ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
ასბესტოზი ფილტვების ხანგრძლივი ანთება და დანაწიბურებაა , რაც აზბესტის ბოჭკოებით არის გამოწვეული . სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს ქოშინს , ხველას, ხიხინს და გულმკერდის არეში შებოჭილობას . გართულებები შეიძლება მოიცავდეს ფილტვის კიბოს , მეზოთელიომას და ფილტვისმიერი გულის დაავადებას .
ასბესტოზი გამოწვეულია აზბესტის ბოჭკოების შესუნთქვით. ის მოითხოვს შედარებით დიდ ზემოქმედებას ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში, რაც, როგორც წესი, მხოლოდ მათში ხდება, ვინც უშუალოდ მუშაობს აზბესტთან. აზბესტის ბოჭკოების ყველა ტიპი დაკავშირებულია გაზრდილ რისკთან. ზოგადად რეკომენდებულია, რომ ამჟამად არსებული და დაუზიანებელი აზბესტი ხელუხლებლად დარჩეს. დიაგნოზი ეფუძნება ზემოქმედების ისტორიას სამედიცინო ვიზუალიზაციასთან ერთად . ასბესტოზი არის ინტერსტიციული ფილტვის ფიბროზის სახეობა .
სპეციფიკური მკურნალობა არ არსებობს. რეკომენდაციები შეიძლება მოიცავდეს გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინაციას , პნევმოკოკური ვაქცინაციას , ჟანგბადის თერაპიას და მოწევის შეწყვეტას . 2015 წელს ასბესტოზმა დაახლოებით 157 000 ადამიანი დააზარალა და 3 600 ადამიანი გარდაიცვალა. დაავადებების პრევენციის მიზნით, აზბესტის გამოყენება აკრძალულია რიგ ქვეყნებში.
დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების აღმასრულებელი სამსახურის სტატისტიკამ აჩვენა, რომ 2019 წელს აზბესტოზით გარდაცვალების 490 შემთხვევა დაფიქსირდა.
ნიშნები და სიმპტომები
აზბესტოზის ნიშნები და სიმპტომები, როგორც წესი, აზბესტთან კონტაქტიდან მნიშვნელოვანი დროის გასვლის შემდეგ ვლინდება, აშშ-ში ამჟამინდელი პირობების გათვალისწინებით, ხშირად რამდენიმე ათწლეულის შემდეგ. აზბესტოზის ძირითადი სიმპტომი, როგორც წესი, ქოშინის ნელი დაწყებაა , განსაკუთრებით ფიზიკური აქტივობის დროს. აზბესტოზის კლინიკურად შორსწასულმა შემთხვევებმა შეიძლება სუნთქვის უკმარისობა გამოიწვიოს . როდესაც სტეტოსკოპი გამოიყენება აზბესტოზით დაავადებული ადამიანის ფილტვების მოსასმენად, მათ შეიძლება ჩასუნთქვისას „ტკაცუნი“ გაიგონ.
აზბესტოზის დროს ფილტვის ფუნქციის დამახასიათებელი ნიშანია შემზღუდველი ვენტილაციის დეფექტი. ეს ვლინდება ფილტვების მოცულობის შემცირებით, განსაკუთრებით სასიცოცხლო ტევადობის (VC) და ფილტვების საერთო ტევადობის (TLC). TLC შეიძლება შემცირდეს ალვეოლური კედლის გასქელების გამო; თუმცა, ეს ყოველთვის ასე არ არის. სასუნთქი გზების დიდი ფუნქცია, რაც აისახება FEV1/FVC-ზე , ზოგადად კარგად არის შენარჩუნებული. მძიმე შემთხვევებში, ფილტვების გამაგრების და TLC-ის შემცირებით გამოწვეული ფილტვის ფუნქციის მკვეთრმა შემცირებამ შეიძლება გამოიწვიოს მარჯვენამხრივი გულის უკმარისობა ( cor pulmonale ). შემზღუდველი დეფექტის გარდა, აზბესტოზმა შეიძლება გამოიწვიოს დიფუზიური ტევადობის შემცირება და არტერიების სისხლში ჟანგბადის დაბალი რაოდენობა .
მიზეზი
აზბესტოზის გამომწვევი მიზეზი ჰაერში არსებული მიკროსკოპული აზბესტის მინერალური ბოჭკოების ინჰალაციაა . 1930-იან წლებში ERA Merewether-მა დაადგინა, რომ უფრო დიდი ზემოქმედება უფრო დიდ რისკს იწვევდა.
რისკ-ფაქტორები
აზბესტის პროდუქტების წარმოების, დაფქვის, დამზადების, მონტაჟის ან მოხსნის სფეროში მომუშავე პირები 1970-იანი წლების ბოლომდე აზბესტის პროდუქტების ზემოქმედების მომატებული რისკის ქვეშ არიან. ეს მოიცავს იმ ადამიანებს, რომლებიც ამ სამუშაოებზე მუშაობდნენ ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადაში. მაგალითად:
- აზბესტის მაღაროელები
- აერონავტიკისა და ავტომობილების მექანიკა
- ქვაბის ოპერატორები
- სამშენებლო მუშები
- ელექტრიკოსები
- რკინიგზის მუშები
- მუშები, რომლებიც ძველ შენობაში ორთქლის ავზის გარშემო აზბესტის იზოლაციას აშორებენ
სამშენებლო მუშები, რომლებიც აზბესტს შეისუნთქავენ დაბინძურებული სამშენებლო მასალებიდან, როგორიცაა საღებავი, თაბაშირის ფილა, სახურავის კრამიტი, ქვის ნაერთები და თაბაშირ-მუყაოს კედლები, შეიძლება დაავადდნენ აზბესტით. რისკის დონის განმსაზღვრელი ძირითადი ფაქტორებია აზბესტთან პირის კონტაქტის რაოდენობა და ხანგრძლივობა. რაც უფრო დიდხანს იმყოფება ადამიანი ამ ნივთიერებასთან კონტაქტში, მით უფრო მაღალია ფილტვების დაზიანების განვითარების რისკი.
შესაძლოა, დაზარალებული მუშაკების ოჯახები დაზარალდნენ, რადგან ტანსაცმელიდან და თმიდან აზბესტის ბოჭკოები შეიძლება სახლში მოხვდეს. მაღაროებთან ახლოს მცხოვრები ადამიანებიც შეიძლება ჰაერში გავრცელებულ აზბესტის ბოჭკოებს დაექვემდებარონ.
პათოგენეზი
ასბესტოზი არის ფილტვის ქსოვილის დანაწიბურება (რომელიც იწყება ტერმინალური ბრონქიოლებისა და ალვეოლური სადინრების გარშემო და ვრცელდება ალვეოლურ კედლებში), რაც აზბესტის ბოჭკოების ინჰალაციის შედეგად ხდება. არსებობს ბოჭკოების ორი ტიპი: ამფიბოლური (თხელი და სწორი) და სერპენტინიური (ხუჭუჭა). აზბესტის ბოჭკოების ყველა ფორმა პასუხისმგებელია ადამიანის დაავადებებზე, რადგან მათ შეუძლიათ ფილტვებში ღრმად შეღწევა. როდესაც ასეთი ბოჭკოები აღწევს ფილტვის ალვეოლებს (საჰაერო პარკებს), სადაც ჟანგბადი სისხლში გადადის, უცხო სხეულები (აზბესტის ბოჭკოები) იწვევენ ფილტვების ადგილობრივი იმუნური სისტემის გააქტიურებას და იწვევენ ანთებით რეაქციას, რომელშიც დომინირებს ფილტვის მაკროფაგები, რომლებიც რეაგირებენ ბოჭკოების მიერ გააქტიურებულ ქემოტაქსიურ ფაქტორებზე. ეს ანთებითი რეაქცია შეიძლება შეფასდეს, როგორც ქრონიკული და არა მწვავე, იმუნური სისტემის ნელი მიმდინარე პროგრესირებით, რომელიც ცდილობს უცხო ბოჭკოების აღმოფხვრას. მაკროფაგები ფაგოციტოზს (შთანთქავენ) ბოჭკოებს და ასტიმულირებენ ფიბრობლასტებს შემაერთებელი ქსოვილის დეპონირებისთვის.
აზბესტის ბოჭკოების მონელებისადმი ბუნებრივი რეზისტენტობის გამო, ზოგიერთი მაკროფაგი გამოყოფს ანთებით ქიმიურ სიგნალებს , ხოლო სხვა მაკროფაგები იღუპებიან, გამოყოფენ რეაქტიულ ჟანგბადის სახეობებს და ააქტიურებენ ტრანსკრიფციის ფაქტორებს, როგორიცაა NF-κB , რაც აძლიერებს პროანთებითი ციტოკინების ექსპრესიას. ეს ანთებითი ქიმიური სიგნალები იზიდავს ფილტვის მაკროფაგებს და ფიბროლასტურ უჯრედებს, რომლებიც სინთეზირებენ ბოჭკოვან ნაწიბუროვან ქსოვილს, რომელიც საბოლოოდ დიფუზური ხდება და შეიძლება პროგრესირებდეს ძლიერ ექსპოზიციის მქონე პირებში. ეს ქსოვილი მიკროსკოპულად ჩანს ცხოველებში ზემოქმედების შემდეგ მალევე. ზოგიერთი აზბესტის ბოჭკო იფარება რკინის შემცველი ცილოვანი მასალით ( ფერუგინოზური სხეული ) ძლიერი ზემოქმედების შემთხვევაში, სადაც ბოჭკოების დაახლოებით 10% დაფარულია. ინჰალაციური აზბესტის ბოჭკოების უმეტესობა დაუფარავი რჩება. ინჰალაციური ბოჭკოების დაახლოებით 20% ალვეოლური ეპითელიუმის ციტოჩონჩხის კომპონენტებით გადადის ფილტვის ინტერსტიციულ განყოფილებაში, სადაც ისინი ურთიერთქმედებენ მაკროფაგებთან და მეზენქიმურ უჯრედებთან. ციტოკინები, ტრანსფორმირებადი ზრდის ფაქტორი ბეტა და სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორი ალფა, როგორც ჩანს, მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ნაწიბურების განვითარებაში, რადგან ცხოველურ მოდელებში პროცესის დაბლოკვა შესაძლებელია ზრდის ფაქტორების ექსპრესიის თავიდან აცილებით. შედეგად, ინტერსტიციულ სივრცეში ფიბროზი, შესაბამისად, აზბესტოზი ვითარდება.
ფიბროზული ნაწიბურების წარმოქმნა იწვევს ალვეოლების კედლების გასქელებას, რაც ამცირებს ელასტიურობას და გაზის დიფუზიას, ამცირებს სისხლში ჟანგბადის გადაცემას, ასევე ნახშირორჟანგის გამოდევნას . ამან შეიძლება გამოიწვიოს ქოშინი, რაც გავრცელებული სიმპტომია, რომელსაც აზბესტოზის მქონე პირები ავლენენ. აზბესტოზის მქონე პირები შეიძლება უფრო მგრძნობიარენი იყვნენ სიმსივნის ზრდის (მეზოთელიომის) მიმართ, რადგან აზბესტი ამცირებს ბუნებრივი კილერი უჯრედების ციტოტოქსიურობას და აფერხებს T ჰელპერული უჯრედების ფუნქციონირებას, რომლებიც აფიქსირებენ უჯრედების ანომალიურ ზრდას.
დიაგნოზი
ამერიკის თორაკალური საზოგადოების (ATS) მონაცემებით , აზბესტოზის ზოგადი დიაგნოსტიკური კრიტერიუმებია:
- აზბესტოზთან თავსებადი სტრუქტურული პათოლოგიის მტკიცებულება, რომელიც დადასტურებულია ვიზუალიზაციით ან ჰისტოლოგიური კვლევებით.
- აზბესტის გამომწვევი კავშირის მტკიცებულება, რომელიც დადასტურებულია პროფესიული და გარემო ანამნეზით, ექსპოზიციის მარკერებით (ჩვეულებრივ, პლევრის ფოლაქებით), აზბესტის სხეულების აღდგენით ან სხვა საშუალებებით.
- დასკვნებისთვის ალტერნატიული სავარაუდო მიზეზების გამორიცხვა
ფილტვის ფიბროზის არსებობის დასადგენად ყველაზე მნიშვნელოვან ფაქტორად რჩება გულმკერდის რენტგენის პათოლოგიური სურათი და მისი ინტერპრეტაცია. დასკვნები, როგორც წესი, ვლინდება მცირე, არარეგულარული პარენქიმული დაბინდვების სახით, ძირითადად ფილტვის ფუძეებში. ILO კლასიფიკაციის სისტემის გამოყენებით, ჭარბობს „s“, „t“ და/ან „u“ დაბინდვები. ფილტვის ფიბროზის (ასევე პლევრის ნებისმიერი თანმხლები ცვლილების) გამოსავლენად კომპიუტერული ტომოგრაფია ან მაღალი გარჩევადობის კომპიუტერული ტომოგრაფია (HRCT) უფრო მგრძნობიარეა, ვიდრე ჩვეულებრივი რენტგენოგრაფია. აზბესტოზით დაავადებული ადამიანების 50%-ზე მეტს უვითარდება ფოლაქები პარიეტალურ პლევრაში , გულმკერდის კედელსა და ფილტვებს შორის სივრცეში. აზბესტოზით გამოწვეული რენტგენოგრაფიული დასკვნები შეიძლება ნელ-ნელა პროგრესირებდეს ან სტატიკური დარჩეს, აზბესტის შემდგომი ზემოქმედების არარსებობის შემთხვევაშიც კი. სწრაფი პროგრესირება ალტერნატიულ დიაგნოზზე მიუთითებს.
ასბესტოზი ჰგავს ფილტვების სხვა დიფუზურ ინტერსტიციულ დაავადებებს, მათ შორის სხვა პნევმოკონიოზებს . დიფერენციალური დიაგნოზი მოიცავს იდიოპათიურ ფილტვის ფიბროზს (IPF), ჰიპერმგრძნობელობით გამოწვეულ პნევმონიტს , სარკოიდოზს და სხვა. პლევრის ფოლაქების არსებობამ შეიძლება უზრუნველყოს აზბესტის გამომწვევი მიზეზის დამადასტურებელი მტკიცებულება. მიუხედავად იმისა, რომ ფილტვის ბიოფსია, როგორც წესი, აუცილებელი არ არის, ფილტვის ფიბროზთან ასოცირებული აზბესტის სხეულების არსებობა დიაგნოზს ადასტურებს. პირიქით, აზბესტის სხეულების არარსებობის შემთხვევაში ინტერსტიციული ფილტვის ფიბროზი, სავარაუდოდ, არ არის აზბესტოზი. ფიბროზის არარსებობის შემთხვევაში აზბესტის სხეულები მიუთითებს ზემოქმედებაზე და არა დაავადებაზე.
სურათი A გვიჩვენებს ფილტვების, სასუნთქი გზების, პლევრისა და დიაფრაგმის მდებარეობას ორგანიზმში. სურათი B გვიჩვენებს ფილტვებს აზბესტთან დაკავშირებული დაავადებებით, მათ შორის პლევრის ფოლაქებით, ფილტვის კიბოთი, აზბესტოზით, დიაფრაგმაზე ფოლაქებით და მეზოთელიომით.
პლევრისა და ფილტვის პარენქიმის ფართო ფიბროზი
ისარი მიუთითებს ამ რკინის შემცველ სხეულში აზბესტის ბოჭკოს დაუფარავ სეგმენტზე.
მძიმე პლევრის ფიბროზი ფოკალური კალციფიკაციით
შავი ისრები მიუთითებს ფერუგიონურ სხეულაკებზე, რომლებიც განლაგებულია არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კარცინომის, NOS, კერის პერიფერიაზე.
61 წლის მამაკაცი ათწლეულების განმავლობაში აზბესტთან სამრეწველო საქმიანობაში მუშაობდა
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
მკურნალობა
აზბესტოზის განკურნება შეუძლებელია. ჟანგბადის თერაპია სახლში ხშირად აუცილებელია ქოშინის შესამსუბუქებლად და სისხლში ჟანგბადის დაბალი დონის გამოსასწორებლად. სიმპტომების დამხმარე მკურნალობა მოიცავს რესპირატორულ ფიზიოთერაპიას ფილტვებიდან სეკრეტის მოსაშორებლად პოსტურალური დრენაჟით, გულმკერდის პერკუსიით და ვიბრაციით. ნებულაიზერით შეიძლება დაინიშნოს მედიკამენტები სეკრეტის გასათხელებლად ან ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების სამკურნალოდ . დაავადებების მიმართ მომატებული მგრძნობელობის გამო, ტარდება პნევმოკოკური პნევმონიის საწინააღმდეგო იმუნიზაცია და გრიპის საწინააღმდეგო ყოველწლიური ვაქცინაცია. აზბესტოზის მქონე პირებს გარკვეული კიბოს განვითარების გაზრდილი რისკი აქვთ. თუ ადამიანი ეწევა, ჩვევისთვის თავის დანებება ამცირებს შემდგომ დაზიანებას. დამატებითი საფრთხეების გამოსავლენად ტარდება ფილტვების პერიოდული ფუნქციური ტესტები , გულმკერდის რენტგენი და კლინიკური შეფასებები, მათ შორის კიბოს სკრინინგი/შეფასება.
საზოგადოება და კულტურა
იურიდიული საკითხები
ინგლისელი ტექსტილის მუშის, ნელი კერშოუს, 1924 წელს ფილტვის აზბესტოზით გარდაცვალება სამედიცინო ლიტერატურაში აღწერილი პირველი შემთხვევა იყო და დაავადების პირველი გამოქვეყნებული ისტორია, რომელიც ნამდვილად მიეწერებოდა პროფესიულ აზბესტთან ზემოქმედებას. თუმცა, მისმა ყოფილმა დამსაქმებლებმა (Turner Brothers Asbestos) უარყვეს აზბესტის არსებობა, რადგან სამედიცინო მდგომარეობა იმ დროს ოფიციალურად არ იყო აღიარებული. შედეგად, მათ არ აიღეს პასუხისმგებლობა მისი დაზიანებებისთვის და არ გადაუხადეს კომპენსაცია არც კერშოუს ბოლო ავადმყოფობის დროს და არც მის ოჯახს გარდაცვალების შემდეგ. მიუხედავად ამისა, მისი გარდაცვალების შესახებ გამოძიების დასკვნებს დიდი გავლენა ჰქონდა, რადგან მათ ბრიტანეთის პარლამენტის მიერ საპარლამენტო გამოძიების ჩატარებამდე მიგვიყვანა . გამოძიებამ ოფიციალურად აღიარა აზბესტოზის არსებობა, აღიარა, რომ ის ჯანმრთელობისთვის საშიში იყო და დაასკვნა, რომ ის უდავოდ დაკავშირებული იყო აზბესტის მტვრის ხანგრძლივ ინჰალაციასთან. აზბესტოზის არსებობის სამედიცინო და სასამართლო საფუძველზე დადგენის შემდეგ, ანგარიშის შედეგად 1931 წელს გამოქვეყნდა აზბესტის ინდუსტრიის პირველი რეგულაციები, რომლებიც ძალაში შევიდა 1932 წლის 1 მარტს.
აზბესტის მწარმოებლების წინააღმდეგ პირველი სარჩელი 1929 წელს შევიდა. მას შემდეგ, აზბესტის მწარმოებლებისა და დამსაქმებლების წინააღმდეგ მრავალი სარჩელი შეიტანეს უსაფრთხოების ზომების უგულებელყოფის გამო, მას შემდეგ, რაც ცნობილი გახდა აზბესტს, აზბესტოზსა და მეზოთელიომას შორის კავშირი (ზოგიერთი ანგარიში ამას თანამედროვე დროში , 1898 წლით აახლოებს ). სარჩელებისა და დაზარალებული ადამიანების დიდი რაოდენობით გამოწვეულმა პასუხისმგებლობამ მილიარდობით აშშ დოლარს მიაღწია. კომპენსაციის ოდენობა და განაწილების მეთოდი მრავალი სასამართლო საქმისა და მთავრობის მიერ არსებული და მომავალი საქმეების გადაწყვეტის მცდელობის წყარო გახდა.
დღეისათვის, დაახლოებით 100 კომპანიამ გამოაცხადა გაკოტრება, სულ მცირე, ნაწილობრივ მაინც, აზბესტთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობის გამო. აშშ-ის ფედერალური გაკოტრების კოდექსის მე-11 თავისა და § 524(g)-ის შესაბამისად, კომპანიას შეუძლია თავისი ვალდებულებები და გარკვეული აქტივები გადასცეს აზბესტის პირადი დაზიანებების ტრასტს, რომელიც შემდეგ პასუხისმგებელია ამჟამინდელი და მომავალი მომჩივნების კომპენსაციაზე. 1988 წლიდან დაარსდა 60 ტრასტი, რომელთა საერთო აქტივები დაახლოებით 37 მილიარდი დოლარია. 1988 წლიდან 2010 წლამდე, აშშ-ის მთავრობის ანგარიშვალდებულების ოფისის ანალიზი აჩვენებს, რომ ტრასტებმა გადაიხადეს დაახლოებით 3.3 მილიონი მოთხოვნა, რომელთა ღირებულება დაახლოებით 17.5 მილიარდ დოლარს შეადგენს.
ცნობილი ადამიანები
ეს არის აზბესტთან დაკავშირებული ფილტვის ფიბროზით გარდაცვლილი ცნობილი ადამიანების არასრული სია:
- ბერნი ბენტონი , სოციალური სამართლიანობის დამცველი
- პოლ გლისონი , „საუზმის კლუბის“ მსახიობი
- ნელი კერშოუ , პირველი ადამიანი, რომელსაც აზბესტთან დაკავშირებული დაავადება დაუდგინდა, 1924 წელი
- ჯონ მაკდუგალი , პოლიტიკოსი
- სტივ მაკქუინი , მსახიობი
- თეოდორ სტურჯენი , მწერალი
Комментариев нет:
Отправить комментарий