Translate

понедельник, 25 мая 2020 г.

პითაგორა

                                პითაგორა


                      პითაგორას ბიუსტი კაპიტოლიუმის მუზეომში რომი
 (ძვ. ბერძნ. Πυθαγόρας ὁ Σάμιος; დ. ~ძვ. წ. 580 — ძვ. წ. 500) — ძველი ბერძენი, იონიელი მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი, მისტიური რელიგიური და სამეცნიერო საზოგადოების სახ. “პითაგორელები” დამფუძნებელი, ყველაზე უკეთ ცნობილია „პითაგორას თეორემით“, რომელიც მის სახელს ატარებს. ანტიკური ბიოგრაფები პითაგორაზე მრავალი ლეგედებს აღნიშნავენ. ყველა გავცელებული ვერსიით პითაგორა დაიბადა კუნძულ სამოსზე.  ახაგაზდრობაში ბევრს მოაგზაურობდა და სწავლობდა (სვხდასხვა ლეგედენბში ფიგურირიებს ეგვიპტელი ქურუმები, ქალდეველები, მაგები ზარათუშტრა და სხვ). დაბრუნების შემდეგ სამოზე უთანხმოების გამო ტირან პოლიკატერსთან იძულებუ გახდა ემგრირებულიყო იტალიაში. პოლის კროტონზე მან შექმნა საკუთარი სკოლა. პითაგორას სკოლა ადარეებენ ქრისტიანული მანასტერს და მასონური ლოჟას. დროდა დრო მისი პოლიტიკური გავლენა ძლიერდებოდა. ის  როგორც ასეთი,  არ იმყოფებოდა  ხელისუფლებაში. საუბარი იყო ძალაუფლების სტრუქტურებში საზოგადოების ცალკეული წევრების გავლენის გაზრდაზე.
იხ. ვიდეო ნუ ჩასთვლი


პითაგორა ასევე ქადაგებდა რეინკარნაციას (სწავლებას სულების გადასახლება), ვეგეტარიანობას, სფეროების ჰარმონიას და სხვ. 
პითაგორას ბიაგრაფები ანტიკური წყაროების მრავალი ურთიერთსაწინაამღდეგო  ლეგენდებს აღნიშნავენ ახალგაზრდა პითაგორას მოგზაურობისსხვადსხვა ქვეყნებში სადაც ის სწავლობდა აღმოსავლურ მათემატიკასა და ასტრონომიას, ასევე გაეცნო არაბერძნული რელიგიური კულტებს. პითაგორას მასწავლებლების შესახებ გარკვეულად არაფერია ნათქვამი. უფრო ახლოს იყო ფერეკდთან.
სამეცნიერო მიღწევები - მათემატიკაში პითაგორას უკავშირდება სისტემატიური მტკიცებულებათა სისტემატური შემოღება, მართკუთხა ფიგურების გეომეტრიის დედუქციური კონსტრუქცია, მსგავსების დოქტრინის შექმნა, ზოგიერთი რეგულარული პოლიდედასა და მრავალკუთხედების მშენებლობა, თანაბარი და უცნაური, პრემიერ და რთული რიცხვების დოქტრინა, პროპორციები, არითმეტიკული, გეომეტრიული და ჰარმონიული საშუალებები
ასტრონომიაში - ის დაინტეერსდა კვლევებით  არისტოტელეს მსგავსად ლეგენდებში: რისთვის შექმნა ბუნებამ და ღვთაებამ სამყაროში: როდესაც მას კითხეს რა არის ეს, მან უპასუხა: ცის მოფიქრება
უძველესმა ავტორებმა  პარმენიდიმ და ანაქსიმანდრომ  პითაგორას მიწერეს დედამიწის სფერული ფორმის შესახებ იდეა. მან პირველად ნახა ხუთი კლიმატური ზხონა, ატკიცებდა, რომ ,,დილის ვარსკლვავი;; ფოსფორი და ,,ვენერა'' ჰესპერი საღამოს ერთიდაიგივე ასტრონომიული ობიექტებია (პლანეტა ვენერა). შემოიტანა ეკლიპტიკადა პლანეტარული დახრა.
პითაგორა
თანამედროვე სიძველეების იდეების მიხედვით, პითაგორას არც ერთი ნაწარმოები არ დაუწერია. ინფორმაცია პითაგორას ცხოვრებისა და სწავლებების შესახებ ეფუძნება ცნობებს მისი გარდაცვალებიდან საუკუნეების შემდეგ დაწერილ წყაროებიდან. პითაგორას მიერ შექმნილ ამავე სახელწოდების სკოლაში ისინი არა მხოლოდ ადიდებდნენ თავიანთი დამაარსებლის სიბრძნეს, არამედ მიაწერდნენ მას შემდგომი თაობების ყველა მიღწევას. ამ მხრივ, შეუძლებელია გადაწყვიტო, თუ ვის ეკუთვნის ესა თუ ის თანამდებობა - პითაგორა თუ მისი მიმდევრები V-IV საუკუნეებში. არისტოტელეს უკვე წააწყდა ეს სირთულეები, ამჯობინა პითაგორაელთა სწავლებები გაეხსნა პითაგორას სახელის ხსენების გარეშე.

ისტორიკოს L. Ya. Zhmud-ს აქვს მხოლოდ 15 ცნობა პითაგორასა და პითაგორაელებზე ძვ.წ. VI-V საუკუნეების ავტორების მიერ. ე., რაც ბევრად მეტია, ვიდრე ნებისმიერი სხვა ფილოსოფოსი. პითაგორას პირველი ნახსენები ეკუთვნის ქსენოფანეს და არის კაუსტიკური სატირა პითაგორას სწავლებების რელიგიურ კომპონენტზე სულების გადასახლების შესახებ:

ერთხელაც გაივლის და ხედავს - ძაღლი ცემისგან ღრიალებს,
მან სინანული იგრძნო და თქვა შემდეგი სიტყვა:
დაასრულეთ, არ დაარტყით! მკვდარი ადამიანის ამ ყვირილში, ტკბილი ხმა,
ეს ჩემი საკუთარი ლეკვია, მე მას მეგობრად ვაღიარებ

პითაგორას უშუალო მოსწავლეებმა არ დატოვეს წერილობითი მტკიცებულება მისი სწავლების თავისებურებების შესახებ. პითაგორაიზმის შესახებ პირველი წიგნი დაწერა ფილოლაუსმა, რომელიც დაიბადა პითაგორას გარდაცვალებიდან 20 წლის შემდეგ. ორფიზმის არსებობის ფონზე ჩამოყალიბდა პითაგორეანიზმის დოქტრინა. ერთი, უფრო გავრცელებული თვალსაზრისის თანახმად, პითაგორამ მრავალი იდეა მიიღო ამ მისტიკური სწავლებიდან. ამავე დროს, არსებობს საპირისპირო თვალსაზრისიც. იონ ქიოსელი ამტკიცებდა, რომ სწორედ პითაგორამ მიაწერა მისი ლექსები ორფეოსს. ეს განცხადებები მოწმობს სწავლებების გარკვეულ მსგავსებაზე. კითხვა იმის შესახებ, თუ სად ასახავს ფილოლაუსი პითაგორას შეხედულებებს და სად მოაქვს საკუთარი, ღია რჩება. პითაგორასა და მისი მოძღვრების შესახებ ინფორმაციის უმეტესი ნაწილი მის თანამედროვეებს მიეცა გვიანი ანტიკური ავტორების გადმოცემით, როგორიცაა დიოგენე ლაერციუსი (180-240), პროკლე დიადოქოსი (412-485), პორფირი (232/233-304/306) და იამბლიქე. (245/280 - 325/330). მათ თხზულებებში IV საუკუნის ავტორების მტკიცებულებანი ძვ.წ. ე. (არისტოტელე, ჰერაკლიდე პონტოელი, დიკეარქუსი, არისტოქსენუსი, ტიმეოსი და სხვ.) ძნელია გამოვყო ნეოპითაგორას ფენები და მხატვრული ლიტერატურა.

პითაგორას დოქტრინის სირთულე დიდწილად გამოწვეულია წყაროების ბუნებით. მათი რიცხვი დროთა განმავლობაში იზრდება პითაგორას გარდაცვალების შემდეგ, ხოლო სანდოობა მცირდება.

ნუმიზმატიკური მონაცემები ასევე მოწმობს პითაგორასა და მისი სწავლებების განსაკუთრებულ პოპულარობას ძველ ელადაში. 430-420 წლებში ძვ.წ. ე. აბდერაში მოჭრეს მონეტები ფილოსოფოსის გამოსახულებით და ლეგენდა „ΠΥΘΑΓΟΡΗΕ“. ამ პერიოდისთვის შემთხვევა უპრეცედენტოა, ვინაიდან ეს არის პირველი პორტრეტი მონეტაზე, ყოველ შემთხვევაში, პირველი ხელმოწერილი პორტრეტი .

პითაგორას ცხოვრების ისტორია ძნელია განვასხვავოთ ლეგენდებისგან, რომლებიც წარმოადგენენ მას, როგორც სრულყოფილ ბრძენს და დიდ მეცნიერს, ინიცირებული ბერძნებისა და ბარბაროსების ყველა საიდუმლოებაში. ჰეროდოტესაც კი უწოდებდა მას „უდიდესი ელინური ბრძენი“ . პითაგორას ცხოვრებისა და მოძღვრების შესახებ ძირითადი წყაროა ნეოპლატონური ფილოსოფოსის იამბლიქუსის (242-306 წწ.) „პითაგორას ცხოვრების შესახებ“ შრომები; პორფირი (234-305) „პითაგორას ცხოვრება“; დიოგენე ლაერტესი (200-250) წიგნი. 8, "პითაგორა". ეს ავტორები ეყრდნობოდნენ ადრინდელი ავტორების თხზულებებს, რომელთაგან აღსანიშნავია არისტოქსენუსი (ძვ. წ. 370-300 წწ.), არისტოტელეს სტუდენტი, წარმოშობით ტარენტუმიდან, სადაც პითაგორეელთა პოზიციები ძლიერი იყო. ამრიგად, პითაგორას სწავლებების შესახებ ადრეული ცნობილი წყაროები მისი გარდაცვალებიდან მხოლოდ 200 წლის შემდეგ გამოჩნდა.

გავლენა ანტიკურობის შემდეგ

შუა საუკუნეებში

Medieval carving of a man with long hair and a long beard hunched over a musical instrument he is working on
პითაგორა გამოსახულია შარტრის საკათედრო ტაძრის დასავლეთ პორტალის მარჯვენა კარის ზემოთ მდებარე ერთ-ერთ არქივოლტზე გამოსახულ რელიეფურ ქანდაკებაში 

შუა საუკუნეებში პითაგორა მათემატიკისა და მუსიკის ფუძემდებლად ითვლებოდა, რაც შვიდი თავისუფალი ხელოვნებიდან ორია .  ის მრავალ შუა საუკუნეების გამოსახულებაშია წარმოდგენილი, ილუსტრირებულ ხელნაწერებსა და შარტრის საკათედრო ტაძრის პორტალზე განთავსებულ რელიეფურ ქანდაკებებში  „ტიმეოსი“ პლატონის ერთადერთი დიალოგი იყო, რომელიც დასავლეთ ევროპაში ლათინური თარგმანით შემორჩა  , რამაც უილიამ კონკესელს (დაახლ. 1080–1160) პლატონი პითაგორელი ეღიარებინა.  1430-იან წლებში კამალდოლეელმა ბერმა ამბროსი ტრავერსარიმ ბერძნულიდან ლათინურად თარგმნა დიოგენე ლაერტიუსის „ გამოჩენილი ფილოსოფოსების ცხოვრება და მოსაზრებები “  , ხოლო 1460-იან წლებში ფილოსოფოსმა მარსილიო ფიჩინომ ლათინურად თარგმნა პორფირისა და იამბლიქოსის „პითაგორას ცხოვრება“ ,  რითაც დასავლელ მეცნიერებს მათი წაკითხვისა და შესწავლის საშუალება მისცა.  1494 წელს ბერძენმა ნეოპითაგორელმა მეცნიერმა კონსტანტინე ლასკარისმა გამოაქვეყნა ლათინურად თარგმნილი „პითაგორას ოქროს ლექსები“ მისი „გრამატიკის“ დაბეჭდილ გამოცემასთან ერთად , რითაც ისინი ფართო აუდიტორიამდე მიიყვანა.  1499 წელს მან გამოაქვეყნა პითაგორას პირველი რენესანსული ბიოგრაფია თავის ნაშრომში „ Viae illustrium philosophorum siculorum et calabrorum“ , რომელიც მესინაში გამოიცა . 

თანამედროვე მეცნიერებაზე

თავისი წიგნის „ზეციური სფეროების ბრუნვის შესახებ “ (1543) წინასიტყვაობაში ნიკოლოზ კოპერნიკი სხვადასხვა პითაგორელებს მოიხსენიებს, როგორც ყველაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდნენ სამყაროს მისი ჰელიოცენტრული მოდელის შემუშავებაზე ,  განზრახ გამოტოვებს სამოსელის არისტარქეს ხსენებას , არაპითაგორელ ასტრონომს, რომელმაც ძვ.წ. მეოთხე საუკუნეში შეიმუშავა სრულად ჰელიოცენტრული მოდელი, რათა თავისი მოდელი ფუნდამენტურად პითაგორელად წარმოეჩინა.  იოჰანეს კეპლერი თავს პითაგორელად თვლიდა.  ის სწამდა პითაგორასეული მოძღვრების musica universalis და სწორედ ამ მოძღვრების მიღმა არსებული მათემატიკური განტოლებების ძიებამ განაპირობა პლანეტების მოძრაობის კანონების აღმოჩენა . კეპლერმა თავის წიგნს თემაზე Harmonices Mundi ( სამყაროს ჰარმონიკა ) უწოდა, პითაგორასეული სწავლების მიხედვით, რომელმაც ის შთააგონა.  მან პითაგორას ასევე ყველა კოპერნიკიელის „ბაბუა“ უწოდა. 

ალბერტ აინშტაინი თვლიდა, რომ მეცნიერი შეიძლება ასევე იყოს „პლატონისტი ან პითაგორანელი, რამდენადაც ის ლოგიკური სიმარტივის თვალსაზრისს თავისი კვლევის შეუცვლელ და ეფექტურ ინსტრუმენტად მიიჩნევს“.  ინგლისელი ფილოსოფოსი ალფრედ ნორზ უაითჰედი ამტკიცებდა, რომ „გარკვეული გაგებით, პლატონი და პითაგორა თანამედროვე ფიზიკურ მეცნიერებასთან უფრო ახლოს დგანან, ვიდრე არისტოტელე. პირველი ორი მათემატიკოსი იყო, ხოლო არისტოტელე ექიმის შვილი“.  ამ საზომით, უაითჰედმა განაცხადა, რომ აინშტაინი და მისნაირი სხვა თანამედროვე მეცნიერები „წმინდა პითაგორას ტრადიციას მიჰყვებიან“. 

ვეგეტარიანელობის შესახებ

Painting showing Pythagoras on the far left quizzically stroking his beard as he gazes upon a massive pile of fruits and vegetables. Two followers stand behind him, fully clothed. A man with a greying beard sits at the base of a tree gesturing to the pile of produce. Next to him, a fleshy, nude woman with blonde hair plucks fruits from it. Slightly behind her, two other women, one partially clothed and the other nude but obscured by the tree branch, are also plucking fruits. At the far right end of the painting, two nude, faun-like men with beards and pointed ears hurl more fruits upon the pile.
პიტერ პაულ რუბენსის „პითაგორას ვეგეტარიანელობის მომხრე“ (1618–1630) შთაგონებული იყო ოვიდიუსის „ მეტამორფოზებში “ პითაგორას გამოსვლით .  ნახატი გამოსახავს პითაგორელებს მსუქანი სხეულებით, რაც მიუთითებს რწმენაზე, რომ ვეგეტარიანელობა ჯანსაღი და მკვებავი იყო. 

პითაგორას მხატვრული ლიტერატურა ოვიდიუსის „ მეტამორფოზების “ XV წიგნშია მოცემული  სადაც ის წარმოთქვამს სიტყვას, რომლითაც თავის მიმდევრებს მოუწოდებს მკაცრად ვეგეტარიანული დიეტის დაცვისკენ.  სწორედ არტურ გოლდინგის მიერ 1567 წელს ოვიდიუსის „ მეტამორფოზების “ ინგლისური თარგმანის წყალობით გახდა პითაგორა ყველაზე ცნობილი ინგლისურენოვანი საზოგადოებისთვის ადრეული თანამედროვე პერიოდის განმავლობაში.  ჯონ დონის „ სულის პროგრესი“ განიხილავს სიტყვაში გადმოცემული დოქტრინების შედეგებს,  ხოლო მიშელ დე მონტენმა სიტყვა არანაკლებ სამჯერ მოიყვანა ციტირება თავის ტრაქტატში „სისასტიკის შესახებ“, რათა გამოეთქვა თავისი მორალური წინააღმდეგობა ცხოველების მიმართ არასათანადო მოპყრობის წინააღმდეგ.  ჯონ დრაიდენმა პითაგორასთან დაკავშირებული სცენის თარგმანი შეიტანა თავის 1700 წლის ნაშრომში „უძველესი და თანამედროვე იგავები“ ,  ხოლო ჯონ გეის 1726 წლის იგავში „პითაგორა და სოფლელი“ იმეორებს მის ძირითად თემებს, აკავშირებს რა ხორცის ჭამას ტირანიასთან.  ლორდ ჩესტერფილდი აღნიშნავს, რომ მისი ვეგეტარიანელობაზე გადასვლა ოვიდიუსის „ მეტამორფოზებში “ პითაგორას გამოსვლის წაკითხვით იყო განპირობებული  სანამ სიტყვა „ვეგეტარიანელობა “ 1840-იან წლებში არ გამოიგონეს, ინგლისურად ვეგეტარიანელებს „პითაგორელებს“ უწოდებდნენ. 

დასავლური ეზოთერიკის შესახებ

ადრეული თანამედროვე ევროპული ეზოთერიზმი დიდწილად ეყრდნობოდა პითაგორას სწავლებებს.  გერმანელმა ჰუმანისტმა მეცნიერმა იოჰანეს როიხლინმა (1455–1522) პითაგორეიზმი ქრისტიანულ თეოლოგიასა და ებრაულ კაბალასთან სინთეზირა  ამტკიცებდა, რომ კაბალაც და პითაგორეიზმიც მოსეს ტრადიციით იყო შთაგონებული  და ამიტომ პითაგორა კაბალისტი იყო.  თავის დიალოგში „De verbo mirafico“ (1494) როიხლინმა პითაგორას ტეტრაქტისი გამოუთქმელ ღვთაებრივ სახელს YHWH შეადარა  პითაგორას მისტიკური სწავლებების მიხედვით ტეტრაგრამატონის ოთხივე ასოს სიმბოლურ მნიშვნელობას მიაწერა. 

ჰაინრიხ კორნელიუს აგრიპას პოპულარულ და გავლენიან სამტომეულ ტრაქტატში „De Occulta Philosophia“ პითაგორას „რელიგიურ მაგად“ მოიხსენიებს  და ამკვიდრებს იმ აზრს, რომ პითაგორას მისტიკური ნუმეროლოგია ზეციურ დონეზე მოქმედებს,  რელიგიური ტერმინი, რომელიც მის დროს მაღალი ზეციური სამყაროს აღსაწერად გამოიყენებოდა. მასონებმა განზრახ შექმნეს თავიანთი საზოგადოება პითაგორას მიერ კროტონში დაარსებული საზოგადოების მოდელის მიხედვით.  როზეკროიცერიზმმა გამოიყენა პითაგორას სიმბოლიკა,  ისევე როგორც რობერტ ფლადმა (1574–1637),  რომელიც თვლიდა, რომ მისი მუსიკალური ნაწერები პითაგორას შთაგონებით იყო შექმნილი.  ჯონ დიზე დიდი გავლენა იქონია პითაგორას იდეოლოგიამ,  განსაკუთრებით იმ სწავლებამ, რომ ყველაფერი რიცხვებისგან შედგება. 

ლიტერატურაზე

ტრანსცენდენტალისტები უძველეს „პითაგორას ცხოვრებას“ სამაგალითო ცხოვრების სახელმძღვანელოდ კითხულობდნენ.  ჰენრი დევიდ თოროზე გავლენა მოახდინა თომას ტეილორის იამბლიქოსის „პითაგორას ცხოვრებისა“ და სტობეოსის „ პითაგორული გამონათქვამების“ თარგმანებმა  და მის შეხედულებებზე ბუნებაზე შესაძლოა გავლენა მოახდინა პითაგორასეულმა იდეამ არქეტიპებთან შესაბამისი გამოსახულებების შესახებ.  პითაგორასეული სწავლება „მუსიკა უნივერსალისის“ შესახებ განმეორებადი თემაა თოროს მთავარ ნაშრომში , „უოლდენში“ . 

რეკლამა განცხადება - მომზადება ვოკალში პროფესიონალი მომღერალი მრავალი კონკურისის ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს ვოკალში  საოპერო, კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება, დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით  ტ. 595330177 ან მოიწერეთ მეილზე shotashota80@gmail.com  ან ფეიზბუქზე shota soselia

იყიდება ინვალიდების ეტლლი სრულიად ახალი ფასი 150ლ ტ 599115061     


                                      

                                            რეკლამა

⤦⤦⤦

2 комментария:

Luiz Gomes комментирует...

Შუადღე მშვიდობის როგორ ხარ? მე ბრაზილიელი ვარ და ჩემს ბლოგზე ვეძებ ახალ მიმდევრებს. ახალი მეგობრებიც არიან.

https://viagenspelobrasilerio.blogspot.com/?m=1

shotas blogi комментирует...

Although I am trying to create an encyclopedic blog, the blog has its own policy and its essence is the search for life in the world and the unfamiliar mysterious stories who have an interest in these issues can comment on or become the author of a blog article.

უცხოპლანეტელების დანახვის შესახებ დაფიქსირებული შემთხვევების სია

ცოდნა სინათლეა - Knowledge is light - Знание свет -     უცხოპლანეტელების დანახვის შესახებ დაფიქსირებული შემთხვევების სია უცხოპლანეტელების და...