ვიტამინი D

                                 ვიტამინი D

                                                   

კალციუმის რეგულირება ადამიანის სხეულში.  აქტიური ვიტამინის D (1,25-დიჰიდროქსივიტამინი D, კალციტრიოლი) როლი ნაჩვენებია ნარინჯისფერში.

ვიტამინი D — ცხიმში ხსნადი სეკოსტეროიდი, რომელიც ხელს უწყობს ნაწლავებში კალციუმის, რკინის, მაგნიუმის, ფოსფატისა და თუთიის შეწოვას. ადამიანისთვის ამ ნაერთების ჯგუფიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია ვიტამინი D₃ (ასევე ცნობილია როგორც ქოლეკალციფეროლი) და ვიტამინი D₂  (ერგოკალციფეროლი).

საკვებით მიღებული ან კანში სინთეზირებული D ვიტამინი არ არის ბიოლოგიურად აქტიური. აქტივაცია საჭიროებს ფერმენტულ გარდაქმნას, ჰიდროქსილირებას (-OH ჯგუფის დამატება), რომელიც მიმდინარეობს ღვიძლსა და თირკმელებში. შემთხვევები მიუთითებენ იმაზე, რომ ულტრაიისფერი B სხივების მიერ ინდუცირებული ვიტამინის სინთეზი რეგულირდება უარყოფითი უკუკავშირის მექანიზმით, რაც თავიდან გვაცილებს მის ტოქსიკურ ეფექტს, მაგრამ მზის სხივების მიერ სიმსივნის რისკის გაზრდასთან დაკავშირებით აზრთა შეუჯერებლობის გამო, არ არსებობს რაიმე კონკრეტული რეკომენდაციები მზეზე ექსპოზიციის დროსთან დაკავშირებით (რომელიც საკმარისი იქნებოდა D ვიტამინის ადეკვატური წარმოქმნისთვის და არ გაზრდიდა სიმსივნის წარმოშობის რისკს). მიუხედავად ამისა, ადამიანებში, რომლებიც გარკვეული დროით იმყოფებიან მზის სხივების მოქმედების ქვეშ, ვიტამინი D სინთეზირდება ადეკვატური რაოდენობით, აქედან გამომდინარე, შეიძლება ჩაითვალოს, რომ ქოლეკალციფეროლი არ არის მკაცრად ვიტამინი, არამედ არის ჰორმონი (აღსანიშნავია ასევე, რომ მისი სინთეზისა და ბიოლოგიური აქტივობის ადგილმდებარეობა ორგანიზმში განსხვავებულია, რაც ასევე ჰორმონების მახასიათებელია). ვიტამინი D კრიტიკულ როლს თამაშობს კალციუმის ჰომეოსტაზსა და მეტაბოლიზმში.

D ვიტამინის უდავო როლი რაქიტისა და ოსტეომალაციის თავიდან ასაცილებლად უკვე კარგადაა ცნობილი, მაგრამ ბუნდოვანი რჩება მისი სხვა ეფექტები ჯანმრთელობაზე. გაურკვეველია D ვიტამინის დიეტაში დამატების გავლენა სიკვდილიანობაზე. არ არსებობს მკაფიო რეკომენდაციები D ვიტამინთან დაკავშირებთ, რადგან, ერთი მხრივ, გამოვლენილია მისი დადებითი გავლენა ძვლების ჯანმრთელობაზე, მეორე მხრივ კი არაა დადასტურებული დადებითი ეფექტები სხვა რაიმე პროცესებთან მიმართებაში.

იხ.ვიდეო

ქოლეკალციფეროლი (ვიტამინი D₃) ღვიძლში გარდაიქმნება კალციდიოლად, რომელიც ცნობილია, ასევე, კალიფედიოლად, 25-ჰიდროქსიქოლეკალციფეროლი (აბრევიატურა: 25(OH)D₃).25(OH)D3). ერგოკალციფეროლი (ვიტამინი D₂) ღვიძლში გარდაიქმნება 25-ჰიდროქსიერგოკალციფეროლად (აბრევიატურა: 25(OH)D₂). ვიტამინ D-ს სწორედ ამ სპეციფიკური მეტაბოლიტების განსაზღვრა ხდება შრატში ადამიანის D ვიტამინის სტატუსის დასადგენად. . 25-ჰიდროქსიკალციფეროლის ნაწილი თირკმელებში გარდაიქმნება კალციტრიოლად, D ვიტამინის აქტიურ ფორმად. კალციტრიოლი ცირკულირებს სისხლში, როგორც ჰორმონი და არეგულირებს მასში კალციუმისა და ფოსფატის კონცენტრაციას და ხელს უწყობს ძვლების ნორმალურ ზრდასა და რემოდელირებას. კალციტრიოლი ასევე მოქმედებს ნერვკუნთოვან და იმუნურ ფუნქციებზე. არსებობს D ვიტამინის რამდენიმე ფორმა (ვიტამერი). ორი მნიშვნელოვანი ფორმაა ერგოკალციფეროლი (D₂) და ქოლეკალციფეროლი (D₃). ვიტამინი D ინდექსის გარეშე შეესაბამება D₂-ს, D₃-ს ან ორივეს. ვიტამინი D₂  ქიმიურად დაახასიათეს 1931 წელს. 1935 წელს ვიტამინ D₃-ის ქიმიური სტრუქტურა გახდა ცნობილი, რომელიც 7-დეჰიდროქოლესტეროლზე ულტრაიისფერი სხივების ზემოქმედებით მიიღეს.

ქიმიურად D ვიტამინის ვარიაციული ფორმები არის სეკოსტეროიდები ანუ სტეროიდები, რომელთა სტეროიდულ ციკლებში ერთი რომელიმე ბმა არის გაწყვეტილი. ქიმიური განსხვავება ერგო და ქოლეკალციფეროლს შორის მდგომარეობს იმაში, რომ ერგოკალციფეროლს გვერდით ჯაჭვში აქვს ორმაგი ბმა 22-ე და 23-ე ნახშირბადებს შორის და მეთილის ჯგუფი 24 ნახშირბადზ

რაციონში D ვიტამინის ნაკლებობა, მზეზე არაადეკვატურ ექსპოზიციასთნ ერთად იწვევს ოსტეომალაციას — ძვლის დარბილებას (ან რაქიტს, როდესაც საქმე ბავშვებს ეხება), განვითარებულ ქვეყნებში ეს იშვიათი შემთხვევაა. თუმცა D ვიტამინის  ნაკლებობა გახდა მსოფლიო პრობლემა.სისხლში 25-ჰიდროქსიქოლეკალციფეროლის შემცირებული რაოდენობა შეიძლება გამოწვეული იყოს მზისგან თავის არიდებით. ნაკლებობის შედეგია ძვლების მინერალიზაციის პროცესის დარღვევა და საბოლოოდ, მათი დაზიანება.

D ვიტამინის დამატებითი მიწოდების გავლენა ჯანმრთელობაზე ბოლომდე არაა გარკვეული.2013 წლის მიმოხილვამ არ აჩვენა რაიმე კონკრეტული ეფექტი დაავადებების მაჩვენებლებთან ან სიკვდილიანობის შემცირებასთან. ზოგადად, თანამედროვე ნუტრიციული ტენდენციებიდან გამომდინარე, უფრო მოსალოდნელია, რომ D ვიტამინის ნაკლებობა იყოს რაიმე დაავადების მიერ გამოწვეული კონდიცია, ვიდრე მისი გამომწვევი.

ამერიკის შეერთბული შტატების სამედიცინო ინსტიტუტის (IOM- Institute of medicine) მიერ გამოქვეყნებული მოხსენებით, მდგომარეობები, რომლებიც დაკავშირებულია კარდიოვასკულარულ დაავადებებსა და ჰიპერტენზიასთან, სიმსივნესთან, დიაბეტთან, მეტაბოლურ სინდრომთან, ფიზკუირ ქმედითუნარიანობასთან, იმუნურ სტატუსსა და აუტოიმუნურ დაავადებეთან, ინფექციებთან, ნეიროფიზიოლოგიურ ფუნქციონირებასა და პრეეკლამპსიასთნ არ არის მკაცრად დაკავშირებული კალციუმისა და D ვიტამინის მიღებაზე, დასკვნა ახლაც სადავოა. ზოგიერთი მკვლევარი თვლის, რომ IOM იძლევა ზედმეტად რადიკალურ რეკომენდაციებს და რომ მათ დაუშვეს გარკვეული მათემატიკური შეცდომები სისხლში D ვიტამინის განსაზღვრისას. IOM-ის წევრების თქმით, მათ გამოიყენეს სტანდარტული პროცედურები დიეტური რეკომენდაციებისთვის და რომ მოხსენება სრულიად დაფუძნებულია შედეგებზე. კვლევები D ვიტამინის ხელოვნურად დამატების შედეგებზე კვლავ მიმდინარეობს

D₃ ვიტამინის ხელოვნურად დამატებამ აჩვენა სიკვდილის შემცირებული რისკი ხანდაზმულებში (იგულისხმება სიცოცხლის ხანგრძლივობის მეტნაკლები გაზრდა), მაგრამ ეფექტები არაა იმდენად ნათელი, რომ შედგეს კონკრეტული რეკომენდაციები D ვიტამინის ხელოვნურად დამატების შესახებ.

სხვა ფორმებს (D₂ ვიტამინი, ალფაკალციდოლი და კალციტრიოლი) არ აღმოაჩნდათ რაიმე განსაკუთრებული ეფექტები სიკვდილიანობის მაჩვენებლებთან მიმართბაში. აღმოჩნდა, რომ სისხლში ამ ფორმების მომატებული დონე სიკვდილის რისკის შემცირებას უკავშირდებოდა, მაგრამ არაა ნათელი ხელოვნურად მათ დამატებას აქვს თუ არა მგავსი დადებითი ეფექტი. D ვიტამინის როგორც სიჭარბე ასევე ნაკლებობა უკავშირდება ნორმიდან გადახრილ ფუნქციონირებასა და ნაადრევ დაბერებას. შრატის კალციდიოლსა და ყველა მიზეზით სიკვდილიანობას (all-cause mortality) შორის დამოკიდებულებას პარაბოლის სახე აქვს. D ვიტამინის ნაკლებობით ზიანი უფრო მეტად ადგებათ მუქი კანის ფერის მქონე მოსახლეობას (კანის პიგმენტაციისა და D ვიტამინის სინთეზის ურთიერთდამოკიდებულების თავისებურებიდან გამომდინარეD ვიტამინის დანამატები ფართოდ იყიდება ინტერნეტითა და სხვა საშუალებებით მათი ანტისიმსივნური მოქმედების მტკიცებით. თუმცა აღმოჩნდა, რომ D ვიტამინის მიღებას არანაირი გავლენა არ აქვს სიმსივნის განვითარების რისკზე. ზოგიერთი კვლევის თანახმად D3 ვიტამინი ამცირებს სიმსივნით გარდაცვალების რისკს, თუმცა მონაცემების სარწმუნოობა დაბალია.

არსებობს არასაკმარისი მტკიცებულებები D ვიტამინის სიმსივნით დაავადებული პაციენტებისთვის დანიშვნის შესახებ, ასევე, ზოგიერთი შემთხვევის თანახმად, D ვიტამინის ნაკლებობა ამძიმებს სიმსივნის ეფექტებს ორგანიზმზე, დიაგნოზის დასმისას 25-ჰიდროქსი D ვიტამინის მაღალი კონცენტრაცია ამსუბუქებს სიმსივნის განვითარების პროცესს, აუმჯობესებს მკურნალობის გამოსავლიანობას

ევკალიპტი

                                   ევკალიპტი

                                                          

                                                         ევკალიპტის თერული ზეთი

ევკალიპტი (ლათ. Eucalyptus) — მცენარის გვარი მირტისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 600-ზე მეტ სახეობას. სწრაფმზარდი ხე ან ბუჩქია, მარადმწვანე, სინათლის მოყვარული, უხვად ყვავილობს, ქმნის მეჩხერ კორომს. იგი იზრდება 150-160 მ-მდე, რომლებიც დაახლოებით 4-5 მეტრის სიმსხოა. ღერო სწორი ან მრუდეა, გლუვი ან დაღარული. ფოთოლი უმეტესად მარტივია, ხეშეში; ზოგიერთი სახეობისა დაფარულია ცვილისებრი ფიფქით; ყვავილი ორსქესიანია, თეთრი, იშვიათად ყვითელი ან მუქი წითელი. ნაყოფი კოლოფია, თესლი მრავალწახნაგოვანი და წვრილი, ვარჯი პირამიდული, კვერცხისებრი, სფეროსებრი ან მტირალა ფორმისაა. მისი ფოთოლი შეიცავს ძვირფას ეთეროვან ზეთებს და ქერქი კი 40%-მდე მთრთიმლავ ნივთიერებას. კარგად ხარობს სხვადასხვა ტიპის ნიადაგზე, ვერ ეგუება დამლაშებულ ნიადაგსა და მშრალ ქვიშას. მრავლდება თესლით და ამონაყარით.

                                                 

ბუნებრივ პირობებში ევკალიპტი გავრცელებულია ავსტრალიაში, ტასმანიასა და ახალი გვინეის კუნძულებზე. გავრცელებულია შავი ზღვის სანაპიროს სუბტროპიკულ ზონაში. XIX საუკუნის 80-იანი წლებიდან საქართველოში ევკალიპტის, როგორც დეკორატიული მცენარის, ასამდე სახეობაა კულტივირებული. ევკალიპტის საუკეთესო სახეობებია: მანეულისებრი ევკალიპტი, მაკართურის ევკალიპრი, ლურჯი (სფეროსებრი) ევკალიპტი, ცისფერი ევკალიპტი, ახოვანი ევკალიპტი და სხვა. ევკალიპტის მერქანს იყენებენ გემთმშენებლობაში, შენობის შიდა მოპირკეთებისათვის, ავეჯის დასამზადებლად და სხვა, ფოთლიდან მიღებულ ეთერზეთს — მედიცინაში, პარფიუმერიაში, ტექნიკაში და სხვა.

საქართველოში იგი 20-25 წლის განმავლობაში 25-30 მ-ის სიმაღლეს აღწევს. ყინვას შედარებით კარგად უძლებს,მაგრამ ძლიერი ყინვების დროს იღუპება. ქმიური შედგენილობა -  ხე როგორც ჩვეულებრივ მკვრივია , თითქმის თეთრია, ყვითელი , მოსერო ან მოყავისფრო, იყენებენ გემტშენებლობაში, შპალებზე, ისნტრუმენტების სახელურებისთვის (ნაჯახის და სხვ) და ქაღალდის წარმოებაში. ავსტრალიაში 1 ჰა ტყე იძლევა საშუალოდ  1350 м³  ხის მორები. 

იხ. ვიდეო

სამდეიცინო თვალსაზირით - იყენებენ შემდეგი სამი სახეობის: სფერული ევკალიპტი (Eucalyptus globulus) , ევკალიპტის აშენი (Eucalýptus cinérea), და ევკალიპტი   Eucalýptus viminális - ამზადებე რამდენიმე სახეობის წამლებს:  ფოთლებს, რომლებიც იყენებენ ლაქისა და ინფუზიის სახით, და ზეთს აქვს ანტისეპტიკური თვისებები.  გამოიყენება ინჰალაციის, rinsing, როგორც მოცილება ნევრალგიის, რევმატიზმის, lumbago; ეს მალამოების ნაწილია ჭრილობების სამკურნალოდ. გამოიყენება ფილტვის დაავადებებისთვის, ანტიტრუსული საშუალებებით

იხ. ვიდეო

წმინდა ელმის ნათება იდუმალების საყაროში

                წმინდა ელმის ნათება  მუხტი                                            მანათობელი                                                    ბრწყინვალებით                                               იდუმალების საყაროში

                         
ინგლ. Saint Elmo's fire, Saint Elmo's light - მუხტი მანათობელი ბრწყინვალებით სხივებით ან ჯაგრისების სახით (კორონალური მუხტი), აღმოცენდება მაღალი საგნების ბოლობზე ( კოშკებზე, ანძებზე, მატროხელა მდგარი ხეზე, მლვეთრი მწვერვალებზე და სხვა.) დიდი დაძაბულობისას ელექტრომაგნიტური ველი ატმოსფეროში. ისინი წარმოიქმნება იმ მომენტებში, როდესაც ელექტრული ველის სიძლიერე ატმოსფეროში, დაახლოებით 500 ვ / მ და სიმაღლეზე აღწევს, რაც ყველაზე ხშირად ხდება ჭექა-ქუხილის დროს ან მისი მიახლოებისას, ხოლო ზამთარში ბუშტუკების დროს. ფიზიკურ ბუნებაში ისინი წარმოადგენენ განსაკუთრებული სახის კარონარული მუხტს.
იხ. ვიდეო

სახელწოდება წმინდა ელმის (ერამა) - მფარველი მეზღვაურების კათოლიციზმში. მეზღვაურებს მათი გამოჩენა ესახებოდათ იმედი წარმატებისა საფრთხის წინაშე - გადარჩენაში.

შეიძლება გაჩნდეს თვითმფინავის გარსაცმებზე, ვულკანური ფერფლის ღრუბელში მოქცეული.

ამჟამად შემუშავებულია მეთოდები, რომ ასეთი გამონათება ხელოვნურად შეიქმნას. ზოგიერთი მათგანი ხელმისაწვდომია სახლში - მაგალითად, ამოიღეთ სინთეზური პერანგი (ან სვიტრი) საკუთარი თავისგან და მიუთითეთ ნემსი მასზე. ნემსის ძირში გარკვეული მანძილიდან არის გამონათენი, რომელიც აშკარად ჩანს სიბნელეში, ხოლო გაისმის ხრაშუნა ქუსლები. ასევე შესაძლებელია ნემსის მწვერვალზე გამონათების მიზეზი, მისი მიახლოება ფერადი ტელევიზორის ეკრანთან კინესკოპით, ან Tesla- ს ტრანსფორმატორის მსგავსი მოწყობილობის გვერდით, რკალზე გამონადენისათვის საჭირო უფრო დიდი მანძილზე.

პელოპონესის ომი

                     პელოპონესის ომი

                         

პელოპონესის ომი — ომი ათენსა და სპარტას გარშემო დაჯგუფებულ პოლისთა – დელოსისა და პელოპონესის კავშირებს შორის. ომი განაპირობა ეკონომიკური, პოლიტიკური და სოციალური ხასიათის მიზეზებმა, აგრეთვე ათენსა და სპარტას შორის მეტოქეობამ საბერძნეთში ჰეგემონიისათვის. ამას გარდა, სავაჭრო გზებისა და ბაზრებისათვის ერთმანეთს ექიშპებოდნენ ერთი მხრივ ათენი და, მეორე მხრივ პელოპონესის კავშირში შემავალი კორინთო და მეგარა. ბერძნული პოლისები ცდილობდნენ საკუთარი განუყოფელი მფლობელობის ქვეშ მოექციათ პურით მდიდარი სიცილიისა და იტალიის ოლქები, სპარტელები ხმელეთზე იყვნენ ძლიერები, ათენელები – ზღვაზე. იხ. ვიდეო

ომის დაწყების საბაბად იქცა აშკარა შეტაკებანი ჯერ ათენსა და მეგარას შორის. სპარტამ ულტიმატუმით მოსთხოვა ათენს კავშირის დაშლა და სახელმწიფოს თავკაცის პერიკლეს გაძევება. ათენმა ეს არ შეასრულა და საომარი გამოწვევა მიიღო.

რუქა საბერძნეთის ომის დასაწყისში

თარიღი - 431 - 404 საბერძნეთი, კუნძული ეგეოსის ზღვაში, მწირე აზია, სიცილია

შედეგი - სპარტის გამარჯვება

ცვლილება - ათენის ,,დერჟავის'' განადგურება

მიწინამღდეგეები

დელოსის კავშირი - მეთურები პერიკლე, კლეონი, ნიკია, ალკიბიადე

პელოპონესის კავშირი - არქიდამე II , ბრასიდი , ლისანდრი

ათენსა და სპარტას შორის დიდი ხანია არსებობდა წინაამღდეგობა. მიზეზი იყი სხვადასხვა პოლიტიკური წყობა სახელწიფოებს შორის. ათენელებსა თავისთავი მიჩნდათ დემოკრატია, როცა სპარტას ხელისუფლება იყო ოლიგარქიული. პოლისებში მათან შესული მოკავშირეებში ცდილობდნენ დამტკიცებინათ თავინთი პოლიტიკური მართველობის სისტემა. პოლიტიკური დაპირისპირებას უფრო აღმავებდა მათი წარმოშობები : ათენელები იყვნენ (მათი დიდი ნაწილი) იონელები, როცა სპარტელები, თავის მხრივ და მათი მოკავშრეები - დორიელები.

ომი დაიწყეს სპარტის მოკავშირე თებელებმა, რომლებიც მოულოდნელად დაესხნენ თავს ათენის მოკავშირე პლატეას. ამას მოჰყვა სპარტის მეფის არქიდამეს მაოხარი ლაშქრობა ატიკაში. მისი სახელის მიხედვით ომის პირველ ათწლეულს (ძვ. წ. 431 – 421) ეწოდა „არქიდამოსის ომი“. მტრის შემოჭრისთანავე ატიკის მოსახლეობა თავშესაფარებლად მიაწყდა ქალაქს.

                                

                               პირველი ათენის  საზღვაო კავშირი 431  ჩვ. წ. აღ

ძვ. წ. 430-429 წლებში ათენში საშინელი ეპიდემია (შავი ჭირი) მძვინვარებდა. მოსახლეობის მეოთხედი დაიღუპა. ათენელებმა მტრის სახმელეთო შემოტევას უპასუხეს ძლიერი საზღვაო თავდასხმებით პელოპონესის ნაპირებზე. 425 წელს ათენელებმა დემოსთენეს სარდლობით ხელთ იგდეს ქალაქი პილოსი, იმავე წელს მათ აიღეს კ. სფაქტერია და დაატყვევეს 300 პელოპონესელი მეომარი, მათ შორის 120 სპარტელი. ეს იყო პირველი შემთხვევა სპარტელთა ტყვედ ჩავარდნისა. 424 წელს სპარტელებმა ბრასიდას სარდლობით ხელთ იგდეს ქალაქი ამფიპოლისი. 422 წელს ათენელებმა კლეონის სარდლობით შეეცადნენ ამფიპოლისის დაბრუნებას. ბრძოლაში დაიღუპა კლეონიც და ბრასიდაც, ათენელები დამარცხდნენ და ამფიპოლისი სპარტელებს დარჩათ.

421 წელს დაიდო დროებითი ზავი („ნიკიასის ზავი“). 418 წელს ბრძოლა განახლდა. ათენელებმა ალკიბიადეს თაოსნობით (ძვ. წ. 415) დიდი საომარი ექსპედიცია მოაწყვეს სიცილიაში. ქალაქი სირაკუსასთან ბრძოლები პირველად წარმატებით მიდიოდა, მაგრამ ალკიბიადე მტრების დახმარებით სირაკუსასთან დამარცხდნენ. ძვ. წ. 411 წელს ათენში მოხდა ოლიგარქიული გადატრიალება და „400-თა ძალაუფლება“ დამყარდა. მაგრამ მალე გადატრიალება გააუქმეს და შემორიგებული ალკიბიადეს მეთაურობით ათენის ფლოტმა ძვ. წ. 411–408 წლებში. მთელ რიგ წარმატებებს მიაღწია იკონიაში. ძვ. წ. 406 წელს ათენელებმა უკანასკნელად გაიმარჯვეს საზღვაო ბრძოლაში არგინიუსის კონცხთან. მომდევნო წელს სპარტელებმა სპარსელთა დახმარებით აღადგინეს ფლოტი და მდინარე ეგეოსპოტამოსთან სასტიკად გაანადგურეს ათენელები. ძვ. წ. 404 წელს ზღვიდან და ხმელეთიდან გარშემორტყმული ათენი მოწინაღმდეგეებს დანებდა.

ისოსის ბრძოლა

                          ისოსის ბრძოლა

                       

ნახატ-რეკონსრუქცია ალექსანდრეს მოზაიკა (I ს ჩვ  .წ. აღ) გამოსახულია ბრძოლის კულმინაციის მომენტი ისოსის ბრძოლის

 ბრძოლა მაკედონიასა და ირანს შორის. გაიმართა ძვ. წ. 333 წელს დღევანდელი თურქეთის ჰათაის პროვინციაში. მაკედონელებს მეთაურობდა ალექსანდრე მაკედონელი, ხოლო ირანელებს დარიოს III. იხ. ვიდეო

ძვ. წ. 334 წელს ალექსანდრე მაკედონელი აზიაში შეიჭრა ჰელესპონტის მხრიდან. ამავე წელს მან გრანიკოსის ბრძოლაში დაამარცხა სპარსელთა ჯარი. შემდეგ მან დაიმორჩილა მთელი მცირე აზია და გაჩერდა ქალაქ თარსუსთან. დარიოს III-მ შეკრიბა საკმაოდ დიდი ჯარი. ალექსანდრემ გაამაგრა თავისი ბანაკი და არ გარისკა იმპერიის ტერიტორიაზე სიღრმეში შესვლა. დაპირისპირება შედგა ძვ. წ. 333 წლის ნოემბრის თვეში ისკანდერუნის ყურესთან დღევანდელი თურქეთის ჰათაის პროვინციაში, იქ სადაც მთავრდება მცირე აზია და იწყება აზია

 მაკედონელთა ალექსანდე მაკედონელის მეთაურობით ძალთა განლაგება - 35 ათასი ქვეითი 5 ათასი ცხენოსანი 

სპარსეთი დარიოს მესამეს 100 - 120 ათასი 

დანაკარგები 

მაკედონელების - 350 ქვეითი, 150 ცხენოსანი

დარიოსის - 50 ათასზე მეტი

ბრძოლის სქემა 

ომის მსვლელობა აღწერილი აქვთ დიოდორე სიცილიელს, კურციუსს და უფრო დეტალურად არიანეს.

დარიოსის არმია იდგა მდინარე პინარის ნაპირზე, რომელიც ღრმა არ იყო, მაგრამ საკმაოდ ციცაბო ნაპირები ჰქონდა. ზოგიერთ ადგილზე სადაც სანაპირო დაბალი იყო, სპარსელებმა აღმართეს დამცავი კედლები. ალექსანდრემ თავისი ჯარი სრულ მზადყოფნაში მოიყვანა და დააყენა მოწინააღმდეგის ბანაკიდან ისრის სროლის მანძილზე. შემდგ ცხენოსნებთან ერთად გადავიდა შეტევაზე და შეუტია სპარსელების მარცხენა ფლანგს. გეტაირების ჯარი სოლივით შეიჭრა სპარსელთა არმიაში. სპარსელების მეწინავე რაზმი ეგრევე გაიქცა.

ალექსანდრეს არმიის ცენტრში მაკედონური ფალანგა იყო. ხოლო მარცხენა ფალანგაზე, ზღვასთან ახლოს, თესალონიკელთა და ბერძენთა ცხენოსანი და ბერძენ-თრაკიელთა ქვეითი რაზმები იდგნენ, რომლის პირისპირაც აღმოჩნდა სპარსელების მძიმე კავალერია. თავდაპირველად, ისევე როგორც ცენტრში, აქაც მაკედონელთა ნაწილებმა უკან დაიხიეს, მაგრამ შემდეგ კვლავ შეტევაზე გადავიდნენ. დარიოსის თვალწინ იხოცებოდნენ მისი თანამებრძოლები და ნათესავები. შეუძლებელი გახდა ალექსანდრესა და გეტაირების შეტევის მოგერიება. ამ ბრძოლაში ალექსანდრე მსუბუქად დაიჭრა ბარძაყში.

                                                           

დარიოსის გაქცევამ მთელ ჯარში პანიკა გამოიწვია. მთელი არმია გაიქცა ისე, რომ გარკვეული ნაწილი არც ჩართულა ბრძოლაში.დიოდორე სიცილიელის მიხედვით მაკედონელების დანაკარგი იყო 300 ქვეითი და 150 ცხენოსანი, ხოლო სპარსელების დანაკარგი 50 ათასს აღემატებოდა. ალექსანდრემ ხელში ჩაიგო დარიოსის დედა, ცოლი და შვილები. დარიოსის ცოლი მოგვიანებით გარდაიცვალა მაკედონელის არმიაში. დარიოსის შვილი ცოლად შეირთო ალექსანდრემ ინდოეთში ლაშქრობიდან დაბრუნების შემდეგ.

ისოსის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ ალექსანდრემ დაიპყრო ხმელთაშუა ზღვის მთელი აღმოსავლეთი სანაპირო, მათ შორის ფინიკია, პალესტინა და ეგვიპტე. შემდეგი დიდი ბრძოლა დარიოს III-სთან გაიმართა გავგამელასთან, ორი წლის შემდეგ, ძვ. წ. 331 წელს.

მთის ებრაელები

                          მთის ებრაელები

                               

                                                               მთის ებრეელები,  XX  ს დასაწყიაი

მთის ებრაელები — ეთნიკური ჯგუფი ცხოვრობს დაღესტანსა და აგრეთვე ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა დასახლებულ პუნქტებში. მთის ებრალები განსახლებულნი არიან ჩრდილოეთ აზერბაიჯანშიც. აღსანშნავია, რომ თავდაპირველად ისინი ბინადრობდნენ მთებში, საიდანაც მომდინარეობს სწორედ მათი სახელწოდება, მაგრამ XVIII-XIX საუკუნეებში დაბლობში ჩამოსახლდნენ. პოლიტიკურ-იდეოლოგიური მიზეზებიდან გამომდინარე, მათ შორის, ანტისემიტიზმის გამო, 1930-იანი წლებიდან და, განსაკუთრებით, აქტიურად 1960-იანი წლების ბოლოსა და 1970-იანი წლების დასაწყისში, მთის ებრაელების მნიშვნელოვანი ნაწილი, იმის გამო, რომ ისინი თათურენოვანნი იყვნენ, თათებად ჩაწერეს.

იხ. ვიდეო

მთის ებრაელები თათური, უფრო სწორად, საშუალო-სპარსულის ერთ-ერთი დიალექტიდან მომდინარე ენის ჩრდილოეთკავკასიურ დიალექტზე ლაპარაკობენ. XIX საუკუნის ბოლოს ერთ-ერთ დიალექტს მუსლიმურ-თათური მეტყველება უწოდეს, რომელზედაც საკუთრივ თათები ლაპარაკობენ, მეორეს ებრაულ-თათური მეტყველება, რომელზედაც მთის ებრაელები მეტყველებენ. მთიელ ებრაელთა თათური ენა თვითმყოფად ლიტერატურულ ენად ჩამოყალიბდა. ამიტომ, როდესაც ამბობენ "თათური ანბანი", "თათური გაზეთი", "თათური ლიტერატურა", "თათური თეატრი", "თათური რადიო" და სხვა მსგავს ტერმინებს - ლაპარაკია სწორედ მთის ებრაელების დამწერლობაზე, ლიტერატურაზე და კულტურაზე. სოფლებში მცხოვრები თათები კი კვლავ საშუალოსპარსულ ენაზე ლაპარაკობენ.

                                               

                                                         სკოლა მთის ებრეელების ქ. ყუბა 1920წ

მთის ებრაელები სარწმუნოებით იუდეველები იყვნენ. მათში ეთნიკური და რელიგიური თვითშეგნება ერთმანეთს ერწყმოდა. ამიტომაც იყო, რომ სხვა რელიგიის მიღება სხვა ხალხში გადასვლად, ეთნიკურობის შეცვლად განიხილებოდა. XIX საუკუნის შუა ხანებში დაღესტანში 27 სინაგოგა იყო.

                                                      

                                                     ებრეელების სასაფლავო  ნალჩილკში 1993წ

მთის ებრაელთა რელიგია მჭიდროდ იყო გადახლართული მეზობელი ხალხების წარმართულ რწმენა-წარმოდგენებთანმთის ებრაელებს მათთვის დამახასიათებელი და საკმაოდ საინტერესო ფოლკლორი ჰქონდათ, რომელიც ჟანრობრივი მრავალფეროვნებით გამოირჩეოდა. მთის ებრაელებში მნიშვნელოვნად იყო განვითარებული სასიმღერო ლირიკა, განსაკუთრებით ხატოვანი კი საქორწილო, საწესჩვეულებო პოეზია და სამგლოვიარო ხმით ტირილი.

მთის ებრაელებს მეცნიერებისა და კულტურის არაერთი მოღვაწე ჰყავდათ. მთის ებრაელი იყო არა მარტო საბჭოთა კავშირში, არამედ მსოფლიოში სახელგანთქმული ქირურგი გაბრიელ ილიზაროვი, რომელიც კურგანის ექსპერიმენტული ორთოპედიისა და ტრავმატოლოგიის სამეცნიერო ინსტიტუტს ხელმძღვანელობდა

ჰომეოსტაზი

                                   ჰომეოსტაზი

                                                     

                                                               სასუნთქი ცენტრი

 (ბერძ. homoios - მსგავსი და statis - უძრაობა)— ადამიანის, ცხოველთა და მცენარეთა ორგანიზმის შინაგანი გარემოს შედგენილობისა და ფიზიკურ-ქიმიური თვისებების შედარებითი დინამიკური მუდმივობა და ძირითადი ფიზიოლოგიური ფუნქციების მედეგობა.

ჰომეოსტაზი გულისხმობს ადამიანის, ძუძუმწოვრებისა და ფრინველების სხეულის ტემპერატურის, სისხლისა და ქსოვილთა სითხის, ოსმოსური წნევის, მათში Na, K, Ca, P-ის, ცილების, შაქრის შემცველობის, წყალბადიონთა კონცენტრაციის და სხვ. მუდმივობის შენარჩუნებას. ადამიანისა და უმაღლეს ცხოველთა ყველაზე სრულყოფილი ჰომეოსტაზური მექანიზმია თერმორეგულაცია. ჰომეოსტაზის შენარჩუნებაში დიდი როლი განეკუთვნება ნერვულ და ენდოკრინულ სისტემას.

მცენარეების ჰომეოსტაზის მაგალითია წყლით მომარაგების მუდმივობის შენარჩუნება ფოთლების ბაგეების გახსნისა და ჩაკეტვის გზით. ჰომეოსტაზის ცნებას იყენებენ აგრეთვე ორგანიზმთა თანასაზოგადოების მიმართ, მაგ; ჰომეოსტაზს უწოდებენ ბიოცენოზში ინდივიდების შემადგენლობისა დარაოდენობის მუდმივობას

იხ. ვიდეო

ჰომეოსტაზის თვისებები

ჰომეოსტატულ სისტემებს აქვთ შემდეგი თვისებები:

სისტემის არასტაბილურობა: ტესტს უკეთებს ადაპტირებას.

ბალანსისკენ სწრაფვა: სისტემების მთელი შიდა, სტრუქტურული და ფუნქციონალური ორგანიზაცია ხელს უწყობს წონასწორობის შენარჩუნებას.

არაპროგნოზირებადი: კონკრეტული მოქმედების შედეგად მიღებული შედეგი ხშირად შეიძლება განსხვავდებოდეს მოსალოდნელიდან.

ძუძუმწოვრების ჰომეოსტაზის მაგალითები:

მიკროელემენტებისა და წყლის ოდენობის რეგულირება ორგანიზმში - ოსმორეგულაცია. ტარდება თირკმელებში.

მეტაბოლური ნარჩენების განკარგვა - აღდგენა. იგი ხორციელდება ეგზოკრინული ორგანოების მიერ - თირკმელებით, ფილტვებით, ოფლი ჯირკვლებით და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტით.

სხეულის ტემპერატურის რეგულირება. ტემპერატურის დაქვეითება ოფლიანობის გზით, მრავალფეროვანი თერმორეგულატორული რეაქციები.

კალციულციუმის ჰომეოსტაზი

სისხლში გლუკოზის რეგულირება. იგი ძირითადად ხორციელდება ღვიძლის , ინსულინისა და გლუკაგონის მიერ, რომელიც გამოიყოფა პანკრეასის მიერ.

ძირითადი მეტაბოლიზმის დონის რეგულირება დიეტის მიხედვით.

მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სხეული წონასწორობაშია, მისი ფიზიოლოგიური მდგომარეობა შეიძლება დინამიური იყოს. მრავალ ორგანიზმში ენდოგენური ცვლილებები შეინიშნება კერკადული, ულტრადიანური და ინფარარდიული რითმების სახით. ასე რომ, ჰომეოსტაზის დროსაც კი, სხეულის ტემპერატურა, არტერიული წნევა, გულისცემა და მეტაბოლური მაჩვენებლები უმეტესობა ყოველთვის არაა მუდმივ დონეზე, მაგრამ იცვლება დროთა განმავლობაში.