ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
ანდრე ბრეტონი
(დ. 19 თებერვალი, 1896 , ტინშებრეი, ორნი, — გ. 28 სექტემბერი, 1966, პარიზი) — ფრანგი მწერალი და პოეტი, სიურრეალიზმის თეორეტიკოსი. ბრეტონი დაიბადა1896წლის19 თებერვალს,ნორმანდიისქალაქ ტინშებრეიში, ბურჟუაზიულ ოჯახში. მამა ჟანდარმერიის კანცელარიაში მუშაობდა, თუმცა სახელმწიფო სექტორში დიდხანს არ დარჩენილა და კერძო კანტორაში გადავიდა. ანდრეს არ ჰყავდა და-ძმები, ამიტომ არ არის გასაკვირი, რომ მშობლები ყველანაირად ცდილობდნენ მიეცათ თავიანთი ერთადერთი შვილისთვის უმაღლესი კლასიკური განათლება, რომელიც მას გაუკვლევდა გზას პრესტიჟულ და მომგებიანი მომავლისკენ. ბრეტონმა დაამთავრდა საეკლესიო სკოლა, შემდეგ სწავლობდა ერთ-ერთ ფრანგულ კოლეჯში, რომლის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრასორბონშიდა გახდა სამედიცინო ფაკულტეტის სტუდენტი.
პირველი მსოფლიო ომის დროს ანდრე მსახურობდა სანიტრად, როდესაც მან გაიცნო პოეტი გიიომ აპოლინერი. ეს შეხვედრა საბედისწერო აღმოჩნდა დამწყები ფსიქოლოგისთვის. აპოლინერმა იგი წარუდგინა ფილიპ სუპოს, რომელიც მისი თანამებრძოლი გახდა. ლუი არაგონმა კი ბრეტონს ლოტრეამონის შემოქმედება გააცნო.
1919 წელს ერთ-ერთ ჟურნალში გამოქვეყნებულ იქნა ანდრე ბრეტონისა და ფილიპ სუპოს მოთხრობა მაგნიტური ველები, დაწერილი ახალი შემოქმედებითი მეთოდის - ავტომატური წერის- საშუალებით. სწორედ ეს ნამუშევარი იქცა სიურრეალიზმის სათავედ.
ბრეტონის გარშემო თავი მოიყარეს ისეთმა შემოქმედებმა, როგორებიცაა: ლუი არაგონი, პოლ ელუარი და ტრისტან ცარა. 1920 წლიდან მათ დაიწყეს შოკისმომგვრელი პრეზენტაციების მოწყობა: რეგულარული ჩხუბები ბანკეტებზე, სკანდალები. ბურჟუაზიული საზოგადოება შიშით ადევნებდა თვალს ახალგაზრდა პოეტების თავგადასავლებს.
ბრენტონი მშვენივრად ხვდებოდა, რომ პერმანენტული ალიაქოთი ვერ გახდებოდა ახალი მხატვრული პლატფორმა. 1924 წელს პირველი სიურრეალისტური მანიფესტის გამოქვეყნების შემდეგ სიურრეალისტურმა მოძრაობამ ნათელი პროგრამა მიიღო. მათი წინამძღვარი გახდა ანდრე ბრეტონი, რომელთაც ისინი „ფრანგულ ლიტერატურაში უკანასკნელ მოხუცს“ ეძახდნენ.
ბრეტონის ლიდერობა უფრო და უფრო იძენდა ავტორიტარულ ხასიათს: სკანდალები მოედო სიურრეალისტურ წრეს. ჯგუფი დატოვეს ბრეტონის უახლოესმა თანამებრძოლებმა როჟე ფიტკარმა და ფილიპ სუპომ. თუმცა შემოქმედებითად უფრო პროდუქტიული იყო: გამოიცემოდა სულ უფრო მეტი სიურრეალისტური ჟურნალები. არაგონისა და სუპოს ადგილი დაიკავეს ბუნიუელმა და დალიმ.
ბრეტონი მონაწილეობას იღებდა პოლიტიკურ ცხოვრებაშიც. 1920-იან წლებში იგი სიურრეალისტებს კომუნისტურ პარტიაში შესვლისკენ მოუწოდებს. 1930 წელს ხვდება ლევ ტროცკისმექსიკაში. მთელ მსოფლიოში აწყობს სურრეალისტურ გამოფენებს, ამათგან, ყველაზე წარმატებული აღმოჩნდა აშშ-ში ჩატარებული გამოფენა. ბევრი ხელოვნებათმცოდნე ამტკიცებს, რომ პოპარტი აღმოცენდა მარცვლისგან, რომელიც ჩაგდებულ იქნა სიურრეალისტების გამოფენის შედეგად 1942 წელს.
მეორე მსოფლიო ომის დროს ბერტონი აშშ-ში ცხოვრობდა და იქ აგრძელებდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. მას განხეთქილება მოუვიდა სალვადორ დალისთან მას შემდეგ, რაც ესპანელმა მხატვარმა განაცხადა: „სიურრეალიზმი-მე ვარ!“
ანდრე ბრეტონი დაიღუპა 1966 წლის 28 სექტემბერს, სასუნთქი გზების დაავადების გამწვავების შედეგად.
ჯერ კიდევ სიცოცხლის პერიოდში გაუსი „მათემატიკოსთა პრინცის“ ტიტულით იყო დაჯილდოებული. გადმოცემის თანახმად, სკოლაში მათემატიკის ერთ–ერთ გაკვეთილზე, მასწავლებელმა ბავშვებს დაავალა გამოეთვალათ რიცხვთა ჯამი 1–დან 100–მდე. პატარა გაუსმა შეამჩნია, რომ სხვადასხვა ბოლოდან აღებული ყველა წყვილის ჯამი ერთნაირია: 1+100=101, 2+99=101 და ა.შ. ასეთი წყვილი კი სულ 50-ია. ასეთი მსჯელობით მან ძალიან სწრაფად მიიღო საბოლოო შედეგი – 50×101=5050, რითაც მასწავლებლის გაოცება გამოიწვია.
გაუსი წარმოშობით ღარიბი ოჯახიდან იყო, მაგრამ სკოლის პედაგოგები იმდენად აღფრთოვანებულნი იყვნენ მისი ნიჭით, რომელსაც მომავალი მეცნიერი მათემატიკასა და ლინგვისტიკაში ავლენდა, რომ მათ ბრაუნშვაიგის ჰერცოგს მიმართეს თხოვნით, დაეფინანსებინა გაუსის მომავალი სწავლება. ჰერცოგმა დააკმაყოფილა პედაგოგთა თხოვნა და გამოყო სახსრები გაუსის მომავალი განათლებისათვის კაროლინუმის კოლეჯში (Collegium Carolinum, ამჟამად ბრაუნშვაიგის ტექნიკური უნივერსიტეტი), სადაც ის 1792-1795 წლებში სწავლობდა. კოლეჯში ყოფნის პერიოდში გაუსმა დამოუკიდებლად, ხელმეორედ აღმოაჩინა რამდენიმე მნიშვნელოვანი თეორემა. 1795–1798 წლებში გაუსი სწავლობდა გეტინგენის უნივერსიტეტში.
1796 წელი გაუსისთვისაც და რიცხვთა თეორიისთვის ყველაზე პროდუქტიული წელიწადი იყო. ამ წლის 30 მარტს მან ჰეპტადეკაგონის აგების წესი, ხოლო 8 აპრილს კვადრატული ურთიერთდამოკიდებულების კანონი აღმოაჩინა. ეს უკანასკნელი მათემატიკოსებს საშუალებას აძლევს განსაზღვრონ ნებისმიერი კვადრატული განტოლების ამოხსნადობა მოდულურ არითმეტიკაში. 31 მაისს მიღებული მარტივ რიცხვთა თეორემა საშუალებას იძლევა განისაზღვროს, თუ როგორ არის მარტივი რიცხვები განაწილებული რიცხვთა წრფეზე.
1799 წელს ჰელმშტედტის უნივერსიტეტში 22 წლის მათემატიკოსი დოცენტურას იღებს ბრაუნშვაიგში, 1807 წელს – მათემატიკისა და ასტრონომიის კათედრისა და ასტრონომიის ობსერვატორიის დირექტორის თანამდებობას გეტინგენის უნივერსიტეტში. ამ თანამდებობაზე იყო ის სიცოცხლის უკანასკნელ დღემდე.
იხ. ვიდეო
რიცხვთა თეორიაში გაუსის პირველმა დიდმა თხზულებამ „არითმეტიკულმა გამოკვლევებმა“ (1801) ას წელზე მეტი ხნით განსაზღვრა მათემატიკის ამ დარგის განვითარება. ამ შრომაში გაუსმა საფუძვლიანად დაამუშავა შედარებითი თეორია, დაამტკიცა რიცხვთა თეორიის ერთ–ერთი ცენტრალური თეორემა – კვადრატულ ნაშთთა შექცევადობის კანონი, რომლის დამტკიცებას დიდხანს ცდილობდნენ იმ დროის უდიდესი მათემატიკოსები. ახლებურად, დაწვრილებით გადმოსცა ჟოზეფ ლუი ლაგრანჟის მიერ აგებული კვადრატულ ფორმათა არითმეტიკული თეორია. კერძოდ, ზედმიწევნით დაამუშავა კვადრატულ ფორმათა კლასებისა და გვარების კომპოზიციის თეორია. ამ მიმართულებით გაუსის გამოკვლევები პირველი მნიშვნელოვანი ეტაპია ალგებრულ რიცხვთა ველების არითმეტიკის აგებაში. გაუსმა დაადგინა კავშირი წრის დაყოფის განტოლებასა და წესიერი მრავალკუთხედის აგების თეორიას შორის. ძვ. ბერძენი მათემატიკოსების შემდეგ მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადადგა ამ საკითხში, სახელდობრ, იპოვა n-ის ყველა ის მნიშვნელობა, რომელთათვისაც წესიერი n–კუთხედის აგება შეიძლება მხოლოდ ფარგლის და სახაზავის საშუალებით. მან შეძლო ჩვენება იმისა, რომ ფარგლის და სახაზავის საშუალებით შეიძლება მხოლოდ იმ n–კუთხედების აგება, სადაც n ე.წ. ფერმას რიცხვია, ან ფერმას განსხვავებული რიცხვების ნამრავლია. ამგვარად შეძლო მან წესიერი 17–კუთხედის აგება ფარგლითა და სახაზავის საშუალებით. ეს ფაქტი იმდენად მნიშვნელოვანი იყო თვით გაუსისთვის, რომ ანდერძის თანახმად მის საფლავზე წესიერი 17–კუთხედი გამოკვეთეს. წრის დაყოფის თეორიასთან დაკავშირებით გაუსმა გამოიკვლია განსაკუთრებული ტრიგონომეტრიული ჯამები, რომლებსაც ამჟამად გაუსის ჯამები ეწოდება.
ართმეტიკული გამოკვლევების თავფურცელი
ასტრონომიაში გაუსი უმთავრესად მცირე პლანეტათა ორბიტების განსაზღვრის პრობლემებზე მუშაობდა, იკვლევდა ამ პლანეტების შეშფოთებებს. როგორც ასტრონომმა სახელი გაითქვა მას შემდეგ, რაც შეიმუშავა სამი დაკვირვების საშუალებით პლანეტათა ელიფსური ორბიტების განსაზღვრის მეთოდი, რომელიც წარმატებით გამოიყენა პირველად აღმოჩენილი მცირე პლანეტების – ცერერას და პალადას მიმართ. გაუსმა შექმნა (1794–1795) და ასტრონომიული და გეოდეზიური გამოთვლების საშუალებით დაამუშავა (1821–1823) უმცირეს კვადრატთა მეთოდი, გამოიკვლია განაწილების ნორმალური წირების მნიშვნელობა ალბათობის თეორიასთან დაკავშირებულ საკითხებში. ასტრონომიულ გამოთვლებთან დაკავშირებით გაუსი შეუდგა უსასრულო მწკრივთა კრებადობის საკითხის გამოკვლევას, რასაც მოჰყვა ე.წ. ჰიპერგეომეტრიული მწკრივის შესწავლა (1812).
გაუსის ქანდაკება ბრანშვაიგში
თეორიულ ფიზიკაში გაუსმა ვებერთან ერთად შექმნა ერთეულთა აბსოლუტური სისტემა, რომელშიც ძირითად ერთეულებად გამოიყენა: დროის ერთეული – წამი, მასის – მილიგრამი, სიგრძის – მილიმეტრი. 1833 წელს გერმანიაში ააგო პირველი ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი. 1835 წელს გეტინგენის ასტრონომიულ ობსერვატორიასთან დააარსა მაგნიტური ობსერვატორია. გაუსმა დაამუშავა პოტენციალის თეორიის საფუძვლები (1834–1840). მან დაადგინა უმცირესი იძულების პრინციპი (1829) და საფუძველი ჩაუყარა ლინზების სისტემაში გამოსახულების აგების თეორიას (1840). 1839 წელს გამოქვეყნდა ნაშრომი: „მანძილის კვადრატის უკუპროპორციულად მოქმედი მიზიდვისა და განზიდვის ძალების ზოგადი თეორია“, რომელშიც გაუსმა ჩამოაყალიბა პოტენციალის თეორია და დაამტკიცა განთქმული გაუს–ოსტროგრადსკის თეორემა.
გაუსის მრავალი გამოკვლევა გამოუქვეყნებელი დარჩა და ნარკვევების, დაუმთავრებელი ნაშრომებისა და მეგობრებთან მიწერ–მოწერის სახით შევიდა მის სამეცნიერო მემკვიდრეობაში. მათგან ყველაზე საინტერესოა გაუსის დღიური და მასალა არაევკლიდური გეომეტრიისა და ელიფსურ, კერძოდ, მოდულარულ ფუნქციათა შესახებ. დღიური შეიცავს 146 ჩანაწერს 1796 წლის 30 მარტიდან 1814 წლის 9 ივლისამდე. ეს ჩანაწერები სრულ წარმოდგენას იძლევა გაუსის მეცნიერული მოღვაწეობის პირველ ნახევარზე. ჩანაწერები ძალზე მოკლეა, დაწერილია ლათინურად და ჩვეულებრივ აღმოჩენილი თეორემების არსს გადმოსცემს.
რიჩარდ ფეინმანი დაიბადა მატერიალურად უზრუნველყოფილ ოჯახში. მისი მშობლები, მელვილი და ლუსილი, ცხოვრობდნენ ქუინსის სამხრეთით, ნიუ-იორკში. მის მამას გადაწყვეტილი ჰქონდა, იმ შემთხვევაში, თუ მათ ბიჭი შეეძინებოდათ, იგი აუცილებლად მეცნიერი გახდებოდა. იმ პერიოდში, მიუხედავად იმისა, რომ ქალის სამეცნიერო კარიერა წარმოუდგენელი იყო (თუმცა არაოფიციალურად მათთვის შესაძლებელი იყო აკადემიური ხარისხის მიღება), რიჩარდის უმცროსმა დამ ჯოან ფეინმანმა მიაღწია აღიარებას სამეცნიერო წრეებში, როგორც წარმატებულმა ასტროფიზიკოსმა. მამა ცდილობდა ბავშვობიდან გაეღვივებინა რიჩარდში ბავშვური ინტერესი გარემო სამყაროს მოვლენებისა და მისი შემეცნების მიმართ. იგი ყოველთვის სრულად და დიდი ინტერესით პასუხობდა ბავშვის უამრავ შეკითხვას, პასუხებში კი იყენებდა საკუთარ ცოდნას ფიზიკის, ქიმიის და ბიოლოგიის სფეროდან. ხშირად მიმართავდა სხვადასხვა ცნობარებს. მისი მეთოდი არ იყო დაძალება. მამა არასდროს არ ეუბნებოდა რიჩარდს, რომ იგი აუცილებლად უნდა გამხდარიყო დიდი მეცნიერი. დედისგან კი, პატარა რიჩარდმა მემკვიდრეობით მიიღო საოცარი იუმორის გრძნობა.
რიჩარდმა, მისი პირველი სამუშაო დავალება შეასრულა რადიომიმღების შეკეთებისას. მას შეეძლო რადიომიმღებების სწრაფად და ხარისხიანად შეკეთება, გარდა ამისა იგი რადიოს გაუმართავობის მიზეზს ეძებდა ლოგიკურად, სიმპტომების მიხედვით და მხოლოდ ამის შემდეგ იწყებდა შეკეთებას. მან ამ გზით „საპატიო“ სახელი მოიპოვა მეზობლებს შორის — მეზობლები აღტაცებას ვერ მალავდნენ, ბავშვის ნიჭიერების მიმართ.
1970 წელს ცნობილი გახდა, რომ იგი ავად იყო კიბოს იშვიათი ფორმით. სიმსივნე, რომელიც მუცლის არეში აღმოაჩინეს, სასწრაფოდ ამოკვეთეს, მაგრამ ამ დროისთვის ორგანიზმი უკვე აუნაზღაურებლად დაზიანებული იყო - შეჩერდა ერთი თირკმელის მუშაობა. განმეორებითმა ქირურგიულმა ოპერაციებმა შედეგი არ მოიტანა. ავადმყოფობა უკან არ იხევდა - ფეინმანი განწირული იყო.
მდგომარეობა უარესდებოდა. ექიმებმა, 1987 წელს დამატებით აღმოაჩინეს კიდევ ერთი სიმსივნე, რომელიც ამოკვეთეს, მაგრამ რიჩარდი ძალზე დასუსტებული იყო და იტანჯებოდა აუტანელი ტკივილით. 1988 წელს იგი ისევ ჰოსპიტალის სტაციონარში მოხვდა, სადაც ექიმებმა სიმსივნის გარდა, მის სხეულზე აღმოაჩინეს ღია წყლული. ყველაფერთან ერთად მეცნიერს მეორე თირკმელმა უმტყუნა.
შეიძლებოდა ხელოვნური თირკმელების გადანერგვა და სიცოცხლის რამდენიმე თვით გახანგრძლივება, მაგრამ მან მიიღო გადაწყვეტილება - და მოაწერა ხელი სამედიცინო დახმარების გაწევაზე უარის განცხადებას. იგი გარდაიცვალა 1988 წლის 18 თებერვალს. იგი დაკრძალულია ალტადანეს სასაფლაოზე (სახელად „მაუნთინ ვიუ“-ში). მისი მეუღლე, გვინეტ ფეინმანი ასევე მის გვერდითაა დაკრძალული.
რიჩარდ ფეინმანმა შთამომავლობას დაუტოვა კვანტური ნაწილაკების ურთიერთქმედების ახალი თეორია. ამას გარდა, 1985 წელს მან გამოსცა თავს გადამხდარი სასაცილო ისტორიების კრებული, სათაურით - „თქვენ, რა თქმა უნდა, ხუმრობთ მისტერ ფეინმან!“. ამ კრებულის მეორე ტომს ეწოდება - „რად გენაღვლება თუ რას ფიქრობენ სხვები?“ ("What do You Care What Other People Think?").
იხ. ვიდეო
1950 წლიდან რიჩარდ ფეინმანი მუშაობდა კალიფორნიის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. მეუღლის გარდაცვალების და მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ იგი განიცდიდა დეპრესიას. ამ პერიოდში იგი იღებდა მოწვევებს სხვადასხვა უნივერსიტეტების კათედრებიდან. მან პრინსტონის უნივერსიტეტის მოწვევაც მიიღო (სადაც მოღვაწეობდა ალბერტ აინშტაინი).
ფეინმანი განაგრძობს მუშაობას კვანტური გარდაქმნების საკუთარ თეორიაზე. გარდა ამისა იგი აყენებს ჰიპოთეზას ზედენადობის თეორიაში (იყენებს ერვინ შრედინგერის განტოლებებს). ეს აღმოჩენა, ზეგამტარობის თეორიასთან ერთად, რომლებიც გაცილებით ადრე მიღწეული იყო სხვა სამი, ფიზიკოსის მიერ, ახალ სათავეს უდებს დაბალი ტემპერატურების ფიზიკას. გარდა აღნიშნულისა, ფეინმანი "სუსტი დაშლის" თეორიაზე მუშაობდა მიურეი გელ-მანთან ერთად. „სუსტი დაშლის თეორია“ ყველაზე უკეთესად ჩანს თავისუფალი ნეიტრონის, პროტონად, ელექტრონად და ანტინეიტრინოდ ბეტა-გამოსხივებაში.
1960 წელს, რიჩარდ ფეინმანი აკადემიის თხოვნით, ქმნის ფიზიკის ახალ სასწავლო კურსს. მუშაობის შედეგს წარმოადგენს საავტორო სახელმძღვანელოს შემდეგი სახელწოდებით „ფეინმანის ლექციები ფიზიკაში“ ("The Feynman Lectures on Physics"). ეს წიგნები (ცხრა ტომი) ნათარგმნია მსოფლიოს მრავალ ენაზე და დღემდე აღიარებულია ფიზიკის სპეციალობის სტუდენტთათვის ერთ–ერთ საუკეთესო სახელმძღვანელოდ.
იხ. ვიდეო
1986 წლის 28 იანვარს, აშშ ეროვნულმა აეროკოსმოსურმა სააგენტომ განახორციელა მრვალჯერადი გამოყენების კოსმოსური ხომალდის - „ჩელენჯერის“ მორიგი გაშვება. ეს იყო „ჩელენჯერის“ ბოლო მისია. ხომალდი აფეთქდა გაშვებიდან 73 წამის შემდეგ. კატასტროფის მიზეზების გამოკვლევის მიზნით ჩამოყალიბდა საპრეზიდენტო კომისია. გვინეტმა დაარწმუნა მეუღლე, რომ მას აუცილებლად უნდა მიეღო მონაწილეობა ამ კომისიის მუშაობაში და შეეტანა საკუთარი წვლილი. ფეინმანმა, მართლაც მიაგნო აფეთქების მიზეზს - საწვავის ორი ცილინდრული ავზის შემაერთებელი მილის დამცველი, გარსული რეზინის მილი, დიდი ვიბრაციის გამო, განიცდიდა კრიტიკულ დატვირთვას, რის გამოც გარდაუვალი იყო მისი ფორმის მნიშვნელოვანი ცვლილება და დაცვის ფუნქციის დაკარგვა. ფეინმანის მიერ, ჭიქების, პატარა მილების და ყინულის გამოყენებით ჩატარდა თვალსაჩინო ცდა, რომელიც ამართლებდა თეორიული კვლევის შედეგს: ატმოსფეროს დაბალი ტემპერატურის პირობებში, რეზინის დამცავ მილს მართლაც უნდა დაეკარგა ელასტიურობის უნარი, გამსკდარიყო, ცხელი გაზის გამოშვების შედეგად (შუალედური მილიდან, ნაცვლად „სოპლო“-სი) კი გარდაუვალი იყო ცეცხლის გაჩენა და თხევადი წყალბადის უზარმაზარი ავზის აფეთქება.
ფეინმანის ცდა აჩვენეს პირდაპირი ეთერის სატელევიზო გადაცემაში. შემდგომში აღმოჩნდა, რომ კოსმოსური ცენტრის (ნასა) ტექნოლოგებისთვის წინასწარ ყოფილა ცნობილი, რომ გადადგმული იყო სარისკო ნაბიჯი და უგულვებელყოფილი იყო მნიშვნელოვანი უსაფრთხოების პირობა - ხომალდის გაშვება არ იყო სასურველი გარემოს დაბალი ტემპერატურის შემთხვევაში.
მოყვანილი ვითარებიდან გამომდინარე, ხელმძღვანელებმა საშუალო რგოლის ტექნიკური პერსონალი აიძულეს გაჩუმებულიყვნენ და დაეცვათ გაწეული „რისკის საიდუმლო“. შვიდი ასტრონავტის სიცოცხლე და მრავალ მილიონად შეფასებული ხომალდი შეეწირა კოსმოსური ცენტრის ხელმძღვანელთა პოლიტიკურ ამბიციებს. მათ მთავარი მიზანს წარმოადგენდა - ხომალდი გაშვებულიყო ზუსტად 28 იანვარს.
საინტერესო ცნობები
რიჩარდ ფეიმანის ავტომობილი
1975 წელს რიჩარდ ფეინმანმა იყიდა „დოდჯ ტრეიდსმენის“ მარკის ავტომობილი (მიკროავტობუსი). ავტომობილი შეღებილი იყო, იმ დროისათვის მოდურ - მდოგვის ფერად, შიგნიდან კი მწვანე ფერებში, იგი მოხატული იყოფეინმანის დიაგრამებით, ანუ იმით, რამაც მის პატრონს ნობელის პრემია მოუტანა. ფეინმანმა ამ მანქანისთვის სპეციალური სანომრე ნიშნები დაამზადებინა - წარწერით "QUANTUM".
ამ მანქანით ძირითადად სარგებლობდა მისი მეორე ცოლი გვინეტ ფეინმანი. ერთხელ, როდესაც მას შუქნიშანზე გაჩერებისას ჰკითხეს, თუ რატომაა გამოსახული ავტომობილზე ფეინმანის დიაგრამები, - მან უპასუხა: „იმიტომ, რომ მე მქვია გვინეტ ფეინმანი“.
რიჩარდ ფეინმანის გარდაცველების შემდეგ ავტომობილი, სიმბოლურ ფასად, ერთ დოლარად იყიდა ოჯახის მეგობარმა, რალფ ლეიტონმა. ერთ დოლარად გაყიდვა იყო ტრადიციული გზა, რომელსაც თავად რიჩარდი მიმართავდა, როდესაც მას სურდა ძველი ავტომობილების გაყიდვა.
ავტომობილი დიდხანს ემსახურებოდა მის ახალ პატრონს. 1993 წელს კი ეს მანქანა მონაწილეობდა რიჩარდ ფეინმანის ხსოვნისადმი მიძღვნილ ავტო-ტურნეში.
ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
Tesla დაანონსა რობოტი-ჰუმანოიდის შექმნა Tesla Bot
მასქის განცხადებით, Tesla Bot იქნება მეგობრული, ასევე სამკმაოდ ნელი და სუსტი - გარკვეულ წილად დაზღვევა რაც ასე უყვართ ფანტასტ-მწერლებს აღწერა. Tesla Bot -ს ექნება ყველა თანამადროვე ხელეოვნური ინეტლექტის სიტემა რაც კი აქამდე არსებობს და რ-იც იყო გამოყენებული და ჩადებული, როგორც ავტოპილოტი ელექტრომობილების კომპანიის. რობოტი სხვადასხვა დანიშნულების ამეოცანებს შეიასრულებს მათ შორის გარკვეულწილად ადამიანსთვის სარიკოს. ასევე ის უბრალო ბრძანებებს შეასრულებს მაგალითად: გთხოვთ აიღოთ ეს ბოლტი და დაამაგროთ მანქანაზე. ასევე წავა საყიდლებზე თავის მფლობის დავალებით, ის როგორც ზემოთ სურათზეა ნაჩვენები ასე გამოიყურება მასქის სატყვებით სიმაღლე 172სმ, მასსა კი - 55კგ. კორპუსი დამზადებული იქნება მსუბუქი მატერიისგან ხოლო სახეზე ეკრანი ექნება გამოსახულება სასარგებლო ინფორმაციებით.
იხ. ვიდეო Tesla ამზადებს ადამინის მსგავსი რობოტს
რობოტს შეეძლება გაადგილება 8კმ საათის სიჩქარით და შეეძლება 20კგ-მდე ტვირთვის აწევა. აღნიშნული რობოტი იქნება გამოშვებული გაისად.
ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
Starbase (ქალაქი ილონ მასქის)
2021წ-ის მარტის დასაწყისში ილონ მასქმა განაცხადა,რომ იწყებს მშენებლობას საკუთაარ ქალაქის ტეხასში. მეწარმემ დასახლებულ ქალქს Starbase (ინგლ. ,, ვარსკლავური ბაზა) ერქმევა.
მისი სიტყვით, ახალი ქალაქის ფართობი უფრი დიდი იქნება ვიდრე სოფელი ბოკა-ჩიკა, სადაც სფეისიქსის კოსმოდრომია. ბლუმბერგის მონაცემებით, საუბარია ბოკა-ჩიკის გარდარქმევაზე და გაფართოვებაზე, სადაც კომპანიის ბაზა არის განთავსებული. 2014წ- დან მასქის გუნდი ავითარებს და ტესტავს Starship რაკატებს. როგორც ილონ მასქმა დააზუსტა თვითერზე კომენტარებში, Starbase დაფარავს ტერირიას გაცილებით დიდი ვიდრე ბოკა-ჩიკა.
იხ. ვიდეო ექსურსია ილონ მაქსის კოსმოსური ქალაქში Starbase
2021წ-ის მარტის დასაწყიში ბოკა-ჩიკა, რ-იც ,მცირე დასახლებული პუნქტია და სულ 6 ათასი ადამინი ცხოვრობს მუდმივად, დანარჩენი სახლები გამოიყენება როგორც საზაფხულო დაჩები. დასახლებულ პუქტში არ არის ცენტრალური პუნქტი წყლის მომარაგების, წყალი მოაქვთ ცისტერნებით. Starbase პროექტით მაქსი აფართოობს თავის გავლენას ტეხასში. კერძოდ ელექტრომიბილების Tesla აშენებს უმსხვილეს საწარმოს ოსტინის აღმოსავლეთით, სადაც ააწყობენ ელექტრომობილ პიკაპებს.ამავე დროს მასქის ფონდი მისი სათაო ოფისი გადადის ოსტინში კალიფორნიიდან, როგორც თვითონ მეწარმემ განაცხადა, რომ გადავიდა საცხოვრაბლად ტეხასში.
სფეიქისიც აწარმოებს ასევე თავის რაკეტების გამოცდებს ტეხასის ქალაქ მაგრეგორში. პროტორიპები კოსმოსური ხომალდების, რ-იც კომპანია აწამროაბს, უდა უზრუნველყონ განხორციელება ფრენები მთვარეზე და მარსზე.
300-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ზომიერ და სუბტროპიკულ ოლქებში, ძირითადად ხმელთაშუაზღვისპირეთში და აგრეთვე ტროპიკების მთებში. საქართველოში 19 სახეობაა. ჩვეულებრივი კრაზანა (ლათ.Hypericum perforatum) ფართოდ გავრცელებული მცენარეა. გვხვდება ვარიდან ალპურ სარტყლამდე.
კრაზანის ექსტრაქტი გამოიყენება მცენარეული ანტიდეპრესანტების დასამზადებლად, რომლებიც გაიცემა რეცეპტი ს გარეშე, გამოიყენება დეპრესიისა და ფსიქოვეგეტატიური შფოთვითი აშლილობის დროს. მსუბუქი და ზომიერი დეპრესიის დროს წმინდა იოანეს ვორტის პრეპარატების ეფექტურობა შედარებულია ტრადიციული ანტიდეპრესანტების ეფექტურობასთან, მხოლოდ მძიმე დეპრესიის დროს წმინდა იოანეს ვორტი უფრო დაბალია ვიდრე სტანდარტული ანტიდეპრესანტები .
კრაზანის ეფექტურობა დეპრესიის მკურნალობაში დადასტურებულია მრავალრიცხოვან კლინიკურ კვლევებში და რამდენიმე მეტაანალიზში; კერძოდ, 20-ზე მეტი კვლევის მეტა-ანალიზი, რომელშიც მონაწილეობდა 1500-ზე მეტი ადამიანი, კოქრინის მიმოხილვა 29 კვლევის შესახებ, რომელშიც მონაწილეობდა 5489 ადამიანი, 35 კვლევის სისტემატური მიმოხილვა, რომელშიც მონაწილეობდა 6993 პაციენტი, რომელთა მონაცემები გამოქვეყნდა ქ. სისტემატური მიმოხილვები (ინგლისური)რუსული. სისტემატური მიმოხილვის სისტემატური მიმოხილვა, რომლის მონაცემები გამოქვეყნდა BMJ Open (ინგლისური) rus-ში. 2017 წელს აჩვენა, რომ წმინდა იოანეს ვორტის გამოყენება არის ერთადერთი დამატებითი მედიცინის მეთოდი, რომლის ეფექტურობა დიდი დეპრესიული აშლილობის დროს კარგად არის დადასტურებული.
ორმაგად ბრმა შედარებით კვლევებში, რომელშიც მონაწილეობდა 712 პაციენტი, წმინდა იოანეს ვორტის პრეპარატების ანტიდეპრესანტული ეფექტების სიხშირე ოდნავ აღემატებოდა ტრადიციული ანტიდეპრესანტების - იმიპრამინის, ამიტრიპტილინის და მაპროტილინის ეფექტების საშუალო სიხშირეს (64 და 58, შესაბამისად). დეპრესიის სიმპტომების სიმძიმე ჰამილტონის შკალაზე 1,8-ჯერ შემცირდა იმიპრამინის გავლენის ქვეშ და 2,3-ჯერ წმინდა იოანეს ვორტის გავლენის ქვეშ. სხვა RCT-ებმა აჩვენეს, რომ წმინდა იოანეს ვორტი თერაპიულად ექვივალენტურია SSRI ანტიდეპრესანტების ფლუოქსეტინი, პაროქსეტინი და სერტრალინი. თუმცა, რემისიის მაჩვენებელი პაციენტებში, რომლებიც იღებდნენ SSRI-ებს ჯერ კიდევ უფრო მაღალი იყო.
წმინდა იოანეს ვორტის პრეპარატებმა ასევე აჩვენა, რომ ეფექტურია პრემენსტრუალური დაძაბულობის სინდრომის სამკურნალოდ: ქალების 51%-ში სიმპტომების სიმძიმე ნახევარზე მეტით შემცირდა. ფოტოთერაპიასთან ერთად, ეს პრეპარატები შეიძლება რეკომენდებული იყოს როგორც პროფილაქტიკური საშუალება სეზონური აფექტური აშლილობის მქონე პაციენტებისთვის სექტემბრის ბოლოდან - ოქტომბრის დასაწყისიდან მარტის ჩათვლით.
კრაზანას თერაპიული პოტენციალი ფსიქოვეგეტატიური დარღვევებისთვის შეფასდა 154 კვლევით ცენტრში 758 პაციენტზე. პაციენტების ანკეტური გამოკითხვის შედეგების მიხედვით, კვლევის ბოლოს, მკაფიო გაუმჯობესება აღინიშნა შემთხვევების საშუალოდ 83%-ში, ხოლო დაკვირვებული სიმპტომების სიხშირე შემცირდა საშუალოდ 37%-ით.
ასევე აღინიშნა, რომ წმინდა იოანეს ვორტი ამსუბუქებს ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის მიმდინარეობას, აადვილებს ნარკომანიისა და ნარკომანიის მკურნალობას, ამცირებს მუდმივი თავის ტკივილის ინტენსივობას, ხსნის რევმატულ ტკივილს და ა.შ.
ზოგადად წმინდა იოანეს ვორტის პრეპარატები გაცილებით ნაკლებად იწვევენ გვერდით მოვლენებს ტრადიციულ ანტიდეპრესანტებთან შედარებით. ამრიგად, დიდ ბრიტანეთში 23 რანდომიზებული, ორმაგად ბრმა კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ ჰიპერიცინის ექსტრაქტი მსუბუქი და ზომიერი დეპრესიისთვის უფრო ეფექტურია, ვიდრე პლაცებო და ისეთივე ეფექტური, როგორც ჩვეულებრივი ანტიდეპრესანტების მიღება, ხოლო გვერდითი მოვლენები თითქმის 3-ჯერ ნაკლები იყო გავრცელებული .
მიუხედავად ამისა, წმინდა კრაზანის პრეპარატებს არაერთი გვერდითი მოვლენა აქვს. ეს მოიცავს ფოტომგრძნობელობას, აგრეთვე მანიაკალურ მდგომარეობებს პაციენტებში, რომლებსაც აწუხებთ ბიპოლარული დეპრესია (ამ პაციენტებში მანიის განვითარება ასევე შესაძლებელია ჩვეულებრივი ანტიდეპრესანტების გამოყენებისას), და ზოგიერთ ადამიანში შფოთვის გამწვავება . გარდა ამისა, შესაძლებელია კუჭ-ნაწლავის გვერდითი მოვლენები, ალერგიული რეაქციები, დაღლილობა, შფოთვა, დაბნეულობა.
ბიპოლარული აშლილობის მქონე პაციენტებს შეუძლიათ წმინდა იოანეს ვორტის მიღება მხოლოდ განწყობის სტაბილიზატორის მიღებისას.
უკიდურესად ფრთხილად უნდა იყოთ წმინდა იოანეს ვორტის გამოყენებისას სხვა მედიკამენტებთან, უპირველეს ყოვლისა, იმუნოსუპრესანტებთან ერთად. როგორც CYP ფერმენტების ძლიერი კატალიზატორი, წმინდა იოანეს ვორტი აჩქარებს მედიკამენტების ორგანიზმიდან გამოდევნას, რითაც ამცირებს მათ თერაპიულ ეფექტს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს დამღუპველი შედეგები. კერძოდ, არის შემთხვევები, როდესაც იმუნოსუპრესანტებთან პარალელურად წმინდა იოანეს ვორტის უკონტროლო გამოყენებამ გამოიწვია გადანერგილი ორგანოს უარყოფა. წმინდა იოანეს ვორტი შეუძლია შეამციროს სისხლში ტრიციკლური ანტიდეპრესანტების, ანტირეტროვირუსული პრეპარატების, კარბამაზეპინის, ფენიტოინის კონცენტრაცია, რაც ქმნის მათი ეფექტურობის შემცირების რისკს. მას ასევე შეუძლია შეამციროს ჩასახვის საწინააღმდეგო აბების ეფექტურობა. წმინდა იოანეს ვორტი არ უნდა იქნას მიღებული ერთდროულად ანტიდეპრესანტებთან, როგორიცაა სეროტონინის უკუმიტაცების სელექციური ინჰიბიტორები და მონოამინ ოქსიდაზას ინჰიბიტორები ეს კომბინაცია ზოგჯერ იწვევს მძიმე გვერდით რეაქციებს, კერძოდ, სეროტონინის სინდრომის განვითარება.
კრაზანა ამცირებს გულის უკმარისობის სამკურნალო პრეპარატების (მათ შორის დიგოქსინის) სამკურნალო ეფექტს. ასუსტებს ქოლესტერინის დამწევი პრეპარატების (სტატინების) მოქმედებას. აძლიერებს თრომბოზს დაამცირებს ანტიკოაგულანტების მოქმედებას.
ორსულობისა და ძუძუთი კვების პერიოდში წმინდა იოანეს ვორტის პრეპარატების გამოყენება არ არის რეკომენდებული ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში მათი უსაფრთხოების შესახებ მონაცემების ნაკლებობის გამო.
წმინდა იოანეს ვორტის მრავალი განსხვავებული პრეპარატი გაიცემა რეცეპტი ს გარეშე და ისინი განსხვავდებიან აქტიური და არააქტიური, სასარგებლო და პოტენციურად მავნე კომპონენტების რაოდენობით, კონცენტრაციით და ბალანსით.
კანადაში ჩატარებული კვლევის მიხედვით (2013), ბევრი მცენარეული პრეპარატი, მათ შორის წმინდა იოანეს ვორტიდან დაფუძნებული, საფრთხეს უქმნის მომხმარებლებს ჯანმრთელობისთვის არასასურველი მინარევებისაგან და სხვა დამაბინძურებლების გამო. იმ ნივთიერებებს შორის, რომლებიც არ არის აღნიშნული პროდუქტის დოკუმენტებში, აღმოჩნდა ნივთიერებები ცნობილი ტოქსიკური მახასიათებლებით და გვერდითი მოვლენებით - მაგალითად, გამხმარ წმინდა იოანეს ვორტი შერეული იყო cassia aculifolia-სთან, რომელსაც აქვს გამოხატული დამამშვიდებელი ეფექტი. Cassia aculifolia-ს ხანგრძლივი გამოყენება ზიანს აყენებს ღვიძლს, კუჭ-ნაწლავის და იმუნურ სისტემას.
იხ.ვიდეო - კრაზანა და მისი მაგიური თვისებები🌼
კრაზანას აქვს არა მარტო ანთების საწინაამღდეგო მოქედება, არამედ გუნება-განწყობილების უნარიც, შევლის დეპრესიას და შიშის გრძნობას.
ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
გილბერტ ნიუტონი
(ინგლ.Gilbert Newton Lewis; დ. 23 ოქტომბერი, 1875, აშშ — გ. 23 მარტი, 1946, აშშ) — ამერიკელი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, ამერიეკელი ფიზიკოქიმიკოსი, კოვალენტური თეორიის ავტორი, ძირითადი სამცნიერო ნაშრომი ქონდა ქიმიური თერმოდინამიკაში, ფოტოქიმიაში, ქიმიური იზოტოპებში, ბირთვულ ფიზიკაში. შემოგვთავაზა და განავითარა (1912 - 1916) ელექტრონული თეორია ქიმიური კავშირის და ჰემოპოლარულიკავშირი, შეიმუშავა ქიმირური რეაქციების თავისუფალი ენერგიების გამოთვლითი მეთოდი. 1926 წ-ს შემიტანა ტერმინი ფოტონის რადიაციის უმცირესი ერთეულის აღსანიშნავად.
იხ. ვიდეო
სამეცნიერი მიღწევები
ლუისის სამნიერო მიღწევები ძალიან დიდია.მას უწოდებენ ამერიკის ერთ -ერთ უპირველეს ფიზიკურ ქიმიკოსს (და ქიმიკოსს).მეცნიერი ასევე დაინტერესებული იყო სამეცნიერო პრობლემების ფართო სპექტრით.
პირველი ნაშრომი ლუისის იყო თერმოდინამიკაზე, ტ.ვ. რიჩარდთან ერთობლივად მუშაობდა. მას ეწოდა "თუთიის და კადმიუმის ამალგამების ზოგიერთი ელექტროქიმიური და თერმოდინამიკური ურთიერთობა" და ასახავდა მისი სადოქტორო დისერტაციის შედეგებს.პროფესორი მიჰყვებოდა ყველაზე მნიშვნელოვან სამუშაოს [რა?], რომელშიც მან გამოიკვლია თავისუფალი ენერგიის განტოლების მუდმივები.იმ დროის თეორიული თვალსაზრისით ყველაზე მნიშვნელოვანი დოკუმენტი იყო "თერმოდინამიკური ქიმიის ახალი სისტემის მონახაზი".
1921წ-ს ლუისმა რენდალთან ერთად საფუძველი ჩაუყარა კონცენტრირებული ხსნარების გამოთვლას, რამაც ქიმიკოსები გაათავისუფლა განზავებული ხსნარებით მუშაობის შეზღუდვის აუცილებლობისგან.იმავე წელს, სტატიაში "ძლიერი ელექტროლიტების აქტივობის კოეფიციენტები", კვლავ რენდალთან თანამშრომლობით, მან განიხილა ყველა სახის მეთოდი ხსნარების კოლიგაციური თვისებების გასაზომად.ამ სტატიამ ასევე გამოაცხადა იონური სიძლიერის პრინციპი, რომელიც შემდეგ თეორიულად შეიმუშავეს დებიემ და ჰოკელმა.
1923წ-ს მან ჩამოაყალიბა მჟავებისა და ფუძეების ერთ – ერთი მთავარი თანამედროვე თეორია - ელექტრონული (მისი მეორე სახელია ლუისის თეორია). მისი თქმით, მჟავა არის ნივთიერება, რომელიც იღებს ელექტრონულ წყვილებს, ანუ ელექტრონული წყვილების მიმღებს, ხოლო ფუძე არის ნივთიერება, რომელიც დათმობს ელექტრონულ წყვილებს, ანუ ელექტრონული წყვილების დონორს (ქიმიაში ასეთი ნაერთებია ეწოდება ლუისის მჟავები და ფუძეები, შესაბამისად). ეს განმარტება არა მხოლოდ არ დაეთანხმა ჰიდროქსილის იონების თვისებების კონცეფციას, რომელიც მოგვიანებით შემოთავაზებულ იქნა ბრონსტედისა და ლოურის მიერ, არამედ გაათავისუფლა მჟავის კონცეფცია იმ შეზღუდვისგან, რომ მას უნდა შეეძლოს პროტონის შემოწირულობა. ლუისის თვალსაზრისი ძირითადად შეუმჩნეველი იყო 1930-იან წლებში პროტონ-დონორ-მიმღების თეორიისადმი ენთუზიაზმის ფონზე, რომელიც ითვლებოდა თანამედროვე და სწორი და შესწავლილიც კი დაწყებით კურსებში.
