სიმფონია № 5 (ბეთჰოვენი)

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -  

               სიმფონია № 5 (ბეთჰოვენი)

                                 

სიმფონიის ყდა, რომელზეც იკითხება მიძღვნა პრინც ლობკოვიცის და გრაფი რაზიმოსკივსადმი

(დო მინორი) Op. 67 — ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის სიმფონია, დაწერილი 1804-1808 წლებში, კლასიკური მუსიკის ერთ-ერთი ყველაზე კარგად ცნობილი ნიმუში და ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად შესრულებული სიმფონია, ფართოდ განიხილება დასავლეთევროპული მუსიკის ერთ-ერთ ქვაკუთხედად. პირველად შესრულდა 1808 წელს, ვენის თეატრში (Theater an der Wien) და მალევე მოიპოვა განსაკუთრებული რეპუტაცია. ერნსტ თეოდორ ამადეუს ჰოფმანმა სიმფონიას „თავისი დროის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწარმოები“ უწოდა. კლასიკური პერიოდის სიმფონიების უმეტესობის მსგავსად, მეხუთე სიმფონიაც ოთხი მოქმედებისგან შედგება.

იგი იწყება გამოკვეთილი ოთხნოტიანი მოტივით („მოკლე-მოკლე-მოკლე-გრძელი“)

სიმფონია და განსაკუთრებით, მისი ოთხნოტიანი ინტრო, მსოფლიოს მასშტაბით არის ცნობილი. მოტივი ხშირად ჩნდება პოპულარულ კულტურაშიც, არსებობს მისი ვერსიები დისკოს და როკ-ენ-როლის სტილში, გამოყენებულია ფილმებსა და ტელევიზიაში.

ბეთჰოვენის მე-3 („გმირული“) და მე-6 („პასტორალური“) სიმფონიების მსგავსად, მე-5 სიმფონიასაც აქვს შერქმეული სახელი, თუმცა არა ავტორის მიერ. მას ხშირად ეწოდება „ბედისწერის სიმფონია“ (გერმ. Schicksals-Sinfonie), ხოლო მის ცნობილ მოტივს - „ბედისწერის მოტივი“ (Schicksals-Motiv).

რომანტიკულ პერიოდში, ე.ი. მე-20 საუკუნის დასაწყისამდე მე-5 სიმფონია განიხილებოდა, როგორც ობიექტივისტური მუსიკალური თხრობა ადამიანის ბედისწერის, მარცხისა და ტრიუმფის, ტანჯვისა და ხსნის შესახებ. მისივე მე-9 სიმფონიის მსგავსად, რომელიც საზეიმო ფინალით მთავრდება, თავისი სვლით მინორიდან მაჟორისკენ მე-5 სიმფონიაც ევროპული კულტურის ამ ფუნდამენტურ იდეას იმეორებს. მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი გააზრება ამჟამად პათეტიკურად ჟღერს, უდავოა, რომ მე-3 და მე-9 სიმფონიასთან ერთად ამ ნაწარმოებმა უდიდესი გავლენა იქონია მე-19 საუკუნის სიმფონიურ აზროვნებაზე, ფრანც შუბერტიდან და იოჰანეს ბრამსიდან მოყოლებული, პეტრე ჩაიკოვსკის, ანტონ ბრუკნერის და გუსტავ მალერის ჩათვლით. გარდა ამისა, იგი მიეკუთვნება კლასიკური რეპერტუარის იმ ნიმუშებს, რომლებიც კლასიკურ მუსიკაში გაუცნობიერებელ მსმენელსაც ძლიერად იზიდავს, განსაკუთრებით, თავისი რიტმული ძალის და დასამახსოვრებელი შესავლის წყალობით.

იხ. ვიდეო ლუდგვინ ვან ბეთჰოვენი მე-5 სიმფონია ტრაგიკული ნაწილი

ბეთჰოვენის მე-5 სიმფონიის პირველი ესკიზები 1803-1804 წლებით თარიღდება, ანუ მე-3 სიმფონიის დასრულების შემდეგ და მე-4-ს დაწყებამდე პერიოდით. 1806 წელს კომპოზიტორმა გაიცნო სილეზიელი გრაფი, ფრანც ფონ ოპერსდორფი, რომელმაც, მოგვიანებით, ორი სიმფონია შეუკვეთა. მე-5 სიმფონიაზე მუშაობა ვენაში, 1807 წლის ბოლოდან 1808 წლის გაზაფხულამდე პერიოდში, მე-6 სიმფონიის პარალელურად დასრულდა. სიმფონიის მიძღვნა, თავდაპირველად, ოპერსდორფისთვის იყო განსაზღვრული. მას თანხაც ჰქონდა გადახდილი, რაც, გარკვეული დროით, ნაწარმოებზე მის უფლებებს უზრუნველჰყოფდა. მიუხედავად ამისა, ბეთჰოვენმა ნაწარმოები საბოლოოდ პრინც ფრანც იოზეფ ლობკოვიცს მიჰყიდა და მიუძღვნა მას და უკრაინის ბოლო გეტმანის ვაჟს, გრაფ ანდრეი კირილეს ძე რაზუმოვსკის. ამ უკანასკნელსვე მიუძღვნა მოგვიანებით სამი სიმებიანი კვარტეტი (op. 59). 1808 წლის 1 ნოემბრის წერილში ბეთჰოვენი ოპერსდორფს უხსნის: „გაჭირვებამ მაიძულა, რომ თქვენთვის დაწერილი სიმფონია გამესხვისებინა.“ ბოდიშის ნიშნად, კომპოზიტორმა მას მე-4 სიმფონია მიუძღვნა. 1808 წლის ივნისში, უკეთესი გასამრჯელოს იმედით, ბეთჰოვენმა ნაწარმოები გამომცემლობა Breitkopf & Härtel-ს შესთავაზა, რომელთაც იგი 1809 წელს გამოსცეს.

  

ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი (1770 - 1827)

სიმფონიის პრემიერა 1808 წლის 22 დეკემბერს, ვენის თეატრში გამართული ოთხსაათიანი კონცერტის ფარგლებში შედგა. ამ ისტორიული მნიშვნელობის კონცერტზე აგრეთვე პირველად შესრულდა მე-4 საფორტეპიანო კონცერტი, მე-6 სიმფონია, ასევე ფანტაზია ფორტეპიანოს, გუნდისა და ორკესტრისათვის. პროგრამაში აგრეთვე შედიოდა ნაწყვეტები დო მაჟორული მესიდან და არია Ah, perfido!. პრემიერებმა წარუმატებლად ჩაიარა, რადგან მუსიკოსებს სათანადო რეპეტიცია გავლილი არ ჰქონდათ, ხოლო დარბაზში არ იყო გათბობა. პრემიერის დროს ბეთჰოვენს მე-5 და მე-6 სიმფონიები უკუთანმიმდევრობით ჰქონდა დანომრილი, თუმცა, მოგვიანებით, დღეს არსებული ნუმერაციის გამოყენება გადაწყვიტა.

მე-5 სიმფონიასთან დაკავშირებით ბეთჰოვენის ჩანაფიქრსა და მოტივაციაზე სათქმელი ცოტაა, რადგან თავად ავტორს არავითარი ჩანაწერი არ დაუტოვებია. მიუხედავად ამისა, სმენის დაქვეითება, რომელიც კომპოზიტორს 1798 წელს დაეწყო, აგრეთვე, მისი ჰაილიგენშტადტის ანდერძი გარკვეული დასკვნების გამოტანის საშუალებას იძლევა. 1859 წელს სწორედ ამ ფაქტორებზე დაყრდნობით, ალექსანდერ ულიბიშევმა შემდეგი მოსაზრება გამოთქვა: „მან კარი გაუხსნა სასიკვდილო დარტყმებს, მის წინაშე აღიმართა ბნელი აჩრდილი, რომელიც სრულ სიყრუეს და არარაობას უქადდა.“

მე-5 სიმფონიის წარმოშობასთან დაკავშირებულ კვლევაში მეხტჰილდ ფუქსი ითვალისწინებს როგორც ბიოგრაფიულ, ისე ისტორიულ ასპექტებს: „ბეთჰოვენის ბიოგრაფიით ან მის დროს მიმდინარე რევოლუციური პროცესებით მე-5 სიმფონიის შინაარსის ახსნა ზედმეტად მარტივი იქნებოდა. ბეთჰოვენის იმიჯის შესწავლის შედეგად, რომელიც როგორც საკუთარი, ისე იმ პერიოდის მუსიკალური საზოგადოების მიერ დატოვებულ დახასიათებებს ემყარება, მივედი დასკვნამდე, რომ ეს ფაქტორები მნიშვნელოვანია, თუმცა, კომპოზიტორის არტისტული ხედვა მათით არ შემოისაზღვრება.“

ტექსტური კითხვები

მესამე მოძრაობის გამეორება

ავტოგრაფიულ პარტიტურაში (ანუ ბეთჰოვენის ხელით შესრულებულ ორიგინალურ ვერსიაში), მე-3 მოძრაობა შეიცავს გამეორების ნიშანს: როდესაც სკერცოსა და ტრიოს სექციები ორივე შესრულებულია, შემსრულებლებს ეძლევათ მითითება, დაუბრუნდნენ დასაწყისში და ხელახლა დაუკრან ეს ორი ნაწილი. შემდეგ მოდის სკერცოს მესამე ვერსია, ამჯერად პიციკატოს სიმებიანი ინსტრუმენტებისთვის განსხვავებულად აღინიშნება და პირდაპირ ფინალზე გადადის (იხილეთ ზემოთ აღწერილი). პარტიტურის თანამედროვე დაბეჭდილი გამოცემების უმეტესობა არ იყენებს ამ გამეორების ნიშანს; და მართლაც, სიმფონიის შესრულების უმეტესობა მოძრაობას წარმოგვიდგენს როგორც ABA' (სადაც A = სკერცო, B = ტრიო და A' = მოდიფიცირებული სკერცო), ავტოგრაფიული პარტიტურის ABABA'-სგან განსხვავებით. ავტოგრაფში გამეორების ნიშანი ნაკლებად სავარაუდოა, რომ იყოს უბრალოდ კომპოზიტორის შეცდომა. სკერცისთვის ABABA' სქემა გვხვდება ბეთჰოვენის სხვა ნაწარმოებებში, სოლო ფორტეპიანოსთვის განკუთვნილ ბაგატელში, Op. 33, No. 7 (1802) და მე-4 , მე-6 და მე-7 სიმფონიებში. თუმცა, შესაძლებელია, რომ მე-5 სიმფონიისთვის ბეთჰოვენმა თავდაპირველად უპირატესობა ABABA-ს მიანიჭა, მაგრამ გამოცემის პროცესში გადაიფიქრა ABA-ს სასარგებლოდ.

ბეთჰოვენის დროიდან მოყოლებული, სიმფონიის გამოქვეყნებულ გამოცემებში ყოველთვის იბეჭდებოდა ABA'. თუმცა, 1978 წელს პიტერ გიულკემ მოამზადა და პიტერსმა გამოაქვეყნა ABABA'- ^{ს მითითების} მქონე გამოცემა. 1999 წელს Bärenreiter-მა გამოსცა კიდევ ერთი გამოცემა, ჯონათან დელ მარის ავტორობით ^{, რომელიც ABA'-ზე დაბრუნებას უჭერდა მხარს. თანდართულ კომენტარების წიგნში} დელ ^{მარი სიღრმისეულად იცავს იმ მოსაზრებას , რომ ABA' ბეთჰოვენის საბოლოო განზრახვას წარმოადგენს ;} სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ეს ტრადიციული შეხედულება თავიდანვე სწორი იყო.

კონცერტებზე ABA-ს სტილი 2000-იან წლებამდე ჭარბობდა. თუმცა, გიულკეს გამოცემის გამოჩენის შემდეგ, დირიჟორები უფრო თავისუფლად გრძნობდნენ თავს საკუთარი არჩევანის გაკეთებისას. ABABA-თი შესრულებას განსაკუთრებით ის დირიჟორები ანიჭებენ უპირატესობას, რომლებიც სპეციალიზირებულნი არიან ავთენტურ შესრულებაში ან ისტორიულად ინფორმირებულ შესრულებაში (ანუ ბეთჰოვენის დროს გამოყენებული ინსტრუმენტების გამოყენებასა და იმ პერიოდის დაკვრის ტექნიკის გამოყენებაში). მათ შორის არიან კეროლაინ ბრაუნი, კრისტოფერ ჰოგვუდი , ჯონ ელიოტ გარდინერი და ნიკოლაუს ჰარნონკური . ABABA-ს თანამედროვე ინსტრუმენტებზე შესრულებული შესრულებები ასევე ჩაწერილია ახალი ფილარმონიის ორკესტრის მიერ პიერ ბულეზის ხელმძღვანელობით , ტონჰალეს ორკესტრის ციურიხის ორკესტრის მიერ დავიდ ცინმანის ხელმძღვანელობით და ბერლინის ფილარმონიის ორკესტრის მიერ კლაუდიო აბადოს ხელმძღვანელობით .

მომზადება ვოკალში -   პროფესიონალი   მომღერალი   ოპერის სოლისტი    მრავალი    კონკურისის      ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს     ვოკალში საოპერო,    კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება,     დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით,      სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64

ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949