ბასიანის ბრძოლა

                           ბასიანის ბრძოლა

                                                        

ბასიანის ბრძოლა
ქართულ-სელჯუკური ომების ნაწილი
თარიღი 27 ივლისი, 1202 მდებარეობა ბასიანი (ახლანდელი ერზრუმი, თურქეთი) შედეგი საქართველოს გამარჯვება
მხარეები
რუმის სასულთნო  აბასიანთა სახალიფო  აიუბიდები  ღურიდები ილდეღიზიდები	საქართველო
მეთაურები
რუქნ ად-დინ სულეიმან-შაჰი	დავით სოსლანი ზაქარია II მხარგრძელი შალვა ახალციხელი
ძალები
დაახ. 400,000	დაახ. 65,000

საქართველოს სამეფო ლაშქრის ბრძოლა თურქ-სელჩუკთა წინააღმდეგ ბასიანში (ახლა თურქეთის ტერიტორია), ქალაქ არზრუმიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 60 კმ-ზე.

1195 წელს შამქორის ბრძოლაში აღმოსავლეთ თურქ-სელჩუკთა კოალიციაზე გამარჯვების შემდეგ საქართველო წამყვანი პოლიტიკური ძალა გახდა წინა აზიაში. იგი ესრწაფებოდა საზღვრების გაფართოებას და სელჩუკთა საბოლოო უკუგდებას. რუმის სულთანმა რუქნადინმა მიზნად დაისახა შავიზღვისპირეთის ხელში ჩაგდება და აღმოსავლეთში გაბატონება. მან ერზინკის, აბულისტანის, ბორიტის, არზრუმისა და შამის (სირია) მფლობელებთან ერთად დაახლოებით 400 ათ. ჯარით საქართველოზე გამოილაშქრა. ბოლისტეკს (ჰასანყალა) მოსულმა რუქნადინმა თამარ მეფეს მოციქულის პირით დამორჩილება მოსთხოვა. დროის მოგების მიზნით ქართველებმა სულთნის მოციქულს პასუხი დაუყოვნეს, სასწრაფოდ ჯავახეთში ლაშქარი შეჰყარეს (დაახლოებით 90 ათასი კაცი). დავით სოსლანის რჩევით, გადაწყვიტეს მტერს მოულოდნელად დასხმოდნენ თავს

იხ.ვიდეო

სულთნის ლაშქარს ბასიანში ბუნებრივი სიმაგრეებით დაცული პოზიცია ეკავა, ამიტომ ქართველებმა ხერხს მიმართეს: ღამით ჩუმად მტრის ბანაკს მიადგნენ და ჯარები საბრძოლველად დააწყვეს. მარჯვენა ფრთაზე „აფხაზნი და იმერელნი“ იდგნენ, მარცხენაზე — „ამერელნი და ჰერნ-კახნი“, ცენტრში — 30-40 ათასიანი რაზმი შალვა და ივანე ახალციხელებისა და „სხვათა თორელთა“. წინამებრძოლთა რაზმს სათავეში ედგა ზაქარია მხარგრძელი. ბრძოლის საერთო მეთაური იყო დავით სოსლანი.

ქართველებმა იერიშის წინ მტრის მოციქული გაათავისუფლეს და სანამ იგი რუქნადინთან დაბრუნდებოდა, ქართველთა მეწინავენი განთიადისას მტრის ბანაკში შეიჭრნენ. მოულოდნელმა თავდასხმამ სელჩუკთა ლაშქარში არეულობა გამოიწვია. რუქნ ად-დინმა შეძლო უკუქცეულთა შეჩერება, საბრძოლველად დაწყობა და შეტევაზე გადასვლა. ხელჩართულ ბრძოლაში ორივე მხარეს დიდი ზარალი მოსდიოდა. მთიანი ოღროჩოღრო ბრძოლის ველი ცხენოსანთა მოქმედებას ზღუდავდა, ამიტომ ქართველები ჩამოქვეითდნენ და ისე იგერიებდნენ იერიშებს. მტერმა ბრძოლაში ახალი ძალები ჩააბა. ქართველთა მეწინავეებმა მათი შეკავება ვეღარ შეძლეს. რუქნადინს ბრძოლა მოგებული ეგონა, მაგრამ ქართველებმა ჩასაფრებული მთავარი ძალები აამოქმედეს. ჯერ დავით სოსლანმა მარცხენა მხრიდან შეუტია, როდესაც რუქნადინმა თავისი ძალები მის წინააღმდეგ გადაისროლა, მარჯვენა ფრთიდან ამერთა და ჰერეთ-კახეთის რაზმები გადავიდნენ შეტევაზე. თურქებმა ვერ გაუძლეს ორმხრივ იერიშს და „ზარგახდილნი“ (თავზარდაცემულნი) უკუიქცნენ.

იხ.ვიდეო თამარ მეფის პასუხი რუქნადის

ქართველებმა მტერს დაღამებამდე სდიეს, ხელთ იგდეს დიდი ალაფი, სულთნის დროშა და უამრავი ტყვე. დაჭრილი რუქნადინი ბრძოლის ველიდან არზრუმს გაიქცა. ბასიანის ბრძოლამ კიდევ უფრო გაამტკიცა საქართველოს ჰეგემონობა ახლო აღმოსავლეთში.

იხ.ვიდეო

                                      ბასიანი

                                                         

                                                      ბასიანი წითლადაა მონიშნული ვახუშტის რუკაზე

პროვინცია ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიული მესხეთის ნაწილი, მდინარე არაქსის სათავეების რაიონში (თურქეთის ტერიტორია). სახელწოდებას უკავშირებენ ფასიანების (ფაზიანების) კოლხურ ტომს. სომხეთის სამეფოს წარმოქმნისა და მისი გაფართოების შედეგად (ძვ. წ. II ს.) ბასიანი მის ფარგლებში მოექცა. უფრო გვიან იგი შეადგენდა არარატის სამეფოს ერთ-ერთ გავარს (პროვინციას). 384 წელს რომსა და ირანს შორის ახლო აღმოსავლეთში პოლიტიკური გავლენის სფეროების განაწილების შედეგად ირანის საზღვრებში მოექცა. VII-VIII საუკუნეებში ბასიანი არაბთა სახალიფოს შემადგენლობაში შევიდა. არაბთა მფლობელობის დასუსტებისა და ქართული სამეფო-სამთავროების გაძლიერების პერიოდში ბასიანი საცილობელი გახდა ბიზანტიისა და "ქართველთა სამეფოს" შორის. მალე "ქართველთა სამეფო" მთლიანად დაეუფლა ბასიანს. X საუკუნის I ნახევარში საზღვარი ბიზანტიასა და "ქართველთა სამეფოს" შორის მდინარე არაქსზე დაიდო და ბასიანის ჩრდილოეთი ნაწილი ქართველ ბაგრატიონთა მფლობელობაში დარჩა. 1001 წელს დავით კურაპალატის მემკვიდეობის გამო ბიზანტიასთან კონფლიქტის შედეგად იმიერ-ტაო და ბასიანი მთლიანად ბიზანტიელთა მფლობელობაში გადავიდა. ქართველები დაჟინებით ცდილობდნენ ბასიანის დაბრუნებას ბიზანტიელთაგან, შემდეგ თურქ-სელჩუკთაგან. XII საუკუნიდან ბასიანი კვლავ ფეოდალური საქართველოს მონარქიის ფარგლებში შედიოდა. 1203 წელს ბასიანში ქართველთა ლაშქარმა სძლია თურქ-სელჩუკებს. 1545 წელს ბასიანი ოსმალებმა მიიტაცეს. XVII საუკუნიდან იგი არზრუმის ვილაიეთის ერთ-ერთი სანჯაყია

                       რუმის სასულთნო

                                                                    

რუმის სასულთნო سلجوقیان روم სასულთნო
←  1077 — 1307  →
დედაქალაქი	ნიკეა (1077-1097) კონია (1097-1307)
ენა	სპარსული (ოფიციალური) ოსმალური (სალაპარაკო)
მმართველობის ფორმა	აბსოლუტური მონარქია
დინასტია	სელჩუკები

ფეოდალური სახელმწიფო მცირე აზიაში, რომელიც არსებობდა 1077-1307 წლებში.

შეიქმნა თურქ-სელჩუკთა მიერ ანატოლიის დაპყრობის შემდეგ XI—XIII საუკუნეებში. 1090 წლისთვის რუმის სასულთნომ მოახერხა დაეპყრო იმ დროისთვის ანატოლიაში არსებული ყველა ბიზანტიური ქალაქი და მისი საზღვრები დარდანელისა და ბოსფორის სრუტეებთან გავიდა. სასულთნოს დედაქალაქი თავდაპირველად ნიკეა იყო, შემდეგ კი კონიაში გადაიტანეს, ამიტომაც ზოგიერთ წყაროში მოხსენიებულია, როგორც კონიის სასულთნო. 1243 წელს რუმი ქოსე-დაღის ბრძოლაში მონღოლებთან დამარცხდა და მათი ვასალი გახდა. რუმის ტერიტორიაზე XIV საუკუნეში ოსმალეთის იმპერია დაარსდა.

         მართვადი რაკეტებით აღჭურვილი                                საესკადრო ნაღმოსანი

                                                 

       იაპონიის მართვადრაკეტიანი საესკადრო ნაღმოსანი JDS Kongō (DDG-173) ანტიბალისტიკური RIM-161 Standard Missile 3 რაკეტის გაშვებისას

მართვადი რაკეტების გასაშვებად განკუთვნილი სამხედრო გემი. მრავალი მათგანის აღჭურვილობა ასევე უზრუნველყოფს წყალქვეშა ნავების საწინააღმდეგო, ჰაერსაწინააღმდეგო და ხმელეთსაწინააღმდეგო ოპერაციების წარმართვის შესაძლებლობას. ნატოს სტანდარტით ამ ტიპის გემები აღინიშნება კოდით DDG.

გარდა ქვემეხებისა და სტანდარტული შეიარაღებისა, რომელიც საესკადრო ნაღმოსანი შეიარაღებაზეა, მართვადი რაკეტების მატარებელი საესკადრო ნაღმოსნები, როგორც წესი, აღჭურვილია ორი მსხვილი სარაკეტო ბლოკით, რომლებიც თავისი არსით წარმოადგენენ შვეული გაშვების უჯრედულ დანადგარს. ზოგი მართვადრაკეტებიანი საესკადრო ნაღმოსნის განკარგულებაშია მძლავრი სარადარო სისტემა, როგორიც აშშ-ის „იჯისია“, ამ სახის გემები შეიძლება გამოყენებულ იქნად რაკეტსაწინააღმდეგო და ბალისტიკური რაკეტების საწინაარმდეგო სისტემის სახით. მართვადი რაკეტებით აღჭურვილი საესკადრო ნაღმოსნების კლასი შეავსებს შეიარღებიდან კრეისერების მოხსნით წარმოქმნილ დანაკლისს.

თანამედროვე საესკადრო ნაღმოსნების სტანდარტულიი წყალწვა 7500 ტონას შეადგენს, ხოლო სრული წყალწვა 10 000 ტონაზე მეტია. XX საუკუნის დასაწყისში აღნიშნული მაჩვენებელი საესკადრო ნაღმოსნებისთვის 200 ტონას არ აჭარბებდა. გემების აღნიშნულ კლასში წყალწვის რეკორდული მაჩვენებელი დააფიქსირა აშშ-ის საზღვაო ძალების ზამუოლტის კლასის მართვადი რაკეტების მატარებელი ახალი თაობის საესკადრო ნაღმოსანმა, რომლის სრული წყალწვა 14,564 ტონაა.

 USS Donald Cook (DDG-75)

                                                                        

ესმინცი УРО «დონალდ კუკი»
USS Donald Cook (DDG-75)
USS Donald Cook (DDG-75)
სამსახური
აშშ
დაერქვა პატივსაცემად	დონალდ კუკი
კალის და ტიპი  გემის	ესმინცემი УРО
პორტი მიწერილი	ბაზა «როტა», როტა , ესპანეთი
ორგანიზაცია	სსძ აშშ
დამამზადებელი	Bath Iron Works
შეკვეთა აგება	19 იანვარი1993
მშენებლობის დასაცყისი	9 ივლისი1996
Спущен на воду	3 მაისი 1997
შესულია ექსპლუტაციაში	21 აგვისტო1998
სტატუსი	შესულია
ძირითადი მახასიათებელი
წყალმოცვა	6783 სიგრძე  ტონით, 8915 სიგრძით ტონა (სრული)
სიგრძე	153,92 მ (არა დიდი), 142,3 მ(წყლის ხაზზე)
სიგანე	20,1 მ, 18,0 მ (по წყლის ხაზზე)
Осадка	9,4 მ(с ГАС), 7,3 მ (без ГАС)
ნრონირებული	არა
ძრავი	4 გაზოტურბინა დამონტაჟებული General Electric LM2500-30
სიმძლავრე	108000 л. с.
მამოძრავებელი	2
სიჩქარე ცურვის	32 კვანძი (მაქსიმალური)
სიშორე	4400 მილი  20 კვანძზე.
წკიპაჟი	337 ადამიანი  (მათ  შორისვ 23 ოფიცერი)
შეიარაღება
ტაქტიკური დარტყმითი შეიარაღება	2 პუ.სისტემა«იჯისი» 29 (ცხვირზე) და 61 (ჯიბის) ნაკვეთური რაკეტებისთვის შესაბამისად. სხვადასხვა კომბინაიციები შეუძლია შეიარაღდეს : კრ«ტპმაჰავკი» Tomahawk, ЗУР RIM-66 SM-2 «სტანდარტი-2», ПЛУР RUM-139 ASROC
არტილერია	1*1 127 მმ АУ Mark 45. Mod. 3/54 კალ., 600 ჭურვები
საზენიტო არტილერია	2 6-ствольных 20 მმ ЗАУ «ფალანკს»
სარაკეტო შეიარაღება	2*4 ПКР ჰარფუნი до 74 რაკეტა RIM-66 SM-2 «სტანდარტი-2»
გემსაწინაამღდეგო შეიარაღება	ПЛУР RUM-139 ASROC
,ნაღმ -ტორპედო შეიარაღება	2*3 324 მმТА Mk. 32 (торпеды Mk.46 и Mk.50)
საავიაციაო  ჯგუფი	1 ვერთმფრენი SH-60 LAMPS, ангаротсутствует

იხ. ვიდეო

დონალდ კუკის მთავარი ძალა აქვს მართვადი რაკეტები იხ. ზემოთ და ასევე ფრთოსანი რაკეტები ,,ტომაჰავკი'' სიშორე ფრენის 2500კმ, შეუძლია ატაროს ბირთვული მუხტები. ჩვეულებრივ ასეთ გემებზე 56 ან 96 ასეთი რაკეტები შეუძლია ატაროს. წყალში ჩაშვები შემდეგ 1998 წ ის ჩაირიცხა 6 -ე ამერიკის საზღვაო ძალბში და 2003წ-ს მიიღო მონაწილეობდა  შეჭრა ერაყში. 2014 წ-ს ის იყო შემოსული შავ ზღვის პორტებში რუმინეთში, ბულგარეთში, და უკრაინაში საქართველოში ორჯერ იყო ეხლაც იმყოფება ბათუმში.

იხ. ვიდეო

იხ.ვიდეო

                        ჩეჩნეთის მეორე ომი

                                                                    

ჩეჩნეთის მეორე ომი
მასობრივი საფლავები ჩეჩნეთში
თარიღი აქტიური ბრძოლები: 1999 წლის აგვისტო - 2000 წლის მაისი პარტიზანული ბრძოლები: 2000 - დღემდე მდებარეობა ჩეჩნეთი, ჩრდილო კავკასია შედეგი რუსეთის ფედერაციის მიერ კონტროლის აღდგენა სეპარატისტულ ჩეჩნეთზე სეპარატისტული მთავრობის მიერ დედაქალაქის დატოვება აქტიური ბრძოლების პარტიზანულ ბრძლებში გადაზრდა
მხარეები
რუსეთის ფედერაცია  პრო–რუსული ორიენტაციის ჩეჩნები	ჩეჩნეთი  კავკასიის სეპარატისტები  მუსლიმი მოჯაჰიდები
მეთაურები
ვლადიმერ პუტინი იგორ სერგეიევი ვიქტორ კაზანცევი	ასლან მასხადოვი † აბდულ-ჰალიმ სადულაევი † დოკუ უმაროვი
ძალები
სულ ცოტა 93.000 ჯარისკაცი 1999 წელს 50,000-60,000 ჯარისკაცი 2006 წელს	22,000 1999 წელს (რუსული წყაროებით)
დანაკარგები
5,000–ზე მეტი (რუსული წყაროებით)	15,000–ზე მეტი დაღუპული (რუსული წყაროებით)[საჭიროებს წყაროს მითითებას]
მშვიდობიანი მოსახლეობა: 25,000 დაღუპული და 5,000 დაკარგული უშუალოდ ჩეჩნეთში. (Amnesty International) 50,000 დაღუპული უშუალოდ ჩეჩნეთში (Society for Threatened Peoples)) 600-ზე მეტი დაღუპული ტერორისტული შეტევების შედეგად

ჩეჩნეთისა და ჩრდილოეთ კავკასიის მოსაზღვრე რეგიონების ტერიტორიებზე განვითარებული ყოველდღიური საბრძოლო მოქმედებების სახელწოდება. ასევ იხ.ლინკზე ჩეჩნეთის პირველი ომი. დაიწყო 1999 წლის 26 აგვისტოს. ჩეჩნეთის პირველი ომის შედეგად, ჩეჩნეთის მთლიანი ტერიტორია კონტროლდებოდა ჩეჩენი სეპარატისტების მიერ. მეორე ომის შედეგად კი რუსეთმა კონტროლი აღადგინა სეპარატისტულ ანკლავზე. თუმცა ჩეჩნეთის მთლიან ტერიტორიას რუსეთის შეიარაღებული ძალები ვერ აკონტროლებენ. მთებში ჯერ კიდევ არის წინააღმდეგობის კერები. ხასავიურტის შეთანხმების შეთანხმების შემდგომ რუსული სამხედრო ნაწილების გასვლის შემდგომ 1996წ-ს დაძაბულობა არ შემცირებულა. თუმცა ყველასთვის ნათელი იყო, რომ კრემლი არ მოითმენდა ჩეცნეთის გაშვებას თავის ტერიტორიული მთლიანობის და შემდგომის დაშლის შიშით და 1999წ-ს ქ. გროზნოში გატაცებული იყო შსს რფ ჩეჩნეთში წარმოადგენელი გენადი შპიგუნი. რუსეთისხელისუფლებისთვის ეს იყო მტკიცებულება იმისა, რომ ჩეჩნეთის პრეზიდენტის ასლან მასხადოვი გამოეცხადათ არაქმედითუუნარო. რის შემდეგ რუსეთმა დაიწყო ძალისმიერი მოქმედება სხვა ზომებთან ერთად სტავროპოლის მხარეს გამოიყვანა სარაკეტო დანადგარი Точка-У», ასევე იყო შემღებული ბლოკადა ხოლო 1999წ-ის მაის-ივნისში ჩეჩენ დარესთანსი საზრვარზე მილიტარიზებული ზონა შეიქმნა. შემდეგ რუსეთის ვრტფრენებმა მიიტანეს იერიში სარაკეტო დარტყმები ხატაბის პოზიციებზე  თერგის მდინარეზე. შემდგომ ხატაბისა და ბასაევის ფორმირებები შეიჭრნენ დაღესტანში. 

1999წ-ის 30 სექტემბერს რუსეთის სახედრო ფორმიებები სტავროპოლისა და დარესტანის მხრიდნან შევიდნენ ნაურისა და შაქლის რაინებში.

1999-წ-ის სეკემბერში დაიკავეს მიმდებარე ტერიტორიები 26 დეკმბერს დაიწყო გროზნოს ალყის შემორტყმა 

იხ. ვიდეო

ბრძოლა გროზნოსთვის  (1999-2000)
აფეთქებული რუსული ტანკი Т-62 შტურმის შემდეგ
თარიღი	26 დეკემბერი 1999 — 6 თებერვალი 2000
ადგილი	გროზნო და შემოგარენი
შედეგი	აღება გროზნოსი ფედერალური არმიის
მიწინაამღდეგები
ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩკერია  უცხოელი ბოევუკები  რუსეთი  ჩეჩნეთის რესპუბლიკა
ხელმძღვანელები
ასლან მასხადოვი  ასლანბეკვ ისმაელოვი†  ლეჩა  დუდაევი†  ასლამბეკ  აბდულხანჯიევი  შამილ ბასაევი  ხუნკარ-პაშა ისმაილოვი†  რუსლან გელაევი  ხატაბი და  სხვ..  ანატოლი კვაშინი  ბუგაკოვი, ვლადიმერ ვიჩიასლევ  ტროშევი , გენადი   ვიქტორ კაზანცევი  მიხაილმალოფიევი†  ვალერი გორბენკო   ბისლან განტემიროვი   საიდ-მაგომედ კაკიევი
მხარეების ძალები
დაახლ 6000—7000 ჩეჩნების ბოევიკები სა: 13 700 შ ჯ: 3800 1700 შენაერთი ОМОНа და  СОБРа დანიშვნა ჩეჩნების მოხალისედ  ბ. განტემიროვი სულ 20 000 ადამიანი
დანაკარგები
გამოცხადებული რუსეთში:მეტი 6500 მოკლოლული გამოცხადებული რუსეთში: 368 მოკლოლული, 1469 დაჭრილი განცხადება : არა ნაკლები 700 მოკლოლული 2 000 დაჭრილი, ტყვე და დაკარგული უგზო უკვლოდ