექსპერიმენტი ჩააატარეს. დისლექსიით დაავადებულ ადამიანს დისლექსიკი ეწოდება.

მრავალრიცხოვანმა კვლევამ თანამედროვე ნეიროვიზუალიზაციის მეთოდების გამოყენებით (MRI, PET და ა.შ.) დაამტკიცა, რომ ნეირობიოლოგიური მიზეზები დისლექსიის საფუძველია. თავის ტვინის გარკვეული უბნები (მარცხენა შუა დროებითი გირუსის უკანა ნაწილი) ასეთ ადამიანებში ფუნქციურად ნაკლებად აქტიურია ვიდრე ნორმალური. თავის ტვინის ქსოვილის აგებულებაც განსხვავდება ნორმისგან დისლექსიის მქონე ადამიანებში. მათ აღმოაჩინეს დაბალი სიმკვრივის ადგილები შუა დროებითი გირუსის უკანა ნაწილში მარცხნივ .

ჯერ კიდევ 1917 წელს ინგლისელმა მკვლევარმა ჯ. ჰინშელვუდმა აღმოაჩინა დისლექსიის განმეორებითი შემთხვევები დისლექსიით დაავადებული ბავშვის ნათესავებში. მოგვიანებით, დისლექსიის ოჯახური შემთხვევების არსებობა ბევრმა მეცნიერმა დაადასტურა. 1950 წელს ბ.ჰოლგრენმა ჩაატარა პირველი ფუნდამენტური კვლევა დისლექსიის მემკვიდრეობითი შემთხვევების შესახებ, შეისწავლა ასეთი პიროვნებების გენეალოგია. დისლექსიის მემკვიდრეობითი ბუნების ყველაზე ძლიერი მტკიცებულება მომდინარეობს ტყუპების კვლევებზე. ნაჩვენებია, რომ იდენტურ ტყუპებში დისლექსიის არსებობის დამთხვევების (შეთანხმების) სიხშირე მნიშვნელოვნად აღემატება იმავე მაჩვენებელს მოძმე ტყუპებში (73% და 47%, შესაბამისად) [6]. დისლექსიის მემკვიდრეობითობა 40-70%-ს შეადგენს. მოლეკულურ გენეტიკურ კვლევებში შესაძლებელი გახდა დისლექსიის წარმოქმნაზე პასუხისმგებელი გენების აღმოჩენა. ამჟამად ცნობილია დისლექსიასთან დაკავშირებული რამდენიმე გენი, მათ შორის DYX1C1, DCDC2, KIAA0319, ROBO1. ამ გენების მუტაციები იწვევს ცერებრალური ქერქის ნეირონების მიგრაციის დარღვევას. შემდგომმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ზოგიერთი მათგანის, DYX1C1 და DCDC2 გამოხატულება ასოცირდება ცილიასთან. ამრიგად, დისლექსია შეიძლება კლასიფიცირდეს როგორც გენეტიკური პათოლოგია, როგორიცაა კილოპათია.

დისლექსიის განვითარებაზე მოქმედი ფაქტორები: მემკვიდრეობა; დისბალანსი თავის ტვინის ნახევარსფეროებს შორის; აშკარა ან ლატენტური მემარცხენეობა ბიჭებში. დისლექსიის მქონე ბავშვს უჭირს თავის ტვინის ორივე ნახევარსფეროს ერთდროულად გამოყენება. თუ თქვენს შვილს დისლექსიის გამო უჭირს კითხვა-წერა, დახმარება უნდა მიმართოთ დისლექსიის სპეციალისტს.

იხ. ვიდეო - დისლექსია ბავშვებში - რა უნდა იცოდნენ მშობლებმა - სტუმარი: მარიამ ხვადაგიანი - ნეიროფსიქოლოგი;

დიაგოსტნიკა - დისლექსიით (დისლექსიით) ადამიანი ადვილად იდენტიფიცირებადია სხვებთან ერთად, რადგან დისლექსიის სიმპტომები აშკარად ვლინდება მის ქცევაში და მის რეაქციაში, ერთი შეხედვით ჩვეულებრივ სიტუაციებზე.

დისლექსიის სიმპტომები

ინტელექტი შენარჩუნებულია;

ცუდი კითხვის უნარი;

შეცდომებით კითხვა, კითხვის გამოცნობა;

წაკითხული ინფორმაციის არასწორად გაგება;

სირთულეები ახლახან წაკითხული ტექსტის ხელახლა გადმოცემისას;

სიტყვების წერის სირთულე, თუნდაც მარტივი;

ბევრი შეცდომა ტექსტის კოპირების დროსაც კი;

გამოხატული პრობლემები ხელწერასთან;

დავალების დროულად შესრულების შეუძლებლობა;

ნერვული სისტემის მომატებული მგრძნობელობა;

გადაჭარბებული ემოციურობა;

გაღიზიანებადობა;

იმპულსურობა;

ემოციური არასტაბილურობა;

მოძრაობების კოორდინაციის დარღვევა;

მოუხერხებლობა;

სხეულის სქემის დარღვევა;

მარჯვენა და მარცხენა მხარის განსაზღვრის სირთულე;

ნახევარსფეროთაშორისი ურთიერთქმედების დარღვევა;

გაძლიერებული ესთეტიკური გემოვნება;

გამოხატული სამართლიანობის გრძნობა.

დისლექსიის მქონე ადამიანებს, გარდა ზემოთ ჩამოთვლილი სიმპტომებისა, აქვთ გამოხატული მოტორული თვისება - ფანქრის ან კალმის არაჩვეულებრივად დაჭერა. თუ ამ თვისებას შეამჩნევთ თქვენს შვილში, მაშინ ღირს დისლექსიის სპეციალისტთან დანიშვნა, რადგან 10 წლამდე შეფერხებულია მარცხენა ნახევარსფეროს თანმიმდევრული მოტორული ფუნქციების მომწიფება და ამიტომ საჭიროა სპეციალური თერაპია. .

ყურადღებისა და მეხსიერების დარღვევა საკმაოდ ხშირია დისლექსიის დროს, მაგრამ ეს გამოვლინებები ნაწილობრივ ასოცირდება ნახევარსფეროთაშორისი კავშირების დარღვევასთან.

არსებობს მრავალი ფაქტორი, რომელიც სპეციალისტებმა უნდა გაითვალისწინონ ამ დაავადების დიაგნოსტიკისას. ტესტირების დროს განისაზღვრება ბავშვის კითხვის დონე და შედარება იმასთან, თუ როგორ კითხულობენ მისი ასაკის ბავშვები. ეს ხდება კოგნიტური ტესტირების საშუალებით. კითხვის ყველა ინდიკატორი აღირიცხება ექიმის მიერ, კვლევის დროს კეთდება შენიშვნები, სადაც კითხვა დარღვეულია. სხვადასხვა ტესტები ამოწმებს ბავშვის სმენას და მეტყველების რეპროდუცირების უნარს. ასევე განისაზღვრება, თუ როგორ აღიქვამს ბავშვი ინფორმაციას უკეთ: სიტყვიერად (საუბრისას) თუ ტაქტილურად (როდესაც რაღაცას აკეთებს საკუთარი ხელით). კვლევა ასევე ასკვნის, თუ რამდენად კარგად მუშაობს სენსორული სისტემის სამივე კომპონენტი.

ტესტის ჩატარებისას ბავშვმა არ უნდა იგრძნოს, რომ რაღაც არასწორედ ხდება. მან თავი კომფორტულად და თავდაჯერებულად უნდა იგრძნოს, ამიტომ გარკვეული კვლევა შეიძლება გაკეთდეს თამაშის სახით. ტესტირებამდე ბავშვს სჭირდება ძილი და კარგად საუზმე. თუ ტესტირება ტარდება სკოლაში, მაშინ კვლევის ჩატარებამდე მასწავლებელმა უნდა ისაუბროს ბავშვს, აუხსნას ვინ მოვა და რატომ. თუ ტესტირება სკოლაში არ კეთდება, მაშინ მშობლებმა უნდა უზრუნველყონ ბავშვის მხარდაჭერა, რათა მან თავი კომფორტულად იგრძნოს. მშობლები აუცილებლად უნდა დაესწრონ ბავშვს სპეციალისტების მიერ გამოკვლევის დროს