F-35 Lightning II

                 F-35 Lightning II

ის საჰაერო ძალების F-35A თვითმფრინავი ფლორიდის

სანაპიროსთან ფრენისას, 2013 წლის მაისი.

F-35A Lightning II
ფუნქცია	სტელსის მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავი
წარმოება	Lockheed Martin Aeronautics
პირველი გაფრენა	15 დეკემბერი, 2006
წარდგენა	2016[1]–2018
სტატუსი	პირველადი წარმოება, აშშ-ის სამსახურში, როგორც სასწავლო თვითმფრინავი
წარმოების წელი	2006 წლიდან დღემდე
რაოდენობა	13 საცდელი + 10 სერიული
ღირებულება	F-35A: 122 მილიონი აშშ-ის დოლარი(ზღვრული ღირებულება, 2011) F-35B: $150 მილიონი (საშუალო ღირებულება, 2011) F-35C: $139.5 მილიონი (საშუალო ღირებულება, 2011) F-35A-ს იარაღთა სისტემის განყოფილების ფასია $183.5 მილიონი (FY 2011)
გაუმჯობესებული	X-35

ფ-35ბვერტიკალური აფრენისას

 კვლევის სტადიაზე მყოფი ერთადგილიანი, ერთ ძრავიანი, მეხუთე თაობის მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავი. იგი გათვლილია საიერიშო, სადაზვერვო და საჰაერო თავდაცვის მისიებისთვის სტელსის ტექნოლოგიების გამოყენებით. F-35-ს გააჩნია სამი ძირითადი მოდელი: პირველი გათვლილია მოკლე გარბენით აფრენა-დაჯდომაზე, მეორე — ვერტიკალურ აფრენა-დაჯდომაზე, ხოლო მესამე — სპეციალურად ავიამზიდებისთვის.

F-35 წარმოიშვა Lockheed Martin X-35-სგან, რომელიც, თავის მხრივ, წარმოადგენს პროგრამის Joint Strike Fighter (JSF) ფარგლებში შექმნილ პროდუქტს. JSF პროგრამას ახორციელებს აშშ-ის მთავრობა, გაერთიანებული სამეფოსა და სხვა რამდენიმე ქვეყნის მთავრობის დამატებითი სახსრებით. პარტნიორი ქვეყნები წარმოადგენენ ან ნატოს წევრებს, ან აშშ-ის მოკავშირეებს. F-35-მა თავისი პირველი გაფრენა 2006 წლის 15 დეკემბერს განახორციელა.

აშშ აპირებს სულ 2 443 ასეთი თვითმფრინავის შეძენას, რომელთა საერთო ღირებულება აღწევს 323 მილიარდ დოლარს, რაც ყველაზე ძვირადღირებული თავდაცვითი პროგრამა იქნება, რაც კი ოდესმე განხორციელებულ ამ ეტაპზე 5-თე თაობის ესკადრილია მსოფლიოში მხოლოდ ამერიკას აქვს.

ავარიები და მნიშვნელოვანი ინციდენტები

F-35 სტატისტიკურად უსაფრთხო სამხედრო თვითმფრინავია, რომელიც აღწერილია, როგორც F-16-ზე ორჯერ უფრო უსაფრთხო.  მიუხედავად ამისა, 2014 წლიდან მოყოლებული, ათზე მეტი თვითმფრინავი ჩამოვარდა ან სხვა ინციდენტებში მონაწილეობდა, რამაც ადამიანები იმსხვერპლა, მძიმედ დაშავდა ან თვითმფრინავი გაანადგურა. ზოგიერთი მათგანი ოპერატორის შეცდომით იყო გამოწვეული; ზოგი კი მექანიკური პრობლემებით, რომელთაგან ზოგიერთი მთელ პროგრამას უკან აბრუნებდა. 

2026 წლის აგვისტოს მდგომარეობით  , ძირითადად აშშ-ში მოხდა 12 ავარია, რამაც F-35-ის კორპუსის დაკარგვა გამოიწვია. 

F-35-ის ერთადერთი ცნობილი ფატალური კატასტროფა 2019 წლის 9 აპრილს მოხდა, როდესაც იაპონიის საჰაერო თავდაცვის ძალების F-35A წყნარ ოკეანეში აომორის პრეფექტურის აღმოსავლეთით , დაახლოებით 0.9 მახის სიჩქარით ჩამოვარდა.  ავარიის ანგარიშში მიზეზად პილოტის სივრცითი დეზორიენტაცია დასახელდა . პილოტის ნეშტი და საბორტო ჩამწერი ამოღებულია, თუმცა მონაცემების ამოღება ვერ მოხერხდა, ხოლო თავად ნამსხვრევები ვერ იქნა აღმოჩენილი. 

2026 წლის 31 ივლისს, აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა ​​​​კორპუსის F-35B ჩამოვარდა და განადგურდა საზღვაო ქვეითთა ​​​​საჰაერო ბაზა მირამარში, სან დიეგოში, კალიფორნია. პილოტმა უსაფრთხოდ კატაპულტირება მოახდინა.

2026 წლის ირანის ომი

2026 წლის 19 მარტს, ირანის ომის დროს , აშშ-ის F-35, რომელიც ირანის თავზე საბრძოლო მისიას ასრულებდა, იძულებული გახდა ავარიული დაშვება განხორციელებულიყო რეგიონულ საჰაერო ბაზაზე.  ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა განაცხადა, რომ მან „სერიოზულად დააზიანა“ F-35.  ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც F-35 მტრის ცეცხლით დაზიანდა მას შემდეგ, რაც ის 2018 წელს საბრძოლო მოქმედებებში იქნა გამოყენებული.  ეს ასევე იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ირანმა ჩაჭრა აშშ-ის ნებისმიერი თვითმფრინავი.  თვითმფრინავი უსაფრთხოდ დაეშვა. 

2026 წლის 15 სექტემბერს, კონგრესის ბიუჯეტის ოფისმა გამოაქვეყნა ანგარიში „ირანის წინააღმდეგ საბრძოლო ოპერაციების ღირებულების შეფასება“, რომელშიც ჩამოთვლილი იყო F-35A-ს „ბრძოლაში დანაკარგი“, რომლის შეკეთება, მისი შეფასებით, 50 მილიონი დოლარის ღირებულების ან შეცვლა შესაძლებელი იქნებოდა საწყისი ერთეულის ღირებულებით 120 მილიონი დოლარის ოდენობით. 

დიდი ბრიტანეთის F-35-ის ექსპორტი ისრაელში და სამართლებრივი დავა

გაერთიანებული სამეფოს მონაწილეობა F-35 პროგრამაში ღაზას ომის დროს პოლიტიკური და სამართლებრივი დავის საგანი გახდა . 2024 წლის სექტემბერში, ბრიტანეთის მთავრობამ შეაჩერა 29 იარაღის ექსპორტის ლიცენზია მას შემდეგ, რაც დაასკვნა, რომ არსებობდა აშკარა რისკი, რომ შესაბამისი ნივთები შეიძლება გამოყენებულიყო ღაზაში საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის სერიოზული დარღვევების ჩასადენად ან ხელშესაწყობად. მრავალეროვნული F-35 პროგრამის კომპონენტების მიწოდების ლიცენზიები გამონაკლისს წარმოადგენდა იმ შემთხვევაში, თუ მთავრობას არ შეეძლო ისრაელის, როგორც საბოლოო მომხმარებლის იდენტიფიცირება. მინისტრები ამტკიცებდნენ, რომ პროგრამაში გაერთიანებული სამეფოს ყველა მიწოდების შეჩერება დაარღვევდა F-35-ის გლობალურ მიწოდების ჯაჭვს და სერიოზულ შედეგებს მოიტანდა გაერთიანებული სამეფოს, ნატოს მოკავშირეების და სხვა საერთაშორისო პარტნიორების თავდაცვისთვის. ^{[ 592 ]}

პალესტინის ადამიანის უფლებათა დამცველმა ორგანიზაციამ „ალ-ჰაკმა“ F-35-ის გამონაკლისი სასამართლო განხილვის პროცესში გაასაჩივრა. ​​2025 წლის ივნისში, დიდი ბრიტანეთის უზენაესმა სასამართლომ საჩივარი არ დააკმაყოფილა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მრავალეროვნული პროგრამის სტრუქტურა ნიშნავდა, რომ ისრაელისთვის მიწოდებული F-35 თვითმფრინავები შეიცავდა დიდ ბრიტანეთში წარმოებულ კომპონენტებს, თუმცა დაადგინა, რომ ცენტრალური საკითხი ეხებოდა მთავრობის მონაწილეობას მრავალმხრივ თავდაცვის პროგრამაში, რომელსაც მინისტრები ეროვნული და საერთაშორისო უსაფრთხოებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან საკითხად მიიჩნევენ. სასამართლომ დაასკვნა, რომ ეს „მწვავედ მგრძნობიარე და პოლიტიკური საკითხი“ აღმასრულებელი ხელისუფლებისთვისაა, რომელიც ანგარიშვალდებულია პარლამენტისა და ამომრჩევლის წინაშე და არა სასამართლოებისთვის. 

„ალ-ჰაკმა“ გადაწყვეტილების გასაჩივრება სცადა იმ მოტივით, რომ გამონაკლისი შეუთავსებელი იყო დიდი ბრიტანეთის საერთაშორისო სამართლის ვალდებულებებთან და მის მიერ იარაღის ექსპორტის კონტროლთან. 2025 წლის ნოემბერში სააპელაციო სასამართლომ უარი თქვა შემდგომი სააპელაციო საჩივრის შეტანაზე და F-35-ის გამონაკლისი ძალაში დატოვა.

იხ. ვიდეო

მომზადება ვოკალში -   პროფესიონალი   მომღერალი   ოპერის სოლისტი    მრავალი    კონკურისის      ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს     ვოკალში საოპერო,    კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება,     დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით,      სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64

ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949