ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                              სიკვდილი

სიკვდილი სიცოცხლის დასასრულია; ყველა ბიოლოგიური ფუნქციის შეუქცევადი შეწყვეტა, რომელიც იცავს ცოცხალ ორგანიზმს. სიკვდილი საბოლოოდ და გარდაუვალად ხდება ყველა ორგანიზმში. ყოფილი ორგანიზმის ნაშთები ჩვეულებრივ იწყებენ დაშლას სიკვდილის შემდეგ მალევე. ზოგიერთი ორგანიზმი, როგორიცაა Turritopsis dohrnii, ბიოლოგიურად უკვდავია; თუმცა, ისინი მაინც შეიძლება მოკვდნენ დაბერების გარდა სხვა საშუალებებით. სიკვდილი ზოგადად ვრცელდება მთელ ორგანიზმებზე; ორგანიზმის ცალკეული კომპონენტების ექვივალენტი, როგორიცაა უჯრედები ან ქსოვილები, არის ნეკროზი. ის, რაც არ განიხილება ორგანიზმად, მაგალითად, ვირუსი, შეიძლება ფიზიკურად განადგურდეს, მაგრამ არ არის ნათქვამი, რომ კვდება, რადგან ვირუსი ჯერ ცოცხლად არ ითვლება.

21-ე საუკუნის დასაწყისის მონაცემებით, წელიწადში 56 მილიონი ადამიანი იღუპება. ყველაზე გავრცელებული მიზეზი არის დაბერება, რასაც მოჰყვება გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, რომელიც არის დაავადება, რომელიც აზიანებს გულს ან სისხლძარღვებს. 2022 წლის მონაცემებით, დაახლოებით 110 მილიარდი ადამიანი დაიღუპა, ანუ დაახლოებით 94% იმ ადამიანების, ვინც ოდესმე უცხოვრიათ. გერონტოლოგიის ქვეკვლევა, რომელიც ცნობილია როგორც ბიოგერონტოლოგია, ცდილობს აღმოფხვრას სიკვდილი ადამიანებში ბუნებრივი დაბერებით, ხშირად გარკვეულ ორგანიზმებში ნაპოვნი ბუნებრივი პროცესების გამოყენებით. თუმცა, რადგან ადამიანებს არ აქვთ საშუალება გამოიყენონ ეს საკუთარ თავზე, მათ უნდა გამოიყენონ სხვა გზები, რათა მიაღწიონ ადამიანის სიცოცხლის მაქსიმალურ ხანგრძლივობას, ხშირად ცხოვრების სტილის ცვლილებებით, როგორიცაა კალორიების შემცირება, დიეტა და ვარჯიში. სიცოცხლის ხანგრძლივობის გახანგრძლივების იდეა განიხილება და შესწავლილია, როგორც ადამიანების უფრო ხანგრძლივი ცხოვრების საშუალება.

იმის დადგენა, თუ როდის მოკვდა ადამიანი საბოლოოდ, რთული აღმოჩნდა. თავდაპირველად, სიკვდილი განისაზღვრა, როგორც სუნთქვისა და გულისცემის შეწყვეტის დროს, მდგომარეობა, რომელიც ჯერ კიდევ ცნობილია, როგორც კლინიკური სიკვდილი. თუმცა, კარდიოფილტვის რეანიმაციის (CPR) განვითარება ნიშნავდა, რომ ასეთი მდგომარეობა აღარ იყო მკაცრად შეუქცევადი მაშინ ტვინის სიკვდილი უფრო შესაფერის ვარიანტად ითვლებოდა, მაგრამ ამისათვის რამდენიმე განმარტება არსებობს. ზოგიერთი ადამიანი თვლის, რომ ტვინის ყველა ფუნქცია უნდა შეწყდეს. სხვები თვლიან, რომ მაშინაც კი, თუ ტვინის ღერო ჯერ კიდევ ცოცხალია, პიროვნება და თვითმყოფადობა შეუქცევადად იკარგება, ამიტომ ადამიანი სრულიად მკვდრად უნდა ჩაითვალოს. ტვინის სიკვდილი ზოგჯერ გამოიყენება როგორც სიკვდილის იურიდიული განმარტება. ტვინის მქონე ყველა ორგანიზმისთვის სიკვდილი შეიძლება ფოკუსირებული იყოს ამ ორგანოზე. გარდაცვალების მიზეზი, როგორც წესი, განიხილება მნიშვნელოვანი და შეიძლება ჩატარდეს გაკვეთა მის დასადგენად. მრავალი მიზეზი არსებობს, ავარიებიდან დაწყებული დაავადებებამდე.

ბევრ კულტურასა და რელიგიას აქვს სიცოცხლის შემდგომი ცხოვრების კონცეფცია. ასევე არსებობს სხეულის პატივისცემის სხვადასხვა ჩვეულებები, როგორიცაა დაკრძალვა, კრემაცია ან ცის დაკრძალვა. გარდაცვალების შემდეგ, ნეკროლოგი შეიძლება გამოქვეყნდეს გაზეთში და "გადარჩენილი" ნათესავები და მეგობრები, როგორც წესი, გადიან მწუხარების პროცესს.

იხ.ვიდეო - აი რატომ არ უნდა გეშინოდეს სიკვდილის

ადამიანის სიკვდილის ყველაზე გავრცელებული მიზეზები

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, 2016 წელს მსოფლიოში 56,9 მილიონი სიკვდილიანობის ნახევარზე მეტი (54%) გამოწვეული იყო შემდეგი შვიდი მიზეზით:

გულის კორონარული დაავადება და ინსულტი - სულ 15,2 მლნ;

ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება - 3 მლნ;

ფილტვის კიბო (ტრაქეისა და ბრონქების კიბოსთან ერთად) - 1,7 მლნ;

დიაბეტი - 1,6 მლნ;

ავტოსაგზაო შემთხვევა - 1,4 მლნ;

დიარეა - 1,4 მლნ;

ტუბერკულოზი - 1,3 მლნ.

ყოველწლიურად 8 მილიონი ადამიანი იღუპება თამბაქოს ზემოქმედების შედეგად, ხოლო 1 მილიონი მეორადი კვამლის ზემოქმედების შედეგად, რითაც მოწევა მეორე ადგილზეა ზემოთ მოცემულ სიაში.

სიცოცხლის განსაზღვრა სიკვდილის განსასაზღვრად

სიკვდილის განსაზღვრის ერთ-ერთი გამოწვევა არის მისი ცხოვრებისგან განასხვავება. როგორც დროის მომენტი, სიკვდილი, როგორც ჩანს, ეხება იმ მომენტს, როდესაც სიცოცხლე მთავრდება. იმის დადგენა, თუ როდის მოხდა სიკვდილი, რთულია, რადგან სიცოცხლის ფუნქციების შეწყვეტა ხშირად არ ხდება ერთდროული ორგანოთა სისტემებში. მაშასადამე, ასეთი განსაზღვრა მოითხოვს ზუსტ კონცეპტუალურ საზღვრებს სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის. ეს რთულია იმის გამო, რომ მცირე კონსენსუსია ცხოვრების განსაზღვრის შესახებ.

ყვავილი, თავის ქალა და ქვიშის საათი სიცოცხლის, სიკვდილისა და დროის აღმნიშვნელია ფილიპ დე შამპანის მე-17 საუკუნის ნახატში.

შესაძლებელია სიცოცხლის განსაზღვრა ცნობიერების თვალსაზრისით. როდესაც ცნობიერება ჩერდება, შეიძლება ითქვას, რომ ორგანიზმი მოკვდა. ამ მიდგომის ერთ-ერთი ხარვეზი არის ის, რომ არსებობს მრავალი ორგანიზმი, რომელიც ცოცხალია, მაგრამ, სავარაუდოდ, არაცნობიერი. კიდევ ერთი პრობლემაა ცნობიერების განსაზღვრა, რომელსაც აქვს მრავალი განსხვავებული განმარტება თანამედროვე მეცნიერების, ფსიქოლოგებისა და ფილოსოფოსების მიერ. გარდა ამისა, მრავალი რელიგიური ტრადიცია, მათ შორის აბრაამული და დჰარმიული ტრადიციები, ამტკიცებს, რომ სიკვდილი არ იწვევს (ან შეიძლება არ) ცნობიერების დასასრულს. ზოგიერთ კულტურაში სიკვდილი უფრო პროცესია, ვიდრე ერთი მოვლენა. იგი გულისხმობს ერთი სულიერი მდგომარეობიდან მეორეში ნელ გადასვლას.

სიკვდილის სხვა განმარტებები ფოკუსირებულია ორგანიზმის ფუნქციონირების შეწყვეტის ხასიათზე და ადამიანის სიკვდილზე, რაც გულისხმობს პიროვნების შეუქცევად დაკარგვას. უფრო კონკრეტულად, სიკვდილი ხდება მაშინ, როდესაც ცოცხალი არსება განიცდის ყოველგვარი ფუნქციონირების შეუქცევად შეწყვეტას. რაც შეეხება ადამიანის სიცოცხლეს, სიკვდილი არის შეუქცევადი პროცესი, როდესაც ადამიანი კარგავს არსებობას, როგორც პიროვნებას.

სიკვდილის განმარტება გულისცემა და სუნთქვა

ისტორიულად, ადამიანის სიკვდილის ზუსტი მომენტის განსაზღვრის მცდელობები სუბიექტური ან არაზუსტი იყო. სიკვდილი განისაზღვრა, როგორც გულისცემის (გულის გაჩერება) და სუნთქვის შეწყვეტა,  მაგრამ CPR-ის განვითარებამ და სწრაფმა დეფიბრილაციამ ეს განმარტება არაადეკვატური გახადა, რადგან სუნთქვა და გულისცემა ზოგჯერ შეიძლება ხელახლა დაიწყოს. სიკვდილის ეს ტიპი, სადაც ხდება სისხლის მიმოქცევის და სუნთქვის გაჩერება, ცნობილია როგორც სიკვდილის სისხლის მიმოქცევის განმარტება (CDD). CDD-ის მომხრეები თვლიან, რომ ეს განმარტება გონივრულია, რადგან ადამიანი, რომელსაც აქვს სისხლის მიმოქცევის და რესპირატორული ფუნქციის მუდმივი დაკარგვა, უნდა ჩაითვალოს გარდაცვლილად. ამ განმარტების კრიტიკოსები აცხადებენ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ამ ფუნქციების შეწყვეტა შეიძლება იყოს მუდმივი, ეს არ ნიშნავს, რომ სიტუაცია შეუქცევადია, რადგან თუ CPR საკმარისად სწრაფად იქნა გამოყენებული, ადამიანი შეიძლება გამოცოცხლდეს. ამრიგად, CDD-ის მომხრე და წინააღმდეგი არგუმენტები მთავრდება ფაქტობრივი სიტყვების „მუდმივი“ და „შეუქცევადი“ განსაზღვრებამდე, რაც კიდევ უფრო ართულებს სიკვდილის განსაზღვრის გამოწვევას. გარდა ამისა, წარსულში სიკვდილთან დაკავშირებული მოვლენები აღარ კლავს ყველა ვითარებაში; ფუნქციონირებული გულის ან ფილტვების გარეშე, სიცოცხლე შეიძლება ხანდახან გაგრძელდეს სიცოცხლის დამხმარე მოწყობილობების, ორგანოების გადანერგვისა და ხელოვნური კარდიოსტიმულატორების კომბინაციით.

ტვინის სიკვდილი

მთავარი სტატია: ტვინის სიკვდილი

დღეს, სადაც საჭიროა სიკვდილის მომენტის განსაზღვრა, ექიმები და კორონერები ჩვეულებრივ მიმართავენ „ტვინის სიკვდილს“ ან „ბიოლოგიურ სიკვდილს“, რათა განსაზღვრონ ადამიანი, როგორც მკვდარი; ვარაუდობენ, რომ ელექტრული აქტივობის დასრულება მიუთითებს ცნობიერების დასასრულზე. ცნობიერების შეჩერება უნდა იყოს მუდმივი და არა გარდამავალი, როგორც ეს ხდება ძილის გარკვეულ ეტაპებზე და განსაკუთრებით კომაში. ძილის შემთხვევაში, ელექტროენცეფალოგრამები (EEG) გამოიყენება განსხვავების გასაგებად.

„ტვინის სიკვდილის“ კატეგორიას ზოგიერთი მკვლევარი პრობლემურად მიიჩნევს. მაგალითად, დოქტორი ფრანკლინ მილერი, ბიოეთიკის დეპარტამენტის უფროსი ფაკულტეტის წევრი, ჯანდაცვის ეროვნული ინსტიტუტი, აღნიშნავს: „1990-იანი წლების ბოლოს... ტვინის სიკვდილის განტოლება ადამიანის სიკვდილთან სულ უფრო და უფრო ეჭვქვეშ აყენებდა მეცნიერებს, ეფუძნებოდა მტკიცებულებებს ბიოლოგიური ფუნქციონირების მთელ რიგზე, რომლებიც ნაჩვენები იყო პაციენტების მიერ, რომლებსაც ჰქონდათ სწორი დიაგნოსტიკა. ამ პაციენტებს ჰქონდათ უნარი შეინარჩუნონ სისხლის მიმოქცევა და სუნთქვა, აკონტროლონ ტემპერატურა, გამოდევნონ ნარჩენები, შეხორცონ ჭრილობები, ებრძოლონ ინფექციებს და, რაც ყველაზე მეტად, ორსული "ტვინით მკვდარი" ქალების შემთხვევაში).

ფრანგული მე-16-/17 საუკუნის სპილოს ძვლის გულსაკიდი, ბერი და სიკვდილი, იხსენებს სიკვდილიანობას და სიკვდილის სინამდვილეს (უოლტერსის ხელოვნების მუზეუმი) 

მიუხედავად იმისა, რომ "ტვინის სიკვდილი" განიხილება როგორც პრობლემური ზოგიერთი მეცნიერის მიერ, არიან მისი მომხრეები [ვინ?], რომლებიც თვლიან, რომ სიკვდილის ეს განმარტება ყველაზე გონივრულია სიცოცხლის სიკვდილისგან განასხვავებისთვის. ამ დეფინიციის მხარდაჭერის საფუძველი არის ის, რომ ტვინის სიკვდილს აქვს კრიტერიუმების ნაკრები, რომელიც საიმედო და რეპროდუცირებადია. ასევე, ტვინს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ჩვენი იდენტობის განსაზღვრაში ან ვინ ვართ ჩვენ, როგორც ადამიანები. უნდა განვასხვავოთ, რომ „ტვინის სიკვდილი“ არ შეიძლება გაიგივდეს ვეგეტატიურ მდგომარეობაში ან კომაში მყოფ ადამიანს, რადგან წინა სიტუაცია აღწერს მდგომარეობას, რომელიც აღდგენის მიღმაა.[32]

EEG-ს შეუძლია აღმოაჩინოს ყალბი ელექტრული იმპულსები, ხოლო ზოგიერთ წამალს, ჰიპოგლიკემიას, ჰიპოქსიას ან ჰიპოთერმიას შეუძლია დათრგუნოს ან თუნდაც დროებით შეაჩეროს ტვინის აქტივობა;

ნეოკორტიკალური ტვინის სიკვდილი

ერთ-ერთი მოსაზრებაა, რომ ტვინის ნეოკორტექსი აუცილებელია ცნობიერებისთვის და, შესაბამისად, სიკვდილის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული მხოლოდ ნეოკორტექსის ელექტრული აქტივობა. საბოლოოდ, სიკვდილის კრიტერიუმი შეიძლება იყოს შემეცნებითი ფუნქციის მუდმივი და შეუქცევადი დაკარგვა, რასაც მოწმობს ცერებრალური ქერქის სიკვდილი. ადამიანური აზროვნებისა და პიროვნების აღდგენის ყოველგვარი იმედი მაშინ ქრება, არსებული და მოსალოდნელი სამედიცინო ტექნოლოგიების გათვალისწინებით.[14] მთელი ტვინის კრიტერიუმებითაც კი, ტვინის სიკვდილის დადგენა შეიძლება გართულდეს.

ტვინის სრული სიკვდილი

ამჟამად, უმეტეს ადგილებში, მიღებულია სიკვდილის უფრო კონსერვატიული განმარტება (ელექტრული აქტივობის შეუქცევადი შეწყვეტა მთელ ტვინში, განსხვავებით მხოლოდ ნეო-ქერქში). ერთ-ერთი მაგალითია სიკვდილის შესახებ კანონის ერთიანი განსაზღვრის შესახებ შეერთებულ შტატებში.[35] წარსულში, ამ მთლიანი ტვინის განმარტების მიღება იყო პრეზიდენტის კომისიის დასკვნა მედიცინაში ეთიკური პრობლემებისა და ბიოსამედიცინო და ქცევითი კვლევებისთვის 1980 წელს.[36] მათ დაასკვნეს, რომ სიკვდილის განსაზღვრის ეს მიდგომა საკმარისია ქვეყნის მასშტაბით ერთიანი დეფინიციის მისაღწევად. ამ დეფინიციის მხარდასაჭერად მრავალი მიზეზი იყო წარმოდგენილი, მათ შორის სიკვდილის დადგენის კანონის სტანდარტების ერთგვაროვნება, ოჯახის ფისკალური რესურსების მოხმარება ხელოვნური სიცოცხლისთვის და ლეგალური დაწესებულება ტვინის სიკვდილის სიკვდილთან გაიგივებისთვის ორგანოთა დონაციის გასაგრძელებლად.[37]

პრობლემები სამედიცინო პრაქტიკაში

გარდა ტვინის სიკვდილის მხარდაჭერისა და წინააღმდეგობის საკითხისა, ამ კატეგორიულ განმარტებაში არის კიდევ ერთი თანდაყოლილი პრობლემა: მისი გამოყენების ცვალებადობა სამედიცინო პრაქტიკაში. 1995 წელს ამერიკის ნევროლოგიის აკადემიამ (AAN) დაადგინა კრიტერიუმები, რომლებიც გახდა სამედიცინო სტანდარტი ნევროლოგიური სიკვდილის დიაგნოსტიკისთვის. იმ დროს სამი კლინიკური მახასიათებელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რათა განესაზღვრათ მთლიანი ტვინის „შეუქცევადი შეწყვეტა“, მათ შორის კომა მკაფიო ეტიოლოგიით, სუნთქვის შეწყვეტა და ტვინის ღეროს რეფლექსების ნაკლებობა. ეს კრიტერიუმები კვლავ განახლდა, ​​ბოლოს 2010 წელს, მაგრამ არსებითი შეუსაბამობები რჩება საავადმყოფოებსა და სამედიცინო სპეციალობებში.

შემოწირულობები

სიკვდილის განსაზღვრის პრობლემა განსაკუთრებით იმპერატიულია, რადგან ის ეხება გარდაცვლილი დონორის წესს, რომელიც შეიძლება გავიგოთ, როგორც წესის ერთ-ერთი შემდეგი ინტერპრეტაცია: ორგანოს შესყიდვის დაწყებამდე უნდა იყოს ოფიციალური სიკვდილის გამოცხადება, ან ორგანოს შესყიდვამ არ შეიძლება გამოიწვიოს დონორის სიკვდილი. სიკვდილის განმარტებასა და მკვდარი დონორის წესთან დაკავშირებით დიდი პოლემიკაა. ამ წესის დამცველები თვლიან, რომ ეს წესი ლეგიტიმურია ორგანოთა დონორების დასაცავად და ასევე ეწინააღმდეგება ორგანოთა შესყიდვის ნებისმიერ მორალურ ან იურიდიულ წინააღმდეგობას. კრიტიკოსები, მეორე მხრივ, თვლიან, რომ ეს წესი არ იცავს დონორთა საუკეთესო ინტერესებს და რომ ეს წესი ეფექტურად არ უწყობს ხელს ორგანოების დონაციას.

ნიშნები

მთავარი სტატია: სიკვდილის ეტაპები

სიკვდილის ნიშნები ან ძლიერი ნიშნები იმისა, რომ თბილსისხლიანი ცხოველი ცოცხალი აღარ არის:

სუნთქვის გაჩერება (სუნთქვის გარეშე)

გულის გაჩერება (პულსის გარეშე)

ტვინის სიკვდილი (არ არის ნეირონული აქტივობა)

სიკვდილის შემდეგ შემდეგი ეტაპებია:

სიფერმკრთალე, სიფერმკრთალე, რომელიც ვლინდება სიკვდილიდან 15-120 წუთში

Algor mortis, სხეულის ტემპერატურის შემცირება სიკვდილის შემდეგ. ეს არის ზოგადად სტაბილური კლება გარემოს ტემპერატურის შესატყვისამდე

Rigor mortis, გვამის კიდურები ხისტი ხდება (ლათინური rigor) და რთული გადაადგილება ან მანიპულირება

Livor mortis, სისხლის დაგროვება სხეულის ქვედა (დამოკიდებულ) ნაწილში

პუტრეფაქცია, დაშლის საწყისი ნიშნები

დაშლა, დაქვეითება მატერიის უფრო მარტივ ფორმებად, რომელსაც თან ახლავს ძლიერი, უსიამოვნო სუნი.

ჩონჩხი, დაშლის დასასრული, სადაც დაიშალა ყველა რბილი ქსოვილი და დარჩა მხოლოდ ჩონჩხი.

გაქვავება, ჩონჩხის ნაშთების ბუნებრივი შენარჩუნება, რომელიც ჩამოყალიბდა ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში

სიკვდილის შემდგომი ცვლილებების ვადები (სიკვდილის ეტაპები)

იურიდიული

აგრეთვე იხილე: ლეგალური სიკვდილი

ადამიანის სიკვდილს აქვს სამართლებრივი შედეგები, რომლებიც შეიძლება განსხვავდებოდეს იურისდიქციებს შორის. ქვეყნების უმეტესობა იცავს მთელი ტვინის სიკვდილის კრიტერიუმებს, სადაც ტვინის ყველა ფუნქცია მთლიანად უნდა შეწყდეს. თუმცა, სხვა იურისდიქციებში, ზოგიერთი მიჰყვება ტვინის სიკვდილის ტვინის ღეროს ვერსიას. ამის შემდეგ, გარდაცვალების მოწმობა გაიცემა უმეტეს იურისდიქციებში, ექიმის ან ადმინისტრაციული ოფისის მიერ, ექიმის გარდაცვალების შესახებ დეკლარაციის წარდგენის შემდეგ.

არასწორი დიაგნოზი

ნაადრევი დაკრძალვა ანტუან ვიერცის მიერ, 1854 წ

არსებობს მრავალი ანეკდოტური მინიშნება იმის შესახებ, რომ ადამიანები ექიმების მიერ მკვდრად გამოცხადდნენ და შემდეგ "გაცოცხლდნენ", ზოგჯერ რამდენიმე დღის შემდეგ კუბოში ან როდესაც დაიწყება ბალზამირების პროცედურები. მე-18 საუკუნის შუა ხანებიდან მოყოლებული, საზოგადოების შიში გაჩნდა შეცდომით ცოცხლად დამარხვის შესახებ და ბევრი კამათი სიკვდილის ნიშნების გაურკვევლობაზე. დაკრძალვამდე სიცოცხლის ნიშნების შესამოწმებლად გაკეთდა სხვადასხვა წინადადებები, დაწყებული ცხედრის პირში ძმრისა და წიწაკის ჩასვლიდან დაწყებული, ფეხებზე ან სწორ ნაწლავში წითელი ცხელი პოკერის გამოყენებამდე. 1895 წელს დაწერილი ექიმი J.C. Ouseley ამტკიცებდა, რომ ინგლისსა და უელსში ყოველწლიურად 2700-მდე ადამიანი ნაადრევად დაკრძალეს, თუმცა ზოგიერთი შეფასებით ეს მაჩვენებელი 800-მდე მიახლოებაა.

ელექტრო შოკის შემთხვევაში, გულ-ფილტვის რეანიმაცია (CPR) ერთი საათის ან მეტი ხნის განმავლობაში შეუძლია გაოგნებული ნერვების აღდგენა, რაც აშკარად გარდაცვლილ ადამიანს გადარჩენის საშუალებას აძლევს. ყინულოვანი წყლის ქვეშ უგონო მდგომარეობაში მყოფი ადამიანები შეიძლება გადარჩნენ, თუ მათი სახეები მუდმივად ცივდება, სანამ სასწრაფო დახმარების ოთახში არ მივიდებიან. ეს „მყვინთავის პასუხი“, რომელშიც მეტაბოლური აქტივობა და ჟანგბადის მოთხოვნილება მინიმალურია, არის ის, რასაც ადამიანები იზიარებენ ვეშაპისებრებთან, რომელსაც ეწოდება ძუძუმწოვრების მყვინთავის რეფლექსი.

სამედიცინო ტექნოლოგიების წინსვლისას, იდეები იმის შესახებ, თუ როდის ხდება სიკვდილი, შესაძლოა გადაიხედოს იმის გათვალისწინებით, რომ ადამიანს შეუძლია აღადგინოს სიცოცხლისუნარიანობა აშკარა სიკვდილის ხანგრძლივი პერიოდის შემდეგ (როგორც მოხდა, როდესაც CPR და დეფიბრილაცია აჩვენა, რომ გულისცემის შეწყვეტა არაადეკვატურია, როგორც სიკვდილის გადამწყვეტი მაჩვენებელი). ტვინის ელექტრული აქტივობის ნაკლებობა შეიძლება არ იყოს საკმარისი იმისათვის, რომ ვინმეს მეცნიერულად მკვდარი მივიჩნიოთ. აქედან გამომდინარე, ინფორმაციულ-თეორიული სიკვდილის კონცეფცია შემოთავაზებულია, როგორც უკეთესი საშუალება იმის დასადგენად, თუ როდის ხდება ჭეშმარიტი სიკვდილი, თუმცა ამ კონცეფციას მცირე პრაქტიკული გამოყენება აქვს კრიონიკის სფეროს გარეთ.

მიზეზები

ასევე იხილეთ: სიკვდილის მიზეზების ჩამონათვალი და სიკვდილის პრევენციული მიზეზები

განვითარებად ქვეყნებში ადამიანის სიკვდილიანობის მთავარი მიზეზი ინფექციური დაავადებებია. განვითარებულ ქვეყნებში წამყვანი მიზეზებია ათეროსკლეროზი (გულის დაავადება და ინსულტი), კიბო და სხვა დაავადებები, რომლებიც დაკავშირებულია სიმსუქნესთან და დაბერებასთან. უკიდურესად ფართო ზღვარზე, განვითარებულ სამყაროში სიკვდილის ყველაზე დიდი გამაერთიანებელი მიზეზი არის ბიოლოგიური დაბერება,  რაც იწვევს სხვადასხვა გართულებებს, რომლებიც ცნობილია როგორც დაბერებასთან ასოცირებული დაავადებები. ეს პირობები იწვევს ჰომეოსტაზის დაკარგვას, რაც იწვევს გულის გაჩერებას, იწვევს ჟანგბადის და საკვები ნივთიერებების მიწოდების დაკარგვას, რაც იწვევს ტვინის და სხვა ქსოვილების შეუქცევად გაუარესებას. დაახლოებით 150 000 ადამიანიდან, რომლებიც ყოველდღიურად იღუპებიან მთელ მსოფლიოში, დაახლოებით ორი მესამედი ასაკთან დაკავშირებული მიზეზებით იღუპება. ინდუსტრიულ ქვეყნებში პროპორცია გაცილებით მაღალია და უახლოვდება 90%-ს. გაუმჯობესებული სამედიცინო შესაძლებლობებით, სიკვდილი სამართავად იქცა.

განვითარებად ქვეყნებში არასრულფასოვანი სანიტარული პირობები და თანამედროვე სამედიცინო ტექნოლოგიების ხელმისაწვდომობის ნაკლებობა ინფექციური დაავადებებით სიკვდილს უფრო გახშირებულს ხდის, ვიდრე განვითარებულ ქვეყნებში. ერთ-ერთი ასეთი დაავადებაა ტუბერკულოზი, ბაქტერიული დაავადება, რომელმაც 2015 წელს 1,8 მილიონი ადამიანი დაიღუპა. 2004 წელს მალარია ყოველწლიურად იწვევდა დაახლოებით 2,7 მილიონ სიკვდილს. 2025 წლისთვის შიდსით დაღუპულთა რიცხვმა აფრიკაში შესაძლოა 90-100 მილიონს მიაღწიოს.

ჟან ზიგლერის, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სპეციალური მომხსენებლის სურსათის უფლების შესახებ, 2000 - 2008 მარტი, 2006 წელს არასრულფასოვნების გამო სიკვდილიანობამ შეადგინა სიკვდილიანობის მთლიანი მაჩვენებლის 58%. მიკროელემენტები.

ამერიკელი ბავშვები მოწევა 1910 წელს. თამბაქოს მოწევამ გამოიწვია დაახლოებით 100 მილიონი სიკვდილი მე-20 საუკუნეში.

თამბაქოს მოწევამ მე-20 საუკუნეში მსოფლიოში 100 მილიონი ადამიანი იმსხვერპლა და შეიძლება მოკვლა

სიკვდილის მრავალი წამყვანი განვითარებული მსოფლიოში სიკვდილის მიზეზი შეიძლება გადაიდოს დიეტით და ფიზიკური აქტივობით, მაგრამ ასაკთან ერთად დაავადების დაჩქარებული სიხშირე მაინც აწესებს საზღვრებს ადამიანის ხანგრძლივობას. დაბერების ევოლუციური მიზეზი, საუკეთესო შემთხვევაში, მხოლოდ დასაწყისია. ვარაუდობენ, რომ პირდაპირი ჩარევა დაბერების პროცესში შეიძლება იყოს ყველაზე ეფექტური ჩარევა სიკვდილის ძირითადი მიზეზების წინააღმდეგ.

სელიემ შემოგვთავაზა ერთიანი არასპეციფიკური მიდგომა სიკვდილის მრავალი მიზეზის მიმართ. მან აჩვენა, რომ სტრესი ამცირებს ორგანიზმის ადაპტირებას და შესთავაზა ადაპტაციის აღწერა, როგორც სპეციალური რესურსი, ადაპტაციის ენერგია. ცხოველი კვდება, როდესაც ეს რესურსი ამოიწურება. სელიემ ივარაუდა, რომ ადაპტირება არის სასრული მარაგი, რომელიც წარმოდგენილია დაბადებისას. მოგვიანებით, გოლდსტონმა შემოგვთავაზა ადაპტაციის ენერგიის წარმოების ან შემოსავლის კონცეფცია, რომელიც შეიძლება იყოს შენახული (ზღვრამდე) როგორც ადაპტაციის კაპიტალის რეზერვი. ბოლო ნაშრომებში ადაპტაციის ენერგია განიხილება შინაგან კოორდინატად "დომინანტურ გზაზე" ადაპტაციის მოდელში. ნაჩვენებია, რომ კეთილდღეობის რხევები ჩნდება მაშინ, როდესაც ადაპტაციის რეზერვი თითქმის ამოწურულია.

ედუარ მანეს თვითმკვლელობა

2012 წელს თვითმკვლელობამ გადალახა ავტოკატასტროფა, როგორც ადამიანის დაზიანებების სიკვდილის მთავარი მიზეზი აშშ-ში, რასაც მოჰყვა მოწამვლა, დაცემა და მკვლელობა.

უბედური შემთხვევები და კატასტროფები, ბირთვული კატასტროფებიდან დაწყებული სტრუქტურული ნგრევებით, ასევე იღუპება ადამიანის სიცოცხლეს. ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე სასიკვდილო ინციდენტი არის 1975 წლის Banqiao Dam Failure, სხვადასხვა შეფასებით, 240,000-მდე დაღუპული. სხვა ინციდენტები დიდი დაღუპულთა რიცხვით არის ვანგონგჩანგის აფეთქება (როდესაც დენთის ქარხანა დასრულდა 20,000 ადამიანის სიკვდილით), [60] ცირკის მაქსიმუსის კედლის ჩამონგრევა, რომელმაც დაიღუპა 13,000 ადამიანი,  და ჩერნობილის კატასტროფა, რომელმაც დაიღუპა 2000-დან 34-მდე ადამიანი.

სტიქიური უბედურებები ყოველწლიურად კლავს დაახლოებით 45000 ადამიანს, თუმცა ეს რიცხვი შეიძლება განსხვავდებოდეს ათასობითდან მილიონამდე ათწლეულის მიხედვით. ზოგიერთი ყველაზე მომაკვდინებელი ბუნებრივი კატასტროფებია 1931 წლის ჩინეთის წყალდიდობა, რომელმაც დაიღუპა დაახლოებით 4 მილიონი ადამიანი, თუმცა შეფასებები ძალიან განსხვავდება; ბანგლადეში). თუ ბუნებრივად წარმოქმნილი შიმშილი განიხილება ბუნებრივ კატასტროფებად, 1906-1907 წლების ჩინეთის შიმშილობა, რომელმაც 15-20 მილიონი ადამიანი დაიღუპა, შეიძლება ჩაითვალოს ყველაზე სასიკვდილო სტიქიად ჩაწერილ ისტორიაში.

ცხოველებში მტაცებლობა შეიძლება იყოს სიკვდილის საერთო მიზეზი. მეცხოველეობას აქვს 6% სიკვდილიანობის მაჩვენებელი მტაცებლობისგან. თუმცა, ახალგაზრდა ცხოველები უფრო მგრძნობიარეა მტაცებლის მიმართ. მაგალითად, ახალგაზრდა მელაების 50% კვდება ფრინველებს, ბობკეტებს, კოიოტებს და სხვა მელაებსაც. Yellowstone National Park-ში ახალგაზრდა დათვის ბელებს აქვთ მხოლოდ 40%-იანი შანსი, გადარჩნენ სრულწლოვანებამდე სხვა დათვებისა და მტაცებლებისგან.

გაკვეთა

დოქტორ ნიკოლა ტულპის ანატომიის გაკვეთილი რემბრანდტის მიერ

აუტოფსია, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სიკვდილის შემდგომი გამოკვლევა ან აბდუქცია, არის სამედიცინო პროცედურა, რომელიც მოიცავს ადამიანის გვამის საფუძვლიან გამოკვლევას, რათა დადგინდეს ადამიანის სიკვდილის მიზეზი და წესი და შეფასდეს ნებისმიერი დაავადების ან ტრავმის შესაფასებლად. მას ჩვეულებრივ ატარებს სპეციალიზებული ექიმი, რომელსაც ეწოდება პათოლოგი.

გაკვეთები ტარდება იურიდიული ან სამედიცინო მიზნებისთვის. სასამართლო ექსპერტიზა ტარდება, როდესაც სიკვდილის მიზეზი შეიძლება იყოს სისხლის სამართლის საქმე, ხოლო კლინიკური ან აკადემიური გაკვეთა ტარდება სიკვდილის სამედიცინო მიზეზის დასადგენად და გამოიყენება უცნობი ან გაურკვეველი სიკვდილის შემთხვევაში, ან კვლევის მიზნებისთვის. აუტოფსიები შეიძლება დაიყოს ისეთ შემთხვევებად, როდესაც გარე გამოკვლევა საკმარისია, და ისეთ შემთხვევებში, სადაც ხდება სხეულის ამოკვეთა და შიდა გამოკვლევა. ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება საჭირო გახდეს ახლო ნათესავის ნებართვა შიდა აუტოფსიისთვის. შიდა აუტოფსიის დასრულების შემდეგ, სხეული, როგორც წესი, ხელახლა შეკერვით ხდება.

ნეკროფსია, რომელიც ყოველთვის არ არის სამედიცინო პროცედურა, იყო ტერმინი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა არარეგულირებული პოსტმოკვლის გამოკვლევის აღსაწერად. თანამედროვე დროში ეს ტერმინი უფრო ხშირად ასოცირდება ცხოველთა გვამებთან.

სიკვდილი დაბადებამდე

დაბადებამდე სიკვდილი შეიძლება მოხდეს რამდენიმე გზით: მკვდრადშობადობა, როდესაც ნაყოფი კვდება მშობიარობის დაწყებამდე ან მის დროს; სპონტანური აბორტი, როდესაც ემბრიონი კვდება დამოუკიდებელ გადარჩენამდე; და აბორტი, ორსულობის ხელოვნური შეწყვეტა. მკვდრადშობადობა და სპონტანური აბორტი შეიძლება მოხდეს სხვადასხვა მიზეზის გამო, ხოლო აბორტი მიზანმიმართულად ხორციელდება.

მკვდრადშობადობა

მკვდრადშობადობა შეიძლება მოხდეს ნაყოფის მშობიარობამდე ან მის შემდეგ. ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს ნაყოფის დეფექტებით ან დედის რისკ-ფაქტორებით. ამ ფაქტორების შემცირებამ, საკეისრო კვეთამ, როდესაც არსებობს რისკები, და თანდაყოლილი დეფექტების ადრეული გამოვლენამ შეამცირა მკვდრადშობადობის მაჩვენებელი. თუმცა, შეერთებულ შტატებში მშობიარობის 1% მკვდრადშობადობით სრულდება.

სპონტანური აბორტი

სპონტანური აბორტი განსაზღვრულია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ, როგორც „დედისგან ემბრიონის ან ნაყოფის გამოდევნა ან მოპოვება, რომლის წონა 500 გ ან ნაკლებია“. სპონტანური აბორტი ორსულობის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი პრობლემაა და აღინიშნება ყველა კლინიკური ორსულობის დაახლოებით 12-15%-ში; თუმცა, მენსტრუაციის დროს ორსულობის დანაკარგების ჩათვლით, ეს შეიძლება იყოს ყველა ორსულობის 17-22%-მდე. სპონტანურ აბორტში მრავალი რისკ-ფაქტორია ჩართული; კოფეინის, თამბაქოს, ალკოჰოლის, ნარკოტიკების მოხმარება, წინა სპონტანური აბორტი და აბორტის გამოყენება შეიძლება გაზარდოს სპონტანური აბორტის შანსები.

აბორტი

აბორტი შეიძლება განხორციელდეს მრავალი მიზეზის გამო, როგორიცაა ორსულობა გაუპატიურებისგან, ბავშვის გაჩენის ფინანსური შეზღუდვები, თინეიჯერული ორსულობა და მნიშვნელოვანი სხვა ადამიანის მხარდაჭერის ნაკლებობა. არსებობს აბორტის ორი ფორმა: სამედიცინო აბორტი და შიდა კლინიკური აბორტი ან ზოგჯერ მოიხსენიება როგორც ქირურგიული აბორტი. სამედიცინო აბორტი გულისხმობს აბების მიღებას, რომელიც შეწყვეტს ორსულობას ბოლო მენსტრუაციის შემდეგ არაუმეტეს 11 კვირისა, ხოლო კლინიკაში აბორტი გულისხმობს სამედიცინო პროცედურას საშვილოსნოს დაცლას შეწოვის გამოყენებით; ეს შესაძლებელია 12 კვირის შემდეგ, მაგრამ შეიძლება უფრო რთული იყოს ოპერაციული ექიმის პოვნა, რომელიც გაივლის პროცედურას.

სიბერე

მკვდარი აქლემის ეკლის ხე სოსუსვლეში

დაბერება ეხება სცენარს, როდესაც ცოცხალ არსებას შეუძლია გადაურჩოს ყველა უბედურებას, მაგრამ საბოლოოდ კვდება სიბერესთან დაკავშირებული მიზეზების გამო. პირიქით, ნაადრევი სიკვდილი შეიძლება ეხებოდეს სიკვდილს, რომელიც ხდება სიბერის მოსვლამდე, მაგალითად, ადამიანის სიკვდილი, სანამ ადამიანი მიაღწევს 75 წლის ასაკს. ცხოველური და მცენარეული უჯრედები ჩვეულებრივ რეპროდუცირდებიან და ფუნქციონირებენ ბუნებრივი არსებობის მთელი პერიოდის განმავლობაში, მაგრამ დაბერების პროცესი გამოწვეულია უჯრედული აქტივობის გაუარესებით და რეგულარული ფუნქციონირების დარღვევით. უჯრედების მიდრეკილება თანდათანობით გაუარესებასა და სიკვდილიანობაზე ნიშნავს, რომ უჯრედები ბუნებრივად განიცდიან სიცოცხლისუნარიანობის სტაბილურ და ხანგრძლივ დაკარგვას, მიუხედავად იმისა, რომ გრძელდება მეტაბოლური რეაქციები და სიცოცხლისუნარიანობა. მაგალითად, გაერთიანებულ სამეფოში, ათიდან ცხრა სიკვდილიანობის დღიდან, რომელიც ხდება ყოველდღიურად, დაკავშირებულია სიბერესთან, მაშინ როცა მთელ მსოფლიოში, ის შეადგენს 150,000 სიკვდილის ორ მესამედს, რომელიც ხდება ყოველდღიურად.

თითქმის ყველა ცხოველი, რომელიც გადაურჩება მათ ბიოლოგიურ ფუნქციონირებას გარე საფრთხეებს, საბოლოოდ იღუპება ბიოლოგიური დაბერების შედეგად, რაც სიცოცხლის მეცნიერებებში ცნობილია როგორც "დაბერება". ზოგიერთი ორგანიზმი განიცდის უმნიშვნელო სიბერეს, ბიოლოგიურ უკვდავებასაც კი. მათ შორისაა მედუზა Turritopsis dohrnii  ჰიდრა და პლანარიანი. სიკვდილის არაბუნებრივი მიზეზებია თვითმკვლელობა და მტაცებლობა. ყველა მიზეზიდან, დაახლოებით 150,000 ადამიანი იღუპება ყოველდღიურად მთელს მსოფლიოში. მათგან ორი მესამედი პირდაპირ ან ირიბად იღუპება დაბერების გამო, მაგრამ ინდუსტრიულ ქვეყნებში - როგორიცაა შეერთებული შტატები, გაერთიანებული სამეფო და გერმანია - ეს მაჩვენებელი უახლოვდება 90%-ს (ანუ, ათიდან თითქმის ცხრა სიკვდილიანობა დაკავშირებულია დაბერებასთან).

ფიზიოლოგიური სიკვდილი ახლა განიხილება, როგორც პროცესი, უფრო მეტი, ვიდრე მოვლენა: ოდესღაც სიკვდილის მანიშნებელი პირობები ახლა შექცევადია. იქ, სადაც ამ პროცესში გამყოფი ხაზი იკვეთება სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის, დამოკიდებულია ფაქტორებზე, რომლებიც მიღმაა სასიცოცხლო ნიშნების არსებობა ან არარსებობა. ზოგადად, კლინიკური სიკვდილი არც აუცილებელი და არც საკმარისია კანონიერი სიკვდილის დასადგენად. პაციენტი, რომელსაც მომუშავე გული და ფილტვები აქვს განსაზღვრული, რომ ტვინის მკვდარია, შეიძლება გამოცხადდეს კანონიერად გარდაცვლილად კლინიკური სიკვდილის გარეშე.

სიცოცხლის გახანგრძლივება

მთავარი სტატია: სიცოცხლის გახანგრძლივება

სიცოცხლის გახანგრძლივება გულისხმობს სიცოცხლის მაქსიმალური ან საშუალო ხანგრძლივობის ზრდას, განსაკუთრებით ადამიანებში, დაბერების პროცესების შენელებით ან შებრუნებით დაბერების საწინააღმდეგო ღონისძიებების მეშვეობით. სიბერე მსოფლიოში სიკვდილის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. დაბერება გარდაუვალად არის მიჩნეული, ამიტომ, ობრი დე გრეის თანახმად, ცოტა რამ იხარჯება დაბერების საწინააღმდეგო თერაპიების კვლევაზე, ფენომენი, რომელიც ცნობილია როგორც პრო-დაბერების ტრანსი.

სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა განისაზღვრება უბედური შემთხვევისადმი დაუცველობით და ასაკთან ან ცხოვრების წესთან დაკავშირებული პრობლემებით, როგორიცაა კიბო ან გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები. სიცოცხლის ხანგრძლივობის გახანგრძლივება შეიძლება მიღწეული იყოს კარგი კვებით, ვარჯიშით და ისეთი საშიშროების თავიდან აცილებით, როგორიცაა მოწევა. სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობა განისაზღვრება მისი გენების თანდაყოლილი სახეობის დაბერების სიჩქარით. სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობის გახანგრძლივების აღიარებული მეთოდია კალორიების შეზღუდვა. თეორიულად, სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობის გახანგრძლივება შეიძლება მიღწეული იყოს დაბერების დაზიანების სიჩქარის შემცირებით, დაზიანებული ქსოვილების პერიოდული ჩანაცვლებით, მოლეკულური აღდგენით ან გაფუჭებული უჯრედებისა და ქსოვილების გაახალგაზრდავებით.

შეერთებულ შტატებში ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ რელიგიური და არარელიგიური ადამიანები, ისევე როგორც მამაკაცები და ქალები და სხვადასხვა ეკონომიკური კლასის ადამიანები, აქვთ სიცოცხლის გახანგრძლივების მხარდაჭერის მსგავსი მაჩვენებლები, ხოლო აფრიკელებსა და ესპანელებს აქვთ მხარდაჭერის უფრო მაღალი მაჩვენებლები, ვიდრე თეთრკანიანებს. 38%-მა თქვა, რომ სურდა დაბერების პროცესის განკურნება.

სიცოცხლის გახანგრძლივების მკვლევარები შეიძლება იყვნენ ცნობილი როგორც "ბიოსამედიცინო გერონტოლოგები". ისინი ცდილობენ გაიგონ დაბერება და შეიმუშაონ მკურნალობა, რათა შეცვალონ დაბერების პროცესები, ან მინიმუმ შეანელონ ისინი ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად და ახალგაზრდობის შესანარჩუნებლად. მათ, ვინც იყენებს სიცოცხლის გახანგრძლივების დასკვნებს და იყენებს მათ საკუთარ თავს, უწოდებენ "სიცოცხლის გახანგრძლივების" ან "ლონგივისტებს". სიცოცხლის გახანგრძლივების პირველადი სტრატეგია ამჟამად არის დაბერების საწინააღმდეგო მეთოდების გამოყენება, რათა მცდელობა იცხოვროს საკმარისად დიდხანს, რომ ისარგებლოს დაბერების სამკურნალოდ.

კრიონიკა

ტექნიკოსები ამზადებენ სხეულს კრიოკონსერვაციისთვის 1985 წელს.

კრიონიკა (ბერძნულიდან κρύος 'kryos-' რაც ნიშნავს 'ყინულოვან სიცივეს') არის ცხოველების, მათ შორის ადამიანების დაბალ ტემპერატურაზე შენარჩუნება, რომელთა შენარჩუნება შეუძლებელია თანამედროვე მედიცინის საშუალებით, იმ იმედით, რომ მომავალში შესაძლებელი იქნება განკურნება და რეანიმაცია.

ადამიანებისა და სხვა დიდი ცხოველების კრიოკონსერვაცია არ არის შექცევადი თანამედროვე ტექნოლოგიებით. კრიონიკის გამოცხადებული დასაბუთება არის ის, რომ ადამიანები, რომლებიც მიჩნეულნი არიან გარდაცვლილად მიმდინარე სამართლებრივი ან სამედიცინო დეფინიციებით, შესაძლოა სულაც არ იყვნენ მკვდრები სიკვდილის უფრო მკაცრი „ინფორმაციულ-თეორიული“ განმარტების მიხედვით.

ზოგიერთი სამეცნიერო ლიტერატურა ამტკიცებს, რომ მხარს უჭერს კრიონიკის მიზანშეწონილობას. სამედიცინო მეცნიერება და კრიობიოლოგები ზოგადად კრიონიკას სკეპტიციზმით უყურებენ.

მდებარეობა

Kyösti Kallio (შუაში), ფინეთის რესპუბლიკის მეოთხე პრეზიდენტს, ჰქონდა სასიკვდილო გულის შეტევა რამდენიმე წამში მას შემდეგ, რაც ეს ფოტო გადაიღო უგო სუნდსტრომმა 1940 წლის 19 დეკემბერს, ჰელსინკის რკინიგზის სადგურზე ჰელსინკიში, ფინეთი.

დაახლოებით 1930 წელს, დასავლეთის ქვეყნებში ადამიანთა უმეტესობა იღუპებოდა საკუთარ სახლებში, ოჯახებით გარემოცული და სასულიერო პირების, მეზობლებისა და ექიმების ნუგეშისცემით. მე-20 საუკუნის შუა ხანებში ამერიკელების ნახევარი საავადმყოფოში გარდაიცვალა. 21-ე საუკუნის დასაწყისისთვის განვითარებულ ქვეყნებში ადამიანების მხოლოდ 20-დან 25%-მდე იღუპებოდა სამედიცინო დაწესებულების გარეთ. გადასვლას სახლში სიკვდილიდან პროფესიონალურ სამედიცინო გარემოში სიკვდილამდე ეწოდა „უხილავი სიკვდილი“. ეს ცვლილება თანდათანობით ხდებოდა წლების განმავლობაში, სანამ სიკვდილის უმეტესობა ახლა ხდება სახლის გარეთ.

ფსიქოლოგია

აგრეთვე იხილეთ: სიკვდილის შფოთვა

სიკვდილის კვლევები ფსიქოლოგიის სფეროა. სხვადასხვა ხარისხით ადამიანებს თანდაყოლილი ეშინიათ სიკვდილის, როგორც პროცესის, ასევე საბოლოო ჯამში; ის არის მყარი სადენიანი და ყველა ცხოველის „გადარჩენის ინსტინქტის“ ნაწილი. მათი სიკვდილის განხილვა, ფიქრი ან დაგეგმვა მათ დისკომფორტს უქმნის. ამ შიშმა შეიძლება გამოიწვიოს მათ გადადოს ფინანსური დაგეგმვა, ანდერძისა და ანდერძის მომზადება ან დახმარების თხოვნა ჰოსპისის ორგანიზაციისგან.

სიკვდილიანობის გამორჩეულობა არის იმის გაცნობიერება, რომ სიკვდილი გარდაუვალია. თუმცა, თვითშეფასება და კულტურა არის გზები იმ შფოთვის შესამცირებლად, რომელიც ამ ეფექტმა შეიძლება გამოიწვიოს. საკუთარი სიკვდილის გაცნობიერებამ შეიძლება გამოიწვიოს გაღრმავებული კავშირი მათ ჯგუფში, როგორც თავდაცვის მექანიზმი. ამან ასევე შეიძლება გამოიწვიოს ადამიანი გახდეს ძალიან განსჯი. კვლევაში ჩამოყალიბდა ორი ჯგუფი; ერთ ჯგუფს სთხოვეს ეფიქრათ მათი მოკვდავობის შესახებ, მეორეს კი არა, შემდეგ ჯგუფებს უთხრეს, რომ მეძავისთვის კავშირი დაემყარებინათ. ჯგუფს, რომელიც არ ასახავდა სიკვდილს, ჰქონდა საშუალოდ $50, ჯგუფს, რომელიც შეახსენეს მათი სიკვდილის შესახებ, ჰქონდა საშუალოდ $455.

სხვადასხვა ადამიანს განსხვავებული რეაქცია აქვს მათი სიკვდილის იდეაზე. ფილოსოფოსი გალენ სტროუსონი წერს, რომ სიკვდილი, რომელიც ბევრ ადამიანს სურს, არის მყისიერი, უმტკივნეულო, გამოუცდელი განადგურება. ამ საეჭვო სცენარში, ადამიანი კვდება ამის გაცნობიერების გარეშე და არ შეუძლია ამის შიში. ერთ მომენტში ადამიანი დადის, ჭამს ან სძინავს, ხოლო მეორე მომენტში ადამიანი მკვდარია. სტროუსონი ამტკიცებს, რომ ამ ტიპის სიკვდილი არაფერს წაართმევს ადამიანს, რადგან ის თვლის, რომ ადამიანს არ შეუძლია ჰქონდეს ლეგიტიმური პრეტენზია საკუთრებაში მომავალში.

საზოგადოება და კულტურა

რეგენტი ჰერცოგი ჩარლზი (მოგვიანებით შვედეთის მეფე ჩარლზ IX) შეურაცხყოფს კლაუს ფლემინგის გვამს. ალბერტ ედელფელტი, 1878 წ

საზოგადოებაში სიკვდილის ბუნება და კაცობრიობის ცნობიერება მისი მოკვდავობის შესახებ, ათასწლეულების მანძილზე იყო მსოფლიო რელიგიური ტრადიციებისა და ფილოსოფიური გამოკვლევების საგანი. მათ შორის რწმენა აღდგომის ან შემდგომი ცხოვრების შესახებ (დაკავშირებული აბრაამის რელიგიებთან), რეინკარნაცია ან ხელახალი დაბადება (დაკავშირებული დჰარმიულ რელიგიებთან), ან რომ ცნობიერება სამუდამოდ წყვეტს არსებობას, რომელიც ცნობილია როგორც მარადიული დავიწყება (ასოცირებულია საერო ჰუმანიზმთან).

სიკვდილის შემდეგ ხსოვნის ცერემონიები შეიძლება მოიცავდეს სხვადასხვა გლოვას, დაკრძალვის პრაქტიკას და გარდაცვლილის პატივისცემის ცერემონიებს. ადამიანის ფიზიკური ნაშთები, საყოველთაოდ ცნობილი, როგორც გვამი ან სხეული, ჩვეულებრივ კვდება მთლიანად ან კრემირებული, თუმცა მსოფლიოს კულტურებს შორის არსებობს მოკვდავის სხვა მეთოდები. ინგლისურ ენაში გარდაცვლილისადმი მიმართული კურთხევები მოიცავს მშვიდობით დასვენებას (თავდაპირველად ლათინური, requiescat in pace) ან მის ინიციალიზმს RIP.

გარდაცვლილი სხეულების მუმიფიცირება შესაძლებელია ბუნებრივად, როგორც ეს გუანახუატოდან, ან განზრახვით, როგორც ძველ ეგვიპტეში.

სიკვდილი მრავალი ტრადიციისა და ორგანიზაციის ცენტრია; სიკვდილთან დაკავშირებული წეს-ჩვეულებები მსოფლიოს ყველა კულტურის მახასიათებელია. ამის დიდი ნაწილი ტრიალებს მიცვალებულების მოვლაზე, ისევე როგორც შემდგომ ცხოვრებას და სხეულების განკარგვას სიკვდილის დაწყებისთანავე. ადამიანის გვამების განკარგვა, ზოგადად, იწყება ბოლო ოფისებით, სანამ მნიშვნელოვანი დრო გავა და ხშირად ტარდება რიტუალური ცერემონიები, ყველაზე ხშირად დაკრძალვა ან კრემაცია. ეს არ არის ერთიანი პრაქტიკა; ტიბეტში, მაგალითად, ცხედარს ცაში დაკრძალავენ და მთის წვერზე ტოვებენ. სიკვდილისთვის სათანადო მომზადება და ტექნიკები და ცერემონიები საკუთარი სულიერი მიღწევების სხვა სხეულში გადატანის უნარის (რეინკარნაცია) ტიბეტში დეტალური შესწავლის საგანია. მუმიფიკაცია ან ბალზამირება ასევე გავრცელებულია ზოგიერთ კულტურაში დაშლის სიჩქარის შენელების მიზნით. სეკულარიზმის აღზევებამ გამოიწვია სიკვდილის მატერიალური მოგონებების შემცირება.

სიკვდილის ზოგიერთი ნაწილი კულტურაში ლეგალურად არის დაფუძნებული, აქვს კანონები სიკვდილის დადგომის შესახებ, როგორიცაა სიკვდილის მოწმობის მიღება, გარდაცვლილი ქონების დასახლება და მემკვიდრეობის საკითხები და ზოგიერთ ქვეყანაში მემკვიდრეობის დაბეგვრის საკითხები.

სიკვდილით დასჯა ასევე არის სიკვდილის კულტურულად გამყოფი ასპექტი. უმეტეს იურისდიქციებში, სადაც დღეს სიკვდილით დასჯა ხორციელდება, სიკვდილით დასჯა დაცულია განზრახ მკვლელობისთვის, ჯაშუშობის, ღალატის ან სამხედრო მართლმსაჯულების ნაწილისთვის. ზოგიერთ ქვეყანაში სექსუალური დანაშაულები, როგორიცაა მრუშობა და სოდომია, სიკვდილით ისჯება, ისევე როგორც რელიგიური დანაშაულები, როგორიცაა განდგომა, რელიგიაზე ფორმალური უარის თქმა. ბევრ შემაკავებელ ქვეყანაში ნარკოტიკებით ვაჭრობა ასევე სასიკვდილო დანაშაულია. ჩინეთში ადამიანებით ვაჭრობა და კორუფციის სერიოზული შემთხვევები ასევე ისჯება სიკვდილით დასჯით. ჯარებში მთელ მსოფლიოში, სამხედრო სასამართლოებმა გამოაცხადეს სიკვდილით დასჯა ისეთი დანაშაულებისთვის, როგორიცაა სიმხდალე, დეზერტირება, დაუმორჩილებლობა და ამბოხება. შეერთებულ შტატებში აჯანყება სიკვდილით ისჯება.

ომში სიკვდილს და თვითმკვლელობის თავდასხმებს ასევე აქვს კულტურული კავშირები, და dulce et decorum est pro patria mori-ს იდეები, რაც ითარგმნება როგორც „ტკბილი და სათანადოა სიკვდილი საკუთარი ქვეყნისთვის“, არის კონცეფცია, რომელიც თარიღდება ანტიკურობით. გარდა ამისა, დაღუპული ჯარისკაცების დამწუხრებული ნათესავები და სიკვდილის შესახებ შეტყობინება მრავალ კულტურაშია ჩადებული. ბოლო დროს დასავლურ სამყაროში - ტერორიზმის მატებასთან ერთად 11 სექტემბრის თავდასხმების შემდეგ, მაგრამ ასევე უფრო ადრე თვითმკვლელი ტერორისტების, კამიკაძეების მისიები მეორე მსოფლიო ომში და თვითმკვლელობის მისიები ისტორიაში სხვა კონფლიქტებში - თვითმკვლელობის მიზეზით სიკვდილმა, მათ შორის მოწამეობამ, მნიშვნელოვანი კულტურული გავლენა მოახდინა.

თვითმკვლელობა, ზოგადად, და განსაკუთრებით ევთანაზია, ასევე კულტურული დებატების საგანია. ორივე აქტი განსხვავებულად არის გაგებული სხვადასხვა კულტურაში. მაგალითად, იაპონიაში სეპუკუს მიერ სიცოცხლის პატივისცემით დასრულება სასურველ სიკვდილად ითვლებოდა, ხოლო ტრადიციული ქრისტიანული და ისლამური კულტურების მიხედვით თვითმკვლელობა განიხილება როგორც ცოდვა.

სანტა მუერტე, სიკვდილის პერსონიფიკაცია მექსიკურ ტრადიციაში

სიკვდილი პერსონიფიცირებულია მრავალ კულტურაში, ისეთი სიმბოლური გამოსახულებებით, როგორებიცაა Grim Reaper, Azrael, Hindu God Yama და Father Time. დასავლეთში, Grim Reaper, ან მისი მსგავსი ფიგურები, არის სიკვდილის ყველაზე პოპულარული გამოსახულება დასავლურ კულტურებში.

ბრაზილიაში სიკვდილი ოფიციალურად ითვლება, როდესაც ის რეგისტრირებულია ოჯახის არსებული წევრების მიერ კარტორიოში, მთავრობის მიერ უფლებამოსილ რეესტრში. ოფიციალური გარდაცვალების შესახებ განცხადებამდე გარდაცვლილი უნდა იყოს რეგისტრირებული კარტორიოში ოფიციალური დაბადებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ საჯარო რეესტრის კანონი გარანტიას აძლევს ბრაზილიის ყველა მოქალაქეს სიკვდილის დარეგისტრირების უფლებას, მიუხედავად მათი ოჯახის წევრების (ხშირად ბავშვების) ფინანსური სახსრებისა, ბრაზილიის მთავრობამ არ ჩამოართვა ტვირთი, ფარული ხარჯები და გარდაცვალების განაცხადის საფასური. ბევრი ღარიბი ოჯახისთვის, გარდაცვალების მოთხოვნის არაპირდაპირი ხარჯები და ტვირთი იწვევს უფრო მიმზიდველ, არაოფიციალურ, ადგილობრივ და კულტურულ დაკრძალვას, რაც, თავის მხრივ, იწვევს დებატებს სიკვდილიანობის არაზუსტი მაჩვენებლების შესახებ.

სიკვდილზე საუბარი და მისი მოწმეობა რთული საკითხია უმეტეს კულტურაში. დასავლურ საზოგადოებებს შეიძლება მოეწონოს, რომ მიცვალებულებს მოეპყრონ უდიდესი მატერიალური პატივისცემით, ოფიციალური ბალზამირებით და მასთან დაკავშირებული რიტუალებით. აღმოსავლური საზოგადოებები (როგორც ინდოეთი) შეიძლება უფრო ღია იყოს მისი მიღებით, როგორც დასრულებულ ფაქტად, მიცვალებულის სამგლოვიარო მსვლელობით, რომელიც მთავრდება ღია ცის ქვეშ დაწვით ფერფლად.

სიკვდილის წარმოშობა

სიკვდილის წარმოშობა არის თემა ან მითი იმის შესახებ, თუ როგორ გაჩნდა სიკვდილი. იგი იმყოფება მსოფლიოს თითქმის ყველა კულტურაში, რადგან სიკვდილი უნივერსალური მოვლენაა. ეს მას წარმოშობის მითად აქცევს, მითს, რომელიც აღწერს, თუ როგორ გაჩნდა ბუნებრივი ან სოციალური სამყაროს მახასიათებელი. შეიძლება არსებობდეს გარკვეული მსგავსება მითებსა და კულტურებს შორის. ჩრდილოეთ ამერიკულ მითოლოგიაში, ადამიანის, რომელსაც სურს იყოს უკვდავი და კაცის, რომელსაც უნდა მოკვდეს, თემა შეიძლება ნახოთ ბევრ მკვიდრ ხალხში. ქრისტიანობაში სიკვდილი ადამიანის დაცემის შედეგია სიკეთისა და ბოროტის შეცნობის ხის ნაყოფის ჭამის შემდეგ. ბერძნულ მითოლოგიაში, პანდორას ყუთის გახსნა ათავისუფლებს სიკვდილს მსოფლიოში.

ცნობიერება

მთავარი სტატია: ცნობიერება სიკვდილის შემდეგ

დიდი ინტერესი და დებატები აკრავს კითხვას, თუ რა ემართება ადამიანის ცნობიერებას, როდესაც სხეული კვდება. სიკვდილის შემდეგ გონების მუდმივი დაკარგვის რწმენას ხშირად მარადიულ დავიწყებას უწოდებენ. რწმენა, რომ ცნობიერების ნაკადი შენარჩუნებულია ფიზიკური სიკვდილის შემდეგ, აღწერილია ტერმინი შემდგომი სიცოცხლე.

ახლო სიკვდილის გამოცდილება (NDEs) აღწერს სუბიექტურ გამოცდილებას, რომელიც დაკავშირებულია მოახლოებულ სიკვდილთან. ასეთი გამოცდილების ზოგიერთი გადარჩენილი ამტკიცებს, რომ ის ხედავს შემდგომ ცხოვრებას, როცა ისინი კვდებოდნენ. სინათლის არსების დანახვა და მასთან საუბარი, თვალწინ ციმციმებული ცხოვრება და შემდგომი ცხოვრების კულტურული რწმენის დადასტურება საერთო თემებია NDE-ებში.

ბიოლოგიაში

                        მიწის ჭიები ნიადაგში მცხოვრები ნამსხვრევები არიან.

სიკვდილის შემდეგ, ყოფილი ორგანიზმის ნაშთები ხდება ბიოგეოქიმიური ციკლის ნაწილი, რომლის დროსაც ცხოველები შეიძლება მოიხმარონ მტაცებელმა ან მტაცებელმა. ორგანული მასალა შეიძლება შემდგომ დაიშალოს დეტრიტივორების მიერ, ორგანიზმების მიერ, რომლებიც ამუშავებენ დეტრიტუსს და აბრუნებენ მას გარემოში კვებით ჯაჭვში ხელახლა გამოსაყენებლად, სადაც ეს ქიმიკატები საბოლოოდ შეიძლება დასრულდეს მოხმარებული და ორგანიზმის უჯრედებში ასიმილაცია. დეტრიტივორების მაგალითებია მიწის ჭიები, ხის ტილები და მილიპედები.

მიკროორგანიზმები ასევე ასრულებენ სასიცოცხლო როლს, ამაღლებენ დაშლის მატერიის ტემპერატურას, რადგან ისინი არღვევენ მას ჯერ კიდევ უფრო მარტივ მოლეკულებად. ყველა მასალა არ საჭიროებს სრულად დაშლას. ქვანახშირი, წიაღისეული საწვავი, რომელიც წარმოიქმნება დროის უზარმაზარ მონაკვეთში ჭაობიან ეკოსისტემებში, ერთ-ერთი მაგალითია.

ბუნებრივი გადარჩევა

მკვდარი მოლოთრუსი ლიმაში, პერუ

თანამედროვე ევოლუციური თეორია სიკვდილს ხედავს, როგორც ბუნებრივი გადარჩევის პროცესის მნიშვნელოვან ნაწილს. ითვლება, რომ ორგანიზმები, რომლებიც ნაკლებად არიან ადაპტირებული თავიანთ გარემოსთან, უფრო მეტად იღუპებიან, რაც ნაკლებ შთამომავლობას წარმოშობს, რითაც მცირდება მათი წვლილი გენოფონდში. ამგვარად, მათი გენები საბოლოოდ გამოიყოფა პოპულაციისგან, რაც ყველაზე უარეს შემთხვევაში გადაშენებამდე მიგვიყვანს და, რაც უფრო დადებითად, შესაძლებელს ხდის პროცესს, რომელსაც უწოდებენ სახეობებს. გამრავლების სიხშირე თანაბრად მნიშვნელოვან როლს თამაშობს სახეობების გადარჩენის განსაზღვრაში: ორგანიზმი, რომელიც ახალგაზრდად კვდება, მაგრამ მრავალ შთამომავლობას ტოვებს, დარვინის კრიტერიუმების მიხედვით გაცილებით მეტ ფიტნესს აჩვენებს, ვიდრე გრძელვადიანი ორგანიზმი ტოვებს მხოლოდ ერთს.

სიკვდილს ასევე აქვს როლი კონკურენციაში, სადაც თუ სახეობა აჭარბებს მეორეს, არსებობს პოპულაციის სიკვდილის რისკი, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, როდესაც ისინი უშუალოდ ებრძვიან რესურსებს.

გადაშენება

დოდო, ფრინველი, რომელიც ინგლისურ ენაში სახეობის გადაშენების სიტყვად იქცა

სიკვდილი როლს თამაშობს გადაშენებაში, სახეობის ან ტაქსონის ჯგუფის არსებობის შეწყვეტა, ბიომრავალფეროვნების შემცირება, გადაშენების გამო, როგორც წესი, ითვლება ამ სახეობის უკანასკნელი ინდივიდის სიკვდილად (თუმცა გამრავლებისა და აღდგენის უნარი შესაძლოა ამ მომენტამდე დაიკარგა). იმის გამო, რომ სახეობის პოტენციური დიაპაზონი შეიძლება იყოს ძალიან დიდი, ამ მომენტის დადგენა რთულია და ჩვეულებრივ ხდება რეტროსპექტულად.

დაბერების და სიკვდილიანობის ევოლუცია

მთავარი სტატია: დაბერების ევოლუცია

დაბერების ევოლუციის კვლევა მიზნად ისახავს ახსნას, თუ რატომ სუსტდება და კვდება ამდენი ცოცხალი არსება და ცხოველთა დიდი უმრავლესობა ასაკთან ერთად. თუმცა, არსებობს გამონაკლისები, როგორიცაა Hydra და მედუზა Turritopsis dohrnii, რომლებიც კვლევამ აჩვენა, რომ ბიოლოგიურად უკვდავია.

ორგანიზმები, რომლებიც აჩვენებენ მხოლოდ ასექსუალურ გამრავლებას, როგორიცაა ბაქტერიები, ზოგიერთი პროტისტები, როგორიცაა ევგენოიდები და მრავალი ამებოზოა, და სქესობრივი გამრავლების მქონე ერთუჯრედიანი ორგანიზმები, კოლონიური თუ არა, როგორიცაა ვოლვოცინის წყალმცენარეები Pandorina და Chlamydomonas, გარკვეულწილად "უკვდავნი" არიან, კვდებიან მხოლოდ გარეგანი შეხვედრის გამო. მრავალუჯრედულ ორგანიზმებში და ასევე მრავალბირთვიან ცილიტებში ვაისმანისტური განვითარებით, ანუ შრომის გაყოფით მოკვდავ სომატურ (სხეულის) უჯრედებსა და „უკვდავ“ ჩანასახოვან (რეპროდუქციულ) უჯრედებს შორის, სიკვდილი ხდება სიცოცხლის განუყოფელი ნაწილი, ყოველ შემთხვევაში, სომატური ხაზისთვის.

ვოლვოქსის წყალმცენარეები უმარტივეს ორგანიზმებს შორისაა, რომლებიც აჩვენებენ შრომის დანაწილებას ორ სრულიად განსხვავებულ უჯრედს შორის და, შედეგად, მოიცავს სომატური ხაზის სიკვდილს, როგორც მისი ცხოვრების ისტორიის რეგულარულ, გენეტიკურად რეგულირებულ ნაწილს

მწუხარება ცხოველებში

ცხოველებმა ზოგჯერ გამოხატეს მწუხარება პარტნიორების ან „მეგობრების“ მიმართ. როდესაც ორი შიმპანზე აყალიბებს კავშირს, სექსუალური თუ არა, და ერთ-ერთი მათგანი კვდება, გადარჩენილი შიმპანზე მწუხარების ნიშნებს გამოავლენს, ბრაზისგან თმას იშლის და ტირილს დაიწყებს; თუ სხეული ამოიღეს, ისინი წინააღმდეგობას გაუწევენ, საბოლოოდ გაჩუმდებიან, როდესაც სხეული გაქრება, მაგრამ ცხედრის ხელახლა ნახვისთანავე შიმპანზე უბრუნდება ძალადობრივ მდგომარეობას.

გარდა ამისა, ანთროპოლოგმა ბარბარა ჯ.კინგი ვარაუდობს, რომ ცხოველებში მწუხარების გამოხატვის შეფასების ერთ-ერთი გზაა ისეთი შეცვლილი ქცევების ძიება, როგორიცაა სოციალური გათიშვა, კვების ან ძილის დარღვევა, აფექტის გამოხატვა ან გაზრდილი სტრესული რეაქციები ოჯახის წევრის, მეუღლის ან მეგობრის სიკვდილის საპასუხოდ. ეს კრიტერიუმები არ ითვალისწინებს სიკვდილის წინასწარ განჭვრეტის, მისი საბოლოო გაგების ან ადამიანის ემოციების ექვივალენტური ემოციების განცდის უნარს, მაგრამ ამავე დროს არ გამორიცხავენ ამ შესაძლებლობების არსებობას ზოგიერთ ცხოველში ან რომ სხვადასხვა სახის ემოციურმა გამოცდილებამ შეიძლება გამოიწვიოს მწუხარება. ამ კრიტერიუმებიდან გამომდინარე, კინგი მოჰყავს დაკვირვებული გლოვის ქცევების მაგალითებს ისეთ ცხოველებში, როგორიცაა ვეშაპები, მაიმუნები და მაიმუნები, სპილოები, შინაური ცხოველები (ძაღლების, კატების, კურდღლების, ცხენების და ფერმის ცხოველების ჩათვლით), ჟირაფები, პეკარები, ვირები, ფრინველები 1 და ზოგიერთი სახეობა.

აბიოტიკური ფაქტორების სიკვდილი

ზოგიერთი არაცოცხალი არსება შეიძლება მკვდრად ჩაითვალოს. მაგალითად, ვულკანი, ბატარეები, ელექტრული კომპონენტები და ვარსკვლავები არის არაცოცხალი არსებები, რომლებსაც შეუძლიათ „მოკვდნენ“, იქნება ეს განადგურების ან ფუნქციის შეწყვეტის შედეგად.

ვულკანი, დედამიწის ქერქის რღვევა, რომელიც ლავას, ფერფლსა და გაზებს გაქცევის საშუალებას აძლევს, აქვს სამი მდგომარეობა, რომელშიც ის შეიძლება იყოს: აქტიური, მიძინებული და გადაშენებული. მოქმედი ვულკანი ცოტა ხნის წინ ან ამჟამად ამოიფრქვევა; მიძინებულ ვულკანში ის დიდი ხნის განმავლობაში არ ამოიფრქვა, მაგრამ შეიძლება კვლავ ამოიფრქვეს; ჩამქრალ ვულკანში ის შეიძლება მოწყდეს ლავას მარაგს და აღარასოდეს ელოდება ამოფრქვევას, ამიტომ ვულკანი შეიძლება ჩაითვალოს მკვდარი.

ბატარეა შეიძლება ჩაითვალოს მკვდარი დამუხტვის სრულად გამოყენების შემდეგ. ელექტრული კომპონენტები მსგავსია იმ შემთხვევაში, თუ მისი ხელახლა გამოყენება შესაძლებელია, მაგალითად, კომპონენტებზე წყლის დაღვრის შემდეგ,  კომპონენტი შეიძლება ჩაითვალოს მკვდარი.

კეპლერის სუპერნოვა, სიკვდილის შემდეგ, რაც შეიძლებოდა ყოფილიყო თეთრი ჯუჯა

ვარსკვლავებს ასევე აქვთ სიცოცხლის ხანგრძლივობა და, შესაბამისად, შეუძლიათ მოკვდნენ. საწვავის ამოწურვის შემდეგ ის იწყებს გაფართოებას, ეს შეიძლება იყოს ვარსკვლავის დაბერების ანალოგი. მას შემდეგ, რაც ის გამოწურავს ყველა საწვავს, ის შეიძლება აფეთქდეს სუპერნოვაში, დაინგრევა შავ ხვრელში ან გადაიქცეს ნეიტრონულ ვარსკვლავად.

რელიგიური შეხედულებები

ბუდიზმი

აგრეთვე: ანუსატი § ათი მოგონება

ბუდისტურ დოქტრინასა და პრაქტიკაში სიკვდილი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. სიკვდილის გაცნობიერებამ პრინცი სიდჰარტას უბიძგა, რომ ებრძოლა „სიკვდილის“ პოვნა და საბოლოოდ განმანათლებლობის მიღწევა. ბუდისტურ დოქტრინაში სიკვდილი ფუნქციონირებს როგორც ადამიანად დაბადებულის ღირებულების შეხსენება. ადამიანის ხელახლა დაბადება ითვლება ერთადერთ მდგომარეობად, რომელშიც ადამიანს შეუძლია მიაღწიოს განმანათლებლობას. ამიტომ, სიკვდილი გვეხმარება შეახსენოს საკუთარ თავს, რომ ადამიანმა სიცოცხლე თავისთავად არ უნდა მიიღოს. ბუდისტებში აღორძინების რწმენა სულაც არ აშორებს სიკვდილის შფოთვას, ვინაიდან აღორძინების ციკლში მთელი არსებობა ტანჯვით აღსავსე ითვლება და ხელახლა დაბადება სულაც არ ნიშნავს პროგრესს.

სიკვდილი არის რამდენიმე ძირითადი ბუდისტური პრინციპის ნაწილი, როგორიცაა ოთხი კეთილშობილური ჭეშმარიტება და დამოკიდებული წარმოშობა.

ქრისტიანობა

დანტეს სამოთხეში დანტე არის ბეატრიჩესთან ერთად, უმაღლეს ცას უყურებს.

მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს ქრისტიანობის სხვადასხვა სექტები რწმენის სხვადასხვა განშტოებით, სიკვდილის შესახებ ყოვლისმომცველი იდეოლოგია იზრდება შემდგომი ცხოვრების ცოდნით. სიკვდილის შემდეგ ინდივიდი გაივლის მოკვდავიდან უკვდავებამდე განცალკევებას; მათი სული ტოვებს სხეულს და შედის სულების სამყაროში. სხეულისა და სულის ამ განცალკევების შემდეგ (სიკვდილი) მოხდება აღდგომა. წარმოადგენს იგივე გარდასახვას, რომელიც იესო ქრისტემ განასახიერა მას შემდეგ, რაც მისი სხეული სამი დღის განმავლობაში მოათავსეს სამარხში, თითოეული ადამიანის სხეული აღდგება, გააერთიანოს სული და სხეული სრულყოფილი სახით. ეს პროცესი საშუალებას აძლევს ინდივიდის სულს გაუძლოს სიკვდილს და გარდაიქმნას სიცოცხლედ სიკვდილის შემდეგ.

ინდუიზმი

ილუსტრაცია, რომელიც ასახავს ინდუისტურ რწმენას რეინკარნაციის შესახებ

ინდუისტურ ტექსტებში სიკვდილი აღწერილია, როგორც ინდივიდუალური მარადიული სულიერი ჯივა-ატმა (სული ან ცნობიერი მე), რომელიც გამოდის ამჟამინდელი დროებითი მატერიალური სხეულიდან. სული გამოდის ამ სხეულიდან, როდესაც სხეულს აღარ შეუძლია შეინარჩუნოს ცნობიერი მე (სიცოცხლე), რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს გონებრივი ან ფიზიკური მიზეზებით ან, უფრო სწორად, კამაზე (მატერიალური სურვილებით) მოქმედების უუნარობით. ჩასახვის დროს სული შედის თავსებად ახალ სხეულში, რომელიც ეფუძნება კარმას (კარგი/ცუდი მატერიალური აქტივობები დჰარმაზე დაფუძნებული) და გონების მდგომარეობას (შთაბეჭდილებები ან ბოლო აზრები) სიკვდილის დროს დარჩენილი ღირსებები და ნაკლოვანებები.

ჩვეულებრივ, რეინკარნაციის პროცესი აიძულებს ადამიანს დაივიწყოს წინა ცხოვრების ყველა მოგონება. იმის გამო, რომ სინამდვილეში არაფერი კვდება და დროებითი მატერიალური სხეული ყოველთვის იცვლება, როგორც ამ ცხოვრებაში, ასევე შემდეგში, სიკვდილი ნიშნავს წინა გამოცდილების დავიწყებას.

ისლამი

აგრეთვე იხილე: ისლამური შეხედულება სიკვდილის შესახებ

ისლამური შეხედულებაა, რომ სიკვდილი არის სულის განცალკევება სხეულიდან, ისევე როგორც შემდგომი ცხოვრების დასაწყისი. შემდგომი ცხოვრება, ანუ ახირა, ისლამის ექვსი ძირითადი რწმენიდან ერთ-ერთია. ვიდრე სიკვდილს სიცოცხლის დასასრულად ხედავენ, მუსლიმები სიკვდილს განიხილავენ, როგორც სიცოცხლის გაგრძელებას სხვა ფორმით. ისლამში დედამიწაზე ცხოვრება ახლა არის ხანმოკლე, დროებითი ცხოვრება და ყოველი სულის გამოცდის პერიოდი. ჭეშმარიტი ცხოვრება იწყება განკითხვის დღით, როდესაც ყველა ადამიანი დაიყოფა ორ ჯგუფად. მართალ მორწმუნეებს მიესალმებიან ჯანაში (სამოთხეში), ხოლო ურწმუნოები და ბოროტმოქმედები დაისჯებიან ჯაჰანემში (ჯოჯოხეთში).

მუსულმანები თვლიან, რომ სიკვდილი არის სრულიად ბუნებრივი და წინასწარ განსაზღვრული ღმერთის მიერ. მხოლოდ ღმერთმა იცის ადამიანის სიკვდილის ზუსტი დრო. ყურანი ხაზს უსვამს იმას, რომ სიკვდილი გარდაუვალია, რაც არ უნდა ეცადოს ადამიანი სიკვდილს თავის დაღწევას, ის ყველას მიაღწევს. (Q50:16) დედამიწაზე ცხოვრება არის ერთადერთი და ერთადერთი შანსი, რომ ადამიანებს მოემზადონ მომავალი ცხოვრებისთვის და აირჩიონ ან დაიჯერონ ან არ დაიჯერონ ღმერთი, და სიკვდილი არის ამ სწავლის შესაძლებლობის დასასრული.

იუდაიზმი

იხილეთ აგრეთვე: დაღუპვა იუდაიზმში

იუდაიზმში არსებობს მრავალი შეხედულება შემდგომი ცხოვრების შესახებ, მაგრამ არცერთი მათგანი არ ეწინააღმდეგება სიცოცხლის უპირატესობას სიკვდილზე. ეს ნაწილობრივ იმიტომ ხდება, რომ სიკვდილი წყვეტს ნებისმიერი მცნების შესრულების შესაძლებლობას.

ენა

სიტყვა "სიკვდილი" მომდინარეობს ძველი ინგლისურიდან dēaþ, რომელიც თავის მხრივ მომდინარეობს პროტოგერმანული *dauþuz-დან (რეკონსტრუქცია ეტიმოლოგიური ანალიზით). ეს მომდინარეობს პროტოინდოევროპული ფუძიდან *dheu- რაც ნიშნავს „მოკვლის პროცესს, მოქმედებას, მდგომარეობას“.

სიკვდილის კონცეფციამ და სიმპტომებმა და საჯარო ფორუმებზე განხილვისას გამოყენებული დელიკატესების სხვადასხვა ხარისხით, წარმოქმნა მრავალი სამეცნიერო, იურიდიული და სოციალურად მისაღები ტერმინები ან ევფემიზმები. როდესაც ადამიანი გარდაიცვალა, ასევე ნათქვამია, რომ ის „გარდაიცვალა“, „გადავიდა“, „ვადა გაუვიდა“ ან „წავიდა“, სხვა სოციალურად მიღებულ, რელიგიურად სპეციფიკურ, ჟარგონულ და უპატივცემულ ტერმინებთან ერთად.

როგორც გარდაცვლილზე ფორმალური მითითება, ჩვეულებრივ პრაქტიკად იქცა „სიკვდილის“ ნაწილობრივი ფორმის გამოყენება, როგორც „გარდაცვლილში“; არსებითი სახელის სხვა ფორმაა "დეცენტი".

სიცოცხლეს მოკლებული, გარდაცვლილი არის „ გვამი“, „ გვამი“, „სხეული“, „ნაშთების ნაკრები“, ან როცა ყველა ხორცი გაქრება, „ჩონჩხი“. ტერმინები „ლაშქარი“ და „ლაშქარი“ ასევე გამოიყენება, როგორც წესი, მკვდარი არაადამიანური ცხოველებისთვის. კრემაციის შემდეგ დარჩენილ ფერფლს ბოლო დროს „კრემინს“ უწოდებენ.

იხ.ვიდეო -  რა ხდება სიკვდილის შემდეგ?! (სულის უკვდავება)

კრეატინი

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                                 კრეატინი

კრეატინი (ძველი ბერძნული κρέας (გენიტ. κρεατος) "ხორცი") არის აზოტის შემცველი კარბოქსილის მჟავა, რომელიც გვხვდება ხერხემლიანთა სხეულში. მონაწილეობს კუნთოვან და ნერვულ უჯრედებში ენერგიის მეტაბოლიზმში. კრეატინი 1832 წელს შევრულმა გამოყო ჩონჩხის კუნთებიდან.

კრეატინი ყველაზე ხშირად გამოიყენება ვარჯიშის შესრულების გასაუმჯობესებლად და კუნთების მასის გასაზრდელად სპორტსმენებსა და ხანდაზმულებში. არსებობს [ფაქტის მნიშვნელობა?] სამეცნიერო კვლევა, რომელიც მხარს უჭერს კრეატინის გამოყენებას ახალგაზრდა, ჯანმრთელ ადამიანებში სპორტსმენის გასაუმჯობესებლად მოკლევადიანი ინტენსიური აქტივობის დროს, როგორიცაა სპრინტი. აშშ-ში სპორტული კვების დანამატების უმეტესობა შეიცავს კრეატინს.

კრეატინი, C4H9N3O2

როლი მეტაბოლიზმში კრეატინის სინთეზისთვის საჭიროა სამი ამინომჟავა (გლიცინი, არგინინი და მეთიონინი) და სამი ფერმენტი (L-არგინინი: გლიცინი ამიდინოტრანსფერაზა, გუანიდინ აცეტატ მეთილტრანსფერაზა და მეთიონინ ადენოზილტრანსფერაზა). ყველა ხერხემლიანში და ზოგიერთ უხერხემლოში კრეატინი წარმოიქმნება კრეატინ ფოსფატისგან ფერმენტ კრეატინ კინაზას მიერ. ასეთი ენერგეტიკული რეზერვის არსებობა ინარჩუნებს ATP/ADP გაჯერებას საკმარის დონეზე იმ უჯრედებში, სადაც საჭიროა ATP-ის მაღალი კონცენტრაცია. უჯრედებში მაღალი ენერგიის ფოსფატის მარაგი არის ფოსფოკრეატინის ან ფოსფოარგინინის სახით. ფოსფოკრეატინ კინაზას სისტემა უჯრედში ფუნქციონირებს, როგორც უჯრედშიდა ენერგიის გადაცემის სისტემა იმ ადგილებიდან, სადაც ენერგია ინახება ATP-ის სახით (მიტოქონდრია და გლიკოლიზის რეაქციები ციტოპლაზმაში) იმ ადგილებში, სადაც საჭიროა ენერგია (მიოფიბრილები კუნთების შეკუმშვის შემთხვევაში, სარკოპლაზმური რეტიკულუმი, ტუმბოს, მრავალი ადგილის და კალციუმის). კოფეინი არ ანადგურებს კრეატინის მოლეკულებს. მაგრამ ნაწილობრივ ისინი მოქმედებენ ერთმანეთის საპირისპიროდ - კრეატინი აგროვებს სითხეს ორგანიზმში, ქმნის ჰიპერჰიდრატირებული უჯრედის ეფექტს, ხოლო კოფეინი მოქმედებს როგორც შარდმდენი და სწორი დოზით ხელს უშლის ამ ეფექტს.

2-(მეთილგუანიდინო)-ეთანომჟავა, Mr=131,13 გ/მოლი

კრეატინის გავლენა გულის კუნთის შეკუმშვის ძალაზე მიოკარდიუმის ინფარქტის დროს გულის შეკუმშვის დარღვევის მოლეკულური მექანიზმის შესწავლამ მიგვიყვანა დასკვნებთან, რომლებიც არ ჯდება ზოგადად მიღებულ იდეებში გულის ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის შესახებ. მეცნიერული კვლევის შედეგად გაირკვა, რომ გულის კუნთის შეკუმშვის ძალის ერთ-ერთი აქამდე უცნობი რეგულატორი არის კრეატინი. ეს აღმოჩენა გააკეთა E.I. Chazov-მა და შეიტანეს სსრკ სამეცნიერო აღმოჩენების სახელმწიფო რეესტრში No187 პრიორიტეტით 1973 წლის 6 ნოემბრიდან.

კრეატინის ფორმები თანამედროვე ფარმაკოლოგია განსაზღვრავს კრეატინის შემდეგ ფორმებს: Kre-Alkalyn კრეატინი უწყლო კრეატინი ალფა-კეტოგლუტარატი კრეატინი ჰიდროქლორიდი (Con-cret) კრეატინი HMB კრეატინის მონოჰიდრატი კრეატინის ტარტრატი კრეატინ ტიტრატი კრეატინ ფოსფატი ტრიკრეატინ-მალფატატი მალატი) მაგნიუმის კრეატინი კრეატინი ეთილის ესტერი კრეატინი გამოდის ტაბლეტების, ფხვნილის ან აბების სახით და შეიძლება იყოს თხევადი, შუშხუნა ან საღეჭი.

იხ.ვიდეო - Креатин для мозга и для мышц.

გვერდითი ეფექტები

გვერდითი მოვლენები მოიცავს:

წონის მომატება კუნთში წყლის ზედმეტი შეკავების გამო

კუნთების პოტენციური კრუნჩხვები / დაძაბვა / დაჭიმულობა

კუჭის აშლილობა

დიარეა

თავბრუსხვევა

კრეატინის დანამატების ერთ-ერთი კარგად დადასტურებული ეფექტი არის წონის მომატება დანამატის განრიგის პირველ კვირაში, რაც სავარაუდოდ მიეკუთვნება წყლის უფრო მეტ შეკავებას კუნთების კრეატინის კონცენტრაციის გაზრდის გამო ოსმოსის საშუალებით.

2009 წლის სისტემურმა მიმოხილვამ დისკრედიტაცია მოახდინა, რომ კრეატინის დამატებამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს ჰიდრატაციის სტატუსზე და სითბოს ტოლერანტობაზე და გამოიწვიოს კუნთების კრუნჩხვა და დიარეა.

იმისდა მიუხედავად, რომ წონის მომატება წყლის შეკავების გამო და პოტენციური კრუნჩხვები არის ორი ერთი შეხედვით „ჩვეულებრივი“ გვერდითი მოვლენა, ახალი კვლევა აჩვენებს, რომ ეს გვერდითი მოვლენები სავარაუდოდ არ არის კრეატინის გამოყენების შედეგი. გარდა ამისა, წყლის თავდაპირველი შეკავება მიეკუთვნება კრეატინის უფრო ხანმოკლე გამოყენებას ("ჩატვირთვის" ფაზა). კვლევებმა აჩვენა, რომ კრეატინის გამოყენება გრძელვადიან პერსპექტივაში სულაც არ ახდენს გავლენას სხეულის მთლიან წყალზე კუნთების მასაზე.

თირკმლის ფუნქცია

2019 წლის სისტემური მიმოხილვა, რომელიც გამოქვეყნდა თირკმელების ეროვნული ფონდის მიერ, გამოიკვლია თუ არა კრეატინის დამატებას თირკმელების ფუნქციაზე უარყოფითი გავლენა. მათ გამოავლინეს 15 კვლევა 1997 წლიდან 2013 წლამდე, რომლებიც განიხილავდნენ კრეატინის დატვირთვისა და შენარჩუნების სტანდარტულ პროტოკოლებს 4-20 გ/დღეში კრეატინის პლაცებოსთან შედარებით. მათ გამოიყენეს შრატის კრეატინინი, კრეატინინის კლირენსი და შრატის შარდოვანას დონე, როგორც თირკმლის დაზიანების საზომი. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგადად კრეატინის დამატებამ გამოიწვია კრეატინინის ოდნავ მომატებული დონე, რომელიც დარჩა ნორმის ფარგლებში, დანამატმა არ გამოიწვია თირკმლის დაზიანება (P მნიშვნელობა< 0,001). 2019 წლის სისტემურ მიმოხილვაში ჩართული სპეციალური პოპულაციები მოიცავდა ტიპი 2 დიაბეტის მქონე პაციენტებს და პოსტმენოპაუზურ ქალებს,  ბოდიბილდერებს,  სპორტსმენებს,  და რეზისტენტობის ვარჯიშის მქონე მოსახლეობას. კვლევამ ასევე განიხილა 3 შემთხვევის კვლევა, სადაც იყო ცნობები, რომ კრეატინი გავლენას ახდენდა თირკმლის ფუნქციაზე.

სპორტული მედიცინის ამერიკული კოლეჯის, კვებისა და დიეტის აკადემიის და კანადის დიეტოლოგებს შორის ერთობლივ განცხადებაში მუშაობის გაზრდის კვების სტრატეგიების შესახებ, კრეატინი შედიოდა მათ ერგოგენური დამხმარე საშუალებების სიაში და ისინი არ ასახელებენ თირკმელების ფუნქციას გამოსაყენებლად.

Sports Nutrition-ის საერთაშორისო საზოგადოების ჟურნალიდან კრეატინის უახლესი პოზიცია ამბობს, რომ კრეატინი უსაფრთხოა ჯანმრთელ პოპულაციაში ჩვილებიდან ხანდაზმულებამდე და დამთავრებული სპორტსმენებით. ისინი ასევე აცხადებენ, რომ კრეატინის ხანგრძლივი (5 წელი) გამოყენება უსაფრთხოდ ითვლება.

მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ თირკმელებს, ნორმალური ფიზიოლოგიური ფუნქციონირებისთვის, სჭირდებათ ფოსფოკრეატინი და კრეატინი და მართლაც, თირკმელები გამოხატავენ კრეატინ კინაზების მნიშვნელოვან რაოდენობას (BB-CK და u-mtCK იზოფერმენტები). ამავდროულად, ენდოგენური კრეატინის სინთეზის ორი საფეხურიდან პირველი ხდება თავად თირკმელებში. თირკმელების დაავადების მქონე პაციენტები და ისინი, რომლებიც გადიან დიალიზს, ჩვეულებრივ აჩვენებენ კრეატინის მნიშვნელოვნად დაბალ დონეს მათ ორგანოებში, ვინაიდან პათოლოგიური თირკმელები აფერხებენ კრეატინის სინთეზის უნარს და კრეატინის უკან რეზორბციას შარდიდან დისტალურ მილაკებში. გარდა ამისა, დიალიზზე მყოფი პაციენტები კარგავენ კრეატინს თავად დიალიზის მკურნალობით გამორეცხვის გამო და, შესაბამისად, ქრონიკულად მცირდება კრეატინი. ამ მდგომარეობას ამძაფრებს ის ფაქტი, რომ დიალიზის მქონე პაციენტები ძირითადად ნაკლებ ხორცს და თევზს მოიხმარენ, კრეატინის საკვები წყაროები. ამიტომ, ამ პაციენტებში კრეატინის ქრონიკული დაქვეითების შესამსუბუქებლად და ორგანოების მიერ კრეატინის მარაგის შევსების დასაშვებად, შემოთავაზებული იყო 2017 წლის სტატიაში სამედიცინო ჰიპოთეზებში, დაემატოს დიალიზზე მყოფ პაციენტებს დამატებითი კრეატინით, სასურველია ინტრადიალიტიკური შეყვანის გზით. კრეატინის ასეთი დამატება დიალიზზე მყოფ პაციენტებში მოსალოდნელია მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს პაციენტების ჯანმრთელობას და ხარისხს კუნთების სიძლიერის, მოძრაობის კოორდინაციის, ტვინის ფუნქციის გაუმჯობესებით და ამ პაციენტებში გავრცელებული დეპრესიისა და ქრონიკული დაღლილობის შემსუბუქებით.

უსაფრთხოება

დაბინძურება

2011 წელს იტალიაში კომერციულად ხელმისაწვდომი 33 დანამატის კვლევამ აჩვენა, რომ მათი 50%-ზე მეტი გადააჭარბა ევროპის სურსათის უვნებლობის ორგანოს რეკომენდაციებს მინიმუმ ერთი დამაბინძურებლის შესახებ. ამ დამაბინძურებლებს შორის ყველაზე გავრცელებული იყო კრეატინინი, კრეატინის დაშლის პროდუქტი, რომელიც ასევე წარმოიქმნება სხეულის მიერ.[86] კრეატინინი იყო უფრო მაღალი კონცენტრაციით, ვიდრე ევროპის სურსათის უვნებლობის ორგანოს რეკომენდაციები ნიმუშების 44%-ში. ნიმუშების დაახლოებით 15%-ს ჰქონდა დიჰიდრო-1,3,5-ტრიაზინის ან დიციანდიამიდის მაღალი კონცენტრაციის შესამჩნევი დონე. მძიმე ლითონებით დაბინძურება არ აღმოჩნდა შემაშფოთებელი, ვერცხლისწყლის მხოლოდ უმნიშვნელო დონეების გამოვლენა იყო. 2007 წელს განხილულმა ორმა კვლევამ არ აღმოაჩინა მინარევები.

საჭმელი და სამზარეულო

როდესაც კრეატინი შერეულია ცილებთან და შაქართან მაღალ ტემპერატურაზე (148 °C-ზე ზემოთ), შედეგად მიღებული რეაქცია წარმოქმნის კანცეროგენულ ჰეტეროციკლურ ამინებს (HCAs). ასეთი რეაქცია ხდება ხორცის შემწვარი ან ტაფაზე შეწვისას. კრეატინის შემცველობა (ნედლი ცილის პროცენტულად) შეიძლება გამოყენებულ იქნას ხორცის ხარისხის ინდიკატორად.

დიეტური მოსაზრებები

კრეატინ-მონოჰიდრატი შესაფერისია ვეგეტარიანელებისთვის და ვეგანებისთვის, რადგან დანამატის წარმოებისთვის გამოყენებულ ნედლეულს არ აქვს ცხოველური წარმოშობა.

პალპაცია

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                                  პალპაცია

ბავშვის მუცლის პალპაცია

პალპაცია არის ხელების გამოყენების პროცესი სხეულის შესამოწმებლად, განსაკუთრებით დაავადების ან ავადმყოფობის აღქმის/დიაგნოსტიკის დროს. ჩვეულებრივ, ჯანდაცვის პრაქტიკოსის მიერ ხორციელდება, ეს არის სხეულში საგნის შეგრძნების პროცესი, რათა დადგინდეს მისი ზომა, ფორმა, სიმტკიცე ან მდებარეობა (მაგალითად, ვეტერინარს შეუძლია იგრძნოს ორსული ცხოველის კუჭი, რათა უზრუნველყოს კარგი ჯანმრთელობა და წარმატებული მშობიარობა).

პალპაცია ფიზიკური გამოკვლევის მნიშვნელოვანი ნაწილია; შეხების გრძნობა ისეთივე მნიშვნელოვანია ამ გამოკვლევაში, როგორც მხედველობა. ექიმებს უვითარდებათ სხეულის ზედაპირის ქვემოთ არსებული პრობლემების პალპაციის უნარი და შეუძლიათ აღმოაჩინონ ისეთი რამ, რასაც ვერ ახერხებენ მოუმზადებელი ადამიანები. მაღალი დონის უნარების მისაღწევად საჭიროა ანატომიის ოსტატობა და ბევრი პრაქტიკა. დახვეწილი ტაქტილური ნიშნების აღმოჩენის ან შემჩნევის და მათი მნიშვნელობისა თუ შედეგების ამოცნობის ცნებას ეწოდება მათი დაფასება (ისევე, როგორც ზოგად ლექსიკაში შეიძლება საუბარი რაიმეს მნიშვნელობის შეფასებაზე). მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი რამ არ არის საგრძნობი, რის გამოც დიაგნოზის დასადგენად ხშირად საჭიროა დამატებითი სამედიცინო ტესტები, როგორიცაა სამედიცინო ვიზუალიზაცია და ლაბორატორიული ტესტები. თუმცა, ბევრი სხვა პრობლემა საგრძნობია. მაგალითებია პულსი, მუცლის შებერილობა, გულის მღელვარება, ფრემიტუსი და სხვადასხვა თიაქარი, სახსრების დისლოკაცია, ძვლის მოტეხილობები და სიმსივნეები და სხვა.

იყენებს

პალპაციას იყენებენ ექიმები, აგრეთვე ქიროპრაქტიკოსები, ექთნები, მასაჟისტები, ფიზიოთერაპევტები, ოსტეოპათები და ოკუპაციური თერაპევტები, რათა შეაფასონ პაციენტის ქსოვილის ტექსტურა (როგორიცაა შეშუპება ან კუნთების ტონუსი), კონკრეტული ანატომიური ნიშნის სივრცითი კოორდინატების დასადგენად (მაგ. (მაგ. ტკივილის პროვოცირება წნევით ან დაჭიმვით). შეჯამებით, პალპაცია შეიძლება გამოყენებულ იქნას ან მტკივნეული უბნების დასადგენად და პაციენტების მიერ განცდილი ტკივილის კვალიფიკაციისთვის, ან ანატომიური ღირშესანიშნაობების სამგანზომილებიანი კოორდინატების დასადგენად პალპირებული სუბიექტის ზოგიერთი ასპექტის რაოდენობრივად დასადგენად.

პალპაცია ჩვეულებრივ გამოიყენება გულმკერდის და მუცლის გამოკვლევისთვის, მაგრამ ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას შეშუპების დიაგნოსტიკისთვის. პალპაცია ასევე პულსის გამოკვლევის მარტივი მეთოდია. მას იყენებენ ვეტერინარები ცხოველების ორსულობის შესამოწმებლად, ხოლო ბებიაქალები ნაყოფის პოზიციის დასადგენად.

ტაქტილური პალპაცია არის ერთ-ერთი უძველესი, უმარტივესი და ნაკლებად ძვირი მეთოდი თვალშიდა წნევის სავარაუდო შეფასებისთვის.

გაზომვისთვის ანატომიური ნიშნების რაოდენობრივი პალპაცია უნდა მოხდეს მკაცრი პროტოკოლების მიხედვით, თუ ადამიანს სურს განმეორებადი გაზომვების მიღწევა. პალპაციის პროტოკოლები, როგორც წესი, ეფუძნება კარგად აღწერილ განმარტებებს ანატომიური, ჩვეულებრივ, ჩონჩხის ღირშესანიშნაობების ადგილმდებარეობის შესახებ.

ანატომიური ღირსშესანიშნაობების განთავსება

ანატომიური ღირშესანიშნაობების დადგენა შეიძლება განხორციელდეს პალპაციის ორი პროტოკოლის გამოყენებით: 1) ხელით პალპაცია, რომელიც საშუალებას აძლევს ღირშესანიშნაობების სივრცით მდებარეობას ხელის გამოყენებით სამგანზომილებიანი (3D) ციფრული ფორმირებით ან არა, და 2) ვირტუალური პალპაცია 3D კომპიუტერის მოდელებზე, რომლებიც მიღებულია, მაგალითად, სამედიცინო გამოსახულებით.

ჩონჩხის ღირშესანიშნაობების ხელით პალპაცია 3D დიგიტალიზაციასთან ერთად (იხ. ტექსტი ქვემოთ განმარტებებისთვის).

                                            ჩონჩხის ღირშესანიშნაობების ვირტუალური პალპაცია.

ჩონჩხის ღირშესანიშნაობების ვირტუალური პალპაცია.

ჩონჩხის ნიშნების ხელით პალპაცია (ილუსტრირებულია აქ პაციენტის მხარზე, იხილეთ მარცხენა სურათი). პალპაციური ხელი დამაკმაყოფილებელი სიზუსტით (1 სმ-ზე დაბლა) ადგენს პალპაციურ ნიშნულებს. ამრეკლავი მარკერები არის სამეცნიერო პროტოკოლის ნაწილი და საშუალებას იძლევა შემდგომი რაოდენობრივი მოძრაობის ანალიზი ერთობლივი დარღვევების შემდგომი დაკვირვებისთვის.

ძვლის 3D მოდელზე განლაგებული ჩონჩხის ღირშესანიშნაობების ვირტუალური პალპაცია (აქ ილუსტრირებულია სამედიცინო ვიზუალიზაციის შედეგად მიღებული პაციენტის მუხლის მოდელზე, იხილეთ მარჯვენა სურათი). ძვლებზე ფერადი სფეროები მიუთითებს ჩონჩხის პალპაციურ ნიშნებზე. ეს მეთოდი რაოდენობრივ ხელით პალპაციასთან ერთად იძლევა სახსრის ქცევის სუბიექტური ვიზუალიზაციის საშუალებას კონკრეტული მოძრაობის ამოცანების დროს (მაგ., სიარული, კიბეზე ასვლა და ა.შ.).

ზემოაღნიშნული პროტოკოლები შეიძლება გამოყენებულ იქნას დამოუკიდებლად. მანუალური პალპაცია გამოიყენება კლინიკურ აქტივობებში სხვადასხვა მიზნებისთვის: მტკივნეული უბნების იდენტიფიცირება; აღჭურვილობის ცალკეული ნაწილების პოზიციონირება (ელექტრომიოგრაფიული ელექტროდები, აუსკულტაცია, გარე ნიშნები, რომლებიც გამოიყენება კლინიკური მოძრაობის ანალიზში ან სხეულის ზედაპირის სკანირებაში); ან მორფოლოგიური პარამეტრების გაზომვები (მაგ. კიდურის სიგრძე). მხოლოდ ვირტუალური პალპაცია სასარგებლოა სამედიცინო გამოსახულების ინდივიდუალური მორფოლოგიური პარამეტრების რაოდენობრივად დასადგენად: კიდურების სიგრძე; კიდურის ორიენტაცია; ერთობლივი კუთხე; ან მანძილი ჩონჩხის სხვადასხვა ადგილებს შორის.

როგორც ხელით, ასევე ვირტუალური პალპაციის პროტოკოლებიდან მიღებული მონაცემების გაერთიანება საშუალებას იძლევა მიაღწიოს დამატებით ანალიზს: სარეგისტრაციო პროტოკოლები, რომლებიც მიზნად ისახავს რეპროდუცირებადი კლინიკური კონვენციების მიხედვით მოძრაობის წარმოდგენისთვის საცნობარო ჩარჩოების აგებას; ძვალ-კუნთოვანი ანალიზის დროს სახსრის კინემატიკის ზუსტად მოდელირება; ორთოპედიული ხელსაწყოების ზუსტად გასწორება პაციენტის ინდივიდუალური ანატომიის მიხედვით; ან ანიმაციური პერსონაჟების შექმნისას ზედაპირის ტექსტურების შეფუთვა და მასშტაბირება მოძრაობის მონაცემებზე.

ზემოაღნიშნული აქტივობების სტანდარტიზებული განმარტებების გამოყენება იძლევა შედეგების უკეთეს შედარებასა და გაცვლას; ასეთი განმარტებები ასევე იძლევა მისაღები განმეორების უნარს სხვადასხვა წარმოშობის მქონე პირების მიერ (ფიზიოთერაპევტები, ექიმები, ექთნები, ინჟინრები და ა.შ.). თუ მკაცრად გამოიყენება, ეს განმარტებები საშუალებას იძლევა უკეთეს გაცვლას და შედეგების შედარებას პროცედურის სტანდარტიზაციის წყალობით. ანატომიური საეტაპო სტანდარტიზაციის გარეშე, პალპაცია მიდრეკილია შეცდომისკენ და ცუდად რეპროდუცირებადი.

ელასტოგრაფია

ფარისებრი ჯირკვლის პაპილარული კარცინომის, ავთვისებიანი სიმსივნის, ჩვეულებრივი ულტრაბგერითი (ქვედა სურათი) და ელასტოგრაფია (ზებგერითი ათვლის გამოსახულება; ზედა გამოსახულება). კიბო (წითელი) ბევრად უფრო მკაცრია, ვიდრე ჯანსაღი ქსოვილი.

დღესდღეობით, ელასტოგრაფიის სამედიცინო გამოსახულების მოდალობა ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას ქსოვილების სიხისტის დასადგენად. მანუალურ პალპაციას აქვს რამდენიმე მნიშვნელოვანი შეზღუდვა: ის შემოიფარგლება ექიმის ხელით მისაწვდომ ქსოვილებით, დამახინჯებულია ნებისმიერი შუალედური ქსოვილით და არის ხარისხობრივი, მაგრამ არა რაოდენობრივი. ელასტოგრაფიას შეუძლია გადალახოს მრავალი ეს გამოწვევა და გააუმჯობესოს პალპაციის სარგებელი.

ელასტოგრაფია შედარებით ახალი ტექნოლოგიაა და კლინიკაში ძირითადად ბოლო ათწლეულის განმავლობაში შევიდა. ყველაზე გამორჩეული ტექნიკა იყენებს ულტრაბგერით ან მაგნიტურ-რეზონანსულ ტომოგრაფიას (MRI) სიხისტის რუკის და ანატომიური გამოსახულების შესაქმნელად.

კომპიუტერული პალპაცია

მიუხედავად იმისა, რომ ფართოდ არ არის გავრცელებული ელასტოგრაფიის მეთოდებს შორის, კომპიუტერიზებული პალპაცია აქ საინტერესოა, რადგან ის არსებითად იყენებს პალპაციას სიხისტის გასაზომად, მაშინ როდესაც სხვა ტექნიკა მიიღებს მონაცემებს სხვა მეთოდების გამოყენებით. კომპიუტერული პალპაცია, რომელსაც ასევე უწოდებენ "ტაქტილური გამოსახულება", "მექანიკური გამოსახულება" ან "სტრესის გამოსახულება", არის სამედიცინო ვიზუალიზაციის მეთოდი, რომელიც გარდაქმნის შეხების გრძნობას ციფრულ გამოსახულებად. ტაქტილური გამოსახულება არის P(x,y,z) ფუნქცია, სადაც P არის ზეწოლა რბილი ქსოვილის ზედაპირზე გამოყენებული დეფორმაციის დროს და x,y,z არის კოორდინატები, სადაც P წნევა გაზომეს. ტაქტილური გამოსახულება მჭიდროდ მიბაძავს მანუალურ პალპაციას, ვინაიდან აპარატის ზონდი მის სახეზე დამაგრებული წნევის სენსორის მასივით მოქმედებს ადამიანის თითების მსგავსად კლინიკური გამოკვლევის დროს, ოდნავ დეფორმირებს რბილ ქსოვილს ზონდის მიერ და აღმოაჩენს შედეგად ცვლილებებს წნევის შაბლონში.

პალპაცია ზოგადი ანესთეზიის ქვეშ

პალპაცია ზოგადი ანესთეზიის ქვეშ ზოგჯერ აუცილებელია, მაგალითად, როდესაც საჭიროა მუცლის ან მენჯის ღრუს ღრმა სტრუქტურების პალპაცია, რადგან სხვაგვარად ეს გამოიწვევს პაციენტს მნიშვნელოვან დისკომფორტს და მუცლის კუნთების შემდგომ შეკუმშვას, რაც ართულებს გამოკვლევას. იგი გამოიყენება, მაგალითად, საშვილოსნოს ყელის კიბოს სტადიის დროს.

იხ.ვიდეო - Examination of the Liver - Clinical Examination

ბიბლია (მინი სერიალი)

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                ბიბლია (მინი სერიალი)

ბიბლია არის ათ ეპიზოდიანი ამერიკული მინისერიალი, რომელიც დაფუძნებულია ბიბლიაზე, შექმნილი და აღმასრულებელი პროდიუსერები მსახიობი რომა დაუნის და მისი მეუღლის მარკ ბერნეტის მიერ. ის გავიდა 2013 წლის მარტში History Channel-ზე.

სიუჟეტი მოქმედების დრო ბიბლიური ქრონოლოგიისა და ისტორიული კვლევის შედეგების მიხედვით, ფილმში ნაჩვენები ბიბლიური მოვლენების მოქმედებები მიეკუთვნება დაახლოებით შემდეგ ისტორიულ დროებს: ძვ.წ. XVIII საუკუნე ე. - აბრაამი, სოდომი და გომორა ძვ.წ. XIV საუკუნე ე. და მე-13 საუკუნე ძვ.წ. ე. - მოსე, გამოსვლა და იესო ნავეს ძე ძვ.წ. XII საუკუნე ე. - მსაჯულები, სამსონი და ფილისტიმელები ძვ.წ. XI საუკუნე ე. და მე-10 საუკუნე ძვ.წ. ე. - ისრაელი, მეფეები, საული და დავითი ძვ.წ VI საუკუნე ე. - ნაბუქოდონოსორ II და ბაბილონის ტყვეობა I საუკუნე ძვ.წ. — რომაული მმართველობა იუდეაში 1st საუკუნე – იესო ქრისტეს დაბადება და ცხოვრება ეპიზოდები ნომერი. ღმერთი ირჩევს აბრამს და უწოდებს მას აბრაამს; აგარი შობს ისმაელს (დაბ. 16); სარა შობს ისაკს (დაბ. 21); აბრაამის ერთგულების გამოცდა (დაბადება 22); ორი ანგელოზი ქალაქებში სოდომსა და გომორაში (დაბ. 19); მოსე გაიგებს, რომ ის ებრაელია, მოსე კლავს ჯარისკაცს და გარბის ეგვიპტეში (გამოსვლა 2) 3 მარტი, 2013 წ. მოსე ბრუნდება ეგვიპტეში; ეგვიპტის ათი ჭირი (გამოსვლა 7-11); მოსე მიჰყავს ისრაელიანებს ეგვიპტიდან; მოსე მიჰყავს ისრაელს წითელი ზღვის გავლით (გამოსვლა 14), მოსე იღებს ათი მცნებას სინას მთაზე (გამოსვლა 20); იესო ნავეს ძე ხდება ისრაელიანთა წინამძღოლი (კან. 31; იესო ნავეს ძე 1); იესო ნავეს ძე აგზავნის ჯაშუშებს იერიხოში; იერიხოს განადგურება. 2013 წლის 3 მარტი 3 აღთქმული მიწა იესო ნავეს ძემ დაიპყრო იერიხო (იესო ნავეს ძე, თავი 6); დალილა ღალატობს სამსონს, ისრაელის გმირს, რომელიც ებრძოდა ფილისტიმელებს (მსაჯულები 16). 2013 წლის 10 მარტი 4 სამეფო წინასწარმეტყველმა სამუელმა სცხო საული ისრაელის პირველ მეფედ (1 სამუელი 15); საულს შურს დავითის დიდება გოლიათთან ბრძოლაში დავითის გამარჯვების შემდეგ (1 სამუელ 17); მეფე დავითი ისრაელს ოქროს ხანას უწინასწარმეტყველებს, მაგრამ მალე აცდუნებს ბათშებას, მეომარი ურიას ცოლის სილამაზეს (2 სამუელ 11), ღმერთი აპატიებს დავითს, სოლომონი აშენებს ღვთის ტაძარს იერუსალიმში (1 მეფეები 6). 2013 წლის 10 მარტი 5 გადარჩენა ებრაელები მონობაში არიან ბაბილონში (იერ. 39); შადრაქმა, მეშაქმა და აბედნეგომ უარი თქვეს ოქროს კერპის წინაშე თაყვანისცემაზე (დან. 3); დანიელი ლომების ბუნაგში ჩააგდეს, მაგრამ ღვთისადმი რწმენამ იხსნა სიკვდილისგან (დანიელი 6); ებრაელებს უფლება მიეცათ დაბრუნებულიყვნენ იერუსალიმში (2 მატიანე 36 ეზრა 1). 2013 წლის 17 მარტი 6 იმედი ისრაელის რომაელთა ოკუპაციის დროს მთავარანგელოზმა გაბრიელმა მარიამს აცნობა, რომ ის შვილს გააჩენს (ლუკა 1); იოსები და მარიამი აღწერისთვის ბეთლემში მიდიან, სადაც იესო დაიბადა (ლუკა 2); წმინდა ოჯახი ეგვიპტეში გაიქცა (მათე 2); იუდეა ექვემდებარება პონტიუს პილატეს დაუნდობელ მმართველობას, იოანე ნათლისმცემელი ნათლავს იესოს (მათე 3); სატანა ცდუნებს იესოს უდაბნოში (მათე 4); იესო უწოდებს პეტრეს პირველ მოწაფეს (მათე 4). 2013 წლის 17 მარტი 7 მისია იესომ აჭამა ხუთი ათასი ადამიანი (მათე 14), იესომ აღადგინა ლაზარე მკვდრეთით (იოანე 11); იესო ვირზე ამხედრებული შედის იერუსალიმში, იესო აძევებს ფულის გადამცვლელებს ტაძრიდან (მარკოზი 11). 2013 წლის 24 მარტი 8 ღალატი კაიაფა არწმუნებს იუდას იესოს ღალატში, იესო მოწაფეებს ბოლო ვახშმის დროს აგდებს დაბნეულობაში, იესო ლოცულობს გეთსიმანიის ბაღში (მარკოზი 14), პეტრე მალხუსს ყურს ჭრის იესოს დაპატიმრების დროს, იესო კურნავს მალხუსს; იესო სინედრიონის წინაშე (მათე 26). 2013 წლის 24 მარტი 9 ვნება პეტრე უარყოფს ქრისტეს (ლუკა 22), იუდა ჩამოიხრჩო, კლაუდია სთხოვს პილატეს, არ აცვას იესო (მათე 27); პილატე ბრძანებს იესოს გაჯავრებას და ეკლებით გვირგვინი დაამყარონ (იოანე 19), იესოს სიკვდილი მიუსაჯეს (მათე 27), იესო ჯვარს აცვეს; იესოს დაკრძალვა (იოანე 19). 2013 წლის 31 მარტი 10 სიმამაცე მარიამ მაგდალინელი მიდის ქრისტეს საფლავთან და გაიგებს, რომ ის აღდგა (იოანე 20), იესო ავალებს მოწაფეებს, „წადით და ასწავლეთ ყველა ხალხი, მოინათლეთ ისინი მამისა და ძისა და სულიწმიდის სახელით“, სანამ ის მამასთან ამაღლდებოდა (Act). სულიწმიდა მოდის სულთმოფენობის დღეს (საქმეები 2); სტეფანეს ჩაქოლეს ფარისევლები (საქმეები 7), იესო უწოდებს პავლეს (საქმეები 9); მოწაფეების მოწამეობა, იოანე მოციქული კუნძულ პატმოსზე, იოანე იღებს გამოცხადებას - იესო დაბრუნდება და ვინც ინარჩუნებს იესოს რწმენას, დაჯილდოვდება. 2013 წლის 31 მარტი, რომელშიც შედის კეიტ დევიდ - მთხრობელი (10 ეპიზოდი) დიოგო მორგადო, როგორც იესო ქრისტე (5 ეპიზოდი) Dawood Shah [ინგლისური], როგორც მოციქული პიტერი (5 ეპიზოდი) პოლ ბრაიტველი, როგორც მალჩუსი (4 ეპიზოდი) რომა დაუნე, როგორც მერი, იესო). Revah, როგორც Mary Magdalene (4 ეპიზოდი) ადრიან შილერი, როგორც კაიაფასი (4 ეპიზოდი) ლუიზა დელამერი, როგორც კლაუდია (3 ეპიზოდი) მეთიუ გრავი, როგორც თომასი (3 ეპიზოდი) სიმონ კუნზი [ინგლისური], როგორც ნიკოდემუსი (3 ეპიზოდი), ჯუ -სეზიები) (2 ეპიზოდი) პოლ ფრიმენი, როგორც სამუელი (2 ეპიზოდი) უილიამ ჰუსტონი, როგორც მოსე (2 ეპიზოდი) მელია კრეილი, როგორც Bathsheba (2 ეპიზოდი) Duffer Labidin in Rოლი ურია (2 ეპიზოდი) ფრენსის მეგი როგორც მეფე საული (2 ეპიზოდი) კონ ო'ნილი პაველის როლში (1 ეპიზოდი) სტეფანი ლეონიდასი რაჰაბის როლში (1 ეპიზოდი) მოჰამედ მეჰდი ოუზანი სატანის როლში (2 ეპიზოდი) გარი ოლივერი აბრაჰამის როლში (2 ეპიზოდი) ენდრიუ სკარბორო, როგორც ჯოშუას ეპიზოდი (2 ეპიზოდი) ჯასა აჰლუვალია ახალგაზრდა დევიდის როლში (1 ეპიზოდი) ლენგლი კირკვუდი მოხუცი დევიდის როლში (1 ეპიზოდი) ნონსო ანოზი, როგორც სამსონი (1 ეპიზოდი) ჯეიკ კანუსო, როგორც დანიელი (2 ეპიზოდი) გოლიათი (1 ეპიზოდი) კიერსტონ უორინგი დელილას როლში (1 ეპიზოდი) ჯოზეფინ ბატლერი სარა სანა მუზიანის როლში [ინგლისური] მართა ანის ელკოჰენის როლში ლაზარეს საუნდტრეკი ფილმის მუსიკა დაწერეს ჰანს ციმერმა და ლორნ ბალფმა, ვოკალით ლიზა ჯერარდმა.

№ კომპოზიციის ავტორების დრო 1 "რწმენა" Hans Zimmer & Lorne Balfe, Vocals Lisa Gerrard 12:49 2 "დასაწყისში" Hans Zimmer and Lorne Balfe 3:47 3 "Roma's Lament" Hans Zimmer & Lorne Balfe, Vocals Lisa Gerrard 5:31 4 " 22 5 "მოგზაურობა" ჰანს ზიმერი და ლორნი ბალფე 3:18 6 "ზედეკია შვილები" ჰანს ზიმერი და ლორნ ბალფე 1:56 7 "დენიელი ლოცულობს" ჰანს ზიმერი და ლორნი ბალფე 2:12 8 " 2:16 10 "მეფე დევიდ" ჰანს ზიმერი და ლორნი ბალფე 1:42 11 "მე ვარ" ჰანს ზიმერი და ლორნი ბალფე, ვოკალი ლიზა ჯერარდი 3:45 12 "ილოცეთ ჩვენთვის" Hans Zimmer and Lorne Balfe 1:51 13 "Free Us" Hans Zimmer & Lorne Balfe E, ვოკალი ლიზა ჯერარდი 4:34 15 "შექმნა Choral" Hans Zimmer & Lorne Balfe 2:08 16 "Rise Up in Faith" Hans Zimmer & Lorne Balfe, Vocals Lisa Gerrard 2:45 გადაიღეს 22 მილიონი აშშ დოლარის მილიონი აშშ დოლარის მილიონი აშშ დოლარის ოდენობის მინისტრების გადაღება მოროკოში და სხვა ქვეყნებში. 

კრიტიკა პროექტმა მიიღო არაერთგვაროვანი შეფასებები კრიტიკოსებისგან, რომლებიც უარყოფითად იყვნენ განწყობილნი გმირებისა და სცენარის მიმართ, მაგრამ ამავე დროს აფასებდნენ გადაღების მასშტაბებს. თუმცა, სერიალმა წარმატებას მიაღწია რეიტინგებში, მიიპყრო 13 მილიონი მაყურებელი მისი პრემიერის ეპიზოდისთვის, რაც მას 2012–13 სატელევიზიო სეზონის ყველაზე ყურებად ახალ დრამატულ პროგრამად აქცევს.

პროექტმა დიდი წარმატება მოიპოვა რეიტინგებში არა მხოლოდ აშშ-ში, არამედ მთელ მსოფლიოში და DVD გაყიდვებმა დაამყარა რეკორდი მინი სერიების მთელი ისტორიის მანძილზე, რამაც პროდიუსერებმა გადასცეს შოუ კინოთეატრებში. მინი-სერიალი გადაკეთდება სამსაათიან ფილმად ფართო გამოშვებისთვის. პროგრამა 2013 წელს იყო ნომინირებული პრაიმტაიმის ემის სამ ჯილდოზე. ბარაკ ობამას ორეული მინი-სერიალი „ბიბლია“ გააკრიტიკეს მოჰამედ მეჰდი ოუზანისთან (რომელიც სატანის როლს ასრულებს) და აშშ-ს პრეზიდენტ ბარაკ ობამას მსგავსების გამო. მსგავსება პირველად გლენ ბეკმა აღნიშნა პირველი ეპიზოდის პრემიერის დროს.

History Channel-ის პასუხი: History Channel დიდ პატივს სცემს პრეზიდენტ ობამას. მინი-სერიალი „ბიბლია“ საერთაშორისო მსახიობების მონაწილეობით შეიქმნა. სამწუხაროა, რომ ზოგიერთმა ეს ცრუ მსგავსება მოახდინა ობამასა და სატანას შორის (მოჰამედ მეჰდი ოზანნი).

ბარნეტი და დაუნი რეაგირებენ: "ეს აბსურდია. მსახიობი, რომელიც სატანის როლს ასრულებდა, მეჰდი ოზანი, ძალიან ცნობილი მაროკოელი მსახიობია. ბარაკ ობამას არჩევამდე მეჰდი ოუზანი ასევე თამაშობდა ბოროტ როლებს ბიბლიაზე დაფუძნებულ.

იხ. ვიდე ფილმებში." ბიბლიის სილამაზე და ისტორია“.

იხ. ვიდეი - The Bible Episode 01 - In The Beginning

იხ. ფილმი რუსულ ენაზე ბმულზე

რობერტ ფიცო

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

                            რობერტ ფიცო

რობერტ ფიცო (სლოვაკ. Robert Fico; დ. 15 სექტემბერი 1964, ტოპოლჩანი, სლოვაკეთი) — სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრი 2023 წლის 25 ოქტომბრიდან. აღნიშნული თანამდებობა ეკავა ასევე 2006-2010 და 2012-2018 წლებში.

წარსულში კომუნისტური პარტიის წევრი იყო, ხოლო 90-იანი წლების ბოლოს დააარსა სოციალ-დემოკრატიული პარტია. პირველი მთავრობა ჩამოაყალიბა 2006 წელს და თანამდებობა ეკავა 2010 წლამდე. მოგვიანებით პრეზიდენტმა გაშპაროვიჩმა შესთავაზა მთავრობის ფორმირება, მაგრამ უარი თქვა და მთავრობა ჩამოაყალიბა ივეტა რადიჩოვამ. 2012 წელს ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში მისი პარტიის გამარჯვებისთანავე ჩამოაყალიბა დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ პირველი ერთპარტიული მთავრობა.

ფიცოს ხელისუფლების საერთაშორისო პოლიტიკა დიდწილად მიმართული იყო მის კავშირებზე რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინსა და უნგრეთის პრემიერ-მინისტრ ვიქტორ ორბანთან. ორბანის მსგავსად რობერტ ფიცოც ევროკავშირის მტკიცე კრიტიკოსია. აკრიტიკებდა უკრაინაში შეჭრის შემდეგ რუსეთისათვის დაკისრებულ სანქციებს. 2023 წელს თანამდებობის მესამედ დაკავების შემდეგ სამხედრო დახმარება შეუჩერა უკრაინას. ის „რუსეთთან ურთიერთობის სტანდარტიზაციის“ მომხრეა.

2024 წლის15 მაისს სლოვაკეთის დედაქალაქ ბრატისლავიდან 180 კილომეტრში მდებარე სოფელ ჰანდლოვაში ფიცოს ცეცხლსასროლი იარაღიდან ესროლეს. შემთხვევა მთავრობის გასვლითი სხდომის დასრულების შემდეგ მოხდა, როდესაც რობერტ ფიცო მივიდა ხალხთან, რომელიც მთავრობის მეთაურს ესალმებოდა. პრემიერს ამ დროს ესროლა იურაი ჩინტულამ, სლოვაკმა მწერალმა და პოეტმა. ფიცოს რამდენიმე ოპერაცია ჩაუტარდა, თუმცა მისი მდგომარეობა მძიმედ რჩებოდა. ჯანმრთელობის გაუმჯობესების შემდეგ, 31 მაისს საავადმყოფოდან გაწერეს.

შეერთებული შტატები

ფიკო იყო მეზობელ ჩეხეთსა და პოლონეთში აშშ-ის ახალი ანტიბალისტიკური რაკეტებისა და რადარის სისტემების ერთჯერადი დაგეგმილი მშენებლობის ხმაურიანი მოწინააღმდეგე  და მისი ერთ-ერთი პირველი ნაბიჯი იყო სლოვაკეთის ჯარების ერაყიდან გაყვანა. ლაპარაკი "ერაყში ნებისმიერ დემოკრატიაზე ფანტაზიაა" და რომ "უსაფრთხოების მდგომარეობა [ერაყში] კატასტროფულია" 2013 წლის ნოემბერში ფიკო ეწვია აშშ-ს პრეზიდენტ ბარაკ ობამას ვაშინგტონში, სადაც ისაუბრეს აშშ-სლოვაკეთის პარტნიორობაზე, რომელიც ფიკოს სპიკერმა თქვა, რომ "დაფუძნებულია საერთო დემოკრატიულ ღირებულებებსა და პრინციპებზე", რის შემდეგაც მან დაადასტურა სტრატეგიული პარტნიორობა ორ ქვეყანას შორის. 2023 წლის თებერვალში ფიკო და SMER-SD იყვნენ სლოვაკეთ-ამერიკული თავდაცვის თანამშრომლობის შეთანხმების ხმამაღალი მოწინააღმდეგეები, როგორც არახელსაყრელი სლოვაკეთისთვის, თავს ესხმოდნენ ედუარდ ჰეგერის კაბინეტს, განსაკუთრებით თავდაცვის მინისტრს იაროსლავ ნაას, ასევე პრეზიდენტ ზუზანა ჩაპუტოვას, ადანაშაულებდნენ ამ უკანასკნელს "ამერიკელ სამხედრო ინტერესებში" და "ამერიკელ პოლიტიკურ ინტერესებში". სლოვაკეთი.

2025 წლის თებერვალში ფიკო დადასტურდა მომხსენებლად 2025 წლის კონსერვატიული პოლიტიკური სამოქმედო კონფერენციაზე.

ისრაელი

2023 წლის ოქტომბერში ფიცომ დაგმო ჰამასის მიერ ხელმძღვანელობით განხორციელებული თავდასხმა ისრაელზე, მაგრამ უარყო მოსაზრებები ღაზას სექტორის მიწასთან გასწორების ან ჰუმანიტარული დახმარების უარყოფის შესახებ ამ მხარეში. 2023 წლის დეკემბერში მან გააკრიტიკა ევროკავშირის „თვალთმაქცობა“, რომელიც, მისი თქმით, არ სურდა ღაზას სექტორში მშვიდობიანი მოსახლეობის დაღუპულთა მაღალ რაოდენობაზე საუბარი.

ურთიერთობა მედიასთან

პრესკონფერენციების დროს ის ხშირად სიტყვიერად ესხმის თავს, ამცირებს და დასცინის დღევანდელ ჟურნალისტებს, ხშირად ადანაშაულებს მათ მიკერძოებულობაში და მის მთავრობაზე თავდასხმაში. რამდენჯერმე მან ღიად და ჩანაწერში გამოიყენა უხამსი სიტყვები კონკრეტული ჟურნალისტების მიმართ, როგორიცაა "იდიოტები", "პირები", "მეძავები", "გველები" და "ჰიენები". ის ასევე ჩაწერილია ჟურნალისტების ფიზიკურ გარეგნობაზე დაცინვისას. 2009 წელს ფიკომ არაერთხელ უწოდა სლოვაკეთის პრესა, როგორც „ახალი ოპოზიციური ძალა“, რომელიც მიკერძოებული იყო და ზიანს აყენებდა ეროვნულ და სახელმწიფო ინტერესებს. ფიკომ ასევე დაადანაშაულა პრესა „უბრალო ხალხის უკან დგომაში“  2012 წლის ივლისში ფიკომ გამოაცხადა „მარადიული მშვიდობა“ მას და სლოვაკეთის პრესას შორის. მან ასევე განაცხადა, რომ სურს შეცვალოს თავისი დამოკიდებულება მედიის მიმართ და განაცხადა, რომ „მგონი საკმარისია“ და რომ არ გეგმავს შემდგომ სასამართლო პროცესებს მედიასაშუალებების წინააღმდეგ, გარდა არაჩვეულებრივი სიტუაციებისა. ფიკომ შემდგომში თქვა: „ამაზე [სარჩელებზე] წარმოუდგენელი ენერგია უნდა დახარჯო, ეს ნიშნავს კონფლიქტის რამდენიმე წელიწადს, ერთ კონფლიქტს ჩვეულებრივ ხუთი ან ექვსი წელი სჭირდება [გადაჭრას]“. მან დაამატა, რომ სარჩელი მოიცავს „იურიდიულ გადასახადს, ადვოკატის გადახდას და ყველაფერს, რაც ირგვლივ“.2016 წლის ნოემბერში ფიკომ უწოდა ჟურნალისტებს, რომლებიც მას კითხავდნენ სახელმწიფო შესყიდვების წესების შესახებ ბრალდებებთან დაკავშირებით, სლოვაკეთის ევროკავშირის თავმჯდომარეობის დროს, როგორც "ბინძური, ანტისლოვაკიელი მეძავები". მან ასევე განაცხადა, რომ ბრალდებები იყო მიზანმიმართული თავდასხმა ევროკავშირის ქვეყნის პრეზიდენტობის შელახვის მიზნით.

2021 წლის ნოემბერში ფიკომ ჟურნალისტებს უწოდა „სოროსის ღორების კორუმპირებული ბანდა, რომელსაც წყალი უკვე დუღს“. მათ სურთ მისი „განადგურება“ და „აწარმოებენ ჯიჰადს მის წინააღმდეგ“. 2022 წელს ფიკომ არაერთხელ განაცხადა, რომ ჟურნალისტები წარმოადგენდნენ „ორგანიზებულ დანაშაულებრივ ჯგუფს, რომლის მიზანი იყო სლოვაკეთის სახელმწიფოებრიობა დაარღვიოს“ და მოუწოდა სლოვაკეთის პოლიციას გამოეძიათ ისინი. 2023 წლის ივნისში, რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე სთხოვეს ფიკოს, შეეწყვიტა ჟურნალისტების შევიწროების ლეგიტიმაცია. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც ფიკომ მონაწილეობა მიიღო დისკუსიაში დანიელ ბომბიჩთან, სლოვაკ იუთუბერთან, რომელიც ცნობილია დენი კოლარის სახელით, რომლის დაპატიმრების შესახებ სამი საერთაშორისო ორდერი იყო გაცემული სავარაუდო ონლაინ შევიწროებისა და ექსტრემისტული დანაშაულების გამო. მატეი პრიბელსკიმ, Aktuality.sk-ის ჟურნალისტმა, რომელიც აშუქებდა დისკუსიას, მიიღო მრავალი სიძულვილის შემცველი მესიჯი და კომენტარი, მათ შორის ძალადობის მოწოდებები, მას შემდეგ რაც ბომბიკმა სთხოვა თავის მიმდევრებს „გაეცათ კომენტარები და შთაბეჭდილებები“ პრიბელსკისთვის და თქვა, რომ „ანგარიშების გასწორება მოჰყვება“. RDF ამტკიცებდა, რომ ფიკო აკანონებდა ჟურნალისტების შევიწროებას დისკუსიაში მონაწილეობით და არ გმობდა პრიბელსკის წინააღმდეგ ძალადობის მოწოდებებს.

პირადი ცხოვრება

ურთიერთობები

ფიკოს ჰყავს ორი და-ძმა, უმცროსი და ლუსია და უფროსი ძმა ლადისლავი. ფიცო დაქორწინებულია სვეტლანა ფიკოვაზე (ძვ. სვობოდოვა), იურისტი და ასოცირებული პროფესორი ჟილინადან. ისინი თანაკლასელები იყვნენ მაშინ, როდესაც ორივე სწავლობდა სამართლის კომენიუსის უნივერსიტეტში, ბრატისლავაში და ისინი დაქორწინდნენ 1988 წელს.] მათ ჰყავთ ერთი ვაჟი, მიხალი (დ. 1994 წ.), რომელიც სწავლობდა ბრატისლავის ეკონომიკურ უნივერსიტეტში. ქორწინების მიუხედავად, ფიკო 2019 წლიდან მეუღლესთან ერთად არ ცხოვრობს და არცერთ ოფისს არ ესწრებამასთან დაკავშირებული მოვლენები. ყოველ შემთხვევაში, 2020 წლიდან ფიკო პრაქტიკაში ღია ურთიერთობას ფლობს კატარინა სალაიოვასთან, ორივე არაერთხელ უნახავს დღესასწაულებზე.

ჯანმრთელობა

2016 წლის აპრილში ფიკოს ჩაუტარდა კორონარული სამმაგი შემოვლითი ოპერაცია ბრატისლავაში, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებათა ეროვნულ ინსტიტუტში.

2019 წლის დეკემბერში ფიკომ დატოვა მიმართულება - სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ყოველწლიური კონგრესი, რათა მიეღო სამედიცინო მკურნალობა მაღალი წნევის გამო.

2021 წლის ზაფხულში, საბერძნეთში შვებულების დროს, ფიკო საუზმის დროს გავიდა. მეზობელი მაგიდიდან გერმანელი კარდიოლოგი დაეხმარა, ფიქრობდა, რომ ინფარქტი ჰქონდა. იგი გადაიყვანეს საავადმყოფოში, სადაც ექიმებმა დაადგინეს, რომ ეს იყო COVID-19, რამაც სიცხესთან და არტერიულ წნევასთან ერთად გამოიწვია მისი გონების დაკარგვა. მომდევნო რამდენიმე დღის განმავლობაში კრეტაზე ფიკო კარანტინში დარჩა.

2024 წლის 15 მაისს ფიკოს მკვლელობის მცდელობისას რამდენჯერმე ესროლეს და შემდგომში გადაიყვანეს ფ.დ. რუზველტის საავადმყოფო ბანსკა ბისტრიცაში. გავრცელებული ინფორმაციით, ფიკო თავდასხმის შემდეგ "სიცოცხლისთვის საშიშ" მდგომარეობაში იმყოფებოდა, მას ჭრილობები ჰქონდა მუცლის, მკლავებისა და ფეხების არეში, მაგრამ გადაუდებელი ოპერაციის შემდეგ სტაბილიზირებული იყო.

რელიგია

ფიკოს იშვიათად უსაუბრია თავის რელიგიურ ცხოვრებას საჯაროდ. 1984 წელს ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტურ პარტიაში გაწევრიანების შესახებ განცხადებაში ფიკომ განაცხადა, რომ ის იყო „მკაცრად ათეისტი“, როგორც ეს იყო საჭირო იმისათვის, რომ მიეღოთ. განაცხადს დამატებული კოლეჯის ჩვენების მიხედვით, მას ჰქონდა „მეცნიერული მარქსისტულ-ლენინური მსოფლმხედველობა“ და „არავითარი პრობლემა რელიგიასთან დაკავშირებით“.

2014 წლის საპრეზიდენტო საარჩევნო კამპანიის დროს სარეკლამო ვიდეოში ფიკომ თქვა, რომ ის გაიზარდა კათოლიკურ ოჯახში და თავს კათოლიკედ თვლის. მან ისაუბრა მის ნათლობაზე, წმიდა ზიარებაზე, დადასტურებაზე და იმაზე, თუ როგორ იმოქმედა კათოლიკურმა რწმენამ მის ბავშვობაზე. მან თქვა: „შესაძლოა, ჩემი პროფილი კათოლიკურ ეკლესიასთან დაკავშირებით რომ გავაკეთო, KDH-ის ნებისმიერ დეპუტატზე უკეთესი ვიქნებოდი“. მან ასევე აღწერა ბაბუასთან გაზრდილი ადამიანი, რომელიც "ძალიან მკაცრად პატივს სცემდა სტანდარტული ქრისტიანული ცხოვრების წესებს", თქვა, რომ ამან მასზე დიდი გავლენა მოახდინა. პატრიკ დუბოვსკი, ისტორიკოსი და ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტის ყოფილი მკვლევარი, მიიჩნევს, რომ ეს არის საზოგადოებრივი აზრის მანიპულირების მცდელობა, რადგან „დადასტურება პირდაპირ ეწინააღმდეგებოდა კომუნისტური პარტიის წევრობას, რომლის პოლიტიკური პროგრამა ათეიზმზე იყო დაფუძნებული“. კომუნისტების პერიოდში რელიგიურად აქტიური ადამიანები სასტიკად დევნიდნენ, განსაკუთრებით 77-ე ქარტიის რეპრესიების შემდეგ.

სატელევიზიო დებატების დროს ფიკომ უარი თქვა პასუხის გაცემაზე ტელეწამყვანის კითხვაზე, არის თუ არა ის ქრისტიანი თუ ათეისტი და თქვა, რომ მას ეს პირად საქმედ მიაჩნია. ზიარებებთან დაკავშირებით ფიკომ თქვა, რომ იგი ჩვილად მოინათლა და ამის შემდეგ მოჰყვა წმინდა ზიარება, როგორც მისი თქმით, ეს იყო ყველა ბავშვთან, რომელიც გაიზარდა მის მშობლიურ სოფელში.

ენა

მშობლიური სლოვაკური ენის გარდა, ფიკო თავისუფლად ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს.

სავარაუდო ქორწინების გარეშე ურთიერთობა

2010 წლის აგვისტოში ფიკო გადაიღეს ღამით ბრატისლავის ცენტრში ქალთან ერთად, რომელიც მოგვიანებით გაირკვა, რომ იყო 25 წლის იანა ჰალასზოვა, მიმართულება - სოციალ-დემოკრატიული პარტიის შტაბის მდივანი. მოგვიანებით გაირკვა, რომ ჰალასოვას მიენიჭა ფართო პრივილეგიები, მათ შორის საკუთარი პარკირების ადგილი პარლამენტის ავტოსადგომზე, წევრის გარეშე. გარდა ამისა, მის დამც და დედინაცვალმაც ცოტა ხნის წინ დაინიშნა სამუშაოები სხვადასხვა სამინისტროში.2013 წლის აგვისტოში, ფიკო გადაიღეს, როდესაც ეხუტებოდა და კოცნიდა თავის ახლანდელ მდივან ჰალასოვას, მას შემდეგ, რაც წაიყვანეს იგი კერძო ვახშამზე შატოში ჩერენში, ბრატისლავიდან 160 კილომეტრში. ფოტოებმა კიდევ ერთი სპეკულაცია გამოიწვია მათი ურთიერთობის ნამდვილ ბუნებაზე, ასევე გამოიყენა თუ არა მან საჯარო სახსრები სადილის გადასახდელად.

იხ.ვიდეო - „განსხვავებული აზრის უფლება ევროკავშირში აღარ არსებობს" - რობერტ ფიცო, სლოვაკეთის პრემიერ-მინისტრი