სატურნი

სატურნი და მისი თვალსაჩინო რგოლები, გადაღებული კასინის ორბიტერის მიერ 

(ძვ. ქართული სახელწოდება კრონოსი ან ზუალი) — სიშორით მეექვსე პლანეტაა მზიდან. ეს გაზის გიგანტი სიდიდით მეორე პლანეტაა მზის სისტემაში იუპიტერის შემდეგ. პლანეტას რომაული ღმერთი სატურნის სახელი ჰქვია. მისი სიმბოლოა ღმერთის კვერთხის სტილიზებული რეპრეზენტაცია - ♄. ჩინურ, კორეულ, იაპონურ და ვეიტნამურ კულტურებში პლანეტას მიწის ვარსკვლავად მოიხსენიებენ (土星), ხუთი ელემენტის ციკლის მიხედვით. სატურნს ადრე სანამ ტელესკოპს გამოიგონებდნენ ყურებიან პლანეტას ეძახდნენ, რადგან შორიდან მისი რგოლები ყურებს გავდა.

                                              

სატურნის ჩრდილოეთ პოლუსზე პოლარული შუქები

სატურნის პირველი ფოტოსურათი პიონერ 11 -მა 1979 წლის სექტემბერში გადაიღო 20 000 კმ-ის მანძილიდან. მაშინ აგრეთვე მისი რამდენიმე თანამგზავრი აღმოაჩინა და სურათები გადაუღო. სატურნს 62 თანამგზავრი ჰყავს, მათ შორის ყველაზე დიდია ტიტანი. სატურნის ატმოსფეროს 96,3 % წყალბადისგან შედგება, 3,25 % ჰელიუმისგან, დანარჩენი 0,45 % სხვა აირებია.

                                          სატურნი აფელიუმში მზიდან 1 513 325 783 კმ-ზე (10.11595804 ა.ე.) იმყოფება, ხოლო პერიფელიუმში 1 353 572 956 კმ (9.04807635 ა.ე.). მზიდან საშუალო დაშორების მანძილია 1 433 449 370 კმ (9.58201720 ა. ე.). სიდერული ბრუნვის პერიოდია 10 სთ 34 წთ. ორბიტაზე მოძრაობის სიდერული პერიოდია 29 წელი 5 თვე 15 დღე. ორბიტის ექსცენტრისიტეტია 0.055723219. მისი ეკვატორული დიამეტრია 120 540 კმ, ხოლო პოლარული დიამეტრი 108 730 კმ. მზის ირგვლივ ორბიტაზე მოძრაობის სიჩქარეა 9690 მ/წმ. მისი მასა 95 დედამიწის მასის ტოლია. გარე ღრუბლების ფენის მაქსიმალური ტემპერატურაა -139 °C (134 °K), მინიმალური -190 °C (83 °K).

                                          

სატურნს ირგვლივ მკვეთრად შესამჩნევი რგოლები აკრავს, რომლის 93 % ყინულის ნაწილაკებისგან და 7 % ქვიანი მასისა და მტვრისგან შედგება. რგოლების სისქეა დაახლოებით 20 მ.

 ყველაზე ახლო რგოლი სატურნის ეკვატორის ზედაპირიდან 6630 კმ-ზეა, ყველაზე შორი 120 700 კმ-ზე. ამ რგოლების შესახებ 2 თეორია არსებობს.
                                         
                                                                   სატურნის თანამგზავრები

 პირველი თეორია იმაში მდგომარეობს, რომ ეს რგოლები სატურნის რომელიღაც დაშლილი თანამგზავრის ნაწილებია, ხოლო მე 2 თეორიის მიედვით, მილიარდობით წლის წინ მზის სისტემის ამ ადგლზე სატურნი სწორედ ამ მტვრის ნაწილაკების შეერთებით წარმოიქმნა.

 იხ ვიდეო

კოსმოსური ფრენების მისიები

Pioneer 11-ის გადაფრენა

სატურნის Pioneer 11-ის გამოსახულება

Pioneer 11-მა სატურნს პირველი გადაუფრინა 1979 წლის სექტემბერში, როდესაც ისპლანეტის ღრუბლების ზედაპირს 20 000 კმ-ის (12 000 მილი) რადიუსში ჩაუარა. გადაიღეს პლანეტის და მისი რამდენიმე თანამგზავრის სურათები, თუმცა მათი გარჩევადობა ძალიან დაბალი იყო ზედაპირის დეტალების გასარჩევად. კოსმოსურმა ხომალდმა ასევე შეისწავლა სატურნის რგოლები, რამაც გამოავლინა თხელი F-რგოლი და ის ფაქტი, რომ რგოლებში მუქი ნაპრალები კაშკაშაა მაღალი ფაზური კუთხით (მზის მიმართ) დაკვირვებისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ისინი შეიცავს სინათლის გაფანტვის წვრილ მასალას. გარდა ამისა, Pioneer 11-მა გაზომა ტიტანის ტემპერატურა. 

ვოიაჯერის გადაფრენები

1980 წლის ნოემბერში, Voyager 1- ის ზონდმა სატურნის სისტემა მოინახულა. მან პლანეტის, მისი რგოლებისა და თანამგზავრების პირველი მაღალი გარჩევადობის სურათები გამოაგზავნა. სხვადასხვა თანამგზავრის ზედაპირის მახასიათებლები პირველად იქნა დაფიქსირებული. Voyager 1-მა ტიტანის ახლო გადაფრენა განახორციელა, რამაც მთვარის ატმოსფეროს შესახებ ცოდნა გააფართოვა. ამან დაამტკიცა, რომ ტიტანის ატმოსფერო ხილული ტალღის სიგრძეებზე შეუღწევადია ; ამიტომ ზედაპირის დეტალები არ დაფიქსირებულა. გადაფრენამ კოსმოსური ხომალდის ტრაექტორია მზის სისტემის სიბრტყიდან გამოსვლისას შეცვალა. 

თითქმის ერთი წლის შემდეგ, 1981 წლის აგვისტოში, Voyager 2-მა განაგრძო სატურნის სისტემის შესწავლა. მიღებული იქნა სატურნის თანამგზავრების უფრო ახლო ხედის სურათები, ასევე ატმოსფეროსა და რგოლების ცვლილებების მტკიცებულებები. გადაფრენის დროს, ზონდის მბრუნავი კამერის პლატფორმა რამდენიმე დღის განმავლობაში გაიჭედა და დაგეგმილი ფოტოების ნაწილი დაიკარგა. სატურნის გრავიტაცია გამოყენებული იქნა კოსმოსური ხომალდის ურანისკენ მოძრაობის ტრაექტორიის წარმართვისთვის. 

ზონდებმა აღმოაჩინეს და დაადასტურეს პლანეტის რგოლების მახლობლად ან მათ შიგნით მოძრავი რამდენიმე ახალი თანამგზავრის არსებობა, ასევე მცირე მაქსველის ნაპრალი ( C რგოლში არსებული ნაპრალი ) და კილერის ნაპრალი ( A რგოლში არსებული 42  კმ სიგანის ნაპრალი ). 

კასინი-ჰიუგენსის კოსმოსური ხომალდი

ენცელადის სამხრეთ პოლუსზე, გეიზერები წყალს ვეფხვის ზოლების გასწვრივ მრავალი ადგილიდან ასხურებენ . 

კასინი -ჰიუგენსის კოსმოსური ზონდი სატურნის გარშემო ორბიტაზე 2004 წლის 1 ივლისს შევიდა. 2004 წლის ივნისში მან ფიბის ახლო გადაფრენა განახორციელა , რის შედეგადაც მაღალი გარჩევადობის სურათები და მონაცემები გამოგზავნა. სატურნის უდიდესი თანამგზავრის , ტიტანის , კასინის გადაფრენისას დიდი ტბებისა და მათი სანაპირო ზოლის რადარის სურათები გადაიღეს მრავალი კუნძულითა და მთით. ორბიტერმა ტიტანის ორი გადაფრენა დაასრულა, სანამ ჰიუგენსის ზონდს 2004 წლის 25 დეკემბერს გაუშვებდა. ჰიუგენსი ტიტანის ზედაპირზე 2005 წლის 14 იანვარს დაეშვა. 

2005 წლის დასაწყისიდან მეცნიერებმა სატურნზე ელვის თვალყურის დევნებისთვის კასინი გამოიყენეს . ელვის სიმძლავრე  დედამიწაზე ელვის სიმძლავრეს დაახლოებით 1000-ჯერ აღემატება. 

2006 წელს NASA-მ განაცხადა, რომ კასინიმ აღმოაჩინა თხევადი წყლის რეზერვუარების კვალი ზედაპირიდან არაუმეტეს ათობით მეტრის სიღრმეზე, რომლებიც სატურნის მთვარე ენცელადზე გეიზერებად იფრქვევა . ყინულის ნაწილაკების ეს ჭავლები სატურნის გარშემო ორბიტაზე მთვარის სამხრეთ პოლარულ რეგიონში არსებული ხვრელებიდან გამოდის.  ენცელადზე 100-ზე მეტი გეიზერი იქნა აღმოჩენილი.  2011 წლის მაისში NASA-ს მეცნიერებმა განაცხადეს, რომ ენცელადი „მზის სისტემაში დედამიწის მიღმა ყველაზე საცხოვრებლად ვარგის ადგილად იქცევა ჩვენთვის ცნობილი სიცოცხლისთვის“. 

კასინის კოსმოსური ხომალდიდან დანახული პლანეტის მიხედვით, სატურნი მზეს დაბნელებს . რგოლები ჩანს, მათ შორის F რგოლი .

კასინის ფოტოებმა გამოავლინა აქამდე აღმოუჩენელი პლანეტარული რგოლი, სატურნის კაშკაშა მთავარი რგოლების გარეთ და G და E რგოლების შიგნით . ამ რგოლის წყარო, სავარაუდოდ, იანუსისა და ეპიმეთეს  პლანეტებთან მეტეოროიდის ჩამოვარდნაა .  2006 წლის ივლისში, ტიტანის ჩრდილოეთ პოლუსთან ახლოს ნახშირწყალბადის ტბების სურათები დაბრუნდა, რომელთა არსებობა 2007 წლის იანვარში დადასტურდა. 2007 წლის მარტში, ჩრდილოეთ პოლუსთან ახლოს ნახშირწყალბადის ზღვები აღმოაჩინეს, რომელთაგან ყველაზე დიდი თითქმის კასპიის ზღვის ზომისაა .  2006 წლის ოქტომბერში, ზონდმა აღმოაჩინა 8000 კმ (5000 მილი) დიამეტრის ციკლონის მსგავსი შტორმი, რომელსაც თვალის კედელი ჰქონდა სატურნის სამხრეთ პოლუსზე.  

2004 წლიდან 2009 წლის 2 ნოემბრამდე ზონდმა აღმოაჩინა და დაადასტურა რვა ახალი თანამგზავრი.  2013 წლის აპრილში, კასინიმ გამოაგზავნა პლანეტის ჩრდილოეთ პოლუსზე ქარიშხლის სურათები, რომლებიც დედამიწაზე აღმოჩენილ ქარიშხლებზე 20-ჯერ დიდი იყო და ქარის სიჩქარე 530 კმ/სთ-ზე (330 მილი/სთ) მეტი იყო .  2017 წლის 15 სექტემბერს, კასინი-ჰიუგენსის კოსმოსურმა ხომალდმა შეასრულა თავისი მისიის „დიდი ფინალი“: რამდენიმე გავლა სატურნსა და სატურნის შიდა რგოლებს შორის არსებულ ნაპრალებში.  კასინის ატმოსფეროში შეღწევამ მისია დაასრულა.  

შესაძლო სამომავლო მისიები

NASA-ს Dragonfly-ის მისია — New Frontiers პროგრამის მეოთხე — წარმოადგენს როტორკრაფტის ზონდს, რომელიც შექმნილია სატურნის თანამგზავრ ტიტანის შესასწავლად და პრებიოტიკური ქიმიური პროცესების ნიშნების მოსაძებნად. NASA-მ მისია 2019 წელს შეარჩია; 2025 წლის მდგომარეობით. მისი გაშვება 2028 წლის ივლისშია დაგეგმილი, სასიცოცხლო ციკლის საერთო ღირებულება კი 3.35  მილიარდი დოლარია. ის ტიტანზე 2034 წელს ჩავა. ^{[ 178 ]} 2025 წლის აპრილისთვის მისიამ კრიტიკული დიზაინის მიმოხილვა გაიარა. მისი გაშვება კენედის კოსმოსური ცენტრიდან SpaceX Falcon Heavy რაკეტით იგეგმება .

მხატვრულ ლიტერატურაში

სატურნი ხშირად ჩნდება მხატვრულ ლიტერატურაში, სულ მცირე 1752 წლიდან, როდესაც ვოლტერმა გამოაქვეყნა თავისი რომანი „მიკრომეგა“ . ადრეულ ნაშრომებში ის ზოგადად მყარი იყო წარმოდგენილი,  ხოლო სატურნი მოგვიანებით სწორად არის აღწერილი, როგორც აირისებრი პლანეტა. სატურნის თანამგზავრებიც ფიგურირებს მხატვრულ ლიტერატურაში, განსაკუთრებით ტიტანი .

                                სატურნი (მითოლოგია)

                                                         

                                          სატურნი. რომის ქანდეკება  II ს  ბარდოს ეროვნული მუზეუმი

(ლათ. Saturnus) — მიწათმოქმედების ღმერთი რომაულ მითოლოგიაში. ერთერთი უძველესი ღმერთი, კულტი რ-იც იყო ყველაზე გავრცელებული იტალიაში. უმაღლესი ღვთაება შეესიტყვება ბერძნ. კრონოსი. ღმერთი-მიწამოწმედების, რ-იც მითოლოგიური სიუჟეტის მიხედვით ჭამდა საკუთარ შვილებს. მისი სახელი დაარქვეს პლანეტას, რ-ის სედის მზის სისტემაში სატურნის სიმბოლოს წარმოადგენს ნამგალს - ნიშანს მიწათმოქმედებისა.

                             ნანგრევები სალოცავის სატურნის (რვა კოლონა მარჯვნივ), სამი კოლონა  სალოცავის ვესპასიენესა და ტიტეს (მარცხნივ) ტრიუმფალური არკა სეპტიმუს სევერუსის (ცენტრში)

რეკლამა    -  მომზადება ვოკალში -  პროფესიონალი მომღერალი ოპერის სოლისტი მრავალი კონკურისის ლაურეატი მოამზადებს ნებისმერ მსურველს ვოკალში საოპერო, კამერული, საესტრადო, ფოლკორში. ხმისა და სუნთქვის დაყენება, გაძლიერება, დიაპაზონის გაზრდა სათანადო რეპერტუარით, სწავლების ინტესივობა და მიმართულება განისაზღვრება ინდივიდულურად მასწავლებლის მიერ. ფასი 40ლ. ერთი გაკვეთილი ტ 595 33 01 77,   5977 872 64

ბრიტანეთში სტაჟირებული, სერტირთიფიცირებული ინგლისური ენის სპეციალისტი,  თარგმნა, ინგლისურიდან ქართულში ან პირიქით ტექსტის კორექტირიება,  აკრეფა ვორდში და ინგლისურში ნებისმირი მსურველის მომზადება  ინგლისურში სკოლის მოსწავლეებს, აბიტურიენტებს ან სხვა ნებისმიერ მსურველს სათანადო პროგრამით  FCF , TOEFl, IEFLtS სათანადო  აუდიო თუ ვიდეო მასალის გამოყენებით  ფასი შეთანხმებით ასევე ონლაინ მომსახურება და სწავლა ტ. 591 102 949