ქრიზოტილი

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                          ქრიზოტილი

ქრიზოტილი ( /ˈkrɪsəˌtʌɪl/ , /ˈkrɪsəˌtaɪl/, ან /ˈkrɪsətɪl/)  ანუ თეთრი აზბესტი აზბესტის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა , ^[რომელიც შეერთებულ შტატებში აზბესტის დაახლოებით 95%-ს შეადგენს  და მსგავსი პროპორცია აქვს სხვა ქვეყნებშიც.  ეს არის რბილი, ბოჭკოვანი სილიკატური მინერალი _{ფილოსილიკატების} სერპენტინულ ქვეჯგუფში ; შესაბამისად, იგი განსხვავდება ამფიბოლების ჯგუფის სხვა აზბესტის ფორმის ^{მინერალებისგან. მისი იდეალური ქიმიური ფორმულაა Mg3(Si2O5)(OH)4.}  მასალას აქვს ფიზიკური _{თვისებები} , რომლებიც მას _{სამშენებლო მასალებში} ჩართვისთვის სასურველს ^{ხდის ,} მაგრამ ჰაერში გაფანტვისა და შესუნთქვისას ჯანმრთელობის სერიოზულ რისკებს წარმოადგენს.

პოლიტიპები

ცნობილია ქრიზოტილის სამი პოლიტიპი .  მათი გარჩევა ხელით აღებული ნიმუშებით ძალიან რთულია და, როგორც წესი, პოლარიზებული სინათლის მიკროსკოპიის  გამოყენებაა საჭირო. ზოგიერთი ძველი პუბლიკაცია ქრიზოტილს მინერალების ჯგუფად მოიხსენიებს - ქვემოთ ჩამოთვლილი სამი პოლიტიპი და ზოგჯერ პეკორაიტიც - მაგრამ საერთაშორისო მინერალოგიური ასოციაციის 2006 წლის რეკომენდაციები უპირატესობას ანიჭებს მას, როგორც ერთ მინერალს, რომელსაც ბუნებრივად არსებული ფორმების გარკვეული ვარიაცია აქვს.

სახელი	კრისტალური სისტემა	აკრიფეთ ადგილმდებარეობა	mindat.org- ის ცნობარი	ერთეულის უჯრედის პარამეტრები	კრისტალური სტრუქტურის მითითება
კლინოქრიზოტილი	მონოკლინიკური	ზლოტი სტოკი *, ქვემო სილეზია , პოლონეთი	1071	a  = 5,3  Å; b  = 9,19  Å; c  = 14,63  Å; β  = 93°
ორთოქრიზოტილი	ორთორომბული	კადაპა* რაიონი , ანდრა პრადეში , ინდოეთი	3025	a  = 5,34  Å; b  = 9,24  Å; c  = 14,2  Å
პარაქრიზოტილი	ორთორომბული	გაურკვეველი	3083	a  = 5,3  Å; b  = 9,24  Å; c  = 14,71  Å
წყარო : mindat.org . *ზლოტი სტოკი და კადაპა ადრე ცნობილი იყო, შესაბამისად, როგორც რაიხენშტეინი და კუდდაპა და ეს სახელები შესაძლოა ზოგიერთ პუბლიკაციაში გამოჩნდეს.

კლინოქრიზოტილი სამი ფორმიდან ყველაზე გავრცელებულია, რომელიც განსაკუთრებით გვხვდება ვალ-დე-სოურსში, კვებეკი , კანადა . მისი ორი გაზომვადი გარდატეხის ინდექსი, როგორც წესი, უფრო დაბალია, ვიდრე დანარჩენი ორი ფორმის.  ორთორომბული პარატიპები შეიძლება გამოირჩეოდეს იმით, რომ ორთოქრიზოტილის შემთხვევაში, ორი დაკვირვებადი გარდატეხის ინდექსიდან უფრო მაღალი იზომება ბოჭკოების გრძელი ღერძის პარალელურად (როგორც კლინოქრიზოტილის შემთხვევაში); მაშინ როდესაც პარაქრიზოტილის შემთხვევაში უფრო მაღალი გარდატეხის ინდექსი იზომება ბოჭკოების გრძელი ღერძის პერპენდიკულარულად. 

ფიზიკური თვისებები

ქრიზოტილის SEM ფოტო

მოცულობით ქრიზოტილს აქვს ადამიანის ფრჩხილის მსგავსი სიმტკიცე და ადვილად იშლება ბოჭკოვან ძაფებად, რომლებიც შედგება ბოჭკოების უფრო პატარა კონებისგან. ბუნებრივად წარმოქმნილი ბოჭკოების კონების სიგრძე რამდენიმე მილიმეტრიდან ათ სანტიმეტრზე მეტამდე მერყეობს,  თუმცა სამრეწველო გზით დამუშავებულ ქრიზოტილს, როგორც წესი, უფრო მოკლე ბოჭკოვანი კონები აქვს. ბოჭკოების კონების დიამეტრი 0.1–1 მკმ- ია , ხოლო ცალკეული ბოჭკოები კიდევ უფრო წვრილია, 0.02–0.03 მკმ, თითოეული ბოჭკოვანი კონა შეიცავს ათობით ან ასობით ფიბრილს. 

ქრიზოტილის ბოჭკოებს აქვთ მნიშვნელოვანი დაჭიმვის სიმტკიცე და შეიძლება მათი ძაფად დატრიალება და ქსოვილად ქსოვა. ისინი ასევე მდგრადია სითბოს მიმართ და წარმოადგენენ შესანიშნავ თერმულ, ელექტრო და აკუსტიკურ იზოლატორებს. 

ქიმიური თვისებები

ქრიზოტილის იდეალიზებული ქიმიური ფორმულაა Mg3 ₍ Si2O5 ) ( OH ) _{4 , თუმცა} მაგნიუმის ზოგიერთი იონი შეიძლება ჩანაცვლდეს რკინით ან სხვა კატიონებით . ცნობილია ჰიდროქსიდის იონებით ფტორის , ოქსიდის ან ქლორიდის ჩანაცვლებაც , თუმცა უფრო იშვიათია. მონათესავე, მაგრამ გაცილებით იშვიათი მინერალია ^{პეკორაიტი} , რომელშიც ქრიზოტილის ყველა მაგნიუმის კატიონი ჩანაცვლებულია ნიკელის კატიონებით. 

ქრიზოტილი მდგრადია ძლიერი ფუძეების მიმართაც კი (აზბესტი ამგვარად სტაბილურია პორტლანდცემენტის მაღალი pH ფორების წყალში ) , მაგრამ როდესაც ბოჭკოებს მჟავები ესხმიან თავს, მაგნიუმის იონები შერჩევით იხსნება, რაც სილიციუმის ჩონჩხს ქმნის. ის თერმულად სტაბილურია დაახლოებით 550 °C (1,022 °F) ტემპერატურამდე , ამ ტემპერატურაზე ის იწყებს გაუწყლოებას . გაუწყლოება სრულდება დაახლოებით 750 °C (1,380 °F) ტემპერატურაზე, საბოლოო პროდუქტებია ფორსტერიტი (მაგნიუმის სილიკატი), სილიციუმი და წყალი.    

ქრიზოტილის დეჰიდრატაციის გლობალური მასის ბალანსის რეაქცია შეიძლება დაიწეროს შემდეგნაირად:

ქრიზოტილის (სერპენტინის) დეჰიდრატაციის რეაქცია შეესაბამება ფორსტერიტის (მგ- ოლივინის ) ჰიდროლიზის შებრუნებულ რეაქციას გახსნილი სილიციუმის ( სილიციუმის მჟავას ) თანაობისას .

აპლიკაციები

ადრე, 1990-იან წლებში, ის გამოიყენებოდა აზბესტ-ცემენტის პროდუქტებში (მაგალითად, მილები და ფურცლები). 

მაგნიუმის სულფატი (MgSO4 ₎ შეიძლება მიღებულ იქნას ქრიზოტილის გოგირდმჟავით ( _{H2SO4 )} დამუშავებით . 

უსაფრთხოების საკითხები

ქრიზოტილის აზბესტი

ქრიზოტილი აზბესტის სხვა ფორმებთან ერთად შეტანილია ადამიანის კანცეროგენად კლასიფიცირებულ სიაში კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს ( IARC)  და აშშ-ის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის დეპარტამენტის მიერ .  ამ დოკუმენტებში ნათქვამია, რომ „აზბესტის ზემოქმედება დაკავშირებულია პარენქიმულ აზბესტოზთან , აზბესტთან დაკავშირებულ პლევრის ანომალიებთან, პერიტონეალურ მეზოთელიომასთან და ფილტვის კიბოსთან და შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ზოგიერთ ექსტრათორაკალურ ადგილას კიბოსთან “ .  სხვა სამეცნიერო პუბლიკაციებში ეპიდემიოლოგებმა გამოაქვეყნეს რეცენზირებული სამეცნიერო ნაშრომები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ ქრიზოტილი პლევრის მეზოთელიომის მთავარი მიზეზია . 

ქრიზოტილის როტერდამის წინასწარი ინფორმირებული თანხმობის კონვენციაში  ჩართვისთვის რეკომენდაცია გაცემულია, ^{რომელიც} საერთაშორისო ხელშეკრულებაა, რომელიც საშიში მასალებით გლობალურ ვაჭრობას ზღუდავს. თუ ქრიზოტილი სიაში იქნება შეტანილი, მისი ექსპორტი მხოლოდ იმ ქვეყნებში იქნება დაშვებული, რომლებიც იმპორტზე ცალსახად თანხმდებიან. კანადა , მინერალის ერთ-ერთი მთავარი მწარმოებელი, მკაცრად გააკრიტიკა კანადის სამედიცინო ასოციაციამ  ქრიზოტილის კონვენციაში ჩართვის წინააღმდეგობის გამო. 

ევროკავშირის 1907/2006 რეგულაციის ( REACH ) თანახმად , ქრიზოტილის და ქრიზოტილის შემცველი პროდუქტების რეალიზაცია და გამოყენება აკრძალულია. 

2024 წლის მარტის მდგომარეობით, აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტომ დაასრულა ქრიზოტილის აზბესტის იმპორტის აკრძალვის რეგულაციები (ძალაში შედის დაუყოვნებლივ) ფილტვის კიბოსთან და მეზოთელიომასთან მისი კავშირის გამო . თუმცა, ახალი წესების თანახმად, ზოგიერთ საწარმოო ობიექტში ქრიზოტილის აზბესტის გამოყენების თანდათანობით გაუქმებას ათ წლამდე შეიძლება დასჭირდეს.  ხანგრძლივი თანდათანობითი გაუქმების პერიოდი გამოწვეული იყო მსხვილი ქიმიური მწარმოებლის, Olin Corporation-ის , ასევე ისეთი სავაჭრო ჯგუფების ძლიერი ლობირებით, როგორიცაა აშშ-ის სავაჭრო პალატა და ამერიკის ქიმიის საბჭო . ქრიზოტილის აზბესტი ამჟამად აკრძალულია 50-ზე მეტ სხვა ქვეყანაში.

უსაფრთხოების რეგულაციების კრიტიკოსები

1990-იანი წლები: კანადა-ევროპის დავა GATT-ის დავა

1998 წლის მაისში კანადამ მოითხოვა კონსულტაციები მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციასა და ევროკომისიასთან საფრანგეთის მიერ 1996 წელს აზბესტის ყველა ფორმის იმპორტისა და გაყიდვის აკრძალვასთან დაკავშირებით. კანადამ განაცხადა, რომ საფრანგეთის ზომები ეწინააღმდეგებოდა სანიტარული და ფიტოსანიტარიული ზომებისა და ვაჭრობის ტექნიკური ბარიერების შესახებ შეთანხმებების და 1994 წლის GATT-ის დებულებებს . ევროკომისიამ განაცხადა, რომ აზბესტის ჩასანაცვლებლად არსებობდა უფრო უსაფრთხო შემცვლელი მასალები. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საფრანგეთის ზომები არ იყო დისკრიმინაციული საერთაშორისო სავაჭრო ხელშეკრულებების პირობების მიხედვით და სრულად გამართლებული იყო საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მიზეზების გამო. ევროკომისიამ ასევე განაცხადა, რომ ივლისის კონსულტაციებზე მან სცადა კანადის დარწმუნება, რომ ზომები გამართლებული იყო და რომ როგორც კი კანადამ შეწყვიტა კონსულტაციები, ის (ევროკომისია) აზბესტის აკრძალვის სასარგებლოდ მნიშვნელოვანი სამეცნიერო მონაცემების წარდგენის პროცესში იყო. 

2000-იანი წლები: კანადის ექსპორტი მზარდი გლობალური კრიტიკის წინაშე დგას.

1990-იანი წლების ბოლოს და 2000-იანი წლების დასაწყისში კანადის მთავრობა ამტკიცებდა, რომ ქრიზოტილი გაცილებით ნაკლებად საშიში იყო, ვიდრე აზბესტის სხვა სახეობები. ქრიზოტილი კვლავ გამოიყენებოდა კანადაში ახალ მშენებლობებში, ისეთი გზებით, რომლებიც ძალიან ჰგავს იმ მეთოდებს, რომლითაც ქრიზოტილი ექსპორტირებული იყო.  ანალოგიურად, კანადის ბუნებრივი რესურსების სააგენტომ ერთხელ განაცხადა, რომ ქრიზოტილი, აზბესტის შემადგენელი ერთ-ერთი ბოჭკო, ისეთი საშიში არ იყო, როგორც ადრე ეგონათ. 2003 წლის ფაქტების ფურცლის თანახმად, „არსებულ ცოდნასა და თანამედროვე ტექნოლოგიებს შეუძლიათ წარმატებით გააკონტროლონ ქრიზოტილის მიერ ჯანმრთელობისა და გარემოსთვის მიყენებული ზიანი“. ^[ კანადის მთავრობის მიერ ნაწილობრივ დაფინანსებული ასოციაცია, ქრიზოტილის ინსტიტუტი, ასევე ნათლად ამტკიცებდა, რომ ქრიზოტილის გამოყენება არ წარმოადგენდა გარემოსდაცვით პრობლემას და მისი გამოყენების თანდაყოლილი რისკები შემოიფარგლებოდა სამუშაო ადგილით. 

თუმცა, გარემოსდაცვითი ჯგუფების მზარდი კრიტიკის ფონზე, 2012 წლის მაისში კანადის მთავრობამ შეწყვიტა Chrysotile Institute-ის დაფინანსება.  შედეგად, Chrysotile Institute ამჟამად დაიხურა. 

კანადის მთავრობა კვლავაც იმსახურებს როგორც შიდა, ასევე საერთაშორისო კრიტიკას ქრიზოტილის მიმართ თავისი პოზიციის გამო, ბოლო დროს კი როტერდამის კონვენციის ფარგლებში ქრიზოტილის შესახებ მოსმენებთან დაკავშირებულ საერთაშორისო შეხვედრებზე. CFMEU-მ აღნიშნა, რომ ექსპორტის უმეტესი ნაწილი განვითარებად ქვეყნებში მიდის. კანადამ ზეწოლა მოახდინა ქვეყნებზე, მათ შორის ჩილეზე და გაეროს სხვა წევრ სახელმწიფოებზე, რათა თავიდან აიცილონ ქრიზოტილის აკრძალვა. 

2012 წლის სექტემბერში კვებეკისა და კანადის მთავრობებმა შეწყვიტეს ოფიციალური მხარდაჭერა კანადის ბოლო აზბესტის მაღაროსთვის კვებეკში, აზბესტში ,  , რომელსაც ამჟამად ვალ-დე-სოურსი ეწოდა .ქრიზოტილი (იგივე თეთრი აზბესტი) წარმოადგენს აზბესტის ყველაზე გავრცელებულ ნაირსახეობას. მსოფლიოში გამოყენებული აზბესტის დაახლოებით 95%-ზე მეტი სწორედ ქრიზოტილზე მოდის. 

მიუხედავად იმისა, რომ მისი ბოჭკოები სტრუქტურით განსხვავდება ამფიბოლური (მაგ. ცისფერი) აზბესტისგან, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO) მას პირველი კლასის კანცეროგენად მიიჩნევს.

ძირითადი მახასიათებლები და გამოყენება

• ფიზიკური თვისებები: ქრიზოტილი არის ელასტიკური, აბრეშუმისებრი თეთრი ბოჭკო, რომელიც გამოირჩევა მაღალი თერმომედეგობით (ცეცხლგამძლეობით) და მექანიკური სიმტკიცით.
• სამშენებლო მასალები: მას ფართოდ იყენებდნენ აზბესტცემენტის ნაწარმში, როგორიცაა გადასახური ფილები (ე.წ. შიფერი), წყალსადენი და საკანალიზაციო მილები. 
• ავტოინდუსტრია: მისი ხახუნისადმი მედეგობის გამო, მას დღემდე იყენებენ სამუხრუჭე ხუნდებსა (კალოდკებში) და გადაბმულობის დისკებში (ფეირადო).

სამართლებრივი სტატუსი

• საქართველოში: კანონმდებლობით აკრძალულია ამფიბოლური ჯგუფის აზბესტი, თუმცა ქრიზოტილი კვლავ დაშვებულია. სახალხო დამცველის სპეციალურ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში ჯერ კიდევ არ არის სრულად დანერგილი მისი რეგულირების საერთაშორისო სტანდარტები.
• საერთაშორისო პრაქტიკა: ევროკავშირში ქრიზოტილი სრულად აკრძალულია. აშშ-ის გარემოს დაცვის სააგენტომ (EPA) ასევე მიიღო გადაწყვეტილება ქრიზოტილის იმპორტისა და გამოყენების ეტაპობრივი სრული აკრძალვის შესახებ. კვლავ აქტიურად აწარმოებენ და მოიხმარენ ისეთი ქვეყნები, როგორიცაა რუსეთი და ყაზახეთი.
• იხ.ვიდეო - Вся правда о хризотиле
• რეკლამა  -  მომზადება ვოკალში -   პროფესიონალი   მომღერალი   ოპერის სოლისტი    მრავალი    კონკურისის      ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს     ვოკალში საოპერო,    კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება,     დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით,      სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64
  
  
  ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949