ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -
ფანტასტიკური სიმფონია (ბერლიოზი)
ლეიტმოტივი სიმფონიის - ,, თემა მიჯნური''
(ფრანგ.Symphonie fantastique) ჰექტორ ბერლიოზის შემოქმედებაში საუკეთესო ნაწარმოებად ითვლება. ამავე დროს ფრანგული პროგრამული სიმფონიის ერთ-ერთი შესანიშნავი ქმნილებაა. სიმფონია ავტობიოგრაფიული ხასიათისაა. ბერლიოზმა იგი მაშინ დაწერა, როდესაც შეყვარებული იყო ცნობილ ინგლისელ მსახიობზე - ჰარიეტ სმიტსონზე. ამას მოწმობს სიმფონიის ქვესათაურიც - „ეპიზოდი მსახიობის ცხოვრებიდან“. სიმფონიის მხატვრული ღირსება ავტობიოგრაფიულ შინაარსზე უფრო ფართოა. იგი მსოფლიო რომანტიკული ეპოქის ერთ-ერთი საუკეთესო ძეგლია. „ფანტასტიკური სიმფონიის“ ბერლიოზის ეპოქის შესანიშნავი ძეგლიცაა, რომელიც გადაგვიშლის მე-19 საუკუნის20-ანი წლების ბერლიოზის თანამედროვეთა სულიერ სამყაროს. ხუთივე ნაწილი შექმნილი და შთაგონებულია მისივე მგზნებარე სიყვარულის ისტორიით, გაერთიანებულია ერთი თემით - ლაიტმოტივით. ეს არის სატრფოს სახე, რომელსაც კომპოზიტორმა „აკვიატებული იდეა“ უწოდა. საინტერესოა სიმფონიის ახალი მხატვრული ჩანაფიქრი, სადაც გმირის ფიქრები და განცდები წარმოგვიდგებიან მუსიკალური სახეების საშუალებებით. თვით შეყვარებულთა მუსიკალური სახე წარმოადგენს მელოდიას. აქ წამყვანი როლი ენიჭება ლეიტთემიანობას. სატრფოს ლეიტთმა სიმფონიის ნაწილებში განიცდის სხვადასხვა ტემბრულ ცვლილებებს.
ფანატასტიკური სიმფონია შედგება 5 ნაწილისაგან ხუთივე ნაწილს აქვს სათაური, სადაც მოცემულია შესაბამისი ნაწილების შინაარსი:
ოცნებანი და ვნებანი
მეჯლისზე
სცენა მინდვრად
სამსჯავროზე სვლა
ღამის სიზმარი - ქაჯების ორგია
სიმფონიის შინაარსი ასეთია: ახალგაზრდა შეყვარებულს ვერ აუტანია სიყვარულის მწარე განცდები და მიიღო ოპიუმი, რომელიც არ აღმოჩნდა საკმარისი მისი სიკვდილისათვის. ის იძინებს ღრმად და ესიზმრება ფანტასტიკური სცენები. მას ეჩვენება რომ კლავს თავის სატრფოს, რის გამოც სიკვდილით დასჯიან. სიკვდილის შემდეგ ის მოხვდება ქაჯების ორგიაზე, სადაც ხვდება თავის შეყვარებულს, რომელიც გამოყვანილია ეშმაკის სახით. სიმფონიის შესავალი სევდიანი, მელანქოლიური ხასიათისაა. ლეიტმოტივი - სატრფოს სახე - ჩნდება ხუთივე ნაწილში.
1 ნაწილი - ოცნებანი და ვნებანი - იწყება ნელი შესავლით. მისი თემა აღებულია ბერლიოზის ახალგაზრდული წლების რომანსიდან ”ესტელა”. მთავარი თემები ემყარება სატრფოს ლეიტმოტივს, თვითონ თემა მელოდიური სიმდიდრით არ გამოირჩევა, მაგრამ საორკესტრო თანხლება ანიჭებს მეტ სილამაზეს. პირველნაწილი დაწერილია სონატური ალეგროს ფორმაში, მაგრამ მთავარი და დამხმარე პარტიები ენათესავებიან ერთმანეთს. დამუშვება შეიცავს დაძაბულობის სამ ტალღას. პირველ ნაწილში ტარდება მთავარი და დამხმარე პარტიის თემები, მეორე ტალღაში ვითარდება დამხმარე პარტია, რომელიც პიანისიმოდან აღწევს ფორტისიმომდე. აღმავლობის მესამე ტალღა წარმოაადგენს ძალების ერთგვარ მოკრებას. სიმფონიის პირველ ნაწილში ორკესტრის შემადგენლობა არ გამოდის ჩვეულებრივი (ბეთჰოვენისეულ) ორკესტრის ჩარჩოებიდან. მეორე ნაწილში კი გამოჩნდება ორი არფა (პირველად სიმფონიურ მუსიკაში), სამაგიეროდ ქრება ფაგოტები და საყვირები.
2 ნაწილში - საზეიმო მეჯლისზე იგი ხვდება სატრფოს. ეს ნაწილი დაწერილია ვალსის ფორმაში, რომელიც გამოირჩევა დიდი მელოდიურობით და ბრწყინვალებით. შუა ნაწილში შედის სარფოს ლეიტმოტივი, რიტმულად სახეშეცვლილი და ვალსის მოძრაობას დამორჩილებული. ბერლიოზმა რომანტიკული სიმფონიზმის ისტორიაში ვალსის ჟანრი გამოიყენა დიდი სიმფონიური ციკლის ფორმაში. შემდგომში ამ მოვლენამ განვითარება ჰპოვა ჩაიკოვსკის, ბრამსის და სხვა კომპოზიტორების შემოქმედებაში.
3 ნაწილი - ადაჟიო - მისი პროგრამა ასეთია: სოფელში გაზაფხულის საღამოა. შეყვარებულს ესმის ორი მწყემსის სალამურზე დაკვრის ხმა, ეს ნაწილი იწყება ინგლისური ქარხნის და ჰობოის დუეტით, რაც მწყემსის სალამურზე დაკრული ჰანგების იმიტაციას წარმოადგენს. გამოჩნდება სატრფოს სახე, მას აწვალებს წინათგრძნობა რომ სატრფო ატყუებს. გმირი ნუგეშს ეძებს ბუნების წიაღში. სალამურზე დაკვრის ხმა მას ამშვიდებს. იქმნება პასტორალური ხმოვანება, შემდგომში მღელვარება იზრდება. ვიოლინოებისა და რტემოლების ფონზე კვლავ ჩვდება სატრფოს ლეიტმოტივი, რომელიც გმირის სულიერ მღელვარებას გამოხატავს . ბოლოს ყველაფერი მშვიდდება, გაისმის ქარახსის ინტონაციები, მაგრამ ჰობოი აღარ პასუხობს, სალამურის ხმაც აღარ ისმის, არც ქუხილის ხმაა. ჩამოვარდება სრული სიჩუმე. ეს ნაწილი განიცდის ბეთხოვენის პასტორალური სიმფონიის გავლენას
4 ნაწილში - სამსჯავროზე სვალა - გმირს ესიზმრება რომ მოკლა სატრფო. აქ ისმის პირქუში მარში, სადაც ბერლიოზი იყენებს სასულე საკრავებს, 3 ტრომბონს, 2 საყვირს და დიდი რაოდენობით დასარტყამ ინსტუმენტებს, 4 ლატავრის თეფშს და დიდ ბარაბანს. ეს ქმნის თანდათანობით მოახლოებული სვლის შთაბეჭდილებას. უეცრად გამოჩნდება სატრფოს ლეიტმოტივი, მაგრამ ის არ მთავრდება. დასკვნითი აკორდები, ტიმპანების თანხლებით, თეფშებისა და დოლის ძლიერი დარტყმით განაჩენის შესრულებას გვაუწყებენ.
5 ნაწილი - ”სიზმარი ღამით”. ფინალში გამოიყოფა სამი ეპიზოდი:
- სატრფოს გამოჩენა
- სამგლოვიარო მესა
- ქაჯების ფერხული.
ყოველი ეპიზოდი ატარებს მუსიკალური პერიოდის ხასიათს. ბერლიოზი დასცინის რელიგიას. ამ მხრივ ყურადღებას იპყრობს წამყვანი ლეიტმოტივი, რომელსაც საცეკვაო ტემპი და კლარნეტის უხეში ტემბრი ანიჭებენ ვულგარულ ხასიათს. მეხუთე ნაწილი მდიდარია კოლორიტული ეფექტებით, რომლითაც ფინალში იქმნება ფანტასტიკური მელოდია. გვაოცებს ბერლიოზის ახალი საორკესტრო მონაპოვარი - ვიოლინოებისა და ალტების Colledno (სიმებზე დარტყმა ხემის ზურგით) რომელიც თითქოს გამოხატავს კაკუნს ან ჩონჩხების ცეკვას. ქაჯთა ორგია უფრო და უფრო ღვივდება. სიმფონია შმაგი ცეკვის რიტმებით მთავრდება.
ბერლიოზის ფანტასტიკური სიმფონია მე-19 საუკუნის ფრანგული პროგრამული სიმფონიზმის ბრწყინვალე ნიმუშია. ნაწარმოებმა დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ლისტზე, რომელმაც გააკეთა მისი საფორტეპიანო ტრანსკრიფცია. შუმანი თავის ერთ-ერთ სტატიაში შესანიშნავ შეფასებას აძლევს ამ სიმფონიას, ხოლო აღფრთოვანებულმა პაგანინმა ბერლიოზს შეუკვეთა სიმფონია ალტისათვის, რომელიც შემდგომ გადაკეთდა სიმფონიად ”ჰეროლდი იტალიაში” - ბაირონის მიხედვით.
ფანტასტიკური სიმფონიის პოპულარობას არა მარტო მუსიკოსებში არამედ უბრალო ხალხში ამტკიცებს მისი მრავალი გამოცემა მრავალ ქვეყანაში.
11 დეკემბერს, საფრანგეთის ქალაქ კოტ-სენტ-ანდრეაში დაიბადა ჰექტორ ლუი ბერლიოზი. დაიბადა ექიმი ფიზიკოსის ოჯახში. მამა ათეისტი ჰყავდა, ხოლო დედა - კათოლიკი. 6 წლის ჰექტორი წაიყვანეს ამავე ქალაქის სახელობის სკოლაში, მაგრამ მომავალ კომპოზიტორს აქ დიდხანს დარჩენა არ მოუწია, რადგან 1811 წელს, იმპერატორის ბრძანებით დაიხურა სასწავლებელი. მამამ არ იცოდა, ვისთან წაეყვანა შვილი სასწავლებლად, რადგან იმ დროს კოტ-სენტ-ანდრეაში აღარ დარჩა არც ერთი მასწავლებელი. ექიმ ბერლიოზს უყვარდა ლიტერატურა. მან ბავშვის აღზრდა თავის თავზე აიღო. მამამ გააცნო პატარა ჰექტორს ძველი ლიტერატურა და ენები, პოეზია, ისტორია და გეოგრაფია. ჰექტორში ჩამალულმა რომანტიზმმა გაღვიძება დაიწყო. 12 წლის ასაკი. მისი პირველი სიყვარული - დიუბორფი იყო მასზე ხუთი წლის უფროსი. ის ცხოვრობდა ახლოს - სოფელ მეიალანში, გრენობლთან ახლოს. პირველმა სიყვარულმა ძლიერად იმოქმედა კომპოზიტორზე, ასევე იმოქმედა იმან, რომ მისი შეყვარებული ერთი წლის შემდეგ გათხოვდა. ჰექტორი მუსიკამ გაიტაცა. ექიმი ბერლიოზი განათლებული ადამიანი იყო. მას სურდა მიეცა შვილისთვის ძლიერი განათლება და ამიტომ ჰექტორმა მუსიკის სწავლა დაიწყო. ექიმმა ბერლიოზმა აირჩია ლიონელი ემბერი - ლიონის ორკესტრის მეორე ვიოლინო. კონტრაქტის მიხედვით, რომელსაც 1817 წლის 20 მაისს ხელი მოაწერეს მუსიკოსმა და ექიმმა, რვა ფრანკით თვეში უნდა ესწავლებინა 12 მოსწავლისთვის ვიოლინოსა და კლარნეტზე დაკვრა და ამავდროულად ედირიჟორია ნაციონალური გვარდიის ორკესტრი. 15 წლის ჰექტორი სთავაზობს ორ პარიზის გამომცემლებს თავის ადრეულ ნაწარმოებს - სექსტეტს: ოთხი სიმებიანი ინსტრუმენტის, ფლეიტისა და ვალტორნასთვის. ერთმა გამომცემელმა არ გასცა პასუხი, მეორემ - პლეიელმა - ცივი უარი.
რომანტიზმზე გავლენა იქონია არტურ შოპენჰაუერის ფილოსოფიამ, რომლის მიხედვით ადამიანს გააჩნია უსაზღვრო სურვილი, ნება, მაგრამ ეს ნება გაცნობიერებული ხდება მხოლოდ უმაღლეს ადამიანში, გენიაში. ერთადერთი ძალა, რომელიც ადამიანს შეიძლება დაეხმაროს ამ შემთხვევაში არის ხელოვნება.
რომანტიზმი კლასიციზმის საპირისპირო მიმდინარეობაა, რომელიც მთავარ ადგილს უთმობს წარმოსახვასა და გრძნობიერებას. რომანტიზმი არასოდეს ყოფილა სისტემაში მოყვანილი დოქტრინა. ეს იყო ერთიანობა იმ პრინციპებისა თუ აზრებისა, რომელიც იმ ეპოქის შემოქმედთა უმრავლესობას ახასიათებდა. ამიტომ, მიუხედავად საერთო ნიშნებისა, როგორიცაა ირაციონალურის უპირატესობა, ბუნების კულტი, ინდივიდის ემანსიპაცია, რომანტიკოს შემოქმედთა შორის ბევრი განსხვავებაცაა.
რომანტიზმმა შეცვალა ადამიანისა და სამყაროს ხედვა. ყოველი ადამიანი წარმოადგენს განსაკუთრებულ არსებას, რაც იწვევს ინდივიდის ეგზალტაციას. ერთი მხრივ ეს გადაიზრდება საკუთარი „მეს“ უპირატესობით გამოწვეულ მარტოობის შეგრძნებაში, მეორე მხრივ კი აქტივობაში, ნებისყოფაში, დიდების სურვილში. აქედან გამომდინარე არსებობს რომანტიზმის ორი ასპექტი: პასიური და აქტიური. პასიური ასპექტი ხასიათდება გონების კრიზისით და ჭარბი მგრძნობელობით, რაც იწვევს ტანჯვას, სასოწარკვეთას, მელანქოლიას, გაქცევის სურვილს. ეს ყველაფერი გამოწვეულია „მეს“ გამძაფრებული შეგრძნებით, სიამაყით. ხშირად ამის გამო ჩნდება სიკვდილის სურვილიც. აქტიური ასპექტი გამოიხატება ე.წ. ინტელექტუალური რომანტიზმით, ენერგიის კულტით, სოციალური უსამართლობის წინააღმდეგ მოქმედებით.
იხ. ვიდეო რომანტიზმი სზღვრების გარეშე
ლიტერატურაში რომანტიკოსებმა ახალი კონცეფცია შემოიტანეს. გაათავისუფლეს იგი ნორმებისა და შეზღუდვებისგან. უპირატესობა შთაგონებას მიანიჭეს. რომანტიკოსი მწერლის მიზანია არა რეალობის ზუსტი ასახვა არამედ მის მიმართ საკუთარი დამოკიდებულების გამოხატვა, საკუთარი იდეალური სამყაროს შექმნა და მისი მეშვეობით საკუთარი იდეალის მიტანა მკითხველამდე.
რომანტიკოსებთან დიდ მნიშვნელობას იძენს ისტორია, წარსული და, შესაბამისად, ლოკალური ფერი. ხშირად ლოკალური ფერი რეალობიდან გაქცევის საშუალებაცაა, რაც ხორციელდება მოგზაურობაში, სიზმარსა ან ოცნებაში.
ა) პოეზია. ჰიუგო აცხადებს: „პოეზია არის არა იდეათა ფორმაში არამედ თავად იდეებში“, ე.ი. უარი უნდა ითქვას ხელოვნურად შექმნილ ფრაზებზე, პოეზიის მასალა უნდა იყოს უპირველეს ყოვლისა გრძნობა. პოეზია უნდა შეიგრძნო და არა გაიგო. იგი მიემართება გულს და არა გონებას. შინაარსთან ერთად ცვლილებას განიცდის ლექსთწყობაც, ტაეპი უფრო მოქნილი და მოძრავი ხდება.
ბ) დრამა. რომანტიზმმა დაამსხვრია კლასიციზმის ცნობილი სამი ერთიანობის კანონი. სიუჟეტებიმითოლოგიის ნაცვლად ეროვნული ისტორიიდან აიღო. ინტრიგა გააფართოვა. პერსონაჟებად ურთიერთგანსხვავებული, უბრალო ადამიანები შემოიყვანა. ერთმანეთში შეურია სხვადასხვა სტილი, ტონი.
გ) რომანი. რომანტიზმმა ლიტერატურის ობიექტად ინდივიდისა და მისი სულიერი მდგომარეობის გამოცხადებით ხელი შეუწყო ე.წ. პიროვნული რომანის (შატობრიანისრენე, კონსტანისადოლფი, მიუსესსაუკუნის შვილის აღსარება) შექმნას; სინამდვილის ასახვის მოთხოვნით რეალისტურ რომანს (ჰიუგისსაბრალონი) გაუხსნა გზა; ლოკალური ფერის შემოტანით კი ისტორიული რომანი (ჰიუგოსპარიზის ღვთისმშობლის ტაძარი, ოთხმოცდაცამეტი, დიუმას რომანები) განავითარა.
დელაკრუა.დანტე და ვირგილიუსი (ლუვრი)
რომანტიკული მხატვრობა სახიათდება დრამატიზაციისადმი ინტერესით, მძაფრი სცენების გამოხატვით. არქიტექტურაში რომანტიზმი აკადემიზმის სიმშრალესა და სიცივეს უპირისპირდება. იწყება შუასაუკუნეების გოთური ხელოვნებისადმი მიბრუნება. რომანტიკოსთა აზრით არქიტექტურული ნაწარმოები არის ერთიანი ორგანიზმი, რომელიც უნდა მოერგოს დროს, ადგილებს, ჩვეულებებს, საჭიროებებს.
ჟერიკო. მედუზას ტივი (ლუვრი)
რომანტიკული მუსიკის მთავარი მახასიათებელი სტილისტური ინდივიდუალობაა. რომანტიკული მუსიკის მიზანია მსმენელში ემოციის, მღელვარების გამოწვევა. კლავესინისფორტეპიანოთი შეცვლა საშუალებას იძლევა მუსიკა უფრო დინამიური და კონტრასტული გახდეს. ორკესტრაციაც უფრო დახვეწილი ხდება. რომანტიკოსთა მიერ შემოტანილი ხმოვანება მეტად შთამბეჭდავი და მდიდარია. მუსიკალური ჟანრებიდან ამ პერიოდში ყველაზე პრესტიჟული სიმფონიაა, რომლის განვითარებაშიც განსაკუთრებული როლი ბეთჰოვენმა შეასრულა.
ხელოვნების გარეთ
აქსელი გალენ-კალელა , „სამპოს ჭედვა “, 1893. ფინელი მხატვარი, რომელიც შთაგონებას ფინური „ეროვნული ეპოსიდან“, კალევალადან იღებს .
მეცნიერებები
რომანტიკულმა მოძრაობამ გავლენა მოახდინა ინტელექტუალური ცხოვრების უმეტეს ასპექტზე და რომანტიზმსა და მეცნიერებას ძლიერი კავშირი ჰქონდათ, განსაკუთრებით 1800–1840 წლებში. ბევრ მეცნიერზე გავლენა იქონია იოჰან გოტლიბ ფიხტეს , ფრიდრიხ ვილჰელმ იოზეფ ფონ შელინგის და გეორგ ვილჰელმ ფრიდრიხ ჰეგელის და სხვათა ბუნების ფილოსოფიის ვერსიებმა და ემპირიზმის მიტოვების გარეშე , თავიანთ ნაშრომებში ცდილობდნენ იმის აღმოჩენას, რასაც ისინი ერთიან და ორგანულ ბუნებად თვლიდნენ. ინგლისელმა მეცნიერმა სერ ჰამფრი დეივმა , გამოჩენილმა რომანტიკოსმა მოაზროვნემ, თქვა, რომ ბუნების გაგებას „აღტაცების, სიყვარულისა და თაყვანისცემის დამოკიდებულება, [...] პიროვნული რეაგირება“ სჭირდებოდა. ის თვლიდა, რომ ცოდნა მხოლოდ მათ შეეძლოთ, ვინც ჭეშმარიტად აფასებდა და პატივს სცემდა ბუნებას. თვითგაგება რომანტიზმის მნიშვნელოვანი ასპექტი იყო. მას ნაკლებად ჰქონდა საერთო იმის დამტკიცებასთან, რომ ადამიანს შეეძლო ბუნების გაგება (თავისი ამომავალი ინტელექტის მეშვეობით) და შესაბამისად, მისი კონტროლი, და უფრო მეტად უკავშირდებოდა ბუნებასთან საკუთარი თავის დაკავშირებისა და ჰარმონიული თანაარსებობის გზით მისი გაგების ემოციურ მიმზიდველობას.
ისტორიოგრაფია
ისტორიის წერაზე ძალიან ძლიერი და ბევრი იტყოდა, რომ მავნე გავლენა ჰქონდა რომანტიზმს. ინგლისში, თომას კარლაილი იყო უაღრესად გავლენიანი ესეისტი, რომელიც ისტორიკოსი გახდა; მან როგორც გამოიგონა, ასევე განასახიერა ფრაზა „გმირის თაყვანისცემა“, ძირითადად უკრიტიკოდ აქებდა ისეთ ძლიერ ლიდერებს, როგორებიც არიან ოლივერ კრომველი , ფრედერიკ დიდი და ნაპოლეონი . რომანტიკულ ნაციონალიზმს ძირითადად უარყოფითი გავლენა ჰქონდა მე-19 საუკუნეში ისტორიის წერაზე, რადგან თითოეული ერი მიდრეკილი იყო ისტორიის საკუთარი ვერსიის შექმნისკენ და ადრეული ისტორიკოსების კრიტიკული დამოკიდებულება, თუნდაც ცინიზმი, ხშირად იცვლებოდა რომანტიკული ისტორიების შექმნის ტენდენციით, მკაფიოდ გამორჩეულ გმირებთან და ბოროტმოქმედებთან ერთად. ამ პერიოდის ნაციონალისტური იდეოლოგია დიდ ყურადღებას აქცევდა რასობრივ თანმიმდევრულობას და ხალხების სიძველეს და მიდრეკილი იყო გადაჭარბებული ხაზგასმით ეთქვა წარსული პერიოდებისა და აწმყოს შორის უწყვეტობა, რამაც გამოიწვია ეროვნული მისტიციზმი . მე-20 საუკუნეში დიდი ისტორიული ძალისხმევა მიეძღვნა მე-19 საუკუნეში შექმნილი რომანტიკული ისტორიული მითების წინააღმდეგ ბრძოლას.
თეოლოგია
თეოლოგიის მეცნიერებაში საენტიზმისა თუ რედუქციონიზმისგან განცალკევების მიზნით , მე-19 საუკუნის განმანათლებლობის შემდგომმა გერმანელმა თეოლოგებმა შეიმუშავეს ქრისტიანობის მოდერნისტული ან ე.წ. ლიბერალური კონცეფცია , რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ფრიდრიხ შლაიერმახერი და ალბრეხტ რიჩლი . მათ მიიღეს რომანტიკული მიდგომა რელიგიის ადამიანის სულის შინაგან სამყაროში დაფესვიანების შესახებ, ისე, რომ რელიგიას ადამიანის გრძნობა ან სულიერი საკითხებისადმი მგრძნობელობა შეადგენს.
რომანტიზმის ერთ-ერთი მთავარი იდეა და ყველაზე მდგრადი მემკვიდრეობა ნაციონალიზმის დამკვიდრებაა, რომელიც რომანტიკული ხელოვნებისა და პოლიტიკური ფილოსოფიის ცენტრალურ თემად იქცა. მოძრაობის ადრეული ნაწილებიდან, ეროვნული ენებისა და ფოლკლორის განვითარებაზე ფოკუსირებით , ადგილობრივი წეს-ჩვეულებებისა და ტრადიციების მნიშვნელობით, იმ მოძრაობებამდე, რომლებმაც ევროპის რუკა ხელახლა დახატეს და ეროვნებების თვითგამორკვევისკენ მოწოდებები გამოიწვია , ნაციონალიზმი რომანტიზმის ერთ-ერთი მთავარი მამოძრავებელი ძალა იყო, მისი როლი, გამოხატულება და მნიშვნელობა. XIX საუკუნეში შუა საუკუნეების მითითებების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფუნქცია ნაციონალისტური იყო. პოპულარული და ეპიკური პოეზია მისი სამუშაო ცხენები იყო. ეს თვალსაჩინოა გერმანიასა და ირლანდიაში, სადაც რომანიზაცია-ლათინიზაციამდელი გერმანიკული ან კელტური ენობრივი სუბსტრატების ძიება დაიწყო.
თუმცა, ნაციონალიზმის ბუნება მკვეთრად შეიცვალა საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ, ნაპოლეონის აღზევებით და სხვა ერებში რეაქციებით. ნაპოლეონისეული ნაციონალიზმი და რესპუბლიკანიზმი, თავდაპირველად, სხვა ერების მოძრაობების შთაგონების წყარო იყო: თვითგამორკვევა და ეროვნული ერთიანობის შეგნება ორ მიზეზად ითვლებოდა, რის გამოც საფრანგეთმა შეძლო სხვა ქვეყნების დამარცხება ბრძოლაში. მაგრამ როდესაც საფრანგეთის რესპუბლიკა ნაპოლეონის იმპერიად იქცა , ნაპოლეონი არა ნაციონალიზმის შთაგონების წყარო, არამედ მისი ბრძოლის ობიექტი გახდა. პრუსიაში სულიერი განახლების განვითარებას, როგორც ნაპოლეონის წინააღმდეგ ბრძოლაში ჩართვის საშუალებას , სხვებთან ერთად ამტკიცებდა კანტის მოწაფე იოჰან გოტლიბ ფიხტე . სიტყვა Volkstum , ანუ ეროვნება, გერმანულად შემოიღეს, როგორც ამ წინააღმდეგობის ნაწილი ახლა უკვე დამპყრობელი იმპერატორის მიმართ. ფიხტემ ენისა და ერის ერთიანობა გამოხატა თავის მიმართვაში „გერმანელი ერისადმი“ 1806 წელს:
ერთსა და იმავე ენაზე მოლაპარაკეები ერთმანეთთან დაკავშირებული არიან მრავალი უხილავი კავშირებით თავად ბუნებით, ნებისმიერი ადამიანური ხელოვნების დაწყებამდე დიდი ხნით ადრე; ისინი ერთმანეთს ესმით და აქვთ ძალა, რომ უფრო და უფრო ნათლად გაიგონ საკუთარი თავი; ისინი ერთმანეთს ეკუთვნიან და ბუნებით ერთიანები და განუყოფელ მთლიანობას წარმოადგენენ. ... მხოლოდ მაშინ, როდესაც თითოეული ხალხი, მიტოვებული საკუთარი თავისთვის, ვითარდება და ყალიბდება საკუთარი თავის განსაკუთრებული თვისების შესაბამისად და მხოლოდ მაშინ, როდესაც ყველა ხალხში თითოეული ინდივიდი ვითარდება ამ საერთო თვისების შესაბამისად, ასევე საკუთარი თავის განსაკუთრებული თვისების შესაბამისად - მხოლოდ მაშინ და მხოლოდ მაშინ ჩნდება ღვთაებრიობის გამოვლინება მის ნამდვილ სარკეში, როგორც ეს უნდა იყოს.
ნაციონალიზმის ამ შეხედულებამ შთააგონა ფოლკლორის შეგროვება ისეთი ადამიანების მიერ, როგორებიც იყვნენ ძმები გრიმები , ძველი ეპოსების ეროვნულად აღორძინება და ახალი ეპოსების შექმნა ისე, თითქოს ისინი ძველი იყო, როგორც ეს ხდება „კალევალაში“ , რომელიც შედგენილია ფინური ზღაპრებისა და ფოლკლორიდან, ან ოსურიდან , სადაც სავარაუდოდ უძველესი ფესვები გამოიგონეს. შეხედულება, რომ ზღაპრები, თუ ისინი არ იყო დაბინძურებული გარე ლიტერატურული წყაროებიდან, ერთი და იგივე სახით შემონახული იყო ათასობით წლის განმავლობაში, არ იყო ექსკლუზიური რომანტიკოსი ნაციონალისტებისთვის, მაგრამ კარგად ჯდებოდა მათ შეხედულებებთან, რომ ასეთი ზღაპრები გამოხატავდა ხალხის პირველყოფილ ბუნებას. მაგალითად, ძმებმა გრიმებმა უარყვეს მათ მიერ შეგროვებული მრავალი ზღაპარი შარლ პეროს ზღაპრებთან მსგავსების გამო , რაც, მათი აზრით, ამტკიცებდა, რომ ისინი არ იყო ჭეშმარიტად გერმანული ზღაპრები; „ მძინარე მზეთუნახავი“ მათ კოლექციაში გადარჩა, რადგან ბრინჰილდრის ზღაპარმა დაარწმუნა ისინი, რომ მძინარე პრინცესას ფიგურა ავთენტურად გერმანული იყო. ვუკ კარაჯიჩმა წვლილი შეიტანა სერბულ ხალხურ ლიტერატურაში, გლეხური კულტურის საფუძვლად გამოყენებით. ის გლეხების ზეპირ ლიტერატურას სერბული კულტურის განუყოფელ ნაწილად მიიჩნევდა და აგროვებდა მას ხალხური სიმღერების, ზღაპრებისა და ანდაზების კრებულებში გამოსაყენებლად, ასევე სერბული ენის პირველ ლექსიკონში გამოსაყენებლად. მსგავსი პროექტები განახორციელეს რუსმა ალექსანდრე აფანასიევმა , ნორვეგიელებმა პიტერ კრისტენ ასბიორნსენმა და იორგენ მოემ და ინგლისელმა ჯოზეფ იაკობსმა .
რომანტიზმმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ცენტრალური ევროპის მრავალი ხალხის ეროვნულ გამოღვიძებაში, რომლებსაც არ ჰქონდათ საკუთარი ეროვნული სახელმწიფოები, განსაკუთრებით პოლონეთში, რომელმაც ცოტა ხნის წინ ვერ შეძლო დამოუკიდებლობის აღდგენა, როდესაც რუსეთის არმიამ ჩაახშო პოლონეთის აჯანყება ნიკოლოზ I-ის დროს . რომანტიკოსი პოეტებისა და მხატვრების მიერ უძველესი მითების, წეს-ჩვეულებებისა და ტრადიციების აღორძინებამ და რეინტერპრეტაციამ ხელი შეუწყო მათი მკვიდრი კულტურების გარჩევას დომინანტი ერების კულტურებისგან და რომანტიკული ნაციონალიზმის მითოგრაფიის კრისტალიზაციას . პატრიოტიზმი, ნაციონალიზმი, რევოლუცია და დამოუკიდებლობისთვის შეიარაღებული ბრძოლა ასევე გახდა პოპულარული თემები ამ პერიოდის ხელოვნებაში. შეიძლება ითქვას, რომ ევროპის ამ ნაწილის ყველაზე გამორჩეული რომანტიკოსი პოეტი იყო ადამ მიცკევიჩი , რომელმაც განავითარა იდეა, რომ პოლონეთი იყო ერების მესია , რომელიც განწირული იყო ტანჯვისთვის ისევე, როგორც იესო იტანჯებოდა ყველა ხალხის გადასარჩენად. პოლონური თვითშეფასება, როგორც „ ერებს შორის ქრისტე “ ან ევროპის მოწამე, შეიძლება მივაკუთვნოთ ქრისტიანული სამყაროს ისტორიას და შემოსევების დროს ტანჯვას. უცხოური ოკუპაციის პერიოდებში კათოლიკური ეკლესია პოლონეთის ეროვნული იდენტობისა და ენის ბასტიონისა და პოლონური კულტურის მთავარი პოპულარიზატორის როლს ასრულებდა . პოლონეთში ეს დანაყოფები დასავლური ცივილიზაციის უსაფრთხოებისთვის პოლონურ მსხვერპლად აღიქმებოდა . ადამ მიცკევიჩმა დაწერა პატრიოტული დრამა „ძიადი“ (მიმართული რუსების წინააღმდეგ), სადაც ის პოლონეთს ერების ქრისტედ წარმოაჩენს. მან ასევე დაწერა: „ჭეშმარიტად გეუბნებით თქვენ, თქვენი საქმე არ არის უცხოელებისგან ცივილიზაციის სწავლა, არამედ თქვენ უნდა ასწავლოთ მათ ცივილიზაცია... თქვენ უცხოელებს შორის ხართ, როგორც მოციქულები კერპთაყვანისმცემლებს შორის“. „ პოლონური ერის წიგნებსა“ და „პოლონური მომლოცველობის “ წიგნში მიცკევიჩი დეტალურად აღწერს პოლონეთის, როგორც მესიისა და ერების ქრისტეს, ხედვას, რომელიც კაცობრიობას გადაარჩენდა. ძიადი ცნობილია თავისი სხვადასხვა ინტერპრეტაციით. ყველაზე ცნობილი ინტერპრეტაციებია მეორე ნაწილის მორალური ასპექტი, მეოთხე ნაწილის ინდივიდუალისტური და რომანტიკული გზავნილი, ასევე ღრმად პატრიოტული, მესიანური და ქრისტიანული ხედვა პოემის მესამე ნაწილში. თუმცა, ზძისლავ კეპინსკი თავის ინტერპრეტაციას დრამაში არსებულ სლავურ წარმართულ და ოკულტურ ელემენტებზე ამახვილებს. თავის წიგნში „მიცკევიჩის ჰერმეტულობა“ ის წერს ჰერმეტულ , თეოსოფიურ და ალქიმიურ ფილოსოფიაზე, ასევე მასონურ სიმბოლოებზე.
