წელი ზაფხულლის გარეშე

                          წელი ზაფხულლის გარეშე                            

1816 წლის ზაფხულის ტემპერატურის ანომალია ევროპაში, შედარებით 1971 წლიდან 2000 წლამდე საშუალო ტემპერატურასთან

სახელწოდება 1816წ-ს, როცა დასაველთ ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკაში იყო არაჩვეულებრივად ცივი ამინდი. დღემდე ის ითვლება ყველაზე ცივი წელი რაც დაწყებულია დოკუმენტირება ამინდის დაკვირვების შესახებ. აშშ მას ასევე უწოდეს ,,ათას რვაასი სასიკვდილოდ გაყინული'' (eighteen hundred and froze to death).

მიზეზები მხოლოდ 1920წ-ს ამერიკელი ფიზოკოსი და კლიმატოლოგი უილიამ ჰამფრეიმ წამოაყენა ჰიპოთეზა ,,წელი ზაფხულის გარეშე'' მისი აზრით, კლიმატის შეცვალა კავშირშია ამოფრქვევა ვულკანის ტამბორის რ-იც მდებარეობდა სამხრეთ ნახევარსფეროს ინდონეზიის კუნძულ სუმბავაზე. ყველაზე მძლავრი დაკვირვება ვულკანის კაცობრიობის ისტორიის მანძილზე რამაც 71 000 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა რაც წარმოადგენს ყველაზე მეტ რაოდენობის მსხვერლს ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად. მისი ამოფრქვევა მოხდა 1815წ-ის აპრილში. აღირიცხება 7 ბალი ვულკანური ამოფრქვევის შკალით (VEI), მასიური სმოფრწვეული ფერფლი შედგენს 150კმ კუბს.რამაც გამოიწვია ვულკანური ზამთარი სამხრეთ ნახევარფეოში, რ-იც იგრძნობოდა რამდენიმე წლის განმავლობაში.

 კოლე-დიას მოსაზრებით შემადგენლობა იზოტოპების აექტიკის ყინულის (2009), ექვსი წლით ადრე ამ მოვლენამდე სვარაუდოდ მოხდა კიდევ ერთი ვულკანის ამოფრქვევა, მაგრამ წერილობითი წყაროებში არაა აღნიშნული.მისი გავლენა კლიმატზე ტოლიატამბორსკის. თეორიულად შედეგად ამ ორი ერთობილივი ამოფრქვევის გამო ბოლო ათი წელი (1810-1819) აღმოჩვდა ყველაზე ცივი (როგორც მინიმუმ ) ბოლო 550 წელში.

ფერფლის გასავცრცელებლად ატმოსფეროში დასჭირდა რამდენიმე თვე.ამიტომ 1815წ-ს შედეგები ამოფრქვევის ევროპაში ჯერ არ იგრძნობოდა ასე ძლიერ. მაგრამ მარტში 1816-ში ტემპერატურა დარჩა ზამთრის. ხოლო აპრილში და მაისში არაბუნებრივად დიდი წვიმები იყო და ჭექა-ქუხილი. ივნისში ამერიკაში იყო ყინვები.ნიუ-ორკისა და ახალ-ინგლისში მოდიოდა თოვლი. გერმანიაში არაერთხელ იყო ძლიერი ქარიშხალი. ბევრი მდინარეები (მათ შორის  რეინი) გადმოვიდა კალაპოტიდან. შვეიცარიაში ყოველ თვე მოდიოდა თოვლი.

 ინგლისში მწერალი მარი შელიმ გაატარა ზახული 1816წ-ს მეგობრებთან აგარაკზე დიოდატი ჟენევის ტბაზე, ძალიან ცუდი ამინდების გამო დამსვენებლები ვერ ტოვებდნენ სახლს. ამიტომა იმათმა გადაწყვიტეს ყველას დაეწერა საშინელი იოსტორია რ-იც შემდეგ წაუკითხავდნენ ერთმანეთს. მერი შელიმ მაშინ დაწერა მისი ცნობილი ზღაპარი ,,ფრანკელშტეინი ანუ თანამედროვე პრომეთე,, ლორდი ბაირონმა - პირველი მოთხრობა ვამპირებზე. ლექსები ბაირონის დაწერიალია ამ წელს. ასე ვე სხვებიც.

სამეცნიერო-პოპულარული ლიტერატურაში შეიძლება შეგვხდეს ბევრი არადამტკიცებული მომსაზრებები, იმისა რომ ათეული წლების განმავლობაში კლიმატის ცვლილებები შესაძლოა იყოს ინდონეზიის ვულკანის ამოფრქვევის მიზეზი.

სოციალური ეფექტები

კასპარ დავიდ ფრიდრიხის ნახატები ამოფრქვევამდე და ამოფრქვევის შემდეგ

ზღვის პირას მჯდომი ბერი (დაახლ. 1808–1810)

ორი კაცი ზღვის პირას (1817)

ატმოსფეროში ტეფრას მაღალმა დონემ ამოფრქვევის შემდეგ რამდენიმე წლის განმავლობაში ცაზე ნისლი გამოიწვია და მზის ჩასვლისას მდიდარი წითელი ელფერები შექმნა. როგორც ჩანს, მანამდე და მის შემდეგ წლების განმავლობაში შესრულებული ნახატები ადასტურებს, რომ ეს მკვეთრი წითელი ელფერები ტამბორას მთაზე ამოფრქვევამდე არ არსებობდა და ასახავს უფრო პირქუშ, ბნელ სცენებს, მზისა და მთვარის შუქზეც კი. კასპარ დავიდ ფრიდრიხის „ ზღვის პირას ბერი “ (დაახლ. 1808–1810) და „ზღვის პირას ორი კაცი “ (1817) განწყობის ამ ცვლილებაზე მიუთითებს ^.

ჩიჩესტერის არხი (1828), ავტორი: ჯ.მ.ვ. ტერნერი

2007 წელს ჩატარებულმა კვლევამ, რომელიც აანალიზებდა 1500-დან 1900 წლამდე პერიოდში შექმნილ ნახატებს, რომლებიც დაახლოებით ვულკანური ამოფრქვევების პერიოდში იყო, აღმოაჩინა კორელაცია ვულკანურ აქტივობასა და ნახატზე გამოყენებული წითელი ფერის რაოდენობას შორის.  ატმოსფეროში ტეფრას მაღალი დონე ამ პერიოდში სანახაობრივ მზის ჩასვლას იწვევდა, როგორც ეს ჯ.მ.ვ. ტერნერის ნახატებშია ასახული და შესაძლოა, სწორედ ამან განაპირობა მის ნახატებში, მაგალითად, ჩიჩესტერის არხის (1828) დომინანტური ყვითელი ელფერი. მსგავსი მოვლენები დაფიქსირდა 1883 წელს კრაკატაუს ამოფრქვევის შემდეგ და აშშ-ს დასავლეთ სანაპიროზე 1991 წელს პინატუბოს მთის ამოფრქვევის შემდეგ . 

ცხენების გამოსაკვებად შვრიის ნაკლებობამ შესაძლოა გერმანელი გამომგონებელი კარლ დრაისი შთააგონა, ცხენების გარეშე გადაადგილების ახალი გზები შეესწავლა, რამაც ველოსიპედის წინამორბედის, დრაიზინისა და ველოციპედის გამოგონება განაპირობა . 

„ზაფხულის გარეშე წლის“ მოსავლის უხარისხობამ შესაძლოა გავლენა მოახდინა შეერთებული შტატების შუადასავლეთის დასახლებაზე , რადგან ათასობით ადამიანმა დატოვა ახალი ინგლისი დასავლეთ ნიუ-იორკსა და ჩრდილო-დასავლეთ ტერიტორიაზე , რათა ეძებდნენ უფრო სტუმართმოყვარე კლიმატს, უფრო მდიდარ ნიადაგსა და უკეთეს მოსავლიან პირობებს.  ინდიანა შტატი 1816 წლის დეკემბერში გახდა, ხოლო ილინოისი - ორი წლის შემდეგ. ბრიტანელმა ისტორიკოსმა ლოურენს გოლდმანმა ივარაუდა, რომ ნიუ-იორკის შტატის გადამწვარ რაიონში მიგრაციამ გამოიწვია აბოლიციონისტური მოძრაობის ცენტრალიზაცია ამ რეგიონში. 

ისტორიკოს ლ.დ. სტილველის თანახმად, მხოლოდ ვერმონტში 1816 და 1817 წლებში მოსახლეობის რაოდენობა 10 000-დან 15 000-მდე შემცირდა, რითაც მოსახლეობის ზრდის წინა შვიდი წელი გაუქმდა.  ვერმონტიდან წასულებს შორის იყო ჯოზეფ სმიტის ოჯახი, რომელიც ნორვიჩიდან, ვერმონტიდან , ნიუ-იორკის პალმირაში გადავიდა საცხოვრებლად .  ამ გადასვლამ დააჩქარა მოვლენების სერია, რომელიც სმიტის მიერ უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესიის დაარსებით დასრულდა . 

1816 წლის ივნისში, „სველი, არასასიამოვნო ზაფხულის“ დროს „გაუწყვეტელმა წვიმებმა“ მერი შელი ,  პერსი ბიში შელი , ლორდ ბაირონი , ჯონ უილიამ პოლიდორი და მათი მეგობრები აიძულა, შვეიცარიაში შვებულების დიდი ნაწილი ვილა დიოდატიში დარჩენილიყვნენ.  წაკითხული გერმანული მოჩვენებების ისტორიების კრებულით შთაგონებულმა ლორდ ბაირონმა შესთავაზა კონკურსი, თუ ვინ დაწერდა ყველაზე საშინელ ისტორიას, რამაც შელის „ფრანკენშტეინის“  და ლორდ ბაირონს „ ფრაგმენტის “ დაწერა აიძულა , რომელიც პოლიდორიმ მოგვიანებით შთაგონებად გამოიყენა „ვამპირისთვის“  - „დრაკულას“ წინამორბედისთვის . ვილა დიოდატიში გატარებული ის დღეები, რომლებსაც მერი შელი სიყვარულით იხსენებს,  ღვინისა და ლაუდანუმის მოხმარებით, ოპიუმის ნაყენით და ინტელექტუალური საუბრებით იყო დაკავებული .  ერთ-ერთი ასეთი საუბრის ყურადღებით მოსმენის შემდეგ, ის გაიღვიძა ვიქტორ ფრანკენშტეინის გამოსახულებით, რომელიც თავის ურჩხულ ქმნილებას ეხვეოდა და ამგვარად, ფრანკენშტეინის დაწერა შთააგონა .  ლორდ ბაირონი ლექსის „ სიბნელე “ დაწერას ერთმა დღემ შთააგონა, როდესაც „ყველა ფრინველი შუადღისას ბუდეში წავიდა და სანთლები შუაღამისას უნდა ენთო“.  ლექსში არსებული ხატოვანი გამოსახულება მკვეთრად ჰგავს „ზაფხულის გარეშე წლის“ პირობებს: 

სიზმარი ვნახე, რომელიც მხოლოდ სიზმარი არ იყო.
კაშკაშა მზე ჩაქრა და ვარსკვლავები
მარადიულ სივრცეში ბნელად დახეტიალობდნენ,
სხივებისა და ბილიკების გარეშე, და ყინულოვანი დედამიწა
უსინათლო და შავდებოდა უმთვარო ჰაერში;
დილა მოვიდა და წავიდა - და მოვიდა და დღე არ მოიტანა.

იუსტუს ფონ ლიბიგმა , ქიმიკოსმა, რომელმაც ბავშვობაში დარმშტადტში შიმშილობა განიცადა , მოგვიანებით მცენარეთა კვება შეისწავლა და მინერალური სასუქები შემოიღო .

იხ.ვიდეო - Why the Year 1816 Was the Year Without Summer

რეკლამა  -  მომზადება ვოკალში -   პროფესიონალი   მომღერალი   ოპერის სოლისტი    მრავალი    კონკურისის      ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს     ვოკალში საოპერო,    კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება,     დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით,      სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64

ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949