Translate

суббота, 23 февраля 2019 г.

შვედეთი

                                    შვედეთი

  
დროშა

 (შვედ. Sverige), ოფიციალურად შვედეთის სამეფო (შვედ. Konungariket Sverige) — ქვეყანა ჩრდილოეთ ევროპაში, სკანდინავიის ნახევარკუნძულზე. ესაზღვრება ნორვეგია დასავლეთიდან და ფინეთიჩრდილო-აღმოსავლეთიდან. ზღვით ესაზღვრება დანია, გერმანია და პოლონეთი. სამხრეთიდან და ესტონეთი, ლატვია, ლიტვა და რუსეთი აღმოსავლეთიდან. ასევე დაკავშირებულია დანიასთან ორესუნის ხიდით.
449 964 კმ² ფართობით შვედეთი მესამე უდიდესი ქვეყანაა ევროპის კავშირში. მოსახლეობა – 9 644 864 კაცი. დაბალია მოსახლეობის სიმჭიდროვე – 20,6 ად/კმ² (192-ე მსოფლიოში). დედაქალაქია სტოკჰოლმი
                                            
მყინვარების დნობის დაწყების შემდეგ სკანდინავიის ნახევარკუნძულის მიწების ათვისება ადამიანმაც დაიწყო. სკანდინავიის პირველი მცხოვრებნი მონადირენი და შემგროვებლები იყვნენ. დასახლება ნახევარკუნძულის სამხრეთიდან დაიწყო, რომელიც შემდგომ რამდენიმე მხარედ დაიყო, მათ შორის კი ყველაზე 
ალფრედ ნობელი
ძლევამოსილი სველანდი აღმოჩნდა. სამეფო ხელისუფლება XIV საუკუნეში გაძლიერდა, რასაც ჩრდილოეთის ქვეყნების კალმარის უნიით გაერთიანება მოჰყვა. კავშირი მომხრეებსა და დანიის ოლდენბურგების დინასტიას შორის ხანგრძლივი ომის შემდეგ დაიშალა, შვედეთის სამეფო ტახტზე კი გუსტავ ვაზაავიდა.
შვედი გოგონები
XVII საუკუნეში შვედეთი ევროპაში მნიშვნელოვანი ძალის მქონე სახელმწიფოდ მიიჩნეოდა თავისი გამოცდილი და ეფექტური არმიის წყალობით. მომდევნო ასწლეულში სამეფომ ფართო ტერიტორიებზე გაშლილი დაპყრობილი მიწები ვეღარ შეინარჩუნა. რუსეთთან ჩრდილოეთის დიდი ომის შემდეგ, 1809 წელს შვედეთმა თავისი აღმოსავლური ტერიტორიები დათმო. ამავე წელს, ქვეყანაში მიიღეს კონსტიტუცია, რომელიც 1975 წლამდე მოქმედებდა.
                                                        
                                                                    შვედეთის იმპერია 1560-1815
XIX საუკუნის ინდუსტრიალიზაცია შვედეთში საკმაოდ გვიან დაიწყო. 1860-იან წლებში რკინიგზის მშენებლობა ქვეყნის აღმშენებლობის საწინდარი გახდა. თანდათან პირველი საწარმოები გაჩნდა ელექტროტექნიკისა და ქიმიის დარგში. 1876 წელს დაარსდა საქვეყნოდ ცნობილი კომპანია ერიქსონი. პირველი მსოფლიო ომის დროს შვედეთმა ნეიტრალიტეტი შეინარჩუნა. 1921 წელს ხმის მიცემის საყოველთაო უფლების შესახებ კანონი იქნა მიღებული და ხელისუფლებაში სოციალ-დემოკრატები მოვიდნენ. შვედეთმა მეორე მსოფლიო ომის დროსაც მოახერხა ნეიტრალიტეტის შენარჩუნება იმის მიუხედავად, რომ ჩრდილოეთის სხვა ქვეყნები ფაშისტურ აგრესიას ვერ ასცდნენ (დანია, ნორვეგია). გერმანული ჯარები შევიდნენ საბჭოთა კავშირის ფინეთის ტერიტორიაზეც.

 ომის შემდგომ, 1950-60-იან წლებში ხელისუფლებამ არაერთი სოციალური და შრომითი საკითხის რეფორმა გაატარა. ამ დროის ეკონომიკურმა ზრდამ ქვეყანაში ცხოვრების დონის ამაღლება გამოიწვია. ეროვნული უსაფრთხოების პოლიტიკა იმ იდეით იკვებებოდა, რომ მშვიდობიანობის პერიოდში ქვეყანამ თავი უნდა შეიკავოს ყოველგვარ სამხედრო ალიანსებში გაწევრიანებისგან, რათა ომიანობისას თავი აარიდოს სხვა სახელმწიფოთა აგრესიას. ამის მიუხედავად, ოდნამ მოგვიანებით, შვედეთის სამხედრო სტრუქტურები მჭიდრო კონტაქტში შევიდა ნატოსთან. 1970-იან წლებში შვედეთში ეკონომიკური მდგომარეობა გაუარესდა, განსაკუთრებით საპრობლემო შეიქმნა ენერგეტიკული საკითხი. ბირთვული ენერგეტიკის კრიტიკამ ახალი რეაქტორების შენება დაბლოკა. 1989 წელს ბერლინის კედლის დანგრენის შემდეგ შვედეთის სრული ნეიტრალიტეტის პოლიტიკა გადაიხედა და ხელისუფლებამ ევროკავშირში შესვლის სურვილი გამოხატა. შვედეთი 1995 წელს ევროკავშირის წევრი გახდა.

ულოფ პალმე 1982-86წწ იხ. ლინკზე

ენა

ფინურთან ერთად, აღიარებულია კიდევ ოთხი უმცირესობის ენა : მეანკიელი , სამი , ბოშური და იდიში . [ i ] შვედური შვედეთის ოფიციალური ენა 2009 წლის 1 ივლისს გახდა, როდესაც ენის შესახებ ახალი კანონი ამოქმედდა.  შვედური ენის ოფიციალურ ენად გამოცხადების საკითხი წარსულშიც წამოჭრილა და რიკსდაგმა ამ საკითხზე კენჭი 2005 წელს მისცა, თუმცა წინადადება მცირე ხნით ჩავარდა.

სხვადასხვა ხარისხით, შვედების უმრავლესობა, განსაკუთრებით მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაბადებულები, ინგლისურად საუბრობენ და ესმით, რაც განპირობებულია სავაჭრო კავშირებით, საზღვარგარეთ მოგზაურობის პოპულარობით, ანგლო-ამერიკული ძლიერი გავლენით და უცხოური სატელევიზიო შოუებისა და ფილმების დუბლირების ნაცვლად სუბტიტრების ტრადიციით, ასევე ორი ენის შედარებითი მსგავსებით , რაც ინგლისურის შესწავლას აადვილებს. ევრობარომეტრის 2023 წლის კვლევის თანახმად , მოსახლეობის 90%-მა განაცხადა, რომ ინგლისურად სასაუბრო დონეზე საუბრობს.  გერმანული მეორე ყველაზე გავრცელებული უცხო ენაა, სადაც 25%-მა სასაუბრო დონეზე კარგად იცის, შემდეგ მოდის ფრანგული 12%-ით. 

ინგლისური ენა სავალდებულო საგანი გახდა საშუალო სკოლის მოსწავლეებისთვის, რომლებიც საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს სწავლობდნენ 1849 წლიდან და 1940-იანი წლების ბოლოდან ყველა შვედი მოსწავლისთვის სავალდებულო საგანია.  სტუდენტების უმეტესობა ასევე სწავლობს ერთ, ზოგჯერ კი ორ დამატებით ენას. დანიური და ნორვეგიული ენების ნაწილი ასევე ისწავლება შვედური ენის მშობლიური ენის კურსების ნაწილად. სამ კონტინენტურ სკანდინავიურ ენას შორის ფართო ურთიერთგაგების გამო , შვედურად მოლაპარაკეები ხშირად იყენებენ მშობლიურ ენას ნორვეგიასა და დანიაში ვიზიტისას ან ცხოვრებისას.

რელიგია

პროტესტანტული კატარინას ეკლესია სტოკჰოლმში

XI საუკუნემდე შვედები სკანდინავიურ წარმართობას მისდევდნენ და თაყვანს სცემდნენ აესირის ღმერთებს, რომელთა ცენტრიც უფსალას ტაძარი იყო . XI საუკუნეში ქრისტიანიზაციასთან ერთად , ქვეყნის კანონები შეიცვალა და სხვა ღვთაებების თაყვანისცემა XIX საუკუნის ბოლომდე აიკრძალა. 1530-იან წლებში პროტესტანტული რეფორმაციის შემდეგ, რომის კათოლიკური ეკლესიის ავტორიტეტი გაუქმდა და ლუთერანიზმი ფართოდ გავრცელდა. ლუთერანიზმის მიღება დასრულდა 1593 წლის უფსალას სინოდმა და ის ოფიციალურ რელიგიად იქცა. რეფორმაციის შემდგომ ეპოქაში, რომელიც ჩვეულებრივ ლუთერანული ორთოდოქსიის პერიოდს უწოდებენ , არალუთერანელების მცირე ჯგუფები, განსაკუთრებით კალვინისტი ჰოლანდიელები, მორავიის ეკლესია და ფრანგი ჰუგენოტები, მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ვაჭრობასა და მრეწველობაში და ჩუმად იყვნენ შემწყნარებლები.  სამიებს თავდაპირველად საკუთარი შამანური რელიგია ჰქონდათ , მაგრამ ისინი XVII და XVIII საუკუნეებში შვედმა მისიონერებმა ლუთერანიზმზე მოაქციეს.

წმინდა ერიკი შვედეთის მფარველი წმინდანია, რომლის გამოსახულებაც უპენბარელსეკირკანის კედელზეა გამოსახული. მისი ნეშტი ეროვნულ სალოცავში, უფსალას საკათედრო ტაძარშია გამოფენილი .

მე-18 საუკუნის ბოლოს რელიგიური ლიბერალიზაციის შედეგად, სხვა სარწმუნოების, მათ შორის იუდაიზმისა და რომის კათოლიციზმის მორწმუნეებს , ქვეყანაში თავისუფლად ცხოვრებისა და მუშაობის უფლება მიეცათ. თუმცა, 1860 წლამდე ლუთერანებისთვის სხვა რელიგიაზე გადასვლა უკანონოდ რჩებოდა. მე-19 საუკუნეში სხვადასხვა ევანგელისტური თავისუფალი ეკლესიები გაჩნდა , ხოლო საუკუნის ბოლოს - სეკულარიზმი , რამაც ბევრი აიძულა, ეკლესიის რიტუალებისგან თავი დაენებებინა. შვედეთის ეკლესიის დატოვება ლეგალური გახდა 1860 წლის ე.წ. „ დისიდენტთა აქტით“ , მაგრამ მხოლოდ სხვა ქრისტიანულ კონფესიაში შესვლის დებულებით . ნებისმიერი რელიგიური კონფესიის გარეთ ყოფნის უფლება ოფიციალურად დადასტურდა რელიგიის თავისუფლების შესახებ კანონში 1951 წელს.

2000 წელს შვედეთის ეკლესია სახელმწიფოს გამოეყო. შვედეთი მეორე სკანდინავიური ქვეყანა იყო , რომელმაც სახელმწიფო ეკლესია გააუქმა (ფინეთის შემდეგ, რაც ეს 1869 წლის ეკლესიის შესახებ კანონით გააკეთა). 

2024 წლის ბოლოს, შვედების 51.4% შვედეთის ეკლესიას ეკუთვნოდა ;  ეს რიცხვი 2001 წლიდან ყოველწლიურად 1-2 პროცენტული პუნქტით მცირდება.  ეკლესიის წევრების დაახლოებით 2% რეგულარულად ესწრება კვირაობით წირვა-ლოცვას.  არააქტიური წევრების დიდი რაოდენობის მიზეზი ნაწილობრივ ის არის, რომ 1996 წლამდე ბავშვები ავტომატურად ხდებოდნენ წევრები დაბადებისთანავე, თუ მშობლებიდან ერთ-ერთი მაინც იყო წევრი. 1996 წლიდან მხოლოდ მონათლული ბავშვები და ზრდასრულები ხდებიან წევრები. დღეს დაახლოებით 275,000 შვედია სხვადასხვა ევანგელისტურ-პროტესტანტული თავისუფალი ეკლესიების წევრი (სადაც კრების დასწრება გაცილებით მაღალია) და ბოლოდროინდელი იმიგრაციის გამო, შვედეთში ამჟამად დაახლოებით 100,000 აღმოსავლეთის მართლმადიდებელი ქრისტიანი და 92,000 რომის კათოლიკე ცხოვრობს. 

30% „არცერთი“ ან „დაუზუსტებელია“. 

8% „სხვაა“ (შვედეთის ეკლესიის გარდა). 

პირველი მუსლიმური კონგრეგაცია 1949 წელს დაარსდა. ისლამის ყოფნა შვედეთში უმნიშვნელო იყო 1960-იან წლებამდე, სანამ შვედეთმა ბალკანეთიდან და თურქეთიდან მიგრანტების მიღება არ დაიწყო. ჩრდილოეთ აფრიკიდან და ახლო აღმოსავლეთიდან შემდგომმა იმიგრაციამ მუსლიმური მოსახლეობის სავარაუდო რაოდენობა 600 000-მდე გაზარდა.  თუმცა, 2010 წლისთვის მხოლოდ დაახლოებით 110 000 იყო კონგრეგაციის წევრი. 

ჯანმრთელობა

კერძო ჯანდაცვა შვედეთში იშვიათობაა და ეს კერძო დაწესებულებებიც კი მანდატით მოქმედი საქალაქო საბჭოების დაქვემდებარებაში მოქმედებენ.  საქალაქო საბჭოები არეგულირებენ წესებს და პოტენციური კერძო პრაქტიკის შექმნას. მიუხედავად იმისა, რომ ხანდაზმულებზე ან ფსიქიატრიული დახმარების საჭიროების მქონე პირებზე ზრუნვა ბევრ სხვა ქვეყანაში კერძო წესით ხორციელდება, შვედეთში ამ ტიპის მომსახურებაზე სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული ადგილობრივი ხელისუფლებაა პასუხისმგებელი. 

შვედეთში ჯანდაცვა ხარისხით სხვა განვითარებულ ქვეყნებს ჰგავს. შვედეთი ჩვილ ბავშვთა დაბალი სიკვდილიანობის მაჩვენებლით პირველ ხუთეულში შედის . ის ასევე მაღალი ადგილი უჭირავს სიცოცხლის ხანგრძლივობისა და უსაფრთხო სასმელი წყლის მხრივ .  2018 წელს ჯანდაცვა და სამედიცინო მომსახურება მშპ-ს დაახლოებით 11%-ს შეადგენდა. 

განათლება

უფსალას უნივერსიტეტი (დაარსდა 1477 წელს)

1-დან 5 წლამდე ასაკის ბავშვებს გარანტირებული აქვთ ადგილი საჯარო საბავშვო ბაღში ( შვედურად : förskola ან, სასაუბროდ, dagis ). 6-დან 16 წლამდე ასაკის ბავშვები დადიან სავალდებულო ყოვლისმომცველ სკოლაში. საერთაშორისო მოსწავლეთა შეფასების პროგრამაში (PISA), შვედი 15 წლის მოსწავლეები ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის საშუალო ქულას უახლოვდებიან.  მეცხრე კლასის დასრულების შემდეგ, მოსწავლეთა დაახლოებით 90% აგრძელებს სწავლას სამწლიან უმაღლეს საშუალო სკოლაში ( გიმნაზიაში ), რაც შეიძლება გამოიწვიოს როგორც სამუშაო კვალიფიკაციის მოპოვება, ასევე უნივერსიტეტში ჩარიცხვის უფლება. სასკოლო სისტემა ძირითადად გადასახადებით ფინანსდება.

შვედეთის მთავრობა საჯარო და დამოუკიდებელ სკოლებს თანაბრად ეპყრობა  1992 წელს განათლების ვაუჩერების შემოღებით , როგორც ნიდერლანდების შემდეგ ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა მსოფლიოში. ნებისმიერს შეუძლია დააარსოს კომერციული სკოლა და მუნიციპალიტეტმა ახალ სკოლებს იმდენივე თანხა უნდა გადაუხადოს, რამდენსაც მუნიციპალური სკოლები იღებენ. შვედეთში სკოლის სადილი ყველა მოსწავლისთვის უფასოა და ასევე წახალისებულია საუზმის მიწოდება. 

შვედეთში რამდენიმე სხვადასხვა უნივერსიტეტი და კოლეჯია, რომელთაგან უძველესი და უდიდესი უფსალაში , ლუნდში , გეტებორგსა და სტოკჰოლმში მდებარეობს . 2000 წელს შვედეთის მოსახლეობის 32%-ს უმაღლესი განათლება ჰქონდა , რაც ქვეყანას ამ კატეგორიაში ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციაში მეხუთე ადგილზე აქცევს.  ევროპის რამდენიმე სხვა ქვეყანასთან ერთად, მთავრობა ასევე აფინანსებს შვედეთის უმაღლეს სასწავლებლებში ხარისხის მოპოვების მსურველი საერთაშორისო სტუდენტების სწავლის საფასურს, თუმცა რიკსდაგში ცოტა ხნის წინ მიღებული კანონპროექტი ამ სუბსიდიას ევროპის ეკონომიკური ზონის ქვეყნებიდან და შვეიცარიიდან ჩამოსული სტუდენტებით შეზღუდავს. 

შვედეთის სკოლებში იმიგრანტების დიდი შემოდინება მნიშვნელოვან მიზეზად დასახელდა, თუ რატომ დაეცა შვედეთი PISA-ს საერთაშორისო რეიტინგში სხვა ნებისმიერ ევროპულ ქვეყანასთან შედარებით.

კულტურა

მუსიკა

შვედური ჯგუფი ABBA 1974 წლის აპრილში, ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში გამარჯვებიდან რამდენიმე დღეში.

სკანდინავიური მუსიკის ისტორიული რეკონსტრუქციები ვიკინგების ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ინსტრუმენტების საფუძველზე იქნა სცადეს. გამოყენებული ინსტრუმენტები იყო ლური (საყვირის სახეობა), მარტივი სიმებიანი ინსტრუმენტები, ხის ფლეიტა და დასარტყამი ინსტრუმენტები. შვედეთს მნიშვნელოვანი ფოლკლორული მუსიკალური სცენა აქვს. ჯოიკი , სამის მუსიკის სახეობა, არის საგალობელი, რომელიც სამის ტრადიციული ანიმისტური სულიერების ნაწილია. ცნობილ კომპოზიტორებს შორის არიან იოჰან ჰელმიხ რომანი , ჯოზეფ მარტინ კრაუსი , ფრანც ბერვალდი, ვილჰელმ სტენამარი , ვილჰელმ პეტერსონ-ბერგერი , ჰუგო ალფვენი , კურტ ატერბერგი , ტურე რანგსტრომი , ჰილდინგ როზენბერგი , ლარს-ერიკ ლარსონი , დაგ ვირენი , ალან პეტერსონი , კარლ-ბირგერ ბლომდალი, ინგვარ ლიდჰოლმი , სვენ - დევიდ სანდსტრომი , ანდერს ელიასონი და ანდერს ჰილბორგი .

შვედეთს აქვს "ვიზორის" ხანგრძლივი ტრადიცია - სტროფიკული სიმღერები მრავალი ლექსით, რომელიც მოგვითხრობს სხვადასხვა ისტორიებს, ხშირად მღერიან ლაითით ან გიტარით. ამ ჟანრში ცნობილი მომღერლები/სიმღერების ავტორები არიან კარლ-მაიკლ ბელმანი , ბირგერ სიობერგი , ევერტ ტაუბე , ულფ პედერ ოლროგი , ოლე ადოლფსონი , ალფ ჰამბე , კორნელის ვრესვიიკი , სტეფან სუნდსტრომი და კაისა-სტინა აკერსტრომი.

შვედეთს ასევე აქვს გამორჩეული საგუნდო მუსიკის ტრადიცია. 2003 წელს, სავარაუდოდ, გუნდებში ხუთიდან ექვსას ათასამდე ადამიანი მღერის. 

2007 წელს, 800 მილიონ დოლარზე მეტი შემოსავლით, შვედეთი მსოფლიოში მუსიკის მესამე უდიდესი ექსპორტიორი იყო და მას მხოლოდ აშშ და დიდი ბრიტანეთი უსწრებდა.  2013 წლის ერთ-ერთი წყაროს თანახმად, შვედეთი მსოფლიოში ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე მეტ ჩარტ ჰიტს აწარმოებს, შემდეგ მოდის დიდი ბრიტანეთი და აშშ.  შვედეთს საკმაოდ ცოცხალი ჯაზ- სცენა აქვს. შვედური ხალხური მუსიკისა და ჯაზის კვლევის ცენტრმა გამოაქვეყნა ლარს ვესტინის მიერ დაწერილი შვედეთში ჯაზის მიმოხილვა.  

არქიტექტურა

დიურგორდსბრონი

XIII საუკუნემდე თითქმის ყველა შენობა ხისგან იყო ნაგები, თუმცა მალევე დაიწყო ქვისკენ გადასვლა. ადრეული შვედური ქვის შენობები სოფლად განლაგებული რომანული სტილის ეკლესიებია. ეს მოიცავს XI საუკუნის ლუნდის საკათედრო ტაძარს და დალბიში შედარებით ახალგაზრდა ეკლესიას , ასევე ჰანზას ლიგის გავლენით აშენებულ მრავალ ადრეულ გოთურ ეკლესიას, როგორიცაა ისტადში, მალმიოსა და ჰელსინგბორგში.

შვედეთის სხვა ნაწილებშიც აშენდა ტაძრები, როგორც შვედეთის ეპისკოპოსების რეზიდენციები. სკარას საკათედრო ტაძარი აგებულია მე-14 საუკუნის აგურით, ხოლო უფსალას საკათედრო ტაძარი - მე-15 საუკუნის. 1230 წელს ლინკოპინგის საკათედრო ტაძრის საძირკველი ჩაეყარა, რომლის მასალაც კირქვა იყო , თუმცა მშენებლობას დაახლოებით 250 წელი დასჭირდა.

ძველ ნაგებობებს შორის ასევე აღსანიშნავია რამდენიმე მნიშვნელოვანი ციხესიმაგრე და სხვა ისტორიული ნაგებობა, როგორიცაა ბორგჰოლმის ციხე , ჰალტორპსის მამული და ელანდის კუნძულზე მდებარე ეკეტორპის ციხესიმაგრე, ნიკოპინგის ციხესიმაგრე და ვისბის ქალაქის კედელი .

კალმარის საკათედრო ტაძარი

1520-იან წლებში მეფე გუსტავ ვასამ დიდებული სასახლეების, ციხესიმაგრეებისა და ციხესიმაგრეების აშენება დაიწყო. ზოგიერთ ყველაზე დიდებულს შორისაა კალმარის ციხესიმაგრე , გრიფსჰოლმის ციხესიმაგრე და ვადსტენა .

მომდევნო ორი საუკუნის განმავლობაში შვედეთი ბაროკოს არქიტექტურით , ხოლო მოგვიანებით როკოკოს სტილით გამოირჩეოდა . იმ დროის აღსანიშნავ პროექტებს შორისაა ქალაქი კარლსკრონა , რომელიც ამჟამად ასევე მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად არის გამოცხადებული, და დროტინგჰოლმის სასახლე .

სტოკჰოლმის გამოფენა , რომელმაც ფუნქციონალიზმის , ანუ ფანკის , როგორც ის ცნობილი გახდა, გარღვევა აღნიშნა , პირველად 1930 წელს გამოჩნდა; ეს სტილი მომდევნო ათწლეულებში დომინირებდა. ამ ტიპის რამდენიმე აღსანიშნავი პროექტი იყო მილიონიანი პროგრამა , რომელიც დიდ საცხოვრებელ კომპლექსებში ხელმისაწვდომ საცხოვრებელს სთავაზობდა.

სტოკჰოლმში მდებარე Avicii Arena დედამიწაზე ყველაზე დიდი ნახევარსფეროს ფორმის შენობაა. მისი გუმბათის დიამეტრი 110 მეტრია (360 ფუტი) და მის მშენებლობას ორწელიწად-ნახევარი დასჭირდა. 

მედია

Sveriges Television- ის სათაო ოფისი სტოკჰოლმში

შვედები მსოფლიოში გაზეთების ერთ-ერთ უდიდეს მომხმარებელს წარმოადგენენ და თითქმის ყველა ქალაქს ადგილობრივი გაზეთი ემსახურება. ქვეყნის მთავარი ხარისხიანი დილის გაზეთებია Dagens Nyheter (ლიბერალური), Göteborgs-Posten (ლიბერალური), Svenska Dagbladet (ლიბერალური კონსერვატიული) და Sydsvenska Dagbladet (ლიბერალური). ორი უდიდესი საღამოს ტაბლოიდია Aftonbladet (სოციალ-დემოკრატიული) და Expressen (ლიბერალური). რეკლამებით დაფინანსებული, უფასო საერთაშორისო დილის გაზეთი Metro International დაარსდა შვედეთის დედაქალაქ სტოკჰოლმში. ქვეყნის ახალ ამბებს ინგლისურ ენაზე, სხვა გაზეთებთან ერთად, The Local (ლიბერალური) აშუქებს . 

შვედეთში დიდი ხნის განმავლობაში საზოგადოებრივი მაუწყებლობის კომპანიები რადიოსა და ტელევიზიაზე მონოპოლიას ფლობდნენ. ლიცენზიით დაფინანსებული რადიომაუწყებლობა 1925 წელს დაიწყო. მეორე რადიო ქსელი 1954 წელს ამოქმედდა, ხოლო მესამე 1962 წელს, პირატული რადიოსადგურების საპასუხოდ. არაკომერციული საზოგადოებრივი რადიო 1979 წელს დაშვებული იქნა, ხოლო 1993 წელს კომერციული ადგილობრივი რადიო მაუწყებლობა დაიწყო.

ლიცენზიით დაფინანსებული სატელევიზიო სერვისი ოფიციალურად 1956 წელს ამოქმედდა. მეორე არხი, TV2 , 1969 წელს ამოქმედდა. ამ ორ არხს (რომლებსაც 1970-იანი წლების ბოლოდან Sveriges Television მართავს) მონოპოლია ეკავა 1980-იან წლებამდე, სანამ საკაბელო და თანამგზავრული ტელევიზია ხელმისაწვდომი არ გახდა. პირველი შვედურენოვანი თანამგზავრული სერვისი იყო TV3 , რომელმაც ლონდონიდან მაუწყებლობა 1987 წელს დაიწყო. მას მოჰყვა Kanal 5 1989 წელს (მაშინ ცნობილი როგორც Nordic Channel) და TV4 1990 წელს. TV4-მა ხმელეთის მაუწყებლობა 1992 წელს დაიწყო და გახდა პირველი კერძო არხი, რომელმაც სატელევიზიო კონტენტი ქვეყნის შიგნიდან გადასცა.

მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარი საკაბელო ტელევიზიით არის დაკავშირებული. ციფრული მიწისზედა ტელევიზია შვედეთში 1999 წელს დაიწყო.

ლიტერატურა

მწერალი და დრამატურგი ავგუსტ სტრინდბერგი

შვედეთს ჰყავს მსოფლიო აღიარების მრავალი ავტორი, მათ შორის ავგუსტ სტრინდბერგი , ასტრიდ ლინდგრენი და ნობელის პრემიის ლაურეატები სელმა ლაგერლოფი და ჰარი მარტინსონი . შვედებს ლიტერატურაში სულ შვიდი ნობელის პრემია მიენიჭათ. შვედეთიდან პირველი ლიტერატურული ტექსტია როკის რუნული ქვა , რომელიც ვიკინგების ეპოქაში, დაახლოებით 800 წელს იქნა ამოკვეთილი . დაახლოებით 1100 წელს ქვეყნის ქრისტიანობაზე მოქცევით, შვედეთი შუა საუკუნეებში შევიდა , რომლის დროსაც მონასტერში მოღვაწე მწერლები ლათინურ ენას ამჯობინებდნენ. ამიტომ, ამ პერიოდიდან მხოლოდ რამდენიმე ძველი შვედური ტექსტია შემორჩენილი . შვედური ლიტერატურის აყვავება მხოლოდ მე-16 საუკუნეში ენის სტანდარტიზაციის შემდეგ დაიწყო. ეს სტანდარტიზაცია დიდწილად განპირობებული იყო ბიბლიის სრული თარგმანით შვედურ ენაზე 1541 წელს. ეს თარგმანი ე.წ. გუსტავ ვასას ბიბლიაა . 

პეპი გრძელიწინდა , მწერალ ასტრიდ ლინდგრენის საბავშვო წიგნების სერიის მთავარი გმირი.

გაუმჯობესებული განათლებისა და სეკულარიზაციის შედეგად მოტანილი თავისუფლების წყალობით , XVII საუკუნეში რამდენიმე ცნობილმა ავტორმა კიდევ უფრო განავითარა შვედური ენა. ზოგიერთი მნიშვნელოვანი ფიგურა მოიცავს გეორგ შტირნჰილმს (XVII საუკუნე), რომელიც პირველი იყო, ვინც შვედურ ენაზე კლასიკური პოეზია დაწერა; იოჰან ჰენრიკ კელგრენს (XVIII საუკუნე), პირველს, ვინც თავისუფლად დაწერა შვედური პროზა; კარლ მიხაელ ბელმანს (XVIII საუკუნის ბოლოს), ბურლესკის ბალადების პირველ მწერალს; და ავგუსტ სტრინდბერგს (XIX საუკუნის ბოლოს), სოციორეალისტ მწერალსა და დრამატურგს, რომელმაც მსოფლიო აღიარება მოიპოვა. XX საუკუნის დასაწყისში კვლავ იქმნებოდნენ ისეთი ცნობილი ავტორები, როგორებიც არიან სელმა ლაგერლოფი (ნობელის პრემიის ლაურეატი 1909 წელს), ვერნერ ფონ ჰაიდენშტამი (ნობელის პრემიის ლაურეატი 1916 წელს) და პერ ლაგერკვისტი (ნობელის პრემიის ლაურეატი 1951 წელს).

ბოლო ათწლეულების განმავლობაში, რამდენიმე შვედმა მწერალმა საერთაშორისო დონეზე დაიმკვიდრა თავი, მათ შორის დეტექტიური რომანისტი ჰენინგ მანკელი და ჯაშუშური ფანტასტიკის მწერალი იან გილუ . შვედი მწერალი, რომელმაც ყველაზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მსოფლიო ლიტერატურაზე, არის საბავშვო წიგნების მწერალი ასტრიდ ლინდგრენი და მისი წიგნები პეპი გრძელიწინდას , ემილის და სხვების შესახებ. 2008 წელს, მსოფლიოში მეორე ბესტსელერი ფანტასტიკის ავტორი იყო სტიგ ლარსონი , რომლის კრიმინალური რომანების სერია „ათასწლეული “ კრიტიკოსების მოწონებით გამოიცემა სიკვდილის შემდეგ. 

დღესასწაულები

ვალპურგის ღამის კოცონი შვედეთში
წმინდა ლუსიას დღის აღნიშვნა ვაქსჰოლმში , 2008 წელი

ტრადიციული პროტესტანტული ქრისტიანული დღესასწაულების გარდა , შვედეთი ასევე აღნიშნავს რამდენიმე უნიკალურ დღესასწაულს, რომელთაგან ზოგიერთი წინაქრისტიანული ტრადიციის ნაწილია. მათ შორისაა ზაფხულის შუადღე , რომელიც ზაფხულის მზებუდობის აღნიშვნას ნიშნავს ; ვალპურგის ღამე ( Valborgsmässoafton ) 30 აპრილს, როდესაც კოცონები ენთება; და შრომის დღე ან პირველი მაისი 1 მაისს, რომელიც სოციალისტურ დემონსტრაციებს ეძღვნება. სინათლის მომცემი წმინდა ლუსიას დღე , 13 დეკემბერი, ფართოდ არის აღიარებული მდიდრული დღესასწაულებით, რომლებიც მის იტალიურ წარმოშობაზე მიუთითებს და ერთთვიან საშობაო სეზონს იწყებს.

6 ივნისი შვედეთის ეროვნული დღეა და 2005 წლიდან ის სახალხო დღესასწაულად ითვლება. გარდა ამისა, შვედეთში ოფიციალურად აღინიშნება დროშის აფრიალების დღე და სახელობის დღეების კალენდარი. აგვისტოში ბევრი შვედი კრაფტსკივორს (კიბორჩხალების სადილის წვეულებებს) მართავს. ტურელი მარტინელის დღესასწაულს სკანიაში ნოემბერში აღნიშნავენ მორტენ გოსის წვეულებებით, სადაც შემწვარ ბატს და სვარცოპას („შავი წვნიანი“) მიირთმევენ. სამი , შვედეთის ერთ-ერთი მკვიდრი უმცირესობა, 6 თებერვალს აღნიშნავს დღესასწაულს, ხოლო სკანიაში სკანიის დროშის დღეს ივლისის მესამე კვირას აღნიშნავენ. 

კინო

სამზარეულო

დარიჩინის რულეტები წარმოიშვა შვედეთსა და დანიაში.

შვედური სამზარეულო, ისევე როგორც სხვა სკანდინავიური ქვეყნების ( დანია , ნორვეგია და ფინეთი ), ტრადიციულად მარტივი იყო. თევზი (განსაკუთრებით ქაშაყი ), ხორცი, კარტოფილი და რძის პროდუქტები მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა. სანელებლები იშვიათი იყო. კერძებს შორისაა შვედური ხორცის ბურთულები, რომლებსაც ტრადიციულად მიირთმევენ სოუსთან, მოხარშულ კარტოფილთან და ლინგონბერის მურაბასთან ერთად ; ბლინები ; პიტიპანა , ხორცისა და კარტოფილის სანელებლებით შემწვარი ნაჭერი, რომელიც თავდაპირველად ხორცის ნარჩენების გამოსაყენებლად იყო განკუთვნილი; ლუტფისკი ; და სმორგოსბორდი , ანუ მდიდრული ბუფეტი. აკვავიტი პოპულარული ალკოჰოლური გამოხდილი სასმელია და სნეპსის დალევას კულტურული მნიშვნელობა აქვს. ტრადიციული ბრტყელი და მშრალი ხრაშუნა პური რამდენიმე თანამედროვე ვარიანტად განვითარდა. რეგიონალურად მნიშვნელოვანი საკვებია სურსტრომინგი ( ფერმენტირებული თევზი) ჩრდილოეთ შვედეთში და გველთევზა სამხრეთ შვედეთში.

აგვისტოში, ტრადიციულ დღესასწაულზე, რომელიც ცნობილია როგორც კიბორჩხალების წვეულება, კრაფტსკივა , შვედები დიდი რაოდენობით კამასთან ერთად მოხარშულ კიბორჩხალას მიირთმევენ.

სპორტი

მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი ბიორნ ბორგი

სპორტული აქტივობები ეროვნული მოძრაობაა, სადაც მოსახლეობის ნახევარი აქტიურად მონაწილეობს ორგანიზებულ სპორტულ აქტივობებში. ორი ძირითადი სანახაობრივი სპორტია ფეხბურთი და ჰოკეი . ფეხბურთის შემდეგ, საცხენოსნო სპორტს (რომელთა უმეტესობა ქალია) ყველაზე მეტი პრაქტიკოსი ჰყავს. შემდეგ, გოლფი , ორიენტაცია , ტანვარჯიში , მძლეოსნობა და გუნდური სპორტის სახეობები , როგორიცაა ჰოკეი, ხელბურთი , ფლორბოლი , კალათბურთი და ბენდი , ყველაზე პოპულარულია პრაქტიკოსების რაოდენობით. 

შვედეთის მამაკაცთა საფეხბურთო ნაკრებმა მსოფლიო ჩემპიონატზე მეორე ადგილი დაიკავა, როდესაც 1958 წელს ტურნირს უმასპინძლა , სტოკჰოლმში ფინალში ბრაზილიასთან 5–2 დამარცხდა.  შვედეთმა ტურნირზე მესამე ადგილი დაიკავა 1950 და 1994 წლებშიც . შვედეთის ქალთა საფეხბურთო ნაკრებმა ევროპის ჩემპიონატი 1984 წელს მოიგო ,  2003 წლის FIFA-ს ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატზე მეორე ადგილი დაიკავა გერმანიასთან წაგების შემდეგ,  და ორი ოლიმპიური ვერცხლის მედალი მოიპოვა რიო 2016- ზე ,  და ტოკიო 2020- ზე , რომელიც 2021 წელს გაიმართა. 

შვედეთის მამაკაცთა ჰოკეის ეროვნულმა გუნდმა , რომელსაც სიყვარულით Tre Kronor-ის (ინგლ. „სამი გვირგვინი “) სახელით იცნობენ , მსოფლიო ჩემპიონატი ცხრაჯერ მოიგო , რითაც ყველა დროის მედლების რაოდენობით მესამე ადგილი დაიკავა. Tre Kronor-მა ასევე მოიგო ოლიმპიური ოქროს მედლები 1994 და 2006 წლებში . 2006 წელს Tre Kronor გახდა პირველი ეროვნული ჰოკეის გუნდი, რომელმაც ერთსა და იმავე წელს მოიგო როგორც ოლიმპიური, ასევე მსოფლიო ჩემპიონატი.

შვედეთმა უმასპინძლა 1912 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს , 1956 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებს საცხენოსნო სპორტში და 1958 წლის მსოფლიო ჩემპიონატს . სხვა მნიშვნელოვან სპორტულ ღონისძიებებს შორისაა 1992 წლის უეფას ევრო , 1995 წლის ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატი , 1995 წლის მძლეოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატი , 2013 წლის უეფას ქალთა ევრო და რამდენიმე ჩემპიონატი ჰოკეიში, კერლინგში , მძლეოსნობაში, თხილამურებით სრიალში , ბენდიში , ფიგურულ სრიალსა და ცურვაში.

იხ. ვიდეო
                      სტატისტიკა მოსახლეობის რაოდენობა 1750-2018წწ


მომზადება ვოკალში -   პროფესიონალი   მომღერალი   ოპერის სოლისტი    მრავალი    კონკურისის      ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს     ვოკალში საოპერო,    კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება,     დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით,      სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64


ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949

Комментариев нет:

სახის დამცავი ფარი

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -                         სახის დამცავი ფარი აშშ -ის საზღვაო ძალების ელექტრიკოსის თანაშემ...