ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
ზღვის ლომი
კალიფორნიული ზღვის ლომი (Zalophus californianus)
ყურებიანი სელაპებისოჯახის 5 სახეობის ზოგადი სახელწოდება და ქვეოჯახი. სქესმწიფე მამლის სიგრძე 2-3,6 მ აღწევს, წონა 200-1250 კგ-მდე, დედლისა — 1,8-2,8 მ, 90-400 კგ. სხეული დაფარული აქვთ თითქმის ერთფეროვანი (ღია რუხიდან ყავისფრამდე) ბალნით. ხუთივე სახეობა სხვადასხვა გვარს ეკუთვნის. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში — კალიფორნიიდან მექსიკამდე, გალაპაგოსის კუნძულებთან და იაპონიის ზღვაში, აგრეთვე სამხრეთ ნახევარსფეროში. ყველა ზღვის ლომი პოლიგამიური ცხოველია. ცხოვრობენ ჯოგებად. ზაფხულ-შემოდგომაზე გროვდებიან თავშესაყარ ადგილებში (კუნძულებზე), სადაც მრავლდებიან, კვებავენ ნაშიერს, იქვე მოითავებენ განგურს. დანარჩენ დროს ზღვაში ატარებენ. ზღვის ლომის რეწვის ძირითადი პროდუქტებია კანქვეშა ცხიმი და ტყავი. კალიფორნიულ ზღვის ლომს (Zalophus celifornianus) ხშირად ცირკისათვის წვრთნიან
იხ. ვიდეო
Otaria flavescens (South American sea lion) lives along the Chilean coast with a population estimate of 165,000. According to the most recent surveys in northern and southern Chile the sealing period of the middle twentieth century that left a significant decline in sea lion population is recovering. The recovery is associated with less hunting, otariids rapid population growth, legislation on nature reserves, and new food resources. Haul-out patterns change the abundance of sea lions at particular times of the day, month, and year. Patterns in migration relate to temperature, solar radiation, and prey and water resources. Studies of South American sea lions and other otariids document maximum population on land during early afternoon, potentially due to haul-out during high air temperatures. Adult and subadult males do not show clear annual patterns, maximum abundance being found from October to January. Females and their pups hauled-out during austral winter months of June to September.
ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
პიდნის ბრძოლა
პადნის ბრძოლის გეგმა
ბრძოლა მაკედონელებსა და რომაელებს შორის. გაიმართა ძვ. წ. 168 წლის ივნისში ქ. პიდნასთან, მაკედონიაში. რომაელებმა კონსულ ლუციუს ემილიუს პაულუსის სარდლობით გაანადგურეს მაკედონელთა ჯარი, რომელსაც მეფე პერსევსი მეთაურობდა. მაკედონელთა ნაკლებად მოძრავ ფალანგას რომაელებმა ლეგიონთა წყობის რთული ტაქტიკა დაუპირისპირეს. პიდნის ბრძოლის შემდეგ მაკედონია სავსებით დაემორჩილა რომს. მოწინამღდეგები - ძველი მაკედონია - რომის რესპუბლიკა, მთავარსარდლები - მაკედნიიიდან - პერსეი მაკედონელი, რომიდან ლიციუს ემილი პაველ მაკოდენელი.
ძალები - მაკედინელები დაახლ. 40 000 ჯარიკსაცი, რომელებიდან დაახლ. 26 000, დანაკარგები 20 000 დაღუპული, 11 ათასი დაწრილი ჯარისკაცი, რომალელებიდან - 1000 მეტი დაღუპული და დარილები.
იხ. ვიდეო
რომის არმია შედგებოდა 29 ათასი ჯარისკაცისაგან, რომელთაგან 24,5 ათასი იყო ქვეითი, მათ შორის ორი ლეგიონი. მაკედონელებს 44 ათასი ჯარისკაცი ჰყავდათ, აქედან 21 ათასი ფალანგა იყო. ცხენოსანთა რაოდენობა მეტოქეებისთვის თანაბარი იყო - დაახლოებით 4 ათასი თითოეული მხარისთვის.
რომაელებმა მოათავსეს ორი ლეგიონი ცენტრში, ხოლო მოკავშირეთა ლათინური, იტალიური და ბერძნული ქვეითი ჯარი ფლანგზე განლაგდა. კავალერია მოთავსებული იყო ფორმირების ფრთებზე, ხოლო მარჯვენა ფლანგზე 22 საბრძოლო სპილო იყო.
ფალანგამ დაიპყრო მაკედონიის არმიის ცენტრი, ელიტარულ 3000-კაციან მცველთან ერთად მის მარცხნივ. მსუბუქი მებრძოლები, დაქირავებული ჯარისკაცები და თრაკიელი ქვეითი ჯარი იცავდნენ ფალანგის ორ ფლანგს, ხოლო მაკედონელი ცხენოსანი ჯარი ფლანგზე შემოდგა. უფრო ძლიერი სამხედრო კონტინგენტი იყო მაკედონიის მარჯვენა ფლანგზე, სადაც პერსევსი მეთაურობდა მძიმე კავალერიას .
15:00 საათზე დაიწყო ჯარების დაახლოება. მტრის ხილვამ შეაშფოთა და შეაშინა რომაელები, ფალანგამ რომაელთა წინასწარი შენაერთები წაიღო და მათ დაიწყეს დაგეგმილი უკან დახევა ალკორის მთაზე.
ამ დროს კონსულმა შეამჩნია, რომ მაკედონიის ფალანგა არათანაბრად, შესვენებებით მიიწევდა წინ. მან უბრძანა ლეგიონების დანაყოფებს, რომელთა საწინააღმდეგოდ გამოჩნდა ფალანგის ხარვეზები, იმოქმედონ ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად და მცირე ნაწილებში არსებულ ნაპრალებში ჩადგნენ და ფლანგებიდან შეუტიონ. პირველი ორი ხაზის ლეგიონერები, ფარებით და მოკლე ხმლებით შეიარაღებული, მაკედონიის მწვერვალებს გადაცურდნენ და ახლო ბრძოლაში ჩაებნენ, რომელშიც იარაღში უპირატესობა მათ მხარეს ჰქონდათ.
დაინახა ბრძოლაში მიმდინარე ცვლილებები, პერსევსმა, ცხენოსან ჯარისკაცებთან ერთად, დატოვა ბრძოლის ველი. დამარცხდა მაკედონიის არმია, რომელმაც დაკარგა 20 ათასი მოკლული და 11 ათასი დაჭრილი (40 ათასიდან). ბრძოლა დაახლოებით ერთ საათს გაგრძელდა, მაგრამ დევნა შებინვლამდე გაგრძელდა. პერსევსი გაიქცა, მაგრამ რომაელებმა აიღეს და ტყვედ აიყვანეს, რომელმაც სიცოცხლე გადაარჩინა, რათა მან დაამშვენებინა კონსულის აემილიუს პავლეს რომში ტრიუმფალური შესვლა.
ბრძოლამ აჩვენა რომაული ლეგიონის უპირატესობა ფალანგასთან შედარებით მანევრით. ამასთან, ზოგიერთი ისტორიკოსი ირწმუნება, რომ ბრძოლა წააგო პერსევსის ფრენისა და გეტაირას ღალატის გამო, რომელიც არ მონაწილეობდა ამ ბრძოლაში.
ბერბერებს შორის არაბული ენისა და მისი დიალექტების გავრცელება საუკუნეების წინ რეგიონში ისლამის გავრცელებისა და სხვადასხვა არაბული ტომების იმიგრაციის შედეგია. ბერბერული იდენტობა როგორც წესი, უფრო ფართოა ვიდრე ენა და ეთნიკურობა; იგი მთლიანი ჩრდილოეთ აფრიკის ისტორიასა და გეოგრაფიას გასდევს. ბერბერები არ არიან ერთგვაროვანი ეთნიკური ჯგუფი და ის მოიცავს ფენოტიპების მთელ რიგს, კულტურასა და წარმომავლობას. მთავარი გამაერთიანებელი ძალაა ბერბერული ენა, ბერბერული მიწა და ბერბერულ მემკვიდრეობასა და ისტორიასთან იდენტიფიცირება.
ბევრი ბერბერი საკუთარ თავს imazighen-ს უწოდებს, რაც შესაძლოა „თავისუფალ ხალხს“ ან „თავისუფალ და დიდსულოვან კაცს“ ნიშნავდეს.
ქრისტეშობამდე 2000 წლით ადრე ბერბერული ენები გავრცელებული იყო ნილოსიდან ჩრდილოეთ საჰარამდე. ქრისტეშობიდან ბერბერები ძირითადად რომის, საბერძნეთისა და კართაგენის ტერიტორიაზე ცხოვრობენ.
მეშვიდე საუკუნემდე, ანუ მუსლიმების მიერ ჩრდილოეთ აფრიკის დაპყრობამდე, ბერბერების უმეტესობა ისტორიული წყაროების მიხედვით, ქრისტიანი იყო, ხოლო შედარებით მცირე ნაწილი — იუდეველი. მიუხედავად იმისა, რომ ბერბერების ისლამიზაცია საკმაოდ სწრაფად მოხდა და ერთ საუკუნეზე ნაკლები დასჭირდა, ისინი ეტაპობრივად მუსლიმთა წინააღმდეგ გამოდიოდნენ, მაგალითად, მეცხრე საუკუნეში მათ ფატიმიანთა დინასტიის მხარე დაიჭირეს ჩრდილოეთ აფრიკის დაპყრობისას. იქამდე კი 739–740 წლებში ბერბერები პირველად აჯანყდნენ არაბების წინააღმდეგ და მოკლე დროით გამოეყვნენ კიდეც.
ბერბერული წარმოშობის სამეფოები, მაგალითად ნუმიდია და მავრიტანია ძვ. წ. II საუკუნეშირომის იმპერიის ნაწილი გახდა, მაგრამ სხვები შედარებით გვიან წარმოიქმნენ. არაბები ამ ტერიტორიაზე VII-VIII საუკუნეებში გამოჩნდნენ. სწორედ მათს ჯარში იბრძოდნენ ბერბერები ესპანეთის ასაღებად. ამ პერიოდში იწყება ბერბერების ისლამიზაცია. დასაწყისიდანვე ისლამი იყო ერთგვარი იდეოლოგიური სტიმულის მიმცემი ბერბერების ახალი დინასტიების წარმოშობისათვის. XI და XIII საუკუნეებში ყველაზე დიდმა და ძლიერმა ბერბერულმა დინასტიებმა, ალმორავიდებმა და ალმოჰადებმა დაიპყრეს ისლამური ესპანეთი და ჩრდილოეთ აფრიკის დიდი ნაწილი. ბერბერების მემკვიდრეები, მარინიდები და ზიანიდები ჩრდილოეთ აფრიკის დიდ ტერიტორიაზე XVI საუკუნემდე ბატონოდნენ
დევიზი : Unus pro omnibus, omnes pro uno (ლათ. ერთი ყველასათვის, და ყველა ერთისთვის), პფიციალური ენებია გერმანული, ფრანგული, იტალიური, რეტორომანული.
იხ. ვიდეო
მთავრობა -საპარლამენტო რესპუბლიკა, მოსახლეოობა - 2011წ-ის შეფასებით - 7 952 600, მშპ - 2011წ-ს შეფასებით $ 339 890 მლრდ.
ოფიციალური — შვეიცარიის კონფედერაცია. ეროვნული — Schweiz; Schweizerische Eidgenossenschaft (გერმანულად); Suisse; Confederation suisse (ფრანგულად); Confederazione Svizzera (იტალიურად); Confederaziun Svizera (რეტორომანულად). ქვეყნის ინგლისური დასახელება Switzerland მომდინარეობს სიტყვიდან Switzer რომელიც შვეიცარიელების მოძველებული ვარიანტია და გამოიყენებოდა XVI-XIX საუკუნეებში, რომელიც თავის მხრივ ძველგერმანულ სიტყვას Schweitz-ს უკავშირდება (მისი მნიშვნელობაა „ჭაობი“) და ერთ-ერთ იმ კანტონს ეწოდება, რომელიც შვეიცარიის ცენტრალურ ნაწილს წარმოადგენს. ტოპონიმი პირველად 972 წელს ზემო ძველგერმანულ ენაში მოიხსენიება როგორც Suittes რაც ნიშნავს ადგილს რომელიც უნდა დაიწვას და შეესაბამება ტყის მასივს რომელიც გადაიწვა მშენებლობებისთვის. სახელი შემდგომში მთელს კანტონზე განივრცო, ხოლო 1499 წელს შვაბიური ომის შემდეგ სახელი მთელს კონფედერაცია ეწოდა.
ეკონომიკა - რესურსები - ჰიდროენერგია, საშენი ხე-ტყე, მარილი. ერთობლივი ეროვნული პროდუქტი - 305 მლრდ $. ეროვნული შემოსავალი ერთ სულზე - 40 630 $. ექსპორტი - მანქანათმშენებლობის პროდუქცია, ქიმიკატები, საათები, კვების პროდუქტები, შოკოლადი. ვალუტა - შვეიცარიული ფრანკი (CHF). შვეიცარიის ეკონომიკა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე თავისუფალი ბაზრის ეკონომიკაა. სერვის-სექტორმა მოახდინა მნიშვნელოვანი ეკონომიკური როლი, განსაკუთრებით შვეიცარიის საბანკო ინდუსტრია და ტურიზმი. შვეიცარიის ეკონომიკა პირველ რიგში მსოფლიოში 2014 წლის ინოვაციური ინდექსის და 2017 გლობალური კონკურენტუნარიანობის ანგარიშშია. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მონაცემებით, 2016 წლისთვის შვეიცარია ლიხტენშტეინისა და ლუქსემბურტის შემდეგ მსოფლიოში ყველაზე მდიდარი მესამე ქვეყანაა, ხოლო ნორვეგიასთან ერთად მხოლოდ სამი ქვეყანაა მსოფლიოში, სადაც ერთ სულ მოსახლეზე ეშპ 70,000 აშშ დოლარს შეადგენს.
ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
ქალი ძველ ეგვიპტეში
ლედის გამოსახულება მენას საფლავში (TT69), ლუქსორი
ძველ ეგვიპტეში ქალს მაღალი თანამდებობა ეკავა იმ პერიოდის სხვა განვითარებულ ცივილიზაციებთან შედარებით - ძველი საბერძნეთისა და რომის იმპერიის ჩათვლით.ამავე დროს, საზოგადოებაში გენდერული პასუხისმგებლობები ეკისრა ქალებსა და მამაკაცებს.
იხ. ვიდეო როგორ ცხოვრობდნენ ძველ ეგვიპტეში ქალები
ეგვიპტელე ქალებს მემკვიდრეობის თანაბარი კანონიერი უფლებები ჰქონდათ მამაკაცებთან, ანდერძი, თავისუფლად გადაადგილდებოდნენ ქვეყანაში ომის გარეშე, შეეძლოთ ხელშეკრულების გაფორმება და მოწმის სტატუსით დასწრება, ჩივილი და აღრიცხავდნენ ბავშვებს საკუთარ სახელებზე. პტოლემეიკის პერიოდში ეგვიპტეში მცხოვრები ბერძენი ქალები, რომლებიც კირიოსის (ძველი ბერძნული κύριος) მფარველ მამაკაცზე იყვნენ დამოკიდებული, ეგვიპტელი ქალების თავისუფლებას და დამოუკიდებლობას შურდათ.
Nb.t-pr
სახლის დისახლისი იეროგლიფზე იშვიათად, მაგრამ ქალები სღწევდნენ მაღალ თანამდებობებს ადმინისტრაციულ მენეჯმენტში, ძალაუფლების სტრუქტურებში, გახდნენ მწიგნობრები. ასეთი ექსკლუზიურობა ასოცირდება ქალის მიერ საზოგადოების მიერ მინიჭებულ მთავარ პასუხისმგებლობებთან - დედობა, ეკონომიკის მართვა.
ქალმა ძველ ეგვიპტეში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მემკვიდრეობის სისტემაში, რადგან მიწის საკუთრება ქალის ხაზით გადიოდა. ეს იმის გამო მოხდა, რომ დედობის ფაქტი უფრო ნათელია, ვიდრე მამობა. ქმარს შეეძლო მიწა გამოეყენებინა, სანამ ცოლი ცოცხალი იყო, მაგრამ მისი გარდაცვალების შემდეგ ქალიშვილმა მემკვიდრეობით მიიღო ყველაფერი. ამიტომ, ტახტის ნებისმიერ მემკვიდრესთან ქორწინებამ ფარაონს ქვეყნის მართვის უფლება მისცა. ცოლის ასაკს ამ შემთხვევაში ხშირად მნიშვნელობა არ ჰქონდა - მოხდა ისე, რომ მოხუცი მოხუცი ქალიც და ახალშობილიც გახდნენ ცოლი. ხშირად, კონკურენტების მოსაშორებლად, ფარაონი ტახტზე ყველა მემკვიდრე ცოლად მიჰყავდა. მაგალითად, რამზეს II- მ იქორწინა დედოფალ ისიტნოფრიტზე, ხოლო შემდგომში, ტახტის დაკარგვის მიზნით, შეირთო ქალიშვილი ბენტ-ანატ
იხ. ვიდეო
ღალატი - ვესტკარის პაპირუსი საუბრობს ქალზე, რომელიც ღალატისთვის ცოცხლად დაწვეს.გასტონ მასპეროს კოლექცია Contes populaires (პოპულარული ზღაპრები) შეიცავს უძველეს ლეგენდას ფერმერ ბიტუს შესახებ, რომელსაც აცდუნებდა მისი ძმის ცოლი ანოპა.მზაკვრული ქალი ქმარს ხრიკებს, რომ ბიტუსთან ურთიერთობა ჰქონდეს.მხოლოდ მისი ძმის ანოპუს მკვლელობის შემდეგ ცხადდება მისი ღალატი ცოლის მოტყუება და ის ძაღლებს მიუგდებს .
მის მიღწევათა შორისაა ტელესკოპის გაუმჯობესება, რიგი ასტრონომიული დაკვირვებებისა, ნიუტონის პირველი და მეორე კანონები. მას ხშირად თანამედროვე ასტრონომიის მამად მოიხსენიებენ, ისევე როგორც თანამედროვე ფიზიკისა და მეცნიერების მამად. მისი ექსპერიმენტალური ნაშრომები ფართოდ აღიარებულია, ფრენსის ბეკონის შრომებთან ერთად, თანამედროვე მეცნიერული მეთოდის ფუძემდებლად. გალილეოს კარიერა თან ხვდება იოჰანეს კეპლერისას.
გალილეოს ნამუშევრები მნიშვნელოვანი გადახვევა იყო არისტოტელეს ნააზრევისგან. ამასთან ერთად მისი კონფლიქტი კათოლიკურ ეკლესიასთან განიხილება როგორც მნიშვნელოვანი ადრეული მაგალითი ავტორიტეტთან კონფლიქტისა და აზროვნების თავისუფლებისა, განსაკუთრებით მეცნიერების დარგში, დასავლურ საზოგადოებაში.
იხ. ვიდეო
გალილეო მიჩნეულია არა მხოლოდ ექსპერიმენტული, არამედ - დიდწილად - თეორიული ფიზიკის ფუძემდებლად. თავისი სამეცნიერო მეთოდით, მან განზრახ დააკავშირა გააზრებული ექსპერიმენტი მის რაციონალურ გაგებასთან და განზოგადებასთან და პირადად მოიყვანა ასეთი კვლევის შთამბეჭდავი მაგალითები ზოგჯერ, სამეცნიერო მონაცემების არარსებობის გამო, გალილეო ცდებოდა (მაგალითად, პლანეტური ორბიტების ფორმის, კომეტების ხასიათის ან ტალღების მიზეზების შესახებ შეკითხვებში), მაგრამ უმეტეს შემთხვევებში, მისი მეთოდი მიზანი. კეპლერმა, რომელსაც გალილეოზე უფრო სრულყოფილი და ზუსტი მონაცემები ჰქონდა, სწორი დასკვნები გამოიტანა, როდესაც გალილეო შეცდა.
იხ. ვიდეო ყველა დროის გენია
ალილეომ გამოიგონა:ჰიდროსტატიკური ბალანსი მყარი მასალების კონკრეტული სიმძიმის დასადგენად.გალილეომ მათი მშენებლობა აღწერა ტრაქტატში La bilancetta (1586).პირველი თერმომეტრი, ჯერ კიდევ მასშტაბის გარეშე (1592).ნახატების ბიზნესში გამოყენებული პროპორციული კომპასი (1606) .მიკროსკოპი, უხარისხო (1612);მისი დახმარებით გალილეომ შეისწავლა მწერები
